CConstaterende datDuiven
Koppel je AI →
Document · PDF

3. Programmabegroting Duiven 2027-2030 versie 9 nov 2026 (nieuw)

Raadsavond 10 november 2026, gemeente DuivenBij agendapunt: Meerjarenprogrammabegroting Duiven 2027-203071.918 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 5 van 9

vergelijkbaar met de verschillen binnen het weerstandsvermogen. De structurele weerstandscapaciteit bestaat uit de resterende belastingcapaciteit. De incidentele uit de algemene reserve, onbestemde reserves en stille reserves. Structurele weerstandscapaciteit Onbenutte belastingcapaciteit De onbenutte belastingcapaciteit is te berekenen door de maximaal mogelijke belastingopbrengst te verminderen met de huidige belastingopbrengst. Berekening van de onbenutte belastingcapaciteit kan beperkt blijven tot de onroerende-zaakbelastingen (OZB), aangezien andere heffingen in principe kostendekkend zijn. Deze heffingen mogen niet verhoogd worden of het is niet realistisch deze te verhogen. Er is geen wettelijk maximum voor de OZB. Als referentie voor de berekening van de onbenutte belastingcapaciteit maken we de vergelijking met artikel 12 van de Financiële Verhoudingswet (Fvw) en het hierin gegeven tarief. Dit tarief wordt berekend door 120% te nemen van het gemiddelde tarief van twee jaar geleden. Het tarief wordt jaarlijks in de meicirculaire meegedeeld aan de gemeente. Voor 2027 is het percentage vastgesteld op 0,1595% van de WOZ-waarde. Het tarief van gemeente Duiven voor woningen ligt onder het artikel 12 Fvw tarief. Op basis van deze vergelijking is er in 2027 een vrije ruimte van € 1.519.188. In 2026 was de vrije ruimte € 1.206.645.

Geraamde | Opbrengsten | Onbenutte opbrengsten 2027 | artikel 12 | capaciteit 2027 OZB woningen (eigenaren) | 4.896.512 | 7.164.357 | 2.291.845 OZB niet-woningen (eigenaren) | 2.209.650 | 1.553.742 | -655.908 OZB niet-woningen (gebruikers) | 1.434.149 | 1.317.400 | -116.749 Totaal | 8.563.720 | 10.035.499 | 1.519.188 De conclusie van het bovenstaande is dat de Duivense tarieven onder het artikel 12 tarief liggen. Aanpassing naar het artikel 12 tarief schept een budgettaire ruimte van € 1.519.188. Incidentele weerstandscapaciteit Stille reserves Stille reserves zijn bezittingen die beneden de marktwaarde in de boeken staan en die zonder bezwaar direct te verkopen zijn. De gemeente bezit geen panden en gronden waar stille reserves op rusten. De gemeente bezit een klein aantal aandelen die voor de aanschafprijs in de balans staan. Dat zijn aandelen van Vitens, Leisurelands, de BNG en Alliander. Deze aandelen zijn niet vrij verhandelbaar. De conclusie is daarom dat de gemeente geen stille reserves heeft.

Algemene Reserve Bedragen x € 1.000 Stand Stand per 1 januari 2025 | 32.127 Stortingen 2025 | 1.997 Onttrekkingen 2025 | -1.445 Stand per 31 december 2025 | 32.679 Stortingen 2026 | 697 Onttrekkingen 2026 | -6.559 Prognose stand per 31 december 2026 | 26.817 Programmabegroting 2027-2030 | 88 van 182 Omvang incidentele weerstandscapaciteit De incidentele weerstandscapaciteit is bedoeld om ondanks tegenvallers het beleid te kunnen handhaven. Bestemmingsreserves zijn gevormd om een bepaald doel te realiseren en zijn dus onderdeel van het beleid en geen onderdeel van de weerstandscapaciteit. Structureel: Onbenutte belastingcapaciteit | 1.519 Incidenteel: Algemene Reserve | 26.817 Totaal | 28.336 Weerstandsvermogen Het inzicht in het weerstandsvermogen wordt gegeven door de weerstandsratio. De berekening hiervan vindt plaats via de formule: weerstandscapaciteit / risicobedrag = weerstandsvermogen. De volgende categorieën worden voor de weerstandsratio gehanteerd: Ratio | Categorie > 2 | Uitstekend 1,4 < x < 2,0 | Ruim voldoende 1,0 < x < 1,4 | Voldoende 0,8 < x < 1,0 | Matig 0,6 < x < 0,8 | Onvoldoende < 0,6 | Ruim onvoldoende De incidentele weerstandscapaciteit bestaande uit de Algemene Reserve plus de onbenutte belastingcapaciteit bedraagt per 1 januari 2027 € 28.336.000. Het ratio is:  | bij een maximaal risico op basis van de kansscore: 28.336.000 / 11.297.666 = 2,51.

 | bij een gemiddeld risico op basis van de kansscore: 28.336.000 / 8.327.026 = 3,40. Bij een maximaal risico is de ratio uitstekend en bij een gemiddeld risico is de ratio ook uitstekend. Uitgangspunt is een weerstandscapaciteit die ligt tussen 1,4 en 2,0 bij een gemiddeld risico. De stand van de Algemene Reserve per 1 januari 2027 kan het gemiddelde risico uitstekend opvangen. De onbenutte belastingcapaciteit biedt nog ruimte om eventuele structurele tekorten in de exploitatie te kunnen dekken. Grenzen | Begroting 2025 | Begroting 2026 | Begroting 2027 Ondergrens | 7.300.000 | 7.600.000 | 8.300.000 Bovengrens | 10.500.000 | 10.400.000 | 11.300.000 Conclusie De ondergrens van de Algemene Reserve is becijferd op € 8,3 miljoen. Dit is een stijging ten opzichte van vorig jaar. Dit wordt veroorzaakt doordat de algemene risico's hoger worden ingeschat. De Algemene Reserve bedraagt per 1 januari 2027 € 28.336.000. Dit ligt ruim boven de bovengrens. De Algemene Reserve wordt nu vooral gebruikt om mogelijke structurele effecten van ingezet beleid op te vangen. De grootste risicofactoren blijven de Algemene Uitkering en de ontwikkelingen binnen het Sociaal Domein. Programmabegroting 2027-2030 | 89 van 182 Financiële kengetallen In onderstaande tabel ziet u het verloop van de kengetallen.

Deze geven een objectief beeld van de financiële positie van gemeente Duiven en zijn vergelijkbaar met andere gemeenten. Verloop van de | Rekening | Begroting | Begroting | Begroting | Begrotin | Begrotin kengetallen | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | g 2029 | g 2030 Netto schuldquote | 4,9% | 1,9% | 2,2% | 4,2% | 3,6% | -0,8% Netto schuldquote gecorrigeerd voor | 6,3% | 0,9% | 1,0% | 3,0% | 2,4% | -2,0% alle verstrekte leningen Solvabiliteitsratio | 41,0% | 32,5% | 28,3% | 26,8% | 24,2% | 23,8% Structurele | 1,5% | 1,3% | 1,3% | -0,7% | 0,3% | 1,0% exploitatieruimte Grondexploitatie | 7,4% | 2,3% | 0,0% | 3,2% | 5,2% | 8,3% Belastingcapaciteit | 97,6% | 103,8% | 106,0% | 105,6% | 105,3% | 105,3% De netto schuldquote zegt iets over de financiële vermogenspositie van de gemeente. De schulden van de gemeente worden hier afgezet tegen de middelen die de gemeente heeft. Heeft een gemeente ruimte om te investeren of moet het juist voorzichtig zijn? Bij een score onder de 100% is er financiële ruimte, bij een score boven de 130% moet de gemeente voorzichtig zijn met haar financiën. Duiven scoort in 2027 met een verwachte netto schuldquote van 2,2% goed. Bij netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen worden schulden die de gemeente heeft gecorrigeerd met gelden die zijn doorgeleend aan scholen, woningstichtingen of verenigingen.

Dit zorgt voor een beter beeld van de financiële vermogenspositie van de gemeente dan de ongecorrigeerde netto schuldquote omdat de gemeente schulden op de balans heeft staan waar tegenover vorderingen staan op deze organisaties. Deze schulden hebben namelijk geen invloed op de beoordeling of de gemeente in staat is te investeren of dat ze juist moeten oppassen. De verwachte netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen is voor gemeente Duiven 1,0% in 2027. Dit is een goede score. De solvabiliteitsratio is het eigen vermogen ten opzichte van het totale vermogen van de gemeente. De verwachting voor gemeente Duiven is dat deze ratio uitkomt op 28,3% in 2027. Het streven is een solvabiliteitsratio te hebben van 35%. De structurele exploitatieruimte geeft aan hoeveel ruimte er is in de jaarrekening tussen structurele uitgaven en structurele inkomsten van gemeenten. Dit getal zegt iets over of de gemeente in staat zal zijn aan haar verplichtingen te voldoen. Dit zal dalen van 1,3% in 2027 naar - 0,7% in 2028. In de jaren erna wordt de ruimte positiever met als belangrijkste redenen de dalende incidentele dekking uit reserves en de stijgende Algemene Uitkering . Het kengetal grondexploitatie geeft de verhouding weer tussen de bouwgronden in de balans en de totale baten van de gemeente Duiven.

Hiermee wordt inzicht gegeven in de mate van afhankelijkheid in de baten omtrent de grondexploitatie. Deze ratio stijgt in 2027 ten opzichte van 2026 niet. In de opvolgende jaren stijgt het percentage vanwege de opstart van de woningbouwcomplexen die eerst geld gaan kosten voordat de grond verkocht kan gaan worden. De belastingcapaciteit is de verhouding tussen de belastingen die binnen de gemeente Duiven geheven worden over de begrotingsjaren ten opzichte van het landelijk gemiddelde aan woonlasten. Het landelijk gemiddelde betreft de situatie over 2026, ofwel het voorgaande begrotingsjaar. De belastingcapaciteit daalt van 106,0% in 2027 naar 105,6% in 2028. Programmabegroting 2027-2030 | 90 van 182 Programmabegroting 2027-2030 91 van 182 4.3 Onderhoud Kapitaalgoederen Inleiding Het onderhoud van kapitaalgoederen vraagt een aanzienlijk deel van de beschikbare middelen. De kapitaalgoederen zijn onderverdeeld in wegen, groen, water en gebouwen. In deze paragraaf worden het beleidskader, de beheerplannen en de financiële consequenties toegelicht. Beleid De gemeenteraad stelt met beleidsplannen de uitgangspunten vast voor het onderhoud. Het gekozen onderhoudsniveau en de gewenste kwaliteit bepalen hoeveel geld hiervoor jaarlijks nodig is. Met de vaststelling van de programmabegroting geeft de raad het college ook toestemming om geld uit de onderhoudsvoorzieningen te besteden.

Deze voorzieningen worden elk jaar aangevuld vanuit de verschillende taakvelden. De kosten voor onderhoud worden rechtstreeks uit deze voorzieningen betaald. In december 2022 heeft de raad het Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte 2023-2032 (IBOR) vastgesteld. Dit plan geeft richting aan een integrale aanpak van de openbare ruimte voor de komende tien jaar. Het doel is een toekomstbestendige, toegankelijke en gezonde leefomgeving, in samenhang met de grote vervangingsopgaven. Het IBOR draagt ook bij aan beheersbare kosten en een grotere betrokkenheid van inwoners. Eind 2025 heeft het college het integraal beheerkader openbare ruimte (IBK-OR) vastgesteld. Dit is de uitwerking van het IBOR naar uitvoering. In 2027 werken we verder op basis van deze kaders.Onderdeel van het IBK-OR is een ontwikkelprogramma, waaronder het opstellen van een Meerjaren Onderhoudsplanning Openbare Ruimte (MJOP-OR) en een nieuw Handboek Inrichting Openbare Ruimte (HIOR). Hiermee is eind 2025 gestart, maar dit is tijdelijk stilgelegd door personele wisselingen. De planning is dat het MJOP-OR en het HIOR in 2027 worden vastgesteld, waar mogelijk in samenwerking met Zevenaar en Doesburg. De ambitie is dat de grond-, weg- en waterbouw in 2050 circulair is. Duurzaamheid en circulariteit worden daarom al meegenomen in aanbestedingen. Voor het beheer is in 2025 een nieuw beheersysteem aanbesteed.

De datamigratie verloopt moeizaam. In 2027 verwachten we te beschikken over een goed functionerend beheersysteem, waarmee de benodigde beheerinformatie kan worden ontsloten. Ontwikkelingen Riolering en water - Landelijke vervangingsgolf riolering De rioolstelsels die in de jaren '70 en '80 op grote schaal zijn aangelegd, naderen het einde van hun technische levensduur van circa 60 jaar. Ook in Duiven leidt dit de komende decennia tot een omvangrijke vervangingsopgave. Op basis van de huidige inzichten is het noodzakelijk om gemiddeld eens per vijf jaar een woonwijk integraal te renoveren Als eerste wordt gestart met de renovatie van de wijk De Vergert. Om inzicht te bieden in de planning van deze vervangingsopgave is een kaart opgesteld waarop per wijk is aangegeven in welk jaar renovatie of vervanging van het rioolstelsel wordt voorzien. Deze kaart is integraal opgesteld in samenwerking met de disciplines wegen, groen en verkeer. Daarbij vormen de vervangingsopgave van het riool en de onderhouds- en vervangingsopgave van de wegen het uitgangspunt. Door werkzaamheden zoveel mogelijk te combineren, wordt de openbare ruimte efficiënt en toekomstbestendig ingericht, worden overlast en maatschappelijke kosten beperkt en ontstaat een optimale afstemming tussen de verschillende beheeropgaven.

Programmabegroting 2027-2030 92 van 182 Groen - Roep om landelijke groennormen tegen hittestress Een brede coalitie van maatschappelijke organisaties riep in juni 2026 het kabinet op om landelijke minimumnormen voor groen en bomen vast te leggen, en gemeenten financieel te ondersteunen bij vergroening van de openbare ruimte. Aanleiding: meer dan 800.000 Nederlanders wonen in sterk versteende buurten met te weinig openbaar groen, terwijl hittestress volgens het RIVM een stijgend aantal extra sterfgevallen per jaar veroorzaakt. Vanuit Europa is er de verplichting om vanuit de Europese Natuurherstelverordening het aandeel groen te verhogen; vanuit het Rijk (Ministerie, VNG) komt een landelijk plan hoe dat te gaan doen en wat dat voor individuele gemeenten betekent. Bij prioritering binnen het groenbeheerplan dient hier rekening mee gehouden te worden, ook omdat groene maatregelen vaak een dubbele functie vervullen (verkoeling én wateropvang bij extreme neerslag). Wegen - Groeiend landelijk tekort aan infrastructuuronderhoud De Algemene Rekenkamer concludeerde in 2025/2026 dat infrastructuur op de landelijke 'Hoogrisicolijst' staat: budgetten zijn te laag om de benodigde kwaliteit te behouden. Om het achterstallig onderhoud in te halen is volgens de Rekenkamer € 34,5 miljard nodig.

Gemeenten beheren een aanzienlijk deel van de civiele infrastructuur in Nederland (circa € 347 miljard aan waarde), en VNG/IPO waarschuwden in mei 2026 gezamenlijk voor een 'bereikbaarheidsinfarct' door achterstallig onderhoud aan gemeentelijke wegen, bruggen en tunnels. Dit landelijke beeld onderstreept het belang van een actueel wegenbeheerplan met reële kwaliteitsambities, om te voorkomen dat achterstallig onderhoud op termijn leidt tot hogere kosten of noodgedwongen afsluitingen. Risico's Door de veroudering van verhardingen en kunstwerken neemt de vervangingsopgave de komende jaren toe. Hierdoor kunnen de onderhouds- en investeringskosten stijgen. Een aandachtspunt is de verwachte onderhoudsgolf over circa tien jaar. Omdat de onderhoudsvoorziening niet negatief mag worden, is tijdige monitoring en bijsturing noodzakelijk. Als risico's op het gebied van wegen zijn te nomen:  Achterstallig onderhoud en veiligheid: uitgesteld onderhoud kan leiden tot verkeersonveilige situaties (verzakkingen, scheuren) en daarmee samenhangende aansprakelijkheidsrisico's voor de gemeente als wegbeheerder.  Kostenstijging: stijgende bouw- en materiaalkosten en krapte in de aannemerij kunnen ertoe leiden dat geplande werkzaamheden duurder uitvallen dan begroot, of vertraging oplopen.

 Afhankelijkheid van rijksbeleid: voor zover wegprojecten samenhangen met rijksinfrastructuur of -subsidies, kan de aangekondigde terughoudendheid in rijksfinanciering voor infrastructuuronderhoud ook lokale cofinancieringsprojecten raken. Gebouwen Algemeen Missie Met eigen, gehuurd, verhuurd of verpacht maatschappelijk vastgoed en gronden geeft de gemeente vanuit 1Stroom professioneel en efficiënt invulling aan huisvestingsvraagstukken met een (sterk) maatschappelijk karakter en vanuit het algemeen belang voor de gemeente Duiven. Waar in verzamelgebouwen commercieel gebruik aanwezig is wordt deze ook commercieel benaderd en weggezet. Visie Het vastgoed waarvan 1Stroom voor de gemeente Duiven het vastgoedmanagement verzorgt past precies bij de behoefte van de gebruikers. Iedereen is welkom en daarom zorgt de gemeente voor toegankelijke gebouwen, daarbij is de functionele en technische kwaliteit van het vastgoed op orde, Programmabegroting 2027-2030 93 van 182 gaat de gemeente voor veilige en energiezuinige gebouwen en geven we waar mogelijk invulling aan klimaatadaptatie en circulariteit. Doelstellingen De beschikbaarheid van vastgoed, of dat nu is door eigenaarschap of bijvoorbeeld via huur, is altijd faciliterend van karakter en is noodzakelijk om taken van de gemeente uit te voeren of om beleid effectief en/of efficiënt te kunnen realiseren.

Het hebben van vastgoed dient dus bij te dragen aan taken en doelstellingen van de gemeente waar de markt dit niet oppakt. We onderkennen hieronder gecategoriseerd 4 doelstellingen: • Dat kan zijn om de eigen organisatie huisvesting te bieden of om de buitendienst onder te brengen (vastgoed voor eigen huisvesting). • Het kan ook betreffen voorzieningen in het maatschappelijk domein zoals buurthuizen, scholen voor het primair en voortgezet onderwijs inclusief integrale kindcentra (IKC’s), multifunctionele accommodaties (MFA’s) of sportaccommodaties (maatschappelijk vastgoed). • Een andere categorie wordt gevormd door objecten met een strategische ligging voor toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen of waar tijdelijk gebruik plaatsvindt in afwachting van definitieve invulling (herontwikkelingsvastgoed). • Tot slot is er een restcategorie, waaronder begraafplaatsen en gebouwde voorzieningen in de openbare ruimte (overig vastgoed). Deze gezamenlijke 4 categorieën van beleidsondersteunend vastgoed vormen de kernportefeuille en hebben een functie in de realisatie van gemeentelijk beleid. Met het nieuwe beleid legt de gemeente vast hoe we de maatschappelijke vraag (vanuit de verschillende beleidsvelden) beantwoorden en met welke juridische en financiële randvoorwaarden.

Omdat de paragraaf kapitaalgoederen de enige plek is waarover we over de gehele portefeuille kunnen schrijven benoemen we hier het onderhoud en ook de investeringen die gevoteerd zijn. Beleid Op het moment dat deze begroting wordt gemaakt wordt ook gewerkt aan de Nota Vastgoedbeleid Maatschappelijk Vastgoed 2026 - 2040. Enkele speerpunten worden hierna opgenomen. Kwaliteitsnormen Voor het Meerjarig onderhoudsplan (MJOP) bestaand vastgoed wordt gewerkt met de NEN 2767 norm in combinatie met de RVB BOEI methodiek. De NEN 2767 geeft in zes scoreniveaus aan in welke staat een gebouw, installatie of ander bouwkundig onderdeel verkeert. BOEI staat voor de vier thema's die in één inspectie worden geïntegreerd: Letter Thema B Brandveiligheid O Onderhoud E Energiezuinigheid & duurzaamheid I Inzicht in het voldoen aan wet- en regelgeving BOEI en NEN 2767 zijn complementair: NEN 2767 levert de conditiescore (1-6) per bouwdeel, terwijl BOEI die conditiemeting integreert met de brandveiligheids-, energie- en wet- en regelgevingstoets tot één samenhangend inspectierapport en meerjarenonderhoudsplan.

De gemeente stuurt op sober en doelmatig onderhoud (niveau 3) waarbij het uitgangspunt is een Redelijke Onderhoudsconditie waarbij ernstige en serieuze gebreken zijn uitgesloten en waarbij ook vanuit een Aspect Prioriteiten matrix wordt gewerkt waarin Veiligheid, Gezondheid en Bruikbaarheid meewegen in de risicobenadering. Financiën Voorziening onderhoud gebouwen Algemene accommodaties 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Stand per 1 januari | 650.745 | 460.011 | € 491.269 | 505.854 Toevoeging aan de voorziening | 127.628 | 127.628 | € 127.628 | 127.628 Onttrekking aan de voorziening | 318.362 | 96.370 | € 113.043 | 240.958 Stand per 31 december | 460.011 | 491.269 | € 505.854 | 392.524 Voorziening onderhoud gebouwen Culturele accommodaties 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Stand per 1 januari | 716.769 | 590.514 | 636.309 | 685.661 Toevoeging aan de voorziening | 89.802 | 89.802 | 89.802 | 89.802 Onttrekking aan de voorziening | 216.057 | 44.007 | 40.451 | 218.473 Stand per 31 december | 590.514 | 636.309 | 685.661 | 556.989 Voorziening onderhoud gebouwen Sportaccommodaties 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Stand per 1 januari | 1.555.702 | 1.384.926 | 1.339.339 1.207.216 Toevoeging aan de voorziening | 139.210 | 139.210 | 139.210 | 139.210 Onttrekking aan de voorziening | 309.986 | 316.920 | 7.087 | 147.836 Stand per 31 december | 1.384.926 | 1.207.216 | 1.339.339 | 1.330.713 Voorziening onderhoud gebouwen

pand VCD 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Stand per 1 januari | 415.629 | 414.145 | 412.455 | 272.092 Toevoeging aan de voorziening | 182.000 | 182.000 | 182.000 | 182.000 Onttrekking aan de voorziening | 183.484 | 183.690 | 322.362 | 276.912 Stand per 31 december | 414.145 | 412.455 | 272.092 | 177.181 De onttrekking uit de voorziening is aangepast op het functioneren van een VVE. De VVE voert groot onderhoud uit van de buitenkant en transportvoorzieningen. Er blijft nog eigenaarsonderhoud over voor de gemeente als verhuurder van verschillende grote maatschappelijke voorzieningen. De voornoemde voorzieningen sluiten de komende 10 jaar ieder jaar positief. Onderhoud Huisvestingsplannen en investeringen In het vastgoedbeleid schrijven we ook op dat het wenselijk is te werken met strategische huisvestingsplannen waarvoor beter zicht nodig is op herinvestering en renovatie momenten. Het is ook nodig dat er voor renovatie na bijvoorbeeld 25 jaar geld wordt gereserveerd. Met renovatie geeft de gemeente een kwaliteitsverbetering en met onderhoud houden we in stand tot het moment van renovatie. Van de strategische huisvestingsplannen wordt momenteel de integrale accommodatie-agenda voor ontmoetingsplekken opgestart.

Voor nu beperken zich de investeringen op het energetisch verduurzamen van het vastgoed zodat deze voldoet aan de energie-bespaarplicht en ook omdat het minder energielasten oplevert. En de advieskosten die nodig zijn om de strategische plannen op te stellen, uit te werken en te beheren. Programmabegroting 2027-2030 | 94 van 182 Programmabegroting 2027-2030 95 van 182 Duurzaamheidsmaatregelen Erkende maatregelen zijn maatregelen die de gemeente Duiven moet nemen vanuit het activiteitenbesluit wet milieubeheer. Hierna de lijst, enkele voorbeelden: • Toepassen LED verlichting • Na-isolatie gevel en dak • Vervangen dubbel glas voor HR++ glas • Isoleren leidingen installaties • Realiseren warmteterugwinning • Optimalisatie fases elektriciteit o.a. plaatsing een condensatorbatterij(en) om blindstroom te elimineren Bij de vaststelling van de meerjarenbegroting 2025-2028 zijn de kredieten voor voornoemde maatregelen per pand gevoteerd. De projecten worden momenteel uitgevoerd. Projecten uit het IHP Onderwijshuisvesting Vanuit het IHP Onderwijshuisvesting 2018 zijn de laatste projecten in afronding of afgerond. Denk aan IKC Remigius en het project Frisse Scholen. Begin 2026 is het IHP Basisonderwijs vastgesteld. Hieruit volgen enkele kleine projecten maar geen noemenswaardige grote investeringen voor de komende periode tot 2029.

Voor het Voortgezet Onderwijs is bij het schrijven deze tekst een Regionaal Integraal Huisvestingsplan op route voor behandeling na de zomer 2026. Het IHP VO geeft inzicht in de benodigde investering voor de nieuwbouw van een nieuwe school (locatie Zevenaar), dat via de gemeenschappelijke regeling wordt verrekend. Uitvoering onderhoud Uitvoeringsprogramma MJOP 2027-2030 Onderstaande voorzieningen volgen op basis van de eerder genoemde NEN2767 inspectie om de gebouwen op conditie 3 (sober en doelmatig onderhoudsniveau) te houden. Uit de inspecties volgde een actueel beeld op benodigde middelen voor onderhoud. Onderhoud voorkomt ook kapitaalverlies. Er wordt in het laatste half jaar van 2026 een her-inspectie uitgevoerd. We krijgen dan weer een actueel beeld van de stand van onderhoud. Mogelijk leidt dit ook tot een herzien beeld van kosten voor groot onderhoud per pand. Dat beeld wordt dan met de voorjaarsnota 2027 aan de raad gemeld. Risico's Risico’s zijn vooral onvoorziene gebreken, prijsstijgingen en een hogere onderhoudsbehoefte. De herinspectie in 2026 kan leiden tot bijstelling van het MJOP en de benodigde onderhoudsbudgetten. De voorzieningen blijven op basis van de huidige planning voldoende op niveau. Specifieke risico's zijn:  Verduurzamingsopgave vs.

budget: de investeringen om te blijven voldoen aan aangescherpte energielabeleisen (2030/2033) kunnen de beschikbare onderhoudsbudgetten overstijgen.  Veroudering en veiligheid: een verouderd of niet-geactualiseerd meerjarenonderhoudsplan (MJOP) vergroot het risico op kapitaalvernietiging en op veiligheidsincidenten (bijvoorbeeld bij installaties, brandveiligheid of asbesthoudende constructies in oudere panden).  Leegstand en desinvestering: vastgoed dat niet langer bijdraagt aan beleidsdoelen blijft soms toch in de portefeuille, met doorlopende onderhoudslasten zonder maatschappelijk rendement. Groen Algemeen Het groenbeheer draagt bij aan een veilige, aantrekkelijke en groene leefomgeving. Daarbij ligt de focus steeds meer op maatschappelijke opgaven zoals gezondheid, klimaatadaptatie, biodiversiteit, vergroening en ecosysteemdiensten. Waar mogelijk worden maatregelen integraal opgepakt in samenhang met andere werkzaamheden in de openbare ruimte. Programmabegroting 2027-2030 96 van 182 Beleid Voor dit onderwerp is geen apart sectoraal beleid vastgesteld. De kaders volgen uit het Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte (IBOR) van de gemeente, waarin de verschillende beleidsvelden in samenhang worden afgewogen. Los van het IBOR gaan we werken aan het bomenbeleidsplan. Een duidelijk omschreven beleid hoe we ons bomenbestand willen ontwikkelen en onderhouden, ontbreekt.

In 2026 is een eerste begin gemaakt met het opstellen van een bomenbeleid, waar we in 2027 verder aan werken. Daarin sluiten we aan bij beleidsdoelstellingen op het gebied klimaatadaptatie, biodiversiteit en een gezonde leefomgeving. Dit bomenbeleid maken we samen met de gemeenten Westervoort, Doesburg en Zevenaar Het overgrote deel van het nieuwe beleid wordt door eigen medewerkers geschreven. Om externe boom specialistische expertise in te huren is een bedrag van € 25.000 gereserveerd in de begroting. Invasieve soorten Binnen de gemeentegrenzen zijn zowel de Japanse duizendknoop als de reuzenberenklauw aangetroffen. Naar aanleiding van EU verordening ‘Invasieve Uitheemse Soorten’ 1143/2014 is de gemeente wettelijk verplicht gesteld in te grijpen bij het aantreffen van invasieve exoten om verdere verspreiding te voorkomen. Wet Natuurbescherming We werken conform de wet Natuurbescherming (Wnb). Deze wet beschermt de dieren en planten in Nederland en hun leefgebied. Om niet voor iedere werkzaamheid een natuurvergunning te hoeven aanvragen werken we volgens de Gedragscode Soortenbescherming Gemeenten. Voor onderhoud en vervanging van speeltoestellen hanteren we het vastgestelde beleid in het Beheerplan Speelruimte Gemeente Duiven (2026). Kwaliteitsnormen Binnen het beleidskader IBOR is het onderhoudsniveau voor groen vastgesteld op niveau B conform de CROW systematiek.

Als gevolg van bezuinigingen is met ingang van 2026 op onderdelen het onderhoudsniveau naar beneden bijgesteld. Op sommige locaties is het onderhoud hoger, zoals het centrum en de begraafplaats is dit niveau A voor reiniging en groenonderhoud. Voor het beheer van bomen wordt het Handboek Bomen van het Norminstituut Bomen gehanteerd. Dit handboek bevat kwaliteitseisen, richtlijnen en normen die van toepassing zijn op de uitvoering van werkzaamheden aan bomen. De gezondheid van de boom (en daarmee de veiligheid van omwonende en voorbijganger) is leidend bij het nemen van onderhoudsmaatregelen. De veiligheid van speeltoestellen is wettelijk geregeld in het Warenwetbesluit attractie- en speeltoestellen 2023. Dat besluit is leidend voor ons beheer en onderhoud van speeltoestellen. Financiën Op het gebied van groen is er geen voorziening gevormd. In de reguliere begroting zijn de volgende budgetten opgenomen: Budget Bedrag Onderhoud door derden 1.342.320 Onkruidbestrijding 315.784 Boomonderhoud 175.350 Kleine renovaties en vervanging bomen 73.500 Speeltuinen en weiden 203.432 Overige kleine budgetten groen 214.925 Programmabegroting 2027-2030 97 van 182 Onderhoud Groen De prijzen in de groenbranche zijn gestegen door onder andere gebrek aan personeel bij de aannemers en het groeizame weer van de afgelopen jaren.

Dat zorgt ervoor dat de groenaannemers over het algemeen moeite hebben om het afgesproken kwaliteitsniveau te realiseren. Dit vergt veel capaciteit van onze toezichthouders. Bomen Jaarlijks wordt één derde van het boomareaal geïnspecteerd op veiligheid en gebreken. Het boomareaal veroudert, wat leidt tot stijgende onderhoudskosten, vooral bij bomen in woonstraten. Het behoud van met name grote bomen blijft essentieel vanwege hun waardevolle bijdrage aan verkoeling, biodiversiteit en andere ecosysteemdiensten. Het in stand houden van deze bomen brengt regelmatig extra kosten met zich mee, zoals voor specialistisch onderzoek, het toevoegen van voedingsstoffen en het treffen van maatregelen tegen wortelopdruk. Daarnaast is het aantal bomen toegenomen door klimaatadaptieve maatregelen. Het areaal bomen is in 2025 en 2026 met 600 stuks toegenomen. Dat vergt een toevoeging aan het onderhoudsbudget in 2027 van € 15.000,-. Bermen en sloten Het maaien van bermen en het korven van de sloten is begin 2023 aanbesteed waarbij ingezet is op het creëren van meer biodiversiteit. Er wordt verschraald door te maaien en zuigen. En ook is de frequentie teruggebracht. In 2024 is ook het overige deel van het areaal opnieuw aanbesteed. Dit deel werd voorheen in eigen beheer gemaaid. Mede door meer biodivers maaibeheer en de prijsstijgingen zijn de kosten hoger geworden.

Dat wordt versterkt door de eisen in de nieuwe Gedragscode Soortenbescherming Gemeenten. In de maand mei maait de gemeente alleen daar waar nodig in verband met de verkeersveiligheid. In deze maand is een bloeiende berm extra belangrijk voor de insecten. Invasieve soorten De invasieve soorten in onze gemeente worden beheerst conform het opgestelde plan van aanpak. De bestrijdingsmethode wordt afgestemd op de omvang van de exoten. We maken geen gebruik van chemische bestrijdingsmiddelen. Jaarlijks wordt de voortgang gemonitord. Vooralsnog is er geen sprake van grootschalige uitbreiding van invasieve exoten, zoals Japanse duizendknoop en Reuzenberenklauw. Naast invasieve exoten zijn ook andere soorten een bron van ervaren overlast, zoals eikenprocessierups, boskakkerlak en grasaren. Speelterreinen In 2026 is het Beheerplan Buitenspelen vastgesteld. De financiële consequenties zijn vertaald in de voorjaarsnota. Dat maakt het mogelijk dat er voldoende budget is om de veiligheid van speeltoestellen te waarborgen en zo nodig te kunnen vervangen. Risico's Personeelstekorten en weersextremen kunnen leiden tot hogere onderhoudskosten. Aannemers staan hierdoor onder druk, waardoor extra toezicht nodig is om de vastgestelde kwaliteit te waarborgen. Daarnaast vragen de veroudering en uitbreiding van het areaal om extra beheer- en onderhoudsinspanningen.

Specifieke risico's zijn:  Klimaatschade: droogte, storm en boomziekten (zoals essentaksterfte) verhogen zowel de onderhoudsfrequentie als het risico op schade of letsel door vallende takken/bomen, met mogelijke aansprakelijkheidsclaims tot gevolg.  Achterstallig onderhoud: Duiven is de laatste decennia van de vorige eeuw hard gegroeid. Veel bomen zijn nu volwassen, waardoor inwoners meer overlast ervaren of schade oplopen. Veel plantvakken zijn uitgeput. Dat alles leidt tot een intensievere communicatie met inwoners, aangepaste beheermaatregelen en meer vervangingsmaatregelen. Programmabegroting 2027-2030 98 van 182  Capaciteit: krapte op de arbeidsmarkt voor groenbeheerders en hoveniers kan uitvoering van geplande werkzaamheden vertragen, ongeacht het beschikbare budget. Riolering en water Algemeen De gemeentelijke watertaken zijn gericht op het duurzaam beheren van het rioleringsstelsel en het watersysteem. Naast het waarborgen van de inzameling en verwerking van afval-, hemel- en grondwater ligt de focus steeds meer op klimaatadaptatie en het vergroten van de weerbaarheid tegen extreme weersomstandigheden. De uitvoering vindt plaats binnen het kader van het Watertakenplan en in samenwerking met de Liemerse gemeenten en het Waterschap Rijn en IJssel. Beleid De gemeenteraad heeft in 2022 het Watertakenplan 2022–2026 vastgesteld.

In 2026 is begonnen met het opstellen van het nieuwe watertakenplan met een duur tot de verwachte fusie en deze wordt/is naar verwachting eind 2026 vastgesteld. Dit plan vormt het centrale beleidsdocument voor het beheer en onderhoud van zowel het rioleringsstelsel als het watersysteem. Het plan bevat de beleidsdoelen, uitvoeringsrichtlijnen en een financiële onderbouwing voor de planperiode. In het Watertakenplan wordt tevens de rioolheffing vastgesteld, evenals de financiële doorkijk voor de rioleringszorg op de middellange termijn (tot circa 2060). Het Watertakenplan is bovendien ingebed in het bredere kader van het Integraal Beleid Openbare Ruimte (IBOR). Er is samen met Doesbrug, Westervoort en Zevenaar ook gestart met het opstellen van een gezamenlijk integraal water/klimaattakenplan dat klaar moet zijn als de fusie een feit is. Hierin worden actuele ontwikkelingen, nieuwe inzichten en opgaven op het gebied van waterbeheer, klimaatadaptatie en financiering meegenomen, zodat als de fusie een feit is het beleid en de heffing ook gelijk vast gesteld kan worden voor de nieuwe gemeente. Aanvullend zijn in 2022 de volgende beleidsstukken vastgesteld:  het uitvoeringsprogramma klimaatadaptatie 2023-2027 ,  de rioolaansluitverordening, vastgesteld 2022 rioolaansluitverordening ;  de hemelwaterverordening, Vastgesteld 2022 hemelwaterverordening.

Deze documenten zijn in nauwe samenwerking met de Liemerse gemeenten en het Waterschap Rijn en IJssel tot stand gekomen. De financiële middelen voor de uitvoering van het uitvoeringsprogramma klimaatadaptatie zijn opgenomen in het Watertakenplan. Voor het uitvoeringsprogramma klimaatadaptatie binnen het programma duurzaamheid is geld ter beschikking gesteld tot en met 2027 (zie 3.5.2). Kwaliteitsnormen De gemeente geeft invulling aan de wettelijke zorgplichten voor afvalwater, hemelwater en grondwater. De kwaliteitsuitgangspunten voor het beheer van riolering en water zijn vastgelegd in het Watertakenplan de Liemers. Door inspecties, monitoring en planmatig onderhoud wordt gestuurd op een goed functionerend en toekomstbestendig systeem. Bij beheer- en vervangingswerkzaamheden wordt aandacht besteed aan duurzaamheid en klimaatadaptatie, onder meer door waterberging, waterbesparing en duurzame uitvoeringsmethoden waar mogelijk mee te nemen. Financiën De gemeente Duiven stort de opbrengsten van de rioolheffing in een specifieke voorziening riool. Dit gereserveerde geld mag uitsluitend worden gebruikt om de kosten voor het beheer, onderhoud en de vervanging van het rioleringsstelsel op te vangen.

Doel van de voorziening is om te sparen in de voorziening en de investeringen direct af te boeken met het bestaande saldo uit de voorziening, waardoor er geen nieuwe kapitaallasten ontstaan. De verwachte stand van de voorziening ziet er voor de komende jaren als volgt uit: Voorziening Riolering artikel 44 lid 2 BBV | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Stand per 1 januari | 12.758 | 11.775 | 11.748 | 9.728 Toevoeging aan de voorziening | 281 | 538 | 306 | 254 Onttrekking aan de voorziening | 1.264 | 565 | 2.326 | 3.129 Stand per 31 december | 11.775 | 11.748 | 9.728 | 6.853 Onderhoud Riolering, gemalen en randvoorzieningen In 2026 is gewerkt aan het opnieuw uitvoeren van de stresstesten. Dit is gebeurd in samenwerking met de Achterhoek en de Liemerse gemeenten. Door deze regionale samenwerking worden de kosten aanzienlijk beperkt en kan tegelijkertijd een hogere kwaliteitsstandaard worden gerealiseerd. Daarnaast is het systeem (hoofdpost) waarmee de mechanische riolering wordt bestuurd en geanalyseerd, opnieuw aanbesteed, eveneens in samenwerking met de regio. Via deze hoofdpost wordt de aansturing van de gemalen verzorgd. De gezamenlijke aanpak maakt het mogelijk om meer diepgaande analyses uit te voeren en het systeembeheer verder te optimaliseren. Water Om de gevolgen van droogte structureel aan te pakken, zijn in 2023 een feitenrelaas en een handelingsperspectief opgesteld.

Deze documenten vormen de basis voor het treffen van concrete maatregelen. De uitwerking hiervan is gestart en doormiddel van een gebiedsaanpak voortgezet.  | Het feitenrelaas beschrijft de huidige situatie met betrekking tot droogte, inclusief oorzaken, effecten en relevante trends.  | Het handelingsperspectief biedt inzicht in mogelijke maatregelen en handelingsopties, inclusief verantwoordelijkheden, kosten en prioritering. Risico's Extreme weersomstandigheden kunnen leiden tot wateroverlast, droogteschade en extra belasting van het riool- en watersysteem. Daarnaast kunnen vervangingsopgaven, nieuwe wettelijke verplichtingen en aanvullende maatregelen voor klimaatadaptatie leiden tot hogere beheer- en investeringskosten. Ook vraagt de voorbereiding op een gezamenlijk water- en klimaattakenplan om zorgvuldige afstemming van beleid, beheer en financiële uitgangspunten. Wegen en bruggen Algemeen Het beheer van verhardingen en kunstwerken is gericht op een veilige, bereikbare en duurzame openbare ruimte. Hieronder vallen wegen, fietspaden, voetpaden, pleinen, bruggen en overige civiele kunstwerken. Door middel van inspecties, planmatig onderhoud en tijdige vervanging wordt de kwaliteit van deze assets op het vastgestelde niveau gehouden. Waar mogelijk worden werkzaamheden integraal afgestemd met andere ontwikkelingen in de openbare ruimte.

Beleid Voor dit onderwerp is geen apart sectoraal beleid vastgesteld. De kaders volgen uit het Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte van de gemeente, waarin de verschillende beleidsvelden in samenhang worden afgewogen Programmabegroting 2027-2030 | 99 van 182 In de gemeentebegroting zijn gelden beschikbaar gesteld voor wegen en civiele kunstwerken, waaronder een ‘voorziening onderhoud wegen’. Het groot onderhoud voor wegen en civiele kunstwerken wordt hieruit gedekt. Een voorziening mag volgens de regels de eerstvolgende 10 jaar niet negatief worden. Kwaliteitsnormen Binnen het beleidskader IBOR is het onderhoudsniveau voor wegen vastgesteld op niveau B conform de CROW systematiek (Centrum voor Regelgeving en Onderzoek in de Grond-, Wateren Wegenbouw en de Verkeerstechniek). Bij de bezuinigingen in 2024 heeft de gemeenteraad besloten om de elementverharding op onderhoudsniveau C te gaan onderhouden. In het centrum blijft het onderhoudsniveau B. Financiën De gemeente voedt de voorziening onderhoud wegen jaarlijks met een vast bedrag vanuit de gemeentelijke exploitatiebegroting. Dit gereserveerde geld wordt in de administratie apart gezet en mag uitsluitend worden gebruikt om de kosten voor het groot onderhoud van wegen en civiele kunstwerken te dekken.

Zodra de geplande wegasfaltering of herstelwerkzaamheden daadwerkelijk plaatsvinden, worden de uitgaven rechtstreeks van deze balansvoorziening afgeboekt om schommelingen in de jaarbegroting te voorkomen. De verwachte stand van de voorziening ziet er voor de komende jaren als volgt uit: Voorziening Onderhoud wegen en kunstwerken | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Stand per 1 januari | 15.077 | 15.832 | 12.564 | 10.344 Toevoeging aan de voorziening | 1.739 | 1.739 | 1.739 | 1.939 Onttrekking aan de voorziening | 984 | 5.007 | 3.959 | 3.824 Stand per 31 december | 15.832 | 12.564 | 10.344 | 8.459 Onderhoud Wegen Onderhoud van verhardingen wordt uitgevoerd wanneer de kwaliteit onder het minimale niveau komt. Hiervoor wordt tweejaarlijks een weginspectie uitgevoerd; de laatste vond plaats in 2025. De resultaten worden verwerkt in het wegen beheersysteem. Groot onderhoud wordt planmatig uitgevoerd. Klein onderhoud wordt in principe binnen hetzelfde kalenderjaar opgepakt. Meldingen van inwoners en eigen waarnemingen worden waar mogelijk snel afgehandeld. In 2026 is gestart met een meerjarig onderhoudscontract voor elementenverharding. Naast het uitvoeren van klein en groot onderhoud gaat er een verschuiving optreden naar vervanging. Dit komt vooral voort uit ouderdom en kwaliteit.

Groot onderhoud wordt integraal afgestemd met de andere disciplines als groen, riool, verkeer en ontwikkelingen zoals de energietransitie, de aanleg van glasvezel en de woningbouwopgave. Vervangingen worden aan de gemeenteraad aangedragen en vastgesteld in de gemeentelijke begroting cyclus. Bij de inspectie in 2025 is een lichte verbetering geconstateerd in de kwaliteit van het asfalt. Het benodigde onderhoud aan verhardingen die aangelegd zijn in de groeikernperiode neemt wel toe. Ook ontstaan er schades door wisselende weersomstandigheden. Langdurige droogte en natte periodes veroorzaken beweging in de klei-ondergrond, wat leidt tot scheurvorming in asfalt. Om kapitaalvernietiging te voorkomen, is het belangrijk het asfalt op voldoende kwaliteitsniveau te houden. De kwaliteit van de elementen verharding is iets gedaald ten opzichte van de vorige inspectie. Dat is in lijn met het gedaalde onderhoudsniveau C. Uitdaging hierbij is om te voorkomen dat door het Programmabegroting 2027-2030 | 100 van 182 Programmabegroting 2027-2030 101 van 182 opschuiven van onderhoud, in de nabije toekomst een grote onderhoudsopgave ontstaat die lastig te plannen en uit te voeren is. Kunstwerken De inspectie en schouw van kunstwerken vindt plaats volgens een inspectieplan. Houten bruggen worden afwisselend jaarlijks geschouwd of geïnspecteerd; overige kunstwerken eens per drie jaar.

Op basis van de inspecties wordt het benodigde onderhoud bepaald voor de periode tot de volgende inspectie en uitgevoerd. Voor latere jaren wordt het onderhoud geraamd. Tijdens inspecties worden schades per onderdeel in beeld gebracht en voorzien van een hersteladvies. Dit kan, indien nodig, leiden tot renovatie of vervanging. Waar nodig volgt nader onderzoek. Het aangetroffen kwaliteitsniveau van de civiele kunstwerken voldoet aan de verwachtingen in relatie tot de leeftijd van het areaal. Risico's Door de veroudering van wegen en bruggen neemt de komende jaren de behoefte aan vervanging en onderhoud toe. Daardoor kunnen de kosten voor onderhoud en investeringen stijgen. Over ongeveer tien jaar wordt een grote onderhoudsgolf verwacht. Het is daarom belangrijk om de onderhoudsvoorziening goed in de gaten te houden en op tijd maatregelen te nemen. Risico's zijn onder andere achterstallig onderhoud, waardoor onveilige situaties kunnen ontstaan, zoals verzakkingen of scheuren in de weg. Dit kan leiden tot aansprakelijkheid voor de gemeente. Daarnaast kunnen stijgende prijzen voor materialen en personeel ervoor zorgen dat werkzaamheden duurder worden of vertraging oplopen. Ook kunnen veranderingen in het beleid van het Rijk gevolgen hebben voor wegprojecten die afhankelijk zijn van rijkswegen of subsidies van het Rijk.

Conclusie De gemeente werkt aan een toekomstbestendige openbare ruimte en maatschappelijk vastgoed door planmatig en integraal beheer. De komende jaren ligt de focus op het verder ontwikkelen van beheerinstrumenten en het uitvoeren van de onderhouds- en vervangingsopgave. Daarbij vraagt de veroudering van het areaal, gecombineerd met klimaatopgaven, energetische verduurzaming en stijgende kosten, om blijvende aandacht en voldoende middelen om de gewenste kwaliteit te behouden. Programmabegroting 2027-2030 102 van 182 4.4 Financiering Inleiding Het streven is naar de optimale financiering van de inkomsten en uitgaven van de gemeente Duiven op korte en lange termijn. Om deze treasuryfunctie goed uit te voeren, wordt er gekeken naar de meerjarige liquiditeitsontwikkeling van de gemeente en de renteontwikkelingen op de geld- en kapitaalmarkt in Nederland. De treasuryfunctie wordt uitgevoerd binnen de normen van de Wet FIDO (Wet Financiering Decentrale Overheden), de Wet HOF (Wet Houdbare Overheidsfinanciën) en het treasurystatuut van de gemeente Duiven vastgesteld in 2016. Doelstellingen Bij de begroting wordt afgewogen welke investeringen er op korte en lange termijn moeten plaatsvinden. Het is vervolgens de taak om deze investeringen conform de kaders te financieren.

We beperken ons tot de publieke taak en hanteren hierbij de volgende doelstellingen:die onder beleid staan opgenomen. Beleid Het beleid van de gemeente Duiven is gericht op:  Het verzekeren van duurzame toegang tot financiële markten tegen acceptabele condities;  Het beschermen van gemeentelijke vermogens- en (rente-)resultaten tegen ongewenste financiële risico’s zoals renterisico’s, kredietrisico’s en liquiditeitsrisico’s;  Het minimaliseren van de interne verwerkingskosten en externe kosten bij het beheren van de geldstromen en financiële posities;  Het optimaliseren van de renteresultaten binnen de kaders van de Wet fido respectievelijk de limieten en richtlijnen van het treasurystatuut. Ontwikkelingen De komende jaren wordt een aanzienlijk investeringsopgave voorzien op het gebied van de grondexploitatie. In 2027 worden alleen al voor de grondexploitate 16 miljoen een uitgaven verwacht. Daar en tegen staan inkomsten van € 24 miljoen. De uitgaven en de inkomsten lopen nooit parallel door het jaar heen . Voor de financiering kan alleen de grondexploitatie al een uitdaging zijn. Het rente niveau laat een iets stijgende lijn zien. De verwachting voor 2027 is dat die lijn stabiel licht stijgend is maar blijft natuurlijk wel onderhevig aan de economosche en politieke ontwikkelingen.

Risico's De gemeente Duiven loopt bij de uitvoering van de financieringsfunctie verschillende risico,s. De belandrijkste zijn renterisico, liquiditeitsrisico, en kredietrisico. Om de risico,s te beperken voert de gemeente een voorzichtig treasurybeleid. De wettelijke kaders van de wet Wet Financiering Decentrale Overheden (wet Fido) en het eigen treasurybeleid worden door de gemeente Duiven gevolgd. Gemeentefinanciering Financieringsbehoefte De financieringsbehoefte is het bedrag dat de gemeente het begrotingsjaar moet aantrekken om de uitgaven en investeringen te kunnen financieren. € 1 miljoen 2027 Investeringsvolume grex -5 Mutatie voorzieningen 4 Aflossing geldleningen 2.8 1.8 De bovenstaande cijfers geven aan dat de verwachting is dat er in 2027 een financieringsbehoefte wordt verwacht van € 1.8 miljoen. Doordat de inkomsten en uitgaven niet synchroon lopen kan de financieringsbehoefte door het jaar heen verschillend zijn.

Financieringsmiddelen Overzicht financieringsmiddelen 2027 Financieringsmiddel | Saldo begin jaar | Mutaties | Saldo eind jaar Eigen financieringsmiddelen (reserves en | 75.1 | 0.5 | 75.6 voorzieningen) Langlopende geldleningen | 14.3 | -2.8 | 11.5 Kortlopende financiering (kasgeldleningen) | 7.8 | - | 7.8 Rekening-courant / schatkistbankieren | - | - | - Totaal financieringsmiddelen | 97.2 | -2.3 | 94.9 De verwachte financieringsmiddelen lopen in 2027 in de prognose iets terug. Financieringspositie Financieringspositie | x € 1 miljoen | Begrotingsjaar 2027 | Vorig jaar 2026 Boekwaarde activa | 79.3 | 77.0 Eigen financieringsmiddelen (reserves en | 75.6 | 75.1 voorzieningen) Netto schuld / langlopende leningen | 11.5 | 14.3 Financieringstekort (-) / overschot (+) | +7.8 | +12.4 De financiële positie van de gemeente Duiven blijft onverhinderd stabiel. Rente Rentevisie De verwachting is dat de Europese Centrale Bank (ECB) de beleidsrente de komende jaren geleidelijk zal normaliseren naar een niveau dat past bij een inflatieontwikkeling rond de doelstelling van 2%. Zowel marktpartijen als grote financi??le instellingen verwachten dat de korte rente vanaf 2027 zal stabiliseren rond een neutraal niveau van ongeveer 2% Voor de lange rente wordt verwacht dat deze structureel hoger blijft dan de korte rente.

De kapitaalmarktrente wordt ondersteund door factoren zoals hogere overheidsschulden, investeringen in de energietransitie, defensie-uitgaven en een gematigde economische groei. Voor de komende jaren wordt uitgegaan van een 10-jaars rente die zich beweegt in een bandbreedte van circa 3% tot 4%. Programmabegroting 2027-2030 | 103 van 182 Rente ontwikkeling vanaf 2019 Rentelasten en renteresultaat Kasgeldlimiet De kasgeldlimiet stelt een bovengrens aan de toegestane omvang van de kortlopende schuld (looptijd korter dan een jaar). Reden hiervoor is dat een korte schuldpositie een potentieel renterisico in zich bergt, omdat rentestijgingen direct doorwerken in de rentelasten. Het is dan ook van belang dat de grote fluctuaties van de rentelasten op de korte financiering gedurende het begrotingsjaar beheerst worden. Hiervoor is een goede liquiditeitsprognose voor de korte en lange termijn noodzakelijk. Voor structurele liquiditeitstekorten is financiering met geldleningen met een looptijd langer dan een jaar de aangewezen oplossing. De kasgeldlimiet wordt berekend als een percentage van de jaarbegroting (8,5%) en geldt voor het gehele begrotingsjaar.

2027 | 2028 | 2029 | 2030 Omvang begroting (x € 1.000) | 92.1 | 90.6 | 93.3 | 88.9 Toegestane kasgeldlimiet in % | 8,5 | 8,5 | 8,5 | 8,5 Toegestane kasgeldlimiet in € 1.000 | 7.8 | 7.7 | 7.9 | 7.6 De berekende kasgeldlimiet wordt periodiek getoetst aan de werkelijke omvang van het kasgeld. Op basis van de liquiditeitsprognoses wordt bepaald of er kort of lang geld aangetrokken moet worden voor een bepaalde looptijd, rekening houdend met de kasgeldlimiet en de renterisiconorm. Voor de gemeente Duiven betekent dit dat er gemiddeld in 2025 in een kwartaal voor € 7.828.000 geleend mag worden met kort geld. Kort geld is geld geleend voor een periode van een jaar of korter. Het is financieel vaak gunstiger om zoveel mogelijk van kortgeld gebruik te maken. Renterisiconorm Bij de renterisiconorm gaat het om het beperken van de gevolgen van een stijgende kapitaalmarktrente voor de rentelasten. Aanpassing van de rentepercentages doet zich voor bij herfinancieren en renteherziening. Dit gebeurt door het aanbrengen van spreiding in de looptijden Programmabegroting 2027-2030 | 104 van 182 van de leningen. Hiermee wordt voorkomen dat een groot deel van de leningen tegelijkertijd opnieuw moet worden afgesloten, met het risico van snel oplopende rentelasten. De renterisiconorm wordt ook berekend door een percentage van 20 te nemen van de jaarbegroting.

2027 | 2028 | 2029 | 2030 Omvang begroting (x € 1.000) | 92.1 | 90.6 | 93.3 | 88.9 Renterisiconorm in % | 20 | 20 | 20 | 20 Renterisiconorm in € 1.000 | 18.4 | 18.1 | 18.7 | 17.8 Uit dit overzicht blijkt dat de gemeente in 2027 tot € 18.421.000 opnieuw aan leningen mogen afsluiten zonder de renterisiconorm te passeren. De liquiditeitsprognose 2027-2030 geeft aan dat de gemeente Duiven in de jaren 2028 tot en met 2030 geen extra geld nodig heeft. Wet Schatkistbankieren Medio december 2013 heeft de Eerste Kamer de Wet Schatkistbankieren aangenomen. De wet verplicht decentrale overheden om overtollige middelen onder te brengen in ’s Rijks schatkist. Vanaf 1-7-2021 is het drempelbedrag verhoogd naar 2% van de begroting, met een minimumbedrag van € 1 miljoen. Voor Duiven gaat het om een drempelbedrag van € 1.842.000 voor 2027. 2% van € 92.100.000 Risicobeheer Renterisico's Renterisico betreft het risico dat fluctuaties in de rente leiden tot hogere financieringslasten. De gemeente beperkt dit risico door de looptijden van leningen te spreiden en door te voldoen aan de wettelijke renterisiconorm.

Rente risiconorm 2027 | 2027 Renteherzieningen | 0 Aflossingen vaste schuld | 4.000 Totaal renterisico | 4.000 Renterisiconorm | 15.000 Ruimte onder norm | 11.000 Kredietrisico's Garantiestellingen Naast bovengenoemd renterisico wordt door de gemeente ook kredietrisico gelopen op de uitgeleende gelden en de aan plaatselijke verenigingen en instellingen in het kader van de publieke taak gegarandeerde geldleningen. Het kredietrisico betreft het risico dat de leningen niet worden terugbetaald. In totaal heeft de gemeente aan leningen gegarandeerd met een schuldrest per 1 januari 2025 van € 24.282.304. Voor € 47.936.000 is gegarandeerd aan de Woonstichting Vivare, Stichting Vestia en de Woonzorg Nederland. Hier kan de gemeente Duiven voor maximaal 50% aangesproken worden omdat deze via het Waarborgfonds Sociale Woningbouw lopen. Voor het restant van € 314.304 staat de gemeente Duiven garant voor leningen aan sport en culturele verenigingen in Duiven. Verstrekte leningen De gemeente Duiven loopt risico op de verstrekte geldleningen. Op 1 januari 2025 was het saldo van de verstrekte hypotheken aan ambtenaren € 2.049.320. Het saldo van de lening aan de Kredietbank Leeuwarden bedraagt per 1-1-2024 € 350.000 en de verstrekte lening voor starters op de woningmarkt aan het Stimuleringsfonds Volkshuisvesting € 107.970.

Het saldo van de kapitaalverstrekking aan Alliander bedraagt per 1-1-2025 nog steeds € 670.870. Programmabegroting 2027-2030 | 105 van 182 Programmabegroting 2027-2030 106 van 182 Liquiditeit Om te komen tot een goede en effectieve financiering voor de gemeente Duiven voor de korte en lange termijn is een goede en volledige liquiditeitsprognose noodzakelijk. Daarvoor moet rekening worden gehouden met: beginstanden banken, inkomsten en uitgaven grondexploitatie, aflossingen van geldleningen, planning investeringen en de inkomsten en uitgaven uit de reserves en voorzieningen. Hieronder staat de liquiditeitsprognose voor de komende periode 2027 weergegeven. Vervangingsinvesteringen -10.000 Grondexploitatie 8.405 Hypotheken aflossing 200 Aflossing lening -2.836 Afschrijvingen 3.242 Mutatie reserves -5.262 Mutatie voorzieningen 4.000 -2.251 Debiteuren-/crediteurenbeheer De organisatie is erop gericht dat vorderingen tijdig, dus uiterlijk op de vervaldatum, worden geïnd. Wanneer dit niet wordt gerealiseerd, worden kort na de vervaldatum volgens een vaste procedure de nodige invorderingsmaatregelen genomen. Zogenaamde dubieuze debiteuren worden op basis van een kosten/baten-analyse en op juridische haalbaarheid beoordeeld waarna óf invordering via de gerechtsdeurwaarder plaatsvindt óf de vordering oninbaar wordt verklaard.

Rentetoerekening Beleid rentetoerekening In de begroting zijn zowel de stellige uitspraken als de aanbevelingen uit de notitie rente (dec 2023) van de Commissie BBV verwerkt. De belangrijkste onderdelen betreffen:  Treasury activiteiten worden via het taakveld treasury verwerkt in de begroting;  Er wordt geen rente over het eigen vermogen verwerkt in de begroting;  Er wordt 2% rente berekend en toegevoegd aan voorzieningen die tegen contante waarde worden gewaardeerd. Dit zijn de voorzieningen van het groot Onderhoud Gebouwen GOG en de voorziening onderhoud wegen.  De omslagrente wordt berekend door de aan de taakvelden toe te rekenen rente (in euro’s) te delen door de boekwaarde per 1 januari van de vaste activa die integraal zijn gefinancierd.  Er zijn een aantal uitzonderingen waar veen vaste rente aan wordt toegerekend. Voorgezet onderwijs is een uitzondering en de rente op de hypotheken  Aan de grondexploitatie wordt ook rente toegerend volgens de rente omslag princiepe Rentetoerekening/schema 2027 a. De externe rentelasten over de korte en lange financiering 460.663 b. De externe rente baten van hypotheken -55.000 De externe rente baten van Schatkistbankieren Saldo rentelasten en rentebaten 405.665 c1. Rente die aan de grondexploitatie moet worden doorberekend 0 c2.

De rente van projectfinanciering die aan het betreffende taakveld moet worden toegerekend (Voorgezet onderwijs Candea) -- 492.317 c3. De rentebaat van doorverstrekte leningen indien daar een specifieke lening voor is aangetrokken (projectfinanciering), die aan het betreffende taakveld Programmabegroting 2027-2030 107 van 182 moet worden toegerekend Saldo -86.654 d1. Rente over eigen vermogen d2. Rente over voorzieningen 308.943 Totaal geraamde aan taakvelden toe te rekenen rente 222.289 e. De aan taakvelden toegerekende rente (rente omslag 0,50%) - 316.363 f. Rente resultaat voordeel -94.074 Conclusie De financiele positie van de gemeente biedt voldoende basis om de voorgenomen activiteiten en investeringen uit de begroting te ondersteunen. De liquiditeitspositie is naar verwachting toereikend en de financieringsrisico's blijven binnen de wettelijke normen. Gezien de omvang van de geplande investeringen zal de ontwikkeling van de financieringsbehoefte de komende jaren nadrukkelijk worden gevolgd. Op basis van de huidige inzichten wordt geconcludeerd dat de treasuryfunctie beheerst wordt uitgevoerd en dat de gemeente haar financieringsverplichtingen op een prudente en doelmatige wijze kan nakomen. Programmabegroting 2027-2030 108 van 182 4.5 Bedrijfsvoering Inleiding De gemeente levert een scala aan producten.

Om de levering van deze producten te garanderen, heeft de gemeente haar werk op een bepaalde wijze georganiseerd; de bedrijfsvoering. De bedrijfsvoering heeft betrekking op de totale gemeentelijke organisatie: zowel de ‘ambtelijke’ als de ‘bestuurlijke’. Onder bedrijfsvoering rekent de gemeente de inzet van (productie-)middelen en de toepassing van processen bij de totstandkoming van producten. De bedrijfsvoering is met ingang van 2018 ondergebracht in de werkorganisatie 1Stroom (een ambtelijk samenwerkingsverband van de gemeenten Duiven en Westervoort). De bedrijfsvoeringsaspecten inzake ICT en Inkoop zijn ondergebracht in Samenwerking de Liemers (een ambtelijk samenwerkingsverband van de gemeenten Duiven, Westervoort en Zevenaar). Beleid Het beleid op het gebied van bedrijfsvoering is grotendeels vastgesteld bij de werkorganisatie van de gemeente Duiven en Westervoort 1Stroom. Specifiek gemeentelijk beleid is opgenomen bij de verschillende onderdelen ion deze paragraaf. Ontwikkelingen Ontwikkelingen op het gebied van bedrijfsvoering die specifiek voor Duiven van belang zijn: Cyberbeveiligingswet (NIS2) en nieuwe BIO2 Op 15 augustus 2026 is de Cyberbeveiligingswet in werking getreden, de Nederlandse implementatie van de Europese NIS2-richtlijn.

Gemeenten krijgen hiermee een wettelijke zorgplicht en meldplicht voor digitale veiligheid: significante cyberincidenten moeten binnen 24 uur worden gemeld bij het Nationaal Cyber Security Centrum. Vooruitlopend hierop is op 5 maart 2026 de vernieuwde Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO2, versie 1.3) gepubliceerd, die het basisbeveiligingsniveau-systeem vervangt door een risicogebaseerde aanpak. Snelle opmars van generatieve AI in de bedrijfsvoering Het gebruik van generatieve AI door Nederlandse overheden is in één jaar tijd vertienvoudigd: van 8 toepassingen in 2024 naar 81 begin 2026, met gemeenten als koploper (42% van de toepassingen). Het kabinet heeft hiervoor rijksbrede spelregels vastgesteld, en vanaf 2 augustus 2026 geldt vanuit de Europese AI-verordening een transparantieverplichting: gebruikers moeten weten wanneer zij met AI te maken hebben. Risico's De risico's op het gebied van bedrijfsvoering voor Duiven zijn te onderscheiden in twee categorieën: 1. Verlies van directe sturing op de eigen organisatie. Duiven heeft zelf geen ambtelijk apparaat meer in dienst. Voor vrijwel de volledige uitvoering van beleid is de gemeente afhankelijk van een externe (gedeelde) organisatie - wat het risico van vervreemding tussen bestuurlijke ambitie en uitvoeringscapaciteit vergroot, zeker als de prioriteiten van Duiven en Westervoort uiteenlopen. 2.

Risico's binnen de bedrijfsvoering van 1Stroom die doorwerken.  1Stroom heeft geen weerstandsvermogen/algemene reserve; Financiële tegenvallers worden direct doorbelast aan Duiven en Westervoort volgens de verdeelsleutel. Duiven moet dit risico dus zelf afdekken in de eigen begroting.  Krapte op de arbeidsmarkt en hoog verloop (13% in 2024); Dit leidt tot extra kosten voor werving, tijdelijke inhuur en inwerken, en tot risico op kennisverlies en verminderde continuïteit van dienstverlening. Programmabegroting 2027-2030 109 van 182  Informatiebeveiliging en datalekken. Een incident bij 1Stroom raakt de informatievoorziening van beide gemeenten tegelijk, met een navenant afbreukrisico voor Duiven, ook al ligt de uitvoering buiten de eigen organisatie. Informatievoorziening en automatisering Beleid Goede informatie en betrouwbare digitale voorzieningen zijn nodig om als gemeente goed te kunnen werken. Inwoners en ondernemers moeten erop kunnen vertrouwen dat de (digitale) dienstverlening beschikbaar en toegankelijk is. In 2027 ligt de nadruk op het versterken en beter benutten van wat er al is. De gemeente zorgt ervoor dat informatie betrouwbaar, goed vindbaar en goed beheerd is. Daarnaast wordt verder gewerkt aan de kwaliteit van de gegevens. Zo kunnen informatie en data beter worden gebruikt voor dienstverlening, beleid en besluitvorming.

De dashboards die in 2026 zijn opgezet, worden verder ontwikkeld. Nieuwe digitale mogelijkheden worden gericht ingezet. Ze moeten duidelijk bijdragen aan betere dienstverlening, beter inzicht of slimmer werken. De voorgenomen herindeling maakt samenwerking extra belangrijk. Duiven, Westervoort en Zevenaar werken al enkele jaren aan het gebruik van dezelfde software waar dat logisch en mogelijk is. Het streven is deze harmonisatie ook met Doesburg vorm te geven. Bij nieuwe keuzes wordt daarom ook gekeken naar wat past bij de toekomstige gemeente. Zo worden dubbele investeringen en oplossingen die later opnieuw moeten worden aangepast, waar mogelijk voorkomen. De ontwikkelingen rond Artificial Intelligence en andere digitale innovaties zijn afzonderlijk in deze begroting uitgewerkt. Informatiebeveiliging De gemeente werkt met veel persoonsgegevens en andere gevoelige informatie. Inwoners en ondernemers moeten erop kunnen vertrouwen dat deze informatie goed wordt beschermd. Ook moet de gemeentelijke dienstverlening zoveel mogelijk doorgaan bij uitval van systemen, storingen of cyberincidenten. Digitale dreigingen veranderen snel. Daarom wordt voortdurend gewerkt aan het voorkomen, herkennen en oplossen van beveiligingsincidenten.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://duiven.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/e63b10ad-f69b-4443-9283-9f30b73a15be?agendaItemId=8893883c-11f9-41f7-9bbc-b8ef9100784d