Rapportage toekomstverkenning bestuurskracht Druten
Tekst van het document
Samen met een deel van deze gemeenten maakt Druten deel uit van twee subregio’s: het Land van Maas en Waal en het grotere Rijk van Nijmegen. Hierna volgt een korte schets. Land van Maas en Waal Het Land van Maas en Waal is een regio die een typerend rivierenlandschap kent met kommen, oeverwallen, dijken en uiterwaarden.65 Hoewel het niet eenduidig is waar het Land van Maas en Waal precies begint en ophoudt, hebben de gemeenten tussen de rivieren in dit gebied een gedeelde (cultuur)historie met elkaar. De eerste boeren hebben zich in de prehistorie op de hogere oeverwallen van de rivieren gevestigd. De ruimtelijke structuur van nederzettingen, akkerbouw, bossen en weidegebied is in de middeleeuwen tot stand gekomen. Resten uit de prehistorie, Romeinse tijd en de middeleeuwen zijn op veel plekken nog in de bodem bewaard gebleven. Door de akkerbouw in de vruchtbare grond was het land van Maas en Waal lang een welvarend gebied, zichtbaar door in het geld dat werd geïnvesteerd in de kerken. Vanaf 1600 raakte het gebied in isolement. Een periode getypeerd door veel kerkelijke en feodale macht, terwijl boeren het lastig hadden.66 Ook zijn afwateringsperikelen bepalend geweest voor de geschiedenis van het gebied. De regio is meerdere keren overstroomd na dijkdoorbraken.67 63 64 65 66 67 68 69
Omgevingsvisie Neder-Betuwe Omgevingsvisie Neder-Betuwe Panorama Landschap - Land van Maas en Waal | Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed Omgevingsvisie Druten Panorama Landschap - Land van Maas en Waal | Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed Omgevingsvisie Druten Land van Maas en Waal in het Verhaal tussen Maas en Waal
Afbeelding 1. Land van Maas en Waal.69
24
Rijk van Nijmegen Naast haar historische ligging in het Land van Maas en Waal, ligt Druten in de grotere subregio Rijk van Nijmegen. Naast Druten en Nijmegen omvat het Rijk van Nijmegen de gemeenten Berg en Dal, Beuningen, Heumen, Mook en Middelaar en Wijchen.71 Het gebied kent een grote verscheidenheid aan landschappen als gevolg van een dynamisch rivierensysteem. Ten (zuid)oosten van Nijmegen ligt de stuwwal met heuvelachtige bossen en natuurlijke uiterwaarden. In de omgeving van Beuningen, Druten en Wijchen zijn open komgronden te vinden met weidse uitzichten. De Maas en de Waal vormen de dragers van dit landschap.72 Ook economisch gezien is het Rijk van Nijmegen gevarieerd, met hoogwaardige campussen op het gebied van health en hightech in relatie tot het Radboudumc, universiteit en de hogeschool. Maar ook met de ‘doeners’ en het mbo. Het MKB, de logistiek en de maakindustrie zijn volop in de regio vertegenwoordigd. Er vindt in de regio veel innovatie plaats op het gebied van circulaire economie en het verduurzamen van productieprocessen Afbeelding 2. Land van Maas en Waal.
70
70 71 72 73
Panorama Landschap - Land van Maas en Waal | Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed Gebiedsprogramma Rijk van Nijmegen | Groene Metropoolregio Visie en Samenwerkingsagenda Rijk van Nijmegen Idem
en logistieke ketens.73
25
Vanuit sociaal-maatschappelijk perspectief werkt het Rijk van Nijmegen als één coherent
Groene Metropoolregio (GMR) – Gebiedsprogramma Rijk van Nijmegen
daily urban system, een functioneel stedelijk netwerk waarbinnen mensen zich dagelijks
In de GMR werkt Druten samen met 16 andere gemeenten aan verschillende regionale
verplaatsen voor werk, onderwijs, voorzieningen en sociale activiteiten. Het gebied kent een
ruimtelijke opgaven: wonen, leefbaarheid (water en bodem sturend, landbouw,
rijke variatie van stedelijke, suburbane en landelijke woonmilieus in en rond een historische
natuur, recreatie), mobiliteit, energie en (circulaire) economie. Daarbij zijn provincie en
centrumstad met veel voorzieningen. De dorpen en kleine kernen hebben directe relaties met
waterschappen veelal ook aangesloten. Naast gezamenlijke sterke lobby bij de Rijk,
de stad Nijmegen, maar kennen zelf ook basisvoorzieningen en plekken voor sport, bewegen
zoals voor de knelpunten A50 en N322, gaat het ook om gezamenlijk werken aan de
en ontmoeten. Met sociale cohesie en saamhorigheid in de stadswijken en dorpen is de
gemeentegrensoverschrijdende opgaven. Zo is onlangs een nieuwe OV-concessie
kwaliteit van leven en leefomgeving bovengemiddeld.
ondertekend voor de GMR waarbij Druten een betere OV-verbinding krijgt met Nijmegen.
Onderdeel van Rijk van Nijmegen is de zone tussen Druten, Beuningen, Wijchen en Nijmegen.
Voor uitvoeringsgerichte gebiedsuitwerkingen hiervan is de GMR opgesplitst in vier
In dit gebied komen (effecten van) verstedelijking en landschap samen. Enerzijds ligt het
deelgebieden, waaronder het Rijk van Nijmegen. Er wordt momenteel gewerkt aan een
gebied bij de stedelijke corridor van Nijmegen met omvangrijke woningbouwplannen,
gebiedsprogramma voor het Rijk van Nijmegen, waarin wordt uitgewerkt hoe voor dit
ambities voor uitbreiding en herstructurering van werklocaties, energieopwekking en
gebied uitvoering wordt gegeven aan de opgaven vanuit de Verstedelijkingsstrategie, het
mobiliteit. Anderzijds liggen in het buitengebied ambities voor klimaatadaptatie (water en
Regioarrangement en het NOVEX Ontwikkelperspectief ‘Meer landschap meer stad’.77
74
bodem sturend), landbouwtransitie en extensieve recreatie en natuur/biodiversiteit.75 Hoewel de gemeente West Maas en Waal buiten de GMR valt, zijn er afspraken gemaakt voor Het Rijk van Nijmegen kent drie kernopgaven. Voor het ruimtelijk domein is de opgave om
samenwerking bij het versterken van het groenblauwe raamwerk in het Land van Maas en Waal.
slim om te gaan met de verstedelijkingsdruk. Er is sprake van groeiende druk op de ruimte voor wonen, werken, recreëren en voorzieningen en ruimte voor duurzame energie, natuur,
Samenwerkingsverbanden
klimaat, mobiliteit en voedsel. Voor het economisch domein bestaat er een opgave ten
Druten komt haar buurgemeenten en de gemeenten in het Rijk van Nijmegen tegen in
aanzien van het verduidelijken van het economisch profiel. Er is een beperkte capaciteit en
verschillende samenwerkingsverbanden, waarin zij een deel van haar taken belegt of
kwaliteit van arbeid met een mismatch tussen onderwijs en de vraag naar het bedrijfsleven.
samen optrekt om ambities te realiseren. De volgende tabel bevat een overzicht van de
Voor het sociaal domein is de opgave om de sociale basis en de leefbaarheid te versterken.
gemeenschappelijke regelingen en deelnemers.78 Een uitgebreidere beschrijving van de
Er is sprake van toenemende sociale ongelijkheid in welvaart, kansen en gezondheid, wat
samenwerkingsverbanden is opgenomen als bijlage.
leidt tot meer druk op voorzieningen, zorgverlening en leefbaarheid in wijken.
76
74 75 76 77 78
Visie en Samenwerkingsagenda Rijk van Nijmegen Uitnodiging werksessie voor raadsleden van de gemeenten Beuningen, Druten, Nijmegen en Wijchen Idem Uitnodiging raadsledenbijeenkomst GMR (10 oktober 2025) Jaarrekening Druten 2024
26
Gemeenschappelijke regeling
Deelnemers
Gemeenschappelijke regeling
Deelnemers
Werkorganisatie Druten-Wijchen (WDW)
Gemeenten Druten en Wijchen
Gemeenschappelijke Regeling
Gemeenten Berg en Dal, Beuningen, Druten,
Gemeenschappelijke Regeling Instituut
Gemeenten Berg en Dal, Beuningen, Druten,
Milieusamenwerking en Afvalverwerking
Heumen, Mook en Middelaar, Nijmegen en
Bijzonder Onderzoek Regio Zuid-
Heumen en Wijchen
Nijmegen (MARN)
Wijchen
Omgevingsdienst Regio Nijmegen
Gemeenten Berg en Dal, Beuningen, Druten,
(ODRN)
Heumen, Nijmegen, Wijchen en de provincie
Gelderland (IBO) Vervoersorganisatie Regio Arnhem-
Gemeenten Arnhem, Berg en Dal, Beuningen,
Nijmegen (BVO DRAN)
Doesburg, Druten, Duiven, Heumen, Lingewaard, Montferland, Mook en Middelaar,
Gelderland Recreatieschap Neder-Rijn, Lek en Waal
Gemeenten Buren, Culemborg, Druten,
Nijmegen, Overbetuwe, Renkum, Rozendaal,
Maasdriel, Neder-Betuwe, West Betuwe, Tiel en
Westervoort, Wijchen en Zevenaar
West Maas en Waal
Groene Metropoolregio
Gemeenten Arnhem, Berg en Dal, Beuningen,
(=Gemeenschappelijke Regeling
Doesburg, Druten, Duiven, Heumen,
Apeldoorn, Arnhem, Berg en Dal, Bergen,
Arnhem Nijmegen)
Lingewaard, Mook en Middelaar, Nijmegen,
Beuningen, Doesburg, Doetinchem, Druten,
Overbetuwe, Renkum, Rheden, Rozendaal,
Duiven, Ede, Gennep, Heumen,
Westervoort, Wijchen en Zevenaar
Land van Cuijk, Lingewaard, Montferland,
Modulaire Gemeenschappelijke
Gemeenten Berg en Dal, Beuningen, Druten,
Mook en Middelaar, Nijmegen, Oude
Regeling Rijk van Nijmegen (MGR)
Heumen, Mook en Middelaar, Nijmegen en
Euregio Rijn Waal
Nederlandse deelnemers: Gemeenten
IJsselstreek, Overbetuwe, Renkum, Rheden, Wageningen, Wijchen, Westervoort, West
Wijchen
Maas en Waal en Zevenaar
Centrumregeling Beschermd Wonen
Gemeenten Berg en Dal, Beuningen, Buren,
en Maatschappelijke Opvang regio
Culemborg, Druten, Heumen, Mook en
Duitse deelnemers: Gemeinde Alpen,
Nijmegen en Rivierenland
Middelaar, Neder-Betuwe, Nijmegen, Tiel, West
Gemeinde Bedburg-Hau, Stadt Dinslaken,
Betuwe, West Maas en Waal en Wijchen
Stadt Duisburg, Stadt Düsseldorf, Stadt
Gemeentelijke Gezondheidsdienst (GGD)
Gemeenten Berg en Dal, Beuningen, Buren,
Emmerich am Rhein, Stadt Goch, Stadt
Gelderland-Zuid
Culemborg, Druten, Heumen, Maasdriel,
Hamminkeln, Gemeinde Hünxe, Stadt Kalkar, Stadt Kevelaer, Stadt Kleve, Gemeinde
Neder-Betuwe, Nijmegen, Tiel, West Betuwe,
Kranenburg, Stadt Moers, Stadt Rees, Stadt
West Maas en Waal, Wijchen en Zaltbommel Gemeenschappelijke Regeling
Gemeenten Berg en Dal, Beuningen, Buren,
Veiligheidsregio Gelderland-Zuid
Culemborg, Druten, Heumen, Maasdriel,
Rheinberg, Gemeinde Sonsbeck, Gemeinde Uedem, Gemeinde Weeze, Stadt Wesel, Stadt Xanten, Kreis Kleve, Kreis Wesel,
Neder-Betuwe, Nijmegen, Tiel, West Betuwe,
iederrheinische Industrie und Handelskammer
West Maas en Waal, Wijchen en Zaltbommel, de politie en andere betrokken organisaties
en Landschaftsverband Rheinland Regeling Gemeenschappelijk
Gemeenten Berg en Dal, Beuningen, Heumen,
belastingkantoor Beuningen (Munitax)
Druten en Wijchen Tabel 1. Overzicht gemeenschappelijke regelingen
27
Druten is ook in het bezit van aandelen in een aantal vennootschappen. Met deze deelnemingen behartigt Druten het publieke belang:79 • NV Bank Nederlandse Gemeenten (NV BNG) • Vitens N.V. • Dar N.V • Beheermaatschappij De Waarden B.V. en Ontwikkelingsmaatschappij Druten-Oost C.V. Daarnaast neemt Druten ook deel aan vereningen en stichtingen:80 • Stichting Regionaal Bureau voor Toerisme Arnhem Nijmegen Veluwe (RBT ANV) • Gelders Genootschap (welstand) • Stichting Economic Board
79 Jaarrekening Druten 2024 80 Jaarrekening Druten 2024
28
3. Druten en haar bestuurskracht In dit hoofdstuk beschrijven wij aan de hand van de vier perspectieven, die we ook in de impactanalyse zullen gebruiken, de huidige situatie van Druten. In hoeverre lukt het Druten op dit moment om haar taken en opgaven richting 2040 – zoals hiervoor beschreven – het hoofd te bieden? De gemeente Druten is ambtelijk gefuseerd met de gemeente Wijchen in de Werkorganisatie Druten Wijchen (WDW). Cijfers en inzichten gaan dus ook deels over deze organisatie. Tegelijkertijd betreft dit onderzoek geen organisatieonderzoek of -evaluatie naar de WDW. Het gaat om hoe Druten met deze organisatie tot bestuurskracht komt.
29
3.1. Gemeente als bestuur
Definiëren van ambities en opgaven
Voor de duurzaamheidsopgave zien we dat de Transitievisie Warmte de basis heeft gevormd
De gemeente heeft een goed beeld van de opgaven voor de langjarige toekomst en weet deze
voor de Lokale Energiestrategie Druten 2025–2030, waarin vier sporen centraal staan. Onder
te definiëren in visies en plannen. De opgaven zijn vaak vertaald naar programma’s en plannen
deze strategie ligt een uitvoeringsprogramma, waarin concrete projecten geformuleerd staan
met tijd, geld en instrumenten.
met daarbij de planning en financiële dekking.83
De gemeente Druten heeft over het algemeen een goed beeld van haar opgaven voor de
Tot slot zien we dat Druten haar mobiliteitsambities uit de Mobiliteitsvisie 2020-2030 heeft
lange termijn en weet deze te vertalen naar visies, programma’s en uitvoeringsplannen. De
uitgewerkt in een Meerjarenuitvoeringsprogramma, met maatregelen en een bijbehorende
totstandkoming daarvan gaat vaak middels een participatieve aanpak, waarbij inwoners,
planning en kostenraming.
ondernemers en maatschappelijke partners actief betrokken worden. Dit geldt onder meer voor de Toekomstvisie Druten 2040, de Omgevingsvisie 2025–2040 en de Woonvisie 2023–2027.
Samenvattend laat Druten zien in staat te zijn haar ambities op uiteenlopende domeinen helder te definiëren en deze te vertalen naar uitvoerbare programma’s met tijd, geld en
De gemeente weet haar ambities ook concreet te vertalen naar meetbare doelen,
instrumenten. Door deze samenhang tussen visie, beleid en uitvoering en de betrokkenheid
inspanningen en de financiële dekking daarvan. Zo bevat de Woonvisie 2023–2027 duidelijke
van inwoners en partners, beschikt de gemeente over een stevige beleidsmatige basis om
doelstellingen, waaronder het realiseren van 910 nieuwe woningen tot 2030, waarvan
haar langjarige opgaven richting 2040 te realiseren. Wat daarbij echter opvalt is dat we
300 betaalbare koopwoningen onder de € 355.000 en minimaal 60 tijdelijke woningen.
op basis van de documenten niet goed zien waar Druten nu echt voor (of tussen) kiest.
Woningbouwinitiatieven worden getoetst aan een vast toetsingskader en voor grotere
De meeste ambities zijn hoog, maar we zien niet goed waar buiten de wettelijke taken of
locaties worden integrale ambitiedocumenten opgesteld waarin eisen aan programma,
basisdienstverlening Druten echt het verschil wil maken of koploper in wil zijn. Op basis van
uitstraling en bereikbaarheid worden uitgewerkt.
de toekomstvisie zou dit ‘partner in de samenleving’ kunnen zijn, maar we zien hier geen
81
specifieke plannen voor ontwikkeld worden. Ook voor de opgaven binnen het sociaal domein is er sprake van een duidelijke beleidsmatige en programmatische vertaling van ambities. De doelen uit het Beleidsplan Wmo, Jeugd, Gezondheid, Sport en Cultuur 2025–2028 zijn concreet uitgewerkt in een Uitvoeringsplan 2025–2028. Hierin is vastgelegd welke acties worden ondernomen, hoeveel de kosten bedragen en hoe deze acties aansluiten bij het Regioprogramma Jeugd 2023– 2028.82
81 Woonvisie Druten 2023–2027 82 Beleidsplan Wmo, Jeugd, Gezondheid, Sport en Cultuur Druten 2025–2028 83 Lokale Energiestrategie Druten 2025–2030
30
Plannen realiseren en verantwoorden
Hieronder een aantal voorbeelden:
Wat betreft realisatie en verantwoording van ambities en plannen zien we een tweeledig beeld. Aan de ene kant lukt het Druten behoorlijk om kortetermijnbeleid en ambities tot uitvoering
In de Informatienota Voortgang woningbouwplannen lezen we dat de gemeente
te brengen. Tegelijkertijd is zichtbaar dat Druten in toenemende mate keuzes moet maken
bovengemiddeld presteert binnen de Regionale Woondeal 2.0. Van de opgave om 910
vanwege druk op financiën en de ambtelijke capaciteit.
woningen te realiseren tussen 2022 en 2030, waren er medio 2025 al 427 voltooid. Daarmee loopt Druten voor op schema en behoort de gemeente tot de koplopers in woningbouw-
In zowel de jaarrekening als Lijst van 100, wordt gerapporteerd over de voortgang van
productie, zowel in regionaal als landelijk perspectief.85 Wel is het belangrijk om hierbij te
het collegeprogramma. Uit de meest recente Lijst van 100 (kwartaal 3 2025) blijkt dat het
vermelden dat de gemeente momenteel gebruikmaakt van extra incidentele middelen om
merendeel van de acties uit het collegeprogramma inmiddels is opgepakt of afgerond.
deze versnelling te kunnen realiseren. Wanneer deze extra financiële prikkel wegvalt, zal ook
Zo is de zichtbaarheid van wijkagenten vergroot, is de haalbaarheid van het invoeren van
de snelheid van de woningbouw afnemen.86
toeristenbelasting onderzocht en zijn binnen het sociaal domein en onderwijs stappen gezet om leesvaardigheid en techniek te stimuleren. Ook op het gebied van duurzaamheid
Tegelijkertijd zijn er domeinen waar de uitvoering meer onder druk staat. Uit de
zijn resultaten behaald, waaronder de vaststelling van een warmteplan, een beleids- en
Voortgangsrapportage RES 2025 blijkt dat Druten zeven zonneparken heeft ingebracht in de
uitvoeringsplan Natuur & Biodiversiteit en een hitteplan. Binnen de dienstverlening zijn de
Regionale Energiestrategie (RES) 1.0, waarvan er vijf inmiddels zijn vergund. De realisatie van
reactietermijnen verkort tot twee werkdagen en wordt digitalisering verder doorgevoerd.
de overige projecten stagneert echter door netcongestie en beperkte aansluitcapaciteit. De
Een uitzondering vormt de actualisatie van het Integraal Huisvestingsplan (IHP), die door
raad heeft daarom de motie Realistische herijking RES-doelstellingen aangenomen, die wordt
gebrek aan ambtelijke capaciteit tijdelijk is stilgevallen, maar in het derde kwartaal van 2025
betrokken bij de uitwerking van de RES 2.0.87 Ook in het sociaal domein speelt druk op de
wordt hervat.84
realisatie. In de Monitor Sociaal Domein Druten wordt geconstateerd dat de uitvoering van de doelen uit het Integraal Zorgakkoord (IZA) en het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA)
In de jaarrekening en in de Lijst van 100 wordt niet expliciet inzichtelijk gemaakt in
afhankelijk is van structurele financiering door het Rijk. Onzekerheid daarover bedreigt de
hoeverre de uitvoering van de plannen uit het collegeprogramma ook op koers ligt
continuïteit van activiteiten vanaf 2026.88
om te worden gerealiseerd. Voor dat inzicht is aanvullende informatie nodig uit andere voortgangsrapportages en informatienota’s.
84 Lijst van 100, derde kwartaal 2025 85 Informatienota Voortgang woningbouwplannen Druten maart 2025 86 Interviews gemeente Druten 87 Informatienota Voortgangsrapportage RES 2025. 88 Informatienota - Monitor Sociaal Domein Druten jaarbeeld 2024
31
De ambtelijke samenwerking met de gemeente Wijchen draagt stevig bij aan de mate waarin
Om de taken, ambities en beschikbare middelen weer in balans te brengen, werd in het
Druten in staat is haar ambities te definiëren en realiseren. Er is veel geharmoniseerd, op
vierde kwartaal van 2025 gestart met Zero-Based Budgetting (ZBB), een begrotingsmethodiek
gebied van beleid en bedrijfsvoering. Zo kan beleid met hoge kwaliteit worden opgesteld
waarbij bestaande budgetten niet automatisch worden gecontinueerd, maar jaarlijks
en werkt schaal op het gebied van bedrijfsvoering in het voordeel van de gemeente om te
– of cyclisch – opnieuw inhoudelijk worden onderbouwd. Daarmee wordt beoogd de
voldoen aan bijvoorbeeld nieuwe eisen op gebied van digitalisering, informatiebeveiliging
disbalans tussen de beschikbare capaciteit en de ambities structureel en inhoudelijk te
etc. Ook is Druten hierdoor ambtelijk minder kwetsbaar bij verlof of verzuim. In de praktijk
verbeteren. In 2025 wordt gestart met een pilot binnen de taakvelden sport en veiligheid,
ervaart Druten, zoals beschreven in de Informatienota Bestuurskracht, in deze samenwerking
waarna de raad moet besluiten over organisatiebrede toepassing.94
89
echter ook grenzen en komt deze meer onder spanning te staan. Verschillen in schaalgrootte, beperktere financiële ruimte bij Druten en verschillende opgaven en ambities maken het
Bestuurlijk samenspel
moeilijk om tot een gedeeld langetermijnperspectief te komen en gezamenlijk te investeren
Politiek en bestuurlijk is Druten vertegenwoordigd door lokale partijen. Met fundament in
in innovaties of organisatieontwikkeling en de voordelen van ambtelijk fuseren volledig te
de samenleving weet men wat er speelt in diverse kernen. Een integrale benadering, waar
benutten.
90 91
Voor het realiseren van haar ambities kan Druten niet altijd meer de middelen
vinden om – vergelijkbaar met haar samenwerkingspartner Wijchen – extra investeringen te
(prioritering tussen) opgaven voorbij de belangen van afzonderlijke dorpskernen of zelfs voorbij de grenzen van gemeente Druten worden bekeken en opgepakt, is daarbij een uitdaging.
doen. Politiek en bestuurlijk is Druten vertegenwoordigd door lokale partijen. Er zijn weinig partijen Voor de komende termijn is de financiële slagkracht van Druten bepalend voor de mate
met een landelijke basis en veel van de lokale partijen vertegenwoordigen daarnaast een
waarin ambities kunnen worden gerealiseerd. De gemeente staat voor een structurele
specifieke dorpskern. Dat is best uniek en brengt voor- en nadelen met zich mee. Een
onbalans tussen wettelijke taken, bestuurlijke ambities en beschikbare middelen. Sommige
voordeel is dat de bestuurders van de gemeente, zij het wethouders of raadsleden, dicht bij
begrotingsposten zijn niet meer actueel herijkt en liggen onvoldoende in lijn met de huidige
de inwoners staan. Zij kunnen hun volksvertegenwoordigende rol voor een kern hierdoor
beleidsambities, doelen en uitvoeringscapaciteit. Er worden nog te vaak ambities bepaald, of
duidelijk zichtbaar invullen en nabij zijn. Dit kan de verbinding tussen inwoners en het lokale
bestuurlijk zelfs extra behoeften toegevoegd aan bestaande plannen, waar niet voldoende
bestuur versterken.
92
capaciteit voor beschikbaar is om deze te realiseren. Zo is Druten voor woningbouw 93
afhankelijk van externe budgetten voor inhuur en heeft de gemeente er pas recent voor gekozen tijdelijk capaciteit beschikbaar te stellen voor participatie en ontmoeting buiten de verdeelsleutel.
89 Informatienota Bestuurskracht 2025, Interviews 90 Informatienota Bestuurskracht 2025 91 Interviews gemeente Druten 92 Programmabegroting 2026 93 Interviews gemeente Druten 94 Informatienota – Voorbereiding invoering Voorbereiding invoering Zero-Based Budgeting
32
Tegelijkertijd brengt deze nabijheid ook uitdagingen met zich mee. Zo werkt het kleinschalige
3.2. Gemeente als organisatie
karakter sturing op casuïstiek, details en sublokale wensen in de hand. Een voorbeeld is de behandeling van de Omgevingsvisie 2025, waarbij wordt gesproken over details (zoals een kruispunt). Overkoepelende visies vaststellen gaat goed, maar het vaststellen van kaders
Beschikbare middelen en lastendruk
over meer concrete vertaling is ingewikkelder. Dit brengt het risico met zich mee dat grote
Druten heeft overwegend positieve financiële kengetallen, maar ziet haar middelen steeds
overkoepelende opgaven onderbelicht blijven of noodzakelijke keuzes uitblijven. Het vraagstuk
meer onder druk staan. Met de herverdeling van het Gemeentefonds wordt het voor
over (verduurzaming en eigendom van) voorzieningen illustreert dit. Dit dossier – wat al enkele
Druten structureel (nog) ingewikkelder om de begroting rond te krijgen. Er is gestart met
jaren speelt – laat zien dat integraliteit onder druk staat, doordat er wordt gestuurd op sublokale
ombuigingsmaatregelen en behoedzaam financieel beleid. Het is voor Druten moeilijk om extra
belangen. Ten aanzien van het meerjarig exploitatie- en accommodatiebeleid wordt beschreven
investeringen te doen voor het realiseren van haar opgaven. De lokale lastendruk voor inwoners
dat planvorming – die mede uitblijft door capaciteitsproblemen – pas werkelijk zinvol is wanneer
is nog wel vergelijkbaar met het landelijk gemiddelde.
95
er politiek draagvlak bestaat voor de (financiële) consequenties. De manier waarop kaderstelling 96
plaatsvindt, beïnvloedt daarmee het vermogen van de gemeente haar lokale ambities waar te maken.97
Op 1 januari 2023 heeft het Rijk de herverdeling van het Gemeentefonds definitief ingevoerd, en sindsdien gaan gemeenten in stapjes naar die nieuwe verdeling toe. Dit ligt vast voor drie
Het samenspel tussen het college van de gemeente Druten en de ambtenaren an de WDW
jaar, met een herverdeling van maximaal € 37,50 per inwoner (zowel positief als negatief).
wordt gekenmerkt door korte lijnen en een grote mate van betrokkenheid, maar kent ook
Dit ingroeipad is in 2025 volledig ingevoerd. Voor Druten is de herverdeling fors groter
kwetsbaarheden. Druten kent, aldus ambtenaren, een hands-on mentaliteit. Daardoor lukt
uitgevallen dan € 37,50 per inwoner (€ 117 per inwoner nadeel).99 Daarmee is Druten een
er veel. Het strategisch inzetten en sturen op inzet vergt echter betere contractering en
nadeelgemeente. In een kamerbrief van februari 2025 is bekendgemaakt dat het kabinet het
prioritering tussen bestuur en ambtelijke organisatie over en weer.
nieuwe verdeelmodel in 2025 verder gaat evalueren. Per 1 januari 2027 wordt een volgende
98
stap in het ingroeipad gezet. Uiterlijk in het voorjaar van 2026 worden de details bekend over de verdere aanpassingen van het verdeelmodel per 1 januari 2027.100
95 96 97 98 99 100
Interviews gemeente Druten Informatienota Beantwoording vragen over de toekomst van de gemeenschapsvoorzieningen Interviews gemeente Druten Idem Programmabegroting 2026 Programmabegroting 2026
33
Wel zien we in de jaarrekening 2024 van de gemeente Druten dat Druten momenteel
Druten blijft de komende jaren nog in staat om financieel aan de provinciale
overwegend positieve financiële kengetallen kent:
toezichtsnormen te voldoen, maar dit lukt alleen door sober beleid en reeds genomen
• De netto schuldquote is 43,6% en 44,2% gecorrigeerd voor alle leningen. Druten valt daarmee
ombuigingsmaatregelen. Voor 2026 is de begroting sluitend. Dit is bereikt door een
ruimschoots in de minst risicovolle categorie (een schuldquote van <90%). Dit betekent dat er
behoedzaam financieel beleid en ombuigingsmaatregelen. De begroting 2026 wordt
ruimte is voor het doen van investeringen en dus het aantrekken van gelden.
gepositioneerd als een overgangsdocument van herstel naar herprioriteringen, en is vooral
• Het weerstandsvermogen (ratio) was 7,90 in 2024. Een ratio hoger dan 2,0
gericht op stabiliteit, noodzakelijke aanpassingen en de voorbereiding op fundamentele
wordt als uitstekend beschouwd. Dit betekent dat Druten over een uitstekend
keuzes. De nadruk ligt op het afronden van het collegeprogramma, het beheersen
weerstandsvermogen beschikt.
van uitgaven in het sociaal domein, het temporiseren van investeringen en het verder
• De solvabiliteitsratio is 30,7%. De solvabiliteit behoort daarmee tot de neutrale categorie
professionaliseren van de organisatie en bedrijfsvoering. Reserves worden tijdelijk ingezet om
(20% - 50%). Een redelijk gedeelte van de bezittingen is betaald met eigen geld, maar het
zo ruimte te creëren voor bestuurlijke keuzes in de komende bestuursperiode. De begroting
grootste gedeelte is nog betaald met geleend geld. Daarbij dient te worden opgemerkt
van 2027 laat op basis van de begroting van 2026 ook een positief saldo zien.103
dat bij de berekening van de solvabiliteit het jaarrekeningresultaat tot het eigen vermogen wordt gerekend. Dat jaarrekeningresultaat wordt ingebracht bij de perspectiefnota en
Voorbij 2027 is het zicht voor Druten op voldoende structurele inkomsten onzeker. Voor
bestaat voor een groot gedeelte uit budgetten waarvan de uitgaven in 2024 plaatsvinden.
de jaren 2028–2029 zijn nog negatieve saldi zichtbaar, waarmee dit vraagstuk urgent blijft.
Daarom geeft de solvabiliteit in de jaarrekening een licht vertekend beeld.
Autonome lasten stijgen door inflatie, cao-ontwikkelingen, krapte op de arbeidsmarkt en een
• De netto investeringsquote is voor 2025 5,9% (berekend op basis van de eindbalans
toenemende uitvoeringsdruk, met name in het sociaal domein en bij gemeenschappelijke
van de jaarrekening 2023 en de primitieve begroting van de exploitatie 2025).
regelingen. En hoewel het ravijnjaar 2026 door de Voorjaarsnota 2025 tijdelijk is opgevangen,
Dit betekent dat de investeringen 5,9% van de totale baten bedragen. De netto
blijft structurele duidelijkheid over het Gemeentefonds uit. De gesprekken tussen Rijk en
investeringsquote kent signaalwaarden voor lage investeringen (0%) en voor hoge
gemeenten over een herziening van het financieringssysteem zijn nog gaande en zullen pas
101
Bij een score tussen de 5% en 7% is er sprake van een oranje
in de volgende kabinetsperiode hun beslag krijgen. In een kamerbrief van februari 2025 is
score. De netto investeringsquote van Druten is niet te hoog en niet te laag, maar
bekendgemaakt dat het kabinet het nieuwe verdeelmodel van het gemeentefonds in 2025
scoort dus wel oranje.
verder gaat evalueren. Uiterlijk in het voorjaar van 2026 worden de details bekend over de
investeringen (7%).
102
verdere aanpassingen van het verdeelmodel per 1 januari 2027.104
101 102 103 104
Houdbaarheidstest gemeentefinanciën 2025 | Bron: VNG | Houdbaarheidstest gemeentefinanciën 2025 beschikbaar Handleiding houdbaarheidstest gemeentefinanciën 2025 Programmabegroting 2026 Idem
34
Doordat sommige begrotingsposten niet meer actueel herijkt zijn en onvoldoende in lijn
Uitvoeringskracht
liggen met de huidige beleidsambities, doelen en uitvoeringscapaciteit, wordt de begroting
De gemeente beschikt in de basis over voldoende uitvoeringskracht om haar taken uit te
vanaf 2027 opgebouwd via Zero Based Budgeting (ZBB). Daarmee worden alle posten
voeren, mede door de schaalvergroting en specialisatie als gevolg van de ambtelijke fusie met
opnieuw verantwoord, wat moet leiden tot een scherper en realistischer begrotingsbeeld. In
de gemeente Wijchen in de WDW. De harmonisatie, met name op gebied van bedrijfsvoering,
het vierde kwartaal 2025 wordt gestart met een pilot in twee taakvelden en parallel daaraan
zorgt voor efficiëntie en eenduidigheid. Bij bepaalde opgaven ervaart Druten in toenemende
wordt een plan van aanpak opgesteld waarin het bredere invoeringstraject wordt uitgewerkt.
mate dat zij niet kan investeren in extra uitvoeringskracht.
Op basis hiervan worden de eerste resultaten verwerkt in de Perspectiefnota 2026 en uiteindelijk in de Programmabegroting 2027–2030. Op basis van de pilot wordt besloten of
De gemeente Druten heeft 19.752 inwoners in 2025 en de gemeente Wijchen telt 41.837 inwoners
het proces ZBB een vervolg krijgt en ingebed wordt in de P&C-cyclus van Druten.
in 2025.107 Dit betekent dat het gecombineerde inwoneraantal waarvoor het ambtelijke apparaat
105
in de WDW werkt, 61.589 inwoners betreft. Met voor de WDW een begroot aantal fte’s van 453108 Wat betreft de financiële lastendruk voor inwoners, zien we dat deze in de gemeente Druten
betekent dit dat er voor Druten en Wijchen samen 7,36 fte’s per 1.000 inwoners zijn. In 2024 lag
vergelijkbaar is aan het landelijk gemiddelde. Een meerpersoonshuishouden met een eigen
het landelijke gemiddelde voor gemeenten op 10,2 fte’s per 1.000 inwoners en voor gemeenten
Dit is minder dan het
met 50.000 tot 100.000 inwoners op 9,0 fte’s per 1.000 inwoners. Daarmee zit de WDW 1,64 fte’s
woning betaalt in 2025 gemiddeld € 999 aan woonlasten in Druten.
106
landelijk gemiddelde van € 1.050. Het OZB-tarief op woningen is met 0,1089% in Druten
per 1.000 inwoners onder het gemiddelde van gemeenten in dezelfde inwonersklasse.109
hoger dan het landelijk gemiddelde van 0,0953%. De afvalstoffenheffing van € 231 voor een meerpersoonshuishouden is lager dan het landelijk gemiddelde van € 369 en de rioolheffing
De WDW heeft haar formatie in de basis goed op orde. Toch blijft inhuur noodzakelijk en
is met € 272 in Druten hoger dan het landelijk gemiddelde van € 233. In de Perspectiefnota
daarin is de WDW niet uniek. Dit geldt onder andere voor specialistische taken die intern
2025 geeft Druten aan in te zetten op het in stand houden van de relatief lage gemeentelijke
niet ingevuld kunnen worden. Daarnaast wordt inhuur ingezet voor de versnelling van
lasten ten opzichte van haar voorzieningenniveau.
projecten, het invullen van vacante formatieplekken en om de gevolgen van krapte op de arbeidsmarkt op te vangen. Ook bij langdurige ziekte is externe inhuur vaak onvermijdelijk. In 2024 heeft de WDW voor € 5,1 mln aan externe inhuurkrachten ingehuurd, € 0,5 mln minder dan de kosten over 2023 (€ 5,6 mln). De totale inhuur is het hoogst bij het domein fysieke leefomgeving (€ 1,08 mln) en bij projecten (€ 1,09 mln). Er is in 2024 een nieuw inhuurproces vastgesteld om meer grip te krijgen op het proces, de kosten en de wettelijke inkoopregels bij inhuur.110
105 106 107 108 109 110
Informatienota gemeenteraad Voorbereiding invoering Zero-Based Budgeting (ZBB) Som van de gemiddeld betaalde ozb op basis van de gemiddelde WOZ-waarde van woningen in de gemeente + reinigingsheffing + rioolheffing minus eventuele heffingskorting. Dashboard Druten-Wijchen in cijfers Informatienota gemeenteraad 1e Bestuursrapportage WDW 2025 Personeelsmonitor gemeenten 2024 Jaarstukken 2024 WDW
35
Het ziekteverzuim bij de WDW bedraagt 5,8% in 2024111. Dit ligt onder het gemiddelde
gebiedscoördinatoren ervaart Druten dat het lastig is om (vergelijkbare) investeringen te doen
voor gemeenten van een vergelijkbare grootte. Wel laat het verzuim een lichte stijging zien
die zij wel zou willen doen. Daarmee ziet Druten de uitvoeringskracht voor de realisatie van
ten opzichte van het jaar 2023 (5,4%). De WDW zet een casemanager verzuim in om de
een aantal van haar beleidsdoelen beperkter worden dan gewenst. Het zijn tevens voorbeelden
grip op het verzuim te versterken. Ook wordt er gewerkt met coachingstrajecten door een
waarmee zichtbaar wordt dat meer ambtenaren voor alleen Wijchen of Druten gaan werken. Dit
vitaliteitscoach om met name werkgerelateerd verzuim te verminderen
kan invloed hebben op de positieve effecten, zoals efficiency of minder kwetsbaarheid, die een
112.
ambtelijke fusie met zich meebrengt.116 De ambtelijke fusie heeft positieve gevolgen voor de specialisatie van ambtenaren en daarmee in hogere kwaliteit van beleid en beter uitvoering geven aan de opgaven van Druten, bijvoorbeeld
Aantrekkelijk werkgeverschap
in het woondomein. Waar Druten voorheen zelfstandig 1,5 fte’s had, is dit in de WDW 3,5 fte’s.
De WDW is een relatief grote werkgever in de regio en houdt de bezetting ondanks de krapte
De medewerkers kunnen taken beter verdelen en zich dus specialiseren. Veel bedrijfsvoerings-
op de arbeidsmarkt goed op orde. Om aantrekkelijk te blijven als werkgever zet de WDW in op
processen zijn inmiddels geharmoniseerd. Denk hierbij aan de financiële administratie, de
goed werkgeverschap, hybride werken en ontwikkelingsmogelijkheden voor medewerkers.
personeels- en salarisadministratie, de ICT-infrastructuur en de aanbestedingsregels. Dit zorgt voor verbetering van efficiëntie en eenduidigheid binnen de organisatie.113
De WDW is een relatief grote werkgever in het Rijk van Nijmegen. Ondanks de krapte op de arbeidsmarkt lukt het de WDW om, zoals hierboven beschreven, in de basis de formatie
Op andere terreinen is er slechts gedeeltelijk sprake van harmonisatie, in lijn met afspraken
in te vullen met eigen personeel. Om zich sterker te profileren als werkgever in de regio,
uit het bestuurlijk arrangement om te ‘harmoniseren, tenzij’. Voorbeelden hiervan zijn het
heeft de WDW onder andere een recruiter aangenomen.117 De WDW zet actief in op goed
sociaal domein, onderdelen van het ruimtelijk beleid en de bestuurlijke besluitvorming. Met
werkgeverschap. De mogelijkheid tot hybride werken wordt geboden en aangemoedigd. Ook
name op deze terreinen blijven er verschillen in beleid, werkwijzen en formats bestaan tussen
kunnen werknemers zich professioneel ontwikkelen door middel van de ‘WDW academie’. Er
Druten en Wijchen. Dit leidt tot veel tijdverlies, onder andere door het aanpassen van stukken
is daarnaast een talentgroep opgezet, gericht op jonge medewerkers (met focus op GenZ)
aan verschillende formats en wensen van beide gemeenten.
met als doel het binden en boeien van deze groep. Binnen deze groep is er ruimte voor
114 115
ontplooiing, loopbaanontwikkeling en informele activiteiten.118 Druten ervaart dat de verschillen tussen Druten en Wijchen ook de in inzet van personeel, en daarmee de realisatie van plannen, toenemen. Druten geeft aan dat haar samenwerkingspartner Wijchen andere keuzes kan maken voor het verstevigen van capaciteit voor de grote bouwopgaven, waar Druten deze ruimte niet voelt. Ook voor de inzet van
111 112 113 114 115 116 117 118
Jaarrekening Gemeente Druten 2024 Idem Integraal plan WDW Jaarrekening gemeente Druten 2024 Interviews gemeente Druten Interviews gemeente Druten Interviews gemeente Druten Jaarrekening Gemeente Druten 2024
36
3.3. Gemeente als partner in de samenleving
Identiteit en lokale voorzieningenniveau
De sterke sociale cohesie en gemeenschapszin worden volgens betrokkenen gezien als een
De gemeente Druten streeft naar het behoud van haar dorpse karakter en sterke
kracht, en zijn een belangrijk onderdeel van de Drutense identiteit. Dit blijkt uit het actieve
gemeenschapszin. Bij de investering in voorzieningen, leefbaarheid en verduurzaming is er
verenigingsleven, het hoge aantal vrijwilligers en de bereidheid om elkaar te helpen. Zo werd
aandacht voor kleinschalige ontwikkeling en toekomstbestendigheid. Tegelijkertijd staan de
bij bijvoorbeeld de noodopvang van Oekraïense vluchtelingen niet alleen bestuurlijk, maar
uitvoering van deze ambities en het voorzieningenniveau onder druk door beperkte ambtelijke
ook door de inzet van inwoners snel gehandeld.119
capaciteit en financiële middelen. Ten aanzien van voorzieningen is in de Programmabegroting 2025 ruimte gereserveerd voor De gemeente Druten ligt in het hart van het Land van Maas en Waal, een regio met een
investeringen in lokale voorzieningen zoals scholen, dorpshuizen en sportaccommodaties.
rijke cultuurhistorie en een sterke gemeenschapszin. In de Toekomstvisie Druten 2040 en
Voorbeelden hiervan zijn de nieuwbouw van basisschool ’t Klosterhufke, de verduurzaming
de Omgevingsvisie 2025-2040 staat het behoud van deze identiteit centraal, met in het
van dorpshuis De Horst en de levensduurverlenging van dorpshuis De Lier.120 De ambitie van
bijzonder het dorpse karakter. De eerste pijler in de toekomstvisie - ‘thuis in de dorpse
de gemeente is om in elke kern voorzieningen te behouden, bij voorkeur in multifunctionele
gemeente Druten’ – benadrukt dit.
gebouwen. Deze clustering van functies moet bijdragen aan de toekomstbestendigheid van de voorzieningen.121 Ook onderstrepen de Programmabegroting 2025 en het collegeprogramma
De gemeente Druten bestaat uit vijf dorpen en enkele buurtschappen, met elk een eigen
het belang van ontmoeting, gemeenschapszin en het ondersteunen van lokale initiatieven.
karakter. De gemeente hecht veel waarde aan het open, landelijke karakter, de lage
Kunst, cultuur, erfgoed en lokale tradities krijgen ruimte en worden actief ondersteund.
bebouwingsdichtheid, veel groen en zichtlijnen naar het landschap. Nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen worden expliciet getoetst aan deze kenmerken. Ook de Woonvisie 2023-2027 benadrukt dat woningbouw moet passen bij de schaal en het karakter van de woningen. Concrete bouwprincipes zoals ‘Drutens straatje erbij’ stimuleren woningbouw op kleine schaal en het behoud van de open ruimtes tussen de dorpskernen. Voorbeelden hiervan zijn ontwikkelingen in Deest-Zuid en Tichellande, waar wordt gebouwd rekening houdend met het dorpse karakter.
119 Interviews gemeente Druten. 120 Programmabegroting Gemeente Druten 2025 121 Omgevingsvisie Gemeente Druten 2025
37
Hoewel deze ambities richting geven aan het beleid, blijkt in de praktijk dat de realisatie
Deze medewerker wordt de spil in de organisatie voor participatie, verantwoordelijk voor het
ervan niet altijd vanzelfsprekend is. Zo wordt aangegeven dat de uitvoering van deze
opstellen van nieuw participatiebeleid en de wettelijk verplichte participatieverordening en
ambities onder druk staat door beperkte capaciteit en loopt er al enige tijd een discussie over
kan uitvoering geven aan een belangrijke doelstelling uit de Toekomstvisie: het behouden
verduurzaming en de eigendomsstructuur van de gemeenschapshuizen.. Het behoud van
en stimuleren van de gemeenschapszin. Ook hoopt men dat hiermee versnippering of
dergelijke voorzieningen staat dus onder druk. Dit botst met de ambities om juist die lokale
onbedoelde herhaling wordt voorkomen.123 1 fte blijft een beperkt antwoord voor al deze
identiteit te behouden. Om het spanningsveld tussen ambitie en realiteit in balans te houden,
rollen en ambities uit de toekomstvisie.
is het noodzakelijk dat de gemeente scherpe(re) keuzes maakt en prioriteiten stelt. Wel zien we dat Druten al diverse strategische visies ontwikkeld heeft in cocreatie met Vormgeven aan participatie
inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners, waaronder de Toekomstvisie 2040,
Participatie staat in Druten nog in de kinderschoenen. Zichtbaar is dat Druten een
Omgevingsvisie 2040 en de Woonvisie. Deze documenten zijn samen met de samenleving
aantal strategische visies heeft ontwikkeld in cocreatie met inwoners, ondernemers en
ontwikkeld en hierin is Druten afhankelijk van de kennis en kunde van de betreffend (beleids)
maatschappelijke partners en daarnaast instrumenten ter ondersteuning van initiatieven. Om
ambtenaar of de inzet van externe expertise. Zo is de Toekomstvisie 2040 tot stand gekomen
een goede basis te leggen voor een responsieve gemeente zijn echter participatiebeleid en
via een traject met inwoners, ondernemers, organisaties en regiopartners, waarbij input van
beschikbare capaciteit nodig om dat uit te voeren.
raad, college en ambtenaren expliciet is meegewogen.124 Voor de Omgevingsvisie 2040 zijn de participatieopbrengsten van de Toekomstvisie 2040 benut. De Omgevingsvisie is daarna
We zien dat participatie in Druten nog in de kinderschoenen staat. De gemeente Druten heeft
via een contourschets verder besproken met samenleving, college en raad.125 Daarnaast
eerder besloten geen capaciteit beschikbaar te stellen voor het beleidsthema participatie,
zien we dat ook de Woonvisie in cocreatie met inwoners, corporaties, huurdersorganisaties
waar in de gemeente Wijchen deze investering wel is gedaan.
122
Deze capaciteit is echter wel
en andere betrokkenen is opgesteld, waardoor ook opgaven op het gebied van wonen
nodig voor het opstellen en uitvoeren van het beleid. Zo laten de resultaten van de Inwoners-
(betaalbaarheid, doorstroming, passend wonen) in samenspraak met de samenleving zijn
en Ondernemerspeiling (2022 en 2024) en het vooronderzoek van het participatiebeleid zien
gedefinieerd.126
dat inwoners en ondernemers meer inzet van de gemeente verwachten op het gebied van participatie. Recentelijk is besloten om vanaf 2026 alsnog 1 fte voor een adviseur Participatie en Ontmoeten beschikbaar te stellen (0,5 fte voor het thema participatie en 0,5 fte voor het thema ontmoeten).
122 123 124 125 126
Beslisnota - Nieuwe formatieplaats - Adviseur Participatie en Ontmoeten idem Toekomstvisie 2040 Omgevingsvisie 2040 Woonvisie
38
We zien ook de ambitie om samenwerking met inwoners en maatschappelijke partners
Samenvattend: we zien de ambitie en ook al verschillende inspanningen om participatiebeleid
structureel te borgen in de uitvoering van beleid. Zo moet het hebben van een
op te stellen en daar uitvoering aan te geven, maar het is de vraag of 1 fte voldoende is om
kernwethouder voor elke kern van de gemeente onderdeel worden van het op te stellen
aan de brede participatiebehoefte te voldoen. Het staat haaks op de belangrijke ambitie uit
participatiebeleid, waardoor elk dorp een direct aanspreekpunt heeft binnen het bestuur van
de Toekomstvisie, waarin de focus ligt op investeren in gemeenschapszin.
de gemeente.
127
Daarnaast is er voor bedrijven een team van accountmanagers dat fungeert
als verbinder tussen ondernemers en de gemeente.128 Ook zijn er twee wijkbeheerders actief
Gemeentelijke dienstverlening
die aanspreekpunt zijn voor inwoners en zich inzetten voor het beheer en de leefbaarheid
De gemeente Druten streeft naar een combinatie van efficiëntie, nabijheid en digitale
van de wijken.
129
Verder beschikt Druten over een Adviesraad Sociaal Domein, een raad
toegankelijkheid. Naast een toegankelijke website, vindt de gemeente het belangrijk dat
bestaande uit inwoners die gevraagd én ongevraagd advies kan geven over thema’s als zorg,
persoonlijke dienstverlening centraal staat. Zij monitort de tevredenheid van inwoners en scoort
welzijn, Wmo, werk & inkomen, jeugd en onderwijs.
hierin bovengemiddeld.
130
Ook is zichtbaar dat de gemeente inwoners probeert te helpen om initiatieven tot wasdom te
De gemeente Druten werkt aan het verbeteren en dichtbij brengen van haar dienstverlening.
laten komen. Zo is er een buurtfonds waar jaarlijks tot maximaal € 10.000 uitgekeerd wordt
In het collegeprogramma “Samen duurzaam vooruit” en de Programmabegroting 2025
(€ 5000 voor de gemeente Druten, € 5000 voor de gemeente Wijchen). Om in aanmerking te
is vastgesteld dat dienstverlening niet alleen efficiënt moet zijn, maar ook persoonlijk,
komen voor dit fonds dient er sprake te zijn van minstens 50% cofinanciering. Voor kleinere
laagdrempelig en betrouwbaar.132 Deze visie sluit aan bij de Omgevingsvisie Druten,
initiatieven bestaat het Mee®doenertje, waar tot maximaal € 300 wordt uitgekeerd, met ook
waarin de gemeente zich positioneert als een faciliterende en stimulerende overheid. Het
De (goedkeuring van) de aanvraag wordt beoordeeld
uitgangspunt van de gemeente is: regels waar nodig, maar geen onnodige bureaucratie.133
een maximum van € 5000 per jaar.
131
door een jury van inwoners. In de omgevingsvisie vermeldt Druten mee te denken met initiatiefnemers van projecten.
127 128 129 130 131 132 133
Lijst van 100 - Vortgang Collegeprogramma “Samen duurzaam vooruit” (maart 2025) Accountmanagers bedrijven | Gemeente Druten Wijkbeheer | Gemeente Druten Adviesraad Sociaal Domein | Gemeente Druten Geld voor uw buurt | Gemeente Druten Coalitieakkoord gemeente Druten 2022-2026 Omgevingsvisie Druten
39
De gemeente Druten heeft haar onlinedienstverlening goed op orde: haar website behoort
3.4. Gemeente als partner in de regio
tot een van de eersten in Nederland die volledig voldoet aan de eisen voor digitale toegankelijkheid.134 Dit betekent dat informatie en online diensten beter bereikbaar en N.B. Er is niet met andere partners gesproken over de samenwerking met Druten in de regio.
bruikbaar zijn voor alle inwoners, inclusief mensen met een beperking. Hiermee draagt Druten bij aan inclusieve dienstverlening en gelijke toegang. Het is wel belangrijk dat de gemeente in haar vergrijzende samenleving toenemend aandacht heeft om alle inwoners
Stevige speler in de regio
(digitaal) van dienst te zijn.
Regionaal participeert Druten in verschillende samenwerkingsverbanden, van strategisch tot operationeel. Mede door de samenwerking met de gemeente Wijchen weet Druten haar
De gemeente stelt zichzelf tot doel om binnen twee werkdagen op vragen van inwoners
belangen te verwoorden aan deze tafels. Tegelijkertijd is Druten op raadsniveau niet altijd
te reageren. Ook monitort Druten de kwaliteit van de dienstverlening via inwoners- en
vertegenwoordigd, wat niet bijdraagt aan de afweging tussen regionale opgaven en sublokale
ondernemerspeilingen en een pilot voor het continu monitoren van klantsignalen.
135 136
Uit
belangen op niveau het van Druten.
deze monitor blijkt dat 72% van de inwoners tevreden is over de snelheid en afhandeling van vragen aan de gemeente. 79% geeft aan daadwerkelijk geholpen te zijn zoals gewenst. Dit
Op diverse beleidsterreinen wordt samengewerkt in verschillende samenwerkingsverbanden
ligt boven het landelijk gemiddelde. Ook laat de gemeente een stijgende lijn zien in de mate
met buurgemeenten, van meer operationeel tot strategisch. Zo trekt Druten samen met de
waarin burgers ervaren dat ze op de hoogte gehouden worden. Hierin is tussen 2022 en
regio op binnen samenwerkingsverbanden als de GMR en Rijk van Nijmegen. Deelname
2024 een stijging van 9% te zien (van 59% naar 68%). Dit ligt ruim boven het gemiddelde in
aan het Rijk van Nijmegen biedt Druten mogelijkheden om bij te dragen aan en invloed uit
Nederland (56%).
te oefenen op de regionale koers138. Er is strategisch personeel in de WDW beschikbaar dat
137
de beide gemeenten begeleidt in de voorbereiding en positionering. Daarmee heeft het college inzicht in het krachtenveld en kan zij de relaties met strategische partners beheren. Bij verschillende dossiers, zoals de RES, lukt het dan ook de positie en belangen van Druten over het voetlicht te brengen.139
134 135 136 137 138 139
Informatienota Bestuurskracht 2025 Coalitieakkoord Gemeente Druten 2022-2026 Programmabegroting Gemeente Druten 2025 Burgerpeiling 2024 Druten Informatienota Bestuurskracht 2025 Interviews gemeente Druten
40
De gemeente maakt echter niet op alle niveaus optimaal gebruik van haar positie. Zo zijn
Kansen benutten bij de provincie, het Rijk en de EU
raadsleden niet altijd aanwezig bij regionale bijeenkomsten. De beperkte vertegenwoordiging
Het lukt de gemeente Druten deels om haar kansen te benutten bij de provincie, het Rijk of de
bij regionale overleggen kan gevolgen hebben voor het actief behartigen van de Drutense
EU. Ook door inspanningen van Druten zelf lukt het de gemeente middelen te verwerven ten
(plattelands)belangen en andersom voor het behartigen en bestendigen van de regionale
gunste van de regio.
opgaven ten opzichte van de Drutense sublokale belangen. Het doorleven en ook staan voor regionale opgaven bij het (integraal) prioriteren van opgaven en middelen in Druten (zie ook
Druten en haar regio weten op diverse niveaus kansen te benutten en middelen aan
bestuurlijk samenspel) wordt hierdoor niet eenvoudiger. Tot slot wordt de politieke lijn bij
te trekken. Veelal door andere partners in de regio, maar soms ook door de WDW of
beïnvloeding van andere overheden hierdoor beperkt.
Druten zelf. Zo neemt de gemeente Druten deel aan regionale programma’s die mede mogelijk gemaakt worden door Europese fondsen, zoals het LEADER-programma voor
Realiseren van (regionale) doelen en ambities
plattelandsontwikkeling, waarin de WDW penvoerder is namens Rijk van Nijmegen, Maas en
Druten levert een waardevolle bijdrage aan het realiseren van regionale doelen en ambities,
Waal.141 De aanwezigheid van een ambtenaar subsidies in de WDW maakt het ook mogelijk
zoals op het gebied van woningbouw en mobiliteit. De gemeente werkt constructief samen in
dat Druten namens de regio op Europees niveau middelen wist te verwerven. Dit betrof een
de regio en draagt bij aan gezamenlijke inspanningen. Hoewel Druten actief meewerkt aan het
subsidie van € 165.000 voor een waterproject.
behalen van regionale ambities, is ze geen pionier of voortrekker namens meerdere gemeenten. De regionale doelstellingen, zoals de Woondeal, de Woondeal 2.0 en de verbetering van de mobiliteit, worden gerealiseerd. Er is hiervoor binnen de gemeente op dit moment voldoende capaciteit en aandacht. In het realiseren van de regionale doelen lijkt Druten hierdoor een constructieve partner die bijdraagt, zeker gezien haar omvang. Tegelijkertijd is zichtbaar dat het voortouw nemen bij regionale projecten, zoals een voortrekkersrol innemen bij de Woondeal, vooral door andere gemeenten wordt opgepakt. Druten lijkt momenteel in mindere mate een pionier of kartrekker bij dergelijke regionale opgaven.140 De door Druten gerealiseerde regionale doelen zijn daarmee het resultaat van gezamenlijke inspanningen en de kracht van de regio als geheel, en in mindere mate een resultaat van eigen sturing of regie.
140 Interviews gemeente Druten 141 Jaarverslag LEADER Rijk van Nijmegen Maas en Waal
41
4. Scenario’s voor Druten Bij het schetsen van mogelijkheden voor de bestuurlijke toekomst van Druten is het
Scenario III - Bestuurlijke fusie, of wel gemeentelijke herindeling
belangrijk om een goed beeld te hebben van de huidige bestuurskracht van Druten en
Er zijn ook scenario’s denkbaar waarbij Druten bestuurlijk fuseert met één of meerdere
hoe die zich (in verschillende scenario’s) al dan niet kan versterken. Hiervoor werken we
gemeenten en zo haar schaal vergroot. Door met scenario’s te werken waarin die schaal
de volgende scenario’s uit.
varieert, schetsen we de impact van die schaal op de bestuurskracht van Druten. We werken hiervoor met fusievarianten van ruim 40.000, ruim 60.000 en ruim 100.000 inwoners. Bij
Scenario I - Zelfstandig Druten
dit aantal inwoners is het namelijk mogelijk om in de bezoldiging van de politiek en het
Allereerst kijken we naar Druten zelfstandig. We beschrijven met welke ontwikkelingen
loongebouw van ambtenaren een schaalsprong te maken en daarmee de aantrekkelijkheid en
Druten rekening moet houden bij de route naar zelfstandigheid. In dit scenario gaat Druten
kwaliteit van de gemeente te verhogen.
als zelfstandige gemeente, zonder ambtelijke fusie, verder. We zien dat dit scenario op andere plekken in Nederland serieus wordt overwogen of zelfs wordt gekozen. Maar hoe
Opbouw van de scenario beschrijving
Scenario
Subscenario
toekomstbestendig is dit voor Druten en wat betekent dit voor de realisatie van de Drutense
We beschrijven voor elk scenario de
Zelfstandig
Volledig zelfstandig
opgaven? Een subscenario hierbij is dat op specifieke taakgebieden toenemend wordt
impact op de gemeente als bestuur,
samengewerkt.
organisatie, in de samenleving en de samenwerking. Hierbij wordt geschetst
Zelfstandig met samenwerking op taakgebieden Zelfstandig,
Continueren ambtelijke fusie
Scenario II - Continueren ambtelijke fusie
hoe een scenario of subvariant zich
Een tweede scenario is het doorgaan in en verder ontwikkelen van de huidige situatie waarin
mogelijk zal voordoen en hoe dit wel of
gefuseerd
Druten bestuurlijk zelfstandig is, maar ambtelijk gefuseerd is. We beschrijven hoe Druten in
niet bijdraagt aan de opgave van Druten
Bestuurlijke
Naar ruim 40.000
deze samenwerkingsvorm bestuurskrachtiger zou kunnen worden. Ook het uitbreiden van dit
om haar bestuurskracht te versterken.
fusie
construct met een andere gemeente kan een optie zijn. Omdat we de werkorganisatie of de
Naast de inhoudelijke verschillen tussen
Naar ruim 60.000
samenwerking met Wijchen niet hebben onderzocht, schetst de beschrijving van het scenario
scenario’s, kunnen de scenario’s ook
aanknopingspunten op hoofdlijnen.
(forse) impact hebben wat betreft het
ambtelijk
Toevoegen derde partner
Naar ruim 100.000
proces en de implementatie ervan. Het is belangrijk dit vooraf zichtbaar te maken, omdat dit direct raakt aan de uitvoerbaarheid van een scenario. We nemen deze consequenties mee in de beschrijving per scenario en sluiten af met een conclusie over de toekomstbestendigheid en stabiliteit van het scenario. Inclusief de verschillende subvarianten bestuderen we daarmee de in de tabel beschreven scenario’s.
42
4.1. Zelfstandig Druten
In dit eerste toekomstscenario beschrijven we de effecten bij het komen tot een
De voordelen van de ambtelijke fusie (met name in de robuustheid van de gemeente)
eigen, zelfstandige organisatie voor de gemeente Druten. Dit betekent namelijk het
worden echter tenietgedaan (zie ook paragraaf ‘gemeente als organisatie’). De slagkracht
ontvlechten van de huidige werkorganisatie en het onderbrengen van medewerkers en
van de gemeente in het realiseren van opgaven komt daarmee verder onder druk te staan. Er
bedrijfsvoeringsmiddelen bij een nieuw te vormen ambtelijke organisatie van de gemeente
ontstaan schaalnadelen (sommige activiteiten kunnen effectiever worden uitgevoerd bij grotere
Druten. In het tweede scenario beschrijven we de optie van een zelfstandig Druten dat op
schaalomvang) en kwetsbare afdelingen met weinig specialistische functies en meer eenpitters.
specifieke taakgebieden in toenemende mate samenwerking opzoekt. Een gemeente met
De gemeente wordt in dit scenario verder gedwongen tot het stellen van prioriteiten. Wettelijke
ongeveer 20.000 inwoners kent gemiddeld een bezetting van 7,6 fte per 1000 inwoners aldus
taken en basisdienstverlening gaan vaak voor, terwijl de meer ambitieuze of vernieuwende
de Personeelsmonitor gemeenten 2024. De omvang van de ambtelijke organisatie in dit
projecten onder druk komen te staan. Er ontstaat een toenemende focus op “wat moet” in plaats
sceniaro is dan waarschijnlijk ruim 150 fte’s.
van “wat kan” – een beweging die we in de huidige situatie ook al enigszins waarnemen. Deze beweging zal in dit scenario verder toenemen. De gemeente zal als bestuur genoegen moeten
4.1.1. Volledig zelfstandig Druten
nemen met minder: minder organisatiekracht en daarmee minder goede dienstverlening.
Gemeente als bestuur
Gemeente als organisatie
De beweging naar een zelfstandig bestuur met een zelfstandige ambtelijke organisatie van
Bij zelfstandigheid kunnen de sturing en beheersing van financiën eenvoudiger worden
Druten zal direct tot een aantal gevolgen leiden. In beginsel leidt dit niet tot wijziging van het
vormgegeven, dat is een voordeel. Financieel biedt dit scenario echter geen verlichting.
bestuurlijk samenspel tussen raad en college, maar wel van het samenspel met de ambtelijke
Sterker nog, de financiële druk neemt waarschijnlijk toe. Er is minder bewegingsruimte,
organisatie. Het grootste nadeel van een ambtelijke fusie – het werken voor ‘twee heren’ – valt
waarbij minimaal eenzelfde bedrag voor overhead is te verwachten en dit zal leiden tot
hierbij weg. Op termijn zullen medewerkers nog meer gevoel hebben bij de gemeentelijke
moeilijke keuzes tussen lastenverhoging of minder investeren of zelfs bezuinigen op
couleur locale en bestuurscultuur, omdat zij niet meer hoeven te schakelen tussen twee
bijvoorbeeld het voorzieningenniveau. In beide gevallen voelen de inwoners dit.
gemeenten. Het bestuur krijgt ook de kans om de eigen identiteit meer terug te laten komen in het beleid en de uitvoering. Een kleinere en zelfstandige organisatie brengt echter ook een
De ontvlechting brengt structurele kosten (en incidentele kosten – zie impact proces) met zich
aantal risico’s met zich mee. Zo is er door deze korte lijnen vaak eerder sprake van overvraging
mee. Structurele kosten hangen samen met meerjarige structurele effecten van de ontvlechting,
van de ambtelijke organisatie en bestuurders die direct hun invloed uitoefenen op het
bijvoorbeeld kosten van anders organiseren en de afname van schaalvoordelen in de processen
ambtelijke werkproces. Dit zorgt ervoor dat cliëntelisme en willekeur op de loer liggen.
en systemen. Dit laat zich moeilijk ramen zonder onderzoek, wel moet men uitgaan van nadelen wat betreft ICT-omgeving en extra personeelskosten om een kleine organisatie kwalitatief voldoende in te richten, zonder de schaal-effecten van de ambtelijke fusie.
43
In ramingen wordt vaak gewerkt met 50% van de huidige ICT-kosten om een afzonderlijke
Gemeente als partner in samenleving
ICT-omgeving te hebben en 5% van de bestaande personeelskosten voor het kwalitatief
De identiteit van Druten kan in dit scenario sterker tot uiting komen, omdat bestuur en
inrichten zonder schaalvoordelen. Nu heeft Druten haar ICT-hardware reeds in het
organisatie volledig samenvallen. Na ontvlechting zijn in de nieuwe, kleinere gemeentelijke
samenwerkingsverband IRVN ondergebracht, waarbij het waarschijnlijk is dat dit percentage
organisatie de lijnen binnen de organisatie hoogstwaarschijnlijk korter. Dat kan er ook voor
lager zal zijn. Een ander bekend gevolg is dat er structureel meer aanvullende inhuurkosten
zorgen dat zaken van inwoners sneller opgepakt worden, vooral doordat het contact tussen
ontstaan door grotere kwetsbaarheid en/of lagere kwaliteit van het kleinere ambtelijk
inwoners en ambtenaren nog dichter tegen elkaar aan georganiseerd kan worden. Dit gebeurt
apparaat.
echter zeker niet vanzelf – daarvoor zijn continue aandacht en ontwikkeling nodig (o.a. werkplekken, organisatieinrichting.
De organisatie verliest aan uitvoeringskracht (waar zij de afgelopen jaren aan gewend is geraakt). Kwetsbaarheden nemen toe door het ontstaan van eenpitters en beperkte
Daarnaast vraagt samenwerking met de gemeenschap veel inzet en expertise. Het opzetten,
vervangingsmogelijkheden. Specialisatie en doorgroeimogelijkheden zijn beperkt, wat de
begeleiden en ondersteunen van participatietrajecten vergt doorgaans meer tijd dan het
concurrentiepositie op de arbeidsmarkt verzwakt. Een gemeente met zo’n 20.000 inwoners
intern ontwikkelen en implementeren van beleid. Door minder beleidscapaciteit ontstaat
kan een minder aantrekkelijk loongebouw hanteren. Hoewel er enkele structurele voordelen
het risico dat de gemeente in dit scenario juist minder goed kan samenwerken met de
zijn - zoals het wegvallen van aanvullende kosten van de werkorganisatie (bijvoorbeeld van
gemeenschap dan nu het geval is.
drie naar één P&C-cyclus) – vallen deze in het niet bij de nadelen. Er kan enige capaciteit vrijkomen bij financiën en secretariële ondersteuning, en bestuurlijke advisering wordt minder complex doordat er nog maar één bestuur is. Daartegenover staat dat Druten nu zelfstandig beleid moet opstellen en dat niet één ambtenaar dit voor twee gemeenten tegelijk doet. Kortom, er bestaat een reëel risico dat de structurele capaciteit onvoldoende is om de beoogde kwaliteit van dienstverlening te realiseren.