CConstaterende datdruten
Koppel je AI →
Document · PDF

Rapportage toekomstverkenning bestuurskracht Druten

Raad openbaar Druten 22 januari 2026, gemeente drutenBij agendapunt: Bespreken Toekomstverkenning Bestuurskracht Druten29.311 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 4

Samen met een deel van deze gemeenten maakt Druten deel uit van twee subregio’s: het Land van Maas en Waal en het grotere Rijk van Nijmegen. Hierna volgt een korte schets. Land van Maas en Waal Het Land van Maas en Waal is een regio die een typerend rivierenlandschap kent met kommen, oeverwallen, dijken en uiterwaarden.65 Hoewel het niet eenduidig is waar het Land van Maas en Waal precies begint en ophoudt, hebben de gemeenten tussen de rivieren in dit gebied een gedeelde (cultuur)historie met elkaar. De eerste boeren hebben zich in de prehistorie op de hogere oeverwallen van de rivieren gevestigd. De ruimtelijke structuur van nederzettingen, akkerbouw, bossen en weidegebied is in de middeleeuwen tot stand gekomen. Resten uit de prehistorie, Romeinse tijd en de middeleeuwen zijn op veel plekken nog in de bodem bewaard gebleven. Door de akkerbouw in de vruchtbare grond was het land van Maas en Waal lang een welvarend gebied, zichtbaar door in het geld dat werd geïnvesteerd in de kerken. Vanaf 1600 raakte het gebied in isolement. Een periode getypeerd door veel kerkelijke en feodale macht, terwijl boeren het lastig hadden.66 Ook zijn afwateringsperikelen bepalend geweest voor de geschiedenis van het gebied. De regio is meerdere keren overstroomd na dijkdoorbraken.67 63 64 65 66 67 68 69

Omgevingsvisie Neder-Betuwe Omgevingsvisie Neder-Betuwe Panorama Landschap - Land van Maas en Waal | Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed Omgevingsvisie Druten Panorama Landschap - Land van Maas en Waal | Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed Omgevingsvisie Druten Land van Maas en Waal in het Verhaal tussen Maas en Waal

Afbeelding 1. Land van Maas en Waal.69

24

Rijk van Nijmegen Naast haar historische ligging in het Land van Maas en Waal, ligt Druten in de grotere subregio Rijk van Nijmegen. Naast Druten en Nijmegen omvat het Rijk van Nijmegen de gemeenten Berg en Dal, Beuningen, Heumen, Mook en Middelaar en Wijchen.71 Het gebied kent een grote verscheidenheid aan landschappen als gevolg van een dynamisch rivierensysteem. Ten (zuid)oosten van Nijmegen ligt de stuwwal met heuvelachtige bossen en natuurlijke uiterwaarden. In de omgeving van Beuningen, Druten en Wijchen zijn open komgronden te vinden met weidse uitzichten. De Maas en de Waal vormen de dragers van dit landschap.72 Ook economisch gezien is het Rijk van Nijmegen gevarieerd, met hoogwaardige campussen op het gebied van health en hightech in relatie tot het Radboudumc, universiteit en de hogeschool. Maar ook met de ‘doeners’ en het mbo. Het MKB, de logistiek en de maakindustrie zijn volop in de regio vertegenwoordigd. Er vindt in de regio veel innovatie plaats op het gebied van circulaire economie en het verduurzamen van productieprocessen Afbeelding 2. Land van Maas en Waal.

70

70 71 72 73

Panorama Landschap - Land van Maas en Waal | Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed Gebiedsprogramma Rijk van Nijmegen | Groene Metropoolregio Visie en Samenwerkingsagenda Rijk van Nijmegen Idem

en logistieke ketens.73

25

Vanuit sociaal-maatschappelijk perspectief werkt het Rijk van Nijmegen als één coherent

Groene Metropoolregio (GMR) – Gebiedsprogramma Rijk van Nijmegen

daily urban system, een functioneel stedelijk netwerk waarbinnen mensen zich dagelijks

In de GMR werkt Druten samen met 16 andere gemeenten aan verschillende regionale

verplaatsen voor werk, onderwijs, voorzieningen en sociale activiteiten. Het gebied kent een

ruimtelijke opgaven: wonen, leefbaarheid (water en bodem sturend, landbouw,

rijke variatie van stedelijke, suburbane en landelijke woonmilieus in en rond een historische

natuur, recreatie), mobiliteit, energie en (circulaire) economie. Daarbij zijn provincie en

centrumstad met veel voorzieningen. De dorpen en kleine kernen hebben directe relaties met

waterschappen veelal ook aangesloten. Naast gezamenlijke sterke lobby bij de Rijk,

de stad Nijmegen, maar kennen zelf ook basisvoorzieningen en plekken voor sport, bewegen

zoals voor de knelpunten A50 en N322, gaat het ook om gezamenlijk werken aan de

en ontmoeten. Met sociale cohesie en saamhorigheid in de stadswijken en dorpen is de

gemeentegrensoverschrijdende opgaven. Zo is onlangs een nieuwe OV-concessie

kwaliteit van leven en leefomgeving bovengemiddeld.

ondertekend voor de GMR waarbij Druten een betere OV-verbinding krijgt met Nijmegen.

Onderdeel van Rijk van Nijmegen is de zone tussen Druten, Beuningen, Wijchen en Nijmegen.

Voor uitvoeringsgerichte gebiedsuitwerkingen hiervan is de GMR opgesplitst in vier

In dit gebied komen (effecten van) verstedelijking en landschap samen. Enerzijds ligt het

deelgebieden, waaronder het Rijk van Nijmegen. Er wordt momenteel gewerkt aan een

gebied bij de stedelijke corridor van Nijmegen met omvangrijke woningbouwplannen,

gebiedsprogramma voor het Rijk van Nijmegen, waarin wordt uitgewerkt hoe voor dit

ambities voor uitbreiding en herstructurering van werklocaties, energieopwekking en

gebied uitvoering wordt gegeven aan de opgaven vanuit de Verstedelijkingsstrategie, het

mobiliteit. Anderzijds liggen in het buitengebied ambities voor klimaatadaptatie (water en

Regioarrangement en het NOVEX Ontwikkelperspectief ‘Meer landschap meer stad’.77

74

bodem sturend), landbouwtransitie en extensieve recreatie en natuur/biodiversiteit.75 Hoewel de gemeente West Maas en Waal buiten de GMR valt, zijn er afspraken gemaakt voor Het Rijk van Nijmegen kent drie kernopgaven. Voor het ruimtelijk domein is de opgave om

samenwerking bij het versterken van het groenblauwe raamwerk in het Land van Maas en Waal.

slim om te gaan met de verstedelijkingsdruk. Er is sprake van groeiende druk op de ruimte voor wonen, werken, recreëren en voorzieningen en ruimte voor duurzame energie, natuur,

Samenwerkingsverbanden

klimaat, mobiliteit en voedsel. Voor het economisch domein bestaat er een opgave ten

Druten komt haar buurgemeenten en de gemeenten in het Rijk van Nijmegen tegen in

aanzien van het verduidelijken van het economisch profiel. Er is een beperkte capaciteit en

verschillende samenwerkingsverbanden, waarin zij een deel van haar taken belegt of

kwaliteit van arbeid met een mismatch tussen onderwijs en de vraag naar het bedrijfsleven.

samen optrekt om ambities te realiseren. De volgende tabel bevat een overzicht van de

Voor het sociaal domein is de opgave om de sociale basis en de leefbaarheid te versterken.

gemeenschappelijke regelingen en deelnemers.78 Een uitgebreidere beschrijving van de

Er is sprake van toenemende sociale ongelijkheid in welvaart, kansen en gezondheid, wat

samenwerkingsverbanden is opgenomen als bijlage.

leidt tot meer druk op voorzieningen, zorgverlening en leefbaarheid in wijken.

76

74 75 76 77 78

Visie en Samenwerkingsagenda Rijk van Nijmegen Uitnodiging werksessie voor raadsleden van de gemeenten Beuningen, Druten, Nijmegen en Wijchen Idem Uitnodiging raadsledenbijeenkomst GMR (10 oktober 2025) Jaarrekening Druten 2024

26

Gemeenschappelijke regeling

Deelnemers

Gemeenschappelijke regeling

Deelnemers

Werkorganisatie Druten-Wijchen (WDW)

Gemeenten Druten en Wijchen

Gemeenschappelijke Regeling

Gemeenten Berg en Dal, Beuningen, Druten,

Gemeenschappelijke Regeling Instituut

Gemeenten Berg en Dal, Beuningen, Druten,

Milieusamenwerking en Afvalverwerking

Heumen, Mook en Middelaar, Nijmegen en

Bijzonder Onderzoek Regio Zuid-

Heumen en Wijchen

Nijmegen (MARN)

Wijchen

Omgevingsdienst Regio Nijmegen

Gemeenten Berg en Dal, Beuningen, Druten,

(ODRN)

Heumen, Nijmegen, Wijchen en de provincie

Gelderland (IBO) Vervoersorganisatie Regio Arnhem-

Gemeenten Arnhem, Berg en Dal, Beuningen,

Nijmegen (BVO DRAN)

Doesburg, Druten, Duiven, Heumen, Lingewaard, Montferland, Mook en Middelaar,

Gelderland Recreatieschap Neder-Rijn, Lek en Waal

Gemeenten Buren, Culemborg, Druten,

Nijmegen, Overbetuwe, Renkum, Rozendaal,

Maasdriel, Neder-Betuwe, West Betuwe, Tiel en

Westervoort, Wijchen en Zevenaar

West Maas en Waal

Groene Metropoolregio

Gemeenten Arnhem, Berg en Dal, Beuningen,

(=Gemeenschappelijke Regeling

Doesburg, Druten, Duiven, Heumen,

Apeldoorn, Arnhem, Berg en Dal, Bergen,

Arnhem Nijmegen)

Lingewaard, Mook en Middelaar, Nijmegen,

Beuningen, Doesburg, Doetinchem, Druten,

Overbetuwe, Renkum, Rheden, Rozendaal,

Duiven, Ede, Gennep, Heumen,

Westervoort, Wijchen en Zevenaar

Land van Cuijk, Lingewaard, Montferland,

Modulaire Gemeenschappelijke

Gemeenten Berg en Dal, Beuningen, Druten,

Mook en Middelaar, Nijmegen, Oude

Regeling Rijk van Nijmegen (MGR)

Heumen, Mook en Middelaar, Nijmegen en

Euregio Rijn Waal

Nederlandse deelnemers: Gemeenten

IJsselstreek, Overbetuwe, Renkum, Rheden, Wageningen, Wijchen, Westervoort, West

Wijchen

Maas en Waal en Zevenaar

Centrumregeling Beschermd Wonen

Gemeenten Berg en Dal, Beuningen, Buren,

en Maatschappelijke Opvang regio

Culemborg, Druten, Heumen, Mook en

Duitse deelnemers: Gemeinde Alpen,

Nijmegen en Rivierenland

Middelaar, Neder-Betuwe, Nijmegen, Tiel, West

Gemeinde Bedburg-Hau, Stadt Dinslaken,

Betuwe, West Maas en Waal en Wijchen

Stadt Duisburg, Stadt Düsseldorf, Stadt

Gemeentelijke Gezondheidsdienst (GGD)

Gemeenten Berg en Dal, Beuningen, Buren,

Emmerich am Rhein, Stadt Goch, Stadt

Gelderland-Zuid

Culemborg, Druten, Heumen, Maasdriel,

Hamminkeln, Gemeinde Hünxe, Stadt Kalkar, Stadt Kevelaer, Stadt Kleve, Gemeinde

Neder-Betuwe, Nijmegen, Tiel, West Betuwe,

Kranenburg, Stadt Moers, Stadt Rees, Stadt

West Maas en Waal, Wijchen en Zaltbommel Gemeenschappelijke Regeling

Gemeenten Berg en Dal, Beuningen, Buren,

Veiligheidsregio Gelderland-Zuid

Culemborg, Druten, Heumen, Maasdriel,

Rheinberg, Gemeinde Sonsbeck, Gemeinde Uedem, Gemeinde Weeze, Stadt Wesel, Stadt Xanten, Kreis Kleve, Kreis Wesel,

Neder-Betuwe, Nijmegen, Tiel, West Betuwe,

iederrheinische Industrie und Handelskammer

West Maas en Waal, Wijchen en Zaltbommel, de politie en andere betrokken organisaties

en Landschaftsverband Rheinland Regeling Gemeenschappelijk

Gemeenten Berg en Dal, Beuningen, Heumen,

belastingkantoor Beuningen (Munitax)

Druten en Wijchen Tabel 1. Overzicht gemeenschappelijke regelingen

27

Druten is ook in het bezit van aandelen in een aantal vennootschappen. Met deze deelnemingen behartigt Druten het publieke belang:79 • NV Bank Nederlandse Gemeenten (NV BNG) • Vitens N.V. • Dar N.V • Beheermaatschappij De Waarden B.V. en Ontwikkelingsmaatschappij Druten-Oost C.V. Daarnaast neemt Druten ook deel aan vereningen en stichtingen:80 • Stichting Regionaal Bureau voor Toerisme Arnhem Nijmegen Veluwe (RBT ANV) • Gelders Genootschap (welstand) • Stichting Economic Board

79 Jaarrekening Druten 2024 80 Jaarrekening Druten 2024

28

3. Druten en haar bestuurskracht In dit hoofdstuk beschrijven wij aan de hand van de vier perspectieven, die we ook in de impactanalyse zullen gebruiken, de huidige situatie van Druten. In hoeverre lukt het Druten op dit moment om haar taken en opgaven richting 2040 – zoals hiervoor beschreven – het hoofd te bieden? De gemeente Druten is ambtelijk gefuseerd met de gemeente Wijchen in de Werkorganisatie Druten Wijchen (WDW). Cijfers en inzichten gaan dus ook deels over deze organisatie. Tegelijkertijd betreft dit onderzoek geen organisatieonderzoek of -evaluatie naar de WDW. Het gaat om hoe Druten met deze organisatie tot bestuurskracht komt.

29

3.1. Gemeente als bestuur

Definiëren van ambities en opgaven

Voor de duurzaamheidsopgave zien we dat de Transitievisie Warmte de basis heeft gevormd

De gemeente heeft een goed beeld van de opgaven voor de langjarige toekomst en weet deze

voor de Lokale Energiestrategie Druten 2025–2030, waarin vier sporen centraal staan. Onder

te definiëren in visies en plannen. De opgaven zijn vaak vertaald naar programma’s en plannen

deze strategie ligt een uitvoeringsprogramma, waarin concrete projecten geformuleerd staan

met tijd, geld en instrumenten.

met daarbij de planning en financiële dekking.83

De gemeente Druten heeft over het algemeen een goed beeld van haar opgaven voor de

Tot slot zien we dat Druten haar mobiliteitsambities uit de Mobiliteitsvisie 2020-2030 heeft

lange termijn en weet deze te vertalen naar visies, programma’s en uitvoeringsplannen. De

uitgewerkt in een Meerjarenuitvoeringsprogramma, met maatregelen en een bijbehorende

totstandkoming daarvan gaat vaak middels een participatieve aanpak, waarbij inwoners,

planning en kostenraming.

ondernemers en maatschappelijke partners actief betrokken worden. Dit geldt onder meer voor de Toekomstvisie Druten 2040, de Omgevingsvisie 2025–2040 en de Woonvisie 2023–2027.

Samenvattend laat Druten zien in staat te zijn haar ambities op uiteenlopende domeinen helder te definiëren en deze te vertalen naar uitvoerbare programma’s met tijd, geld en

De gemeente weet haar ambities ook concreet te vertalen naar meetbare doelen,

instrumenten. Door deze samenhang tussen visie, beleid en uitvoering en de betrokkenheid

inspanningen en de financiële dekking daarvan. Zo bevat de Woonvisie 2023–2027 duidelijke

van inwoners en partners, beschikt de gemeente over een stevige beleidsmatige basis om

doelstellingen, waaronder het realiseren van 910 nieuwe woningen tot 2030, waarvan

haar langjarige opgaven richting 2040 te realiseren. Wat daarbij echter opvalt is dat we

300 betaalbare koopwoningen onder de € 355.000 en minimaal 60 tijdelijke woningen.

op basis van de documenten niet goed zien waar Druten nu echt voor (of tussen) kiest.

Woningbouwinitiatieven worden getoetst aan een vast toetsingskader en voor grotere

De meeste ambities zijn hoog, maar we zien niet goed waar buiten de wettelijke taken of

locaties worden integrale ambitiedocumenten opgesteld waarin eisen aan programma,

basisdienstverlening Druten echt het verschil wil maken of koploper in wil zijn. Op basis van

uitstraling en bereikbaarheid worden uitgewerkt.

de toekomstvisie zou dit ‘partner in de samenleving’ kunnen zijn, maar we zien hier geen

81

specifieke plannen voor ontwikkeld worden. Ook voor de opgaven binnen het sociaal domein is er sprake van een duidelijke beleidsmatige en programmatische vertaling van ambities. De doelen uit het Beleidsplan Wmo, Jeugd, Gezondheid, Sport en Cultuur 2025–2028 zijn concreet uitgewerkt in een Uitvoeringsplan 2025–2028. Hierin is vastgelegd welke acties worden ondernomen, hoeveel de kosten bedragen en hoe deze acties aansluiten bij het Regioprogramma Jeugd 2023– 2028.82

81 Woonvisie Druten 2023–2027 82 Beleidsplan Wmo, Jeugd, Gezondheid, Sport en Cultuur Druten 2025–2028 83 Lokale Energiestrategie Druten 2025–2030

30

Plannen realiseren en verantwoorden

Hieronder een aantal voorbeelden:

Wat betreft realisatie en verantwoording van ambities en plannen zien we een tweeledig beeld. Aan de ene kant lukt het Druten behoorlijk om kortetermijnbeleid en ambities tot uitvoering

In de Informatienota Voortgang woningbouwplannen lezen we dat de gemeente

te brengen. Tegelijkertijd is zichtbaar dat Druten in toenemende mate keuzes moet maken

bovengemiddeld presteert binnen de Regionale Woondeal 2.0. Van de opgave om 910

vanwege druk op financiën en de ambtelijke capaciteit.

woningen te realiseren tussen 2022 en 2030, waren er medio 2025 al 427 voltooid. Daarmee loopt Druten voor op schema en behoort de gemeente tot de koplopers in woningbouw-

In zowel de jaarrekening als Lijst van 100, wordt gerapporteerd over de voortgang van

productie, zowel in regionaal als landelijk perspectief.85 Wel is het belangrijk om hierbij te

het collegeprogramma. Uit de meest recente Lijst van 100 (kwartaal 3 2025) blijkt dat het

vermelden dat de gemeente momenteel gebruikmaakt van extra incidentele middelen om

merendeel van de acties uit het collegeprogramma inmiddels is opgepakt of afgerond.

deze versnelling te kunnen realiseren. Wanneer deze extra financiële prikkel wegvalt, zal ook

Zo is de zichtbaarheid van wijkagenten vergroot, is de haalbaarheid van het invoeren van

de snelheid van de woningbouw afnemen.86

toeristenbelasting onderzocht en zijn binnen het sociaal domein en onderwijs stappen gezet om leesvaardigheid en techniek te stimuleren. Ook op het gebied van duurzaamheid

Tegelijkertijd zijn er domeinen waar de uitvoering meer onder druk staat. Uit de

zijn resultaten behaald, waaronder de vaststelling van een warmteplan, een beleids- en

Voortgangsrapportage RES 2025 blijkt dat Druten zeven zonneparken heeft ingebracht in de

uitvoeringsplan Natuur & Biodiversiteit en een hitteplan. Binnen de dienstverlening zijn de

Regionale Energiestrategie (RES) 1.0, waarvan er vijf inmiddels zijn vergund. De realisatie van

reactietermijnen verkort tot twee werkdagen en wordt digitalisering verder doorgevoerd.

de overige projecten stagneert echter door netcongestie en beperkte aansluitcapaciteit. De

Een uitzondering vormt de actualisatie van het Integraal Huisvestingsplan (IHP), die door

raad heeft daarom de motie Realistische herijking RES-doelstellingen aangenomen, die wordt

gebrek aan ambtelijke capaciteit tijdelijk is stilgevallen, maar in het derde kwartaal van 2025

betrokken bij de uitwerking van de RES 2.0.87 Ook in het sociaal domein speelt druk op de

wordt hervat.84

realisatie. In de Monitor Sociaal Domein Druten wordt geconstateerd dat de uitvoering van de doelen uit het Integraal Zorgakkoord (IZA) en het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA)

In de jaarrekening en in de Lijst van 100 wordt niet expliciet inzichtelijk gemaakt in

afhankelijk is van structurele financiering door het Rijk. Onzekerheid daarover bedreigt de

hoeverre de uitvoering van de plannen uit het collegeprogramma ook op koers ligt

continuïteit van activiteiten vanaf 2026.88

om te worden gerealiseerd. Voor dat inzicht is aanvullende informatie nodig uit andere voortgangsrapportages en informatienota’s.

84 Lijst van 100, derde kwartaal 2025 85 Informatienota Voortgang woningbouwplannen Druten maart 2025 86 Interviews gemeente Druten 87 Informatienota Voortgangsrapportage RES 2025. 88 Informatienota - Monitor Sociaal Domein Druten jaarbeeld 2024

31

De ambtelijke samenwerking met de gemeente Wijchen draagt stevig bij aan de mate waarin

Om de taken, ambities en beschikbare middelen weer in balans te brengen, werd in het

Druten in staat is haar ambities te definiëren en realiseren. Er is veel geharmoniseerd, op

vierde kwartaal van 2025 gestart met Zero-Based Budgetting (ZBB), een begrotingsmethodiek

gebied van beleid en bedrijfsvoering. Zo kan beleid met hoge kwaliteit worden opgesteld

waarbij bestaande budgetten niet automatisch worden gecontinueerd, maar jaarlijks

en werkt schaal op het gebied van bedrijfsvoering in het voordeel van de gemeente om te

– of cyclisch – opnieuw inhoudelijk worden onderbouwd. Daarmee wordt beoogd de

voldoen aan bijvoorbeeld nieuwe eisen op gebied van digitalisering, informatiebeveiliging

disbalans tussen de beschikbare capaciteit en de ambities structureel en inhoudelijk te

etc. Ook is Druten hierdoor ambtelijk minder kwetsbaar bij verlof of verzuim. In de praktijk

verbeteren. In 2025 wordt gestart met een pilot binnen de taakvelden sport en veiligheid,

ervaart Druten, zoals beschreven in de Informatienota Bestuurskracht, in deze samenwerking

waarna de raad moet besluiten over organisatiebrede toepassing.94

89

echter ook grenzen en komt deze meer onder spanning te staan. Verschillen in schaalgrootte, beperktere financiële ruimte bij Druten en verschillende opgaven en ambities maken het

Bestuurlijk samenspel

moeilijk om tot een gedeeld langetermijnperspectief te komen en gezamenlijk te investeren

Politiek en bestuurlijk is Druten vertegenwoordigd door lokale partijen. Met fundament in

in innovaties of organisatieontwikkeling en de voordelen van ambtelijk fuseren volledig te

de samenleving weet men wat er speelt in diverse kernen. Een integrale benadering, waar

benutten.

90 91

Voor het realiseren van haar ambities kan Druten niet altijd meer de middelen

vinden om – vergelijkbaar met haar samenwerkingspartner Wijchen – extra investeringen te

(prioritering tussen) opgaven voorbij de belangen van afzonderlijke dorpskernen of zelfs voorbij de grenzen van gemeente Druten worden bekeken en opgepakt, is daarbij een uitdaging.

doen. Politiek en bestuurlijk is Druten vertegenwoordigd door lokale partijen. Er zijn weinig partijen Voor de komende termijn is de financiële slagkracht van Druten bepalend voor de mate

met een landelijke basis en veel van de lokale partijen vertegenwoordigen daarnaast een

waarin ambities kunnen worden gerealiseerd. De gemeente staat voor een structurele

specifieke dorpskern. Dat is best uniek en brengt voor- en nadelen met zich mee. Een

onbalans tussen wettelijke taken, bestuurlijke ambities en beschikbare middelen. Sommige

voordeel is dat de bestuurders van de gemeente, zij het wethouders of raadsleden, dicht bij

begrotingsposten zijn niet meer actueel herijkt en liggen onvoldoende in lijn met de huidige

de inwoners staan. Zij kunnen hun volksvertegenwoordigende rol voor een kern hierdoor

beleidsambities, doelen en uitvoeringscapaciteit. Er worden nog te vaak ambities bepaald, of

duidelijk zichtbaar invullen en nabij zijn. Dit kan de verbinding tussen inwoners en het lokale

bestuurlijk zelfs extra behoeften toegevoegd aan bestaande plannen, waar niet voldoende

bestuur versterken.

92

capaciteit voor beschikbaar is om deze te realiseren. Zo is Druten voor woningbouw 93

afhankelijk van externe budgetten voor inhuur en heeft de gemeente er pas recent voor gekozen tijdelijk capaciteit beschikbaar te stellen voor participatie en ontmoeting buiten de verdeelsleutel.

89 Informatienota Bestuurskracht 2025, Interviews 90 Informatienota Bestuurskracht 2025 91 Interviews gemeente Druten 92 Programmabegroting 2026 93 Interviews gemeente Druten 94 Informatienota – Voorbereiding invoering Voorbereiding invoering Zero-Based Budgeting

32

Tegelijkertijd brengt deze nabijheid ook uitdagingen met zich mee. Zo werkt het kleinschalige

3.2. Gemeente als organisatie

karakter sturing op casuïstiek, details en sublokale wensen in de hand. Een voorbeeld is de behandeling van de Omgevingsvisie 2025, waarbij wordt gesproken over details (zoals een kruispunt). Overkoepelende visies vaststellen gaat goed, maar het vaststellen van kaders

Beschikbare middelen en lastendruk

over meer concrete vertaling is ingewikkelder. Dit brengt het risico met zich mee dat grote

Druten heeft overwegend positieve financiële kengetallen, maar ziet haar middelen steeds

overkoepelende opgaven onderbelicht blijven of noodzakelijke keuzes uitblijven. Het vraagstuk

meer onder druk staan. Met de herverdeling van het Gemeentefonds wordt het voor

over (verduurzaming en eigendom van) voorzieningen illustreert dit. Dit dossier – wat al enkele

Druten structureel (nog) ingewikkelder om de begroting rond te krijgen. Er is gestart met

jaren speelt – laat zien dat integraliteit onder druk staat, doordat er wordt gestuurd op sublokale

ombuigingsmaatregelen en behoedzaam financieel beleid. Het is voor Druten moeilijk om extra

belangen. Ten aanzien van het meerjarig exploitatie- en accommodatiebeleid wordt beschreven

investeringen te doen voor het realiseren van haar opgaven. De lokale lastendruk voor inwoners

dat planvorming – die mede uitblijft door capaciteitsproblemen – pas werkelijk zinvol is wanneer

is nog wel vergelijkbaar met het landelijk gemiddelde.

95

er politiek draagvlak bestaat voor de (financiële) consequenties. De manier waarop kaderstelling 96

plaatsvindt, beïnvloedt daarmee het vermogen van de gemeente haar lokale ambities waar te maken.97

Op 1 januari 2023 heeft het Rijk de herverdeling van het Gemeentefonds definitief ingevoerd, en sindsdien gaan gemeenten in stapjes naar die nieuwe verdeling toe. Dit ligt vast voor drie

Het samenspel tussen het college van de gemeente Druten en de ambtenaren an de WDW

jaar, met een herverdeling van maximaal € 37,50 per inwoner (zowel positief als negatief).

wordt gekenmerkt door korte lijnen en een grote mate van betrokkenheid, maar kent ook

Dit ingroeipad is in 2025 volledig ingevoerd. Voor Druten is de herverdeling fors groter

kwetsbaarheden. Druten kent, aldus ambtenaren, een hands-on mentaliteit. Daardoor lukt

uitgevallen dan € 37,50 per inwoner (€ 117 per inwoner nadeel).99 Daarmee is Druten een

er veel. Het strategisch inzetten en sturen op inzet vergt echter betere contractering en

nadeelgemeente. In een kamerbrief van februari 2025 is bekendgemaakt dat het kabinet het

prioritering tussen bestuur en ambtelijke organisatie over en weer.

nieuwe verdeelmodel in 2025 verder gaat evalueren. Per 1 januari 2027 wordt een volgende

98

stap in het ingroeipad gezet. Uiterlijk in het voorjaar van 2026 worden de details bekend over de verdere aanpassingen van het verdeelmodel per 1 januari 2027.100

95 96 97 98 99 100

Interviews gemeente Druten Informatienota Beantwoording vragen over de toekomst van de gemeenschapsvoorzieningen Interviews gemeente Druten Idem Programmabegroting 2026 Programmabegroting 2026

33

Wel zien we in de jaarrekening 2024 van de gemeente Druten dat Druten momenteel

Druten blijft de komende jaren nog in staat om financieel aan de provinciale

overwegend positieve financiële kengetallen kent:

toezichtsnormen te voldoen, maar dit lukt alleen door sober beleid en reeds genomen

• De netto schuldquote is 43,6% en 44,2% gecorrigeerd voor alle leningen. Druten valt daarmee

ombuigingsmaatregelen. Voor 2026 is de begroting sluitend. Dit is bereikt door een

ruimschoots in de minst risicovolle categorie (een schuldquote van <90%). Dit betekent dat er

behoedzaam financieel beleid en ombuigingsmaatregelen. De begroting 2026 wordt

ruimte is voor het doen van investeringen en dus het aantrekken van gelden.

gepositioneerd als een overgangsdocument van herstel naar herprioriteringen, en is vooral

• Het weerstandsvermogen (ratio) was 7,90 in 2024. Een ratio hoger dan 2,0

gericht op stabiliteit, noodzakelijke aanpassingen en de voorbereiding op fundamentele

wordt als uitstekend beschouwd. Dit betekent dat Druten over een uitstekend

keuzes. De nadruk ligt op het afronden van het collegeprogramma, het beheersen

weerstandsvermogen beschikt.

van uitgaven in het sociaal domein, het temporiseren van investeringen en het verder

• De solvabiliteitsratio is 30,7%. De solvabiliteit behoort daarmee tot de neutrale categorie

professionaliseren van de organisatie en bedrijfsvoering. Reserves worden tijdelijk ingezet om

(20% - 50%). Een redelijk gedeelte van de bezittingen is betaald met eigen geld, maar het

zo ruimte te creëren voor bestuurlijke keuzes in de komende bestuursperiode. De begroting

grootste gedeelte is nog betaald met geleend geld. Daarbij dient te worden opgemerkt

van 2027 laat op basis van de begroting van 2026 ook een positief saldo zien.103

dat bij de berekening van de solvabiliteit het jaarrekeningresultaat tot het eigen vermogen wordt gerekend. Dat jaarrekeningresultaat wordt ingebracht bij de perspectiefnota en

Voorbij 2027 is het zicht voor Druten op voldoende structurele inkomsten onzeker. Voor

bestaat voor een groot gedeelte uit budgetten waarvan de uitgaven in 2024 plaatsvinden.

de jaren 2028–2029 zijn nog negatieve saldi zichtbaar, waarmee dit vraagstuk urgent blijft.

Daarom geeft de solvabiliteit in de jaarrekening een licht vertekend beeld.

Autonome lasten stijgen door inflatie, cao-ontwikkelingen, krapte op de arbeidsmarkt en een

• De netto investeringsquote is voor 2025 5,9% (berekend op basis van de eindbalans

toenemende uitvoeringsdruk, met name in het sociaal domein en bij gemeenschappelijke

van de jaarrekening 2023 en de primitieve begroting van de exploitatie 2025).

regelingen. En hoewel het ravijnjaar 2026 door de Voorjaarsnota 2025 tijdelijk is opgevangen,

Dit betekent dat de investeringen 5,9% van de totale baten bedragen. De netto

blijft structurele duidelijkheid over het Gemeentefonds uit. De gesprekken tussen Rijk en

investeringsquote kent signaalwaarden voor lage investeringen (0%) en voor hoge

gemeenten over een herziening van het financieringssysteem zijn nog gaande en zullen pas

101

Bij een score tussen de 5% en 7% is er sprake van een oranje

in de volgende kabinetsperiode hun beslag krijgen. In een kamerbrief van februari 2025 is

score. De netto investeringsquote van Druten is niet te hoog en niet te laag, maar

bekendgemaakt dat het kabinet het nieuwe verdeelmodel van het gemeentefonds in 2025

scoort dus wel oranje.

verder gaat evalueren. Uiterlijk in het voorjaar van 2026 worden de details bekend over de

investeringen (7%).

102

verdere aanpassingen van het verdeelmodel per 1 januari 2027.104

101 102 103 104

Houdbaarheidstest gemeentefinanciën 2025 | Bron: VNG | Houdbaarheidstest gemeentefinanciën 2025 beschikbaar Handleiding houdbaarheidstest gemeentefinanciën 2025 Programmabegroting 2026 Idem

34

Doordat sommige begrotingsposten niet meer actueel herijkt zijn en onvoldoende in lijn

Uitvoeringskracht

liggen met de huidige beleidsambities, doelen en uitvoeringscapaciteit, wordt de begroting

De gemeente beschikt in de basis over voldoende uitvoeringskracht om haar taken uit te

vanaf 2027 opgebouwd via Zero Based Budgeting (ZBB). Daarmee worden alle posten

voeren, mede door de schaalvergroting en specialisatie als gevolg van de ambtelijke fusie met

opnieuw verantwoord, wat moet leiden tot een scherper en realistischer begrotingsbeeld. In

de gemeente Wijchen in de WDW. De harmonisatie, met name op gebied van bedrijfsvoering,

het vierde kwartaal 2025 wordt gestart met een pilot in twee taakvelden en parallel daaraan

zorgt voor efficiëntie en eenduidigheid. Bij bepaalde opgaven ervaart Druten in toenemende

wordt een plan van aanpak opgesteld waarin het bredere invoeringstraject wordt uitgewerkt.

mate dat zij niet kan investeren in extra uitvoeringskracht.

Op basis hiervan worden de eerste resultaten verwerkt in de Perspectiefnota 2026 en uiteindelijk in de Programmabegroting 2027–2030. Op basis van de pilot wordt besloten of

De gemeente Druten heeft 19.752 inwoners in 2025 en de gemeente Wijchen telt 41.837 inwoners

het proces ZBB een vervolg krijgt en ingebed wordt in de P&C-cyclus van Druten.

in 2025.107 Dit betekent dat het gecombineerde inwoneraantal waarvoor het ambtelijke apparaat

105

in de WDW werkt, 61.589 inwoners betreft. Met voor de WDW een begroot aantal fte’s van 453108 Wat betreft de financiële lastendruk voor inwoners, zien we dat deze in de gemeente Druten

betekent dit dat er voor Druten en Wijchen samen 7,36 fte’s per 1.000 inwoners zijn. In 2024 lag

vergelijkbaar is aan het landelijk gemiddelde. Een meerpersoonshuishouden met een eigen

het landelijke gemiddelde voor gemeenten op 10,2 fte’s per 1.000 inwoners en voor gemeenten

Dit is minder dan het

met 50.000 tot 100.000 inwoners op 9,0 fte’s per 1.000 inwoners. Daarmee zit de WDW 1,64 fte’s

woning betaalt in 2025 gemiddeld € 999 aan woonlasten in Druten.

106

landelijk gemiddelde van € 1.050. Het OZB-tarief op woningen is met 0,1089% in Druten

per 1.000 inwoners onder het gemiddelde van gemeenten in dezelfde inwonersklasse.109

hoger dan het landelijk gemiddelde van 0,0953%. De afvalstoffenheffing van € 231 voor een meerpersoonshuishouden is lager dan het landelijk gemiddelde van € 369 en de rioolheffing

De WDW heeft haar formatie in de basis goed op orde. Toch blijft inhuur noodzakelijk en

is met € 272 in Druten hoger dan het landelijk gemiddelde van € 233. In de Perspectiefnota

daarin is de WDW niet uniek. Dit geldt onder andere voor specialistische taken die intern

2025 geeft Druten aan in te zetten op het in stand houden van de relatief lage gemeentelijke

niet ingevuld kunnen worden. Daarnaast wordt inhuur ingezet voor de versnelling van

lasten ten opzichte van haar voorzieningenniveau.

projecten, het invullen van vacante formatieplekken en om de gevolgen van krapte op de arbeidsmarkt op te vangen. Ook bij langdurige ziekte is externe inhuur vaak onvermijdelijk. In 2024 heeft de WDW voor € 5,1 mln aan externe inhuurkrachten ingehuurd, € 0,5 mln minder dan de kosten over 2023 (€ 5,6 mln). De totale inhuur is het hoogst bij het domein fysieke leefomgeving (€ 1,08 mln) en bij projecten (€ 1,09 mln). Er is in 2024 een nieuw inhuurproces vastgesteld om meer grip te krijgen op het proces, de kosten en de wettelijke inkoopregels bij inhuur.110

105 106 107 108 109 110

Informatienota gemeenteraad Voorbereiding invoering Zero-Based Budgeting (ZBB) Som van de gemiddeld betaalde ozb op basis van de gemiddelde WOZ-waarde van woningen in de gemeente + reinigingsheffing + rioolheffing minus eventuele heffingskorting. Dashboard Druten-Wijchen in cijfers Informatienota gemeenteraad 1e Bestuursrapportage WDW 2025 Personeelsmonitor gemeenten 2024 Jaarstukken 2024 WDW

35

Het ziekteverzuim bij de WDW bedraagt 5,8% in 2024111. Dit ligt onder het gemiddelde

gebiedscoördinatoren ervaart Druten dat het lastig is om (vergelijkbare) investeringen te doen

voor gemeenten van een vergelijkbare grootte. Wel laat het verzuim een lichte stijging zien

die zij wel zou willen doen. Daarmee ziet Druten de uitvoeringskracht voor de realisatie van

ten opzichte van het jaar 2023 (5,4%). De WDW zet een casemanager verzuim in om de

een aantal van haar beleidsdoelen beperkter worden dan gewenst. Het zijn tevens voorbeelden

grip op het verzuim te versterken. Ook wordt er gewerkt met coachingstrajecten door een

waarmee zichtbaar wordt dat meer ambtenaren voor alleen Wijchen of Druten gaan werken. Dit

vitaliteitscoach om met name werkgerelateerd verzuim te verminderen

kan invloed hebben op de positieve effecten, zoals efficiency of minder kwetsbaarheid, die een

112.

ambtelijke fusie met zich meebrengt.116 De ambtelijke fusie heeft positieve gevolgen voor de specialisatie van ambtenaren en daarmee in hogere kwaliteit van beleid en beter uitvoering geven aan de opgaven van Druten, bijvoorbeeld

Aantrekkelijk werkgeverschap

in het woondomein. Waar Druten voorheen zelfstandig 1,5 fte’s had, is dit in de WDW 3,5 fte’s.

De WDW is een relatief grote werkgever in de regio en houdt de bezetting ondanks de krapte

De medewerkers kunnen taken beter verdelen en zich dus specialiseren. Veel bedrijfsvoerings-

op de arbeidsmarkt goed op orde. Om aantrekkelijk te blijven als werkgever zet de WDW in op

processen zijn inmiddels geharmoniseerd. Denk hierbij aan de financiële administratie, de

goed werkgeverschap, hybride werken en ontwikkelingsmogelijkheden voor medewerkers.

personeels- en salarisadministratie, de ICT-infrastructuur en de aanbestedingsregels. Dit zorgt voor verbetering van efficiëntie en eenduidigheid binnen de organisatie.113

De WDW is een relatief grote werkgever in het Rijk van Nijmegen. Ondanks de krapte op de arbeidsmarkt lukt het de WDW om, zoals hierboven beschreven, in de basis de formatie

Op andere terreinen is er slechts gedeeltelijk sprake van harmonisatie, in lijn met afspraken

in te vullen met eigen personeel. Om zich sterker te profileren als werkgever in de regio,

uit het bestuurlijk arrangement om te ‘harmoniseren, tenzij’. Voorbeelden hiervan zijn het

heeft de WDW onder andere een recruiter aangenomen.117 De WDW zet actief in op goed

sociaal domein, onderdelen van het ruimtelijk beleid en de bestuurlijke besluitvorming. Met

werkgeverschap. De mogelijkheid tot hybride werken wordt geboden en aangemoedigd. Ook

name op deze terreinen blijven er verschillen in beleid, werkwijzen en formats bestaan tussen

kunnen werknemers zich professioneel ontwikkelen door middel van de ‘WDW academie’. Er

Druten en Wijchen. Dit leidt tot veel tijdverlies, onder andere door het aanpassen van stukken

is daarnaast een talentgroep opgezet, gericht op jonge medewerkers (met focus op GenZ)

aan verschillende formats en wensen van beide gemeenten.

met als doel het binden en boeien van deze groep. Binnen deze groep is er ruimte voor

114 115

ontplooiing, loopbaanontwikkeling en informele activiteiten.118 Druten ervaart dat de verschillen tussen Druten en Wijchen ook de in inzet van personeel, en daarmee de realisatie van plannen, toenemen. Druten geeft aan dat haar samenwerkingspartner Wijchen andere keuzes kan maken voor het verstevigen van capaciteit voor de grote bouwopgaven, waar Druten deze ruimte niet voelt. Ook voor de inzet van

111 112 113 114 115 116 117 118

Jaarrekening Gemeente Druten 2024 Idem Integraal plan WDW Jaarrekening gemeente Druten 2024 Interviews gemeente Druten Interviews gemeente Druten Interviews gemeente Druten Jaarrekening Gemeente Druten 2024

36

3.3. Gemeente als partner in de samenleving

Identiteit en lokale voorzieningenniveau

De sterke sociale cohesie en gemeenschapszin worden volgens betrokkenen gezien als een

De gemeente Druten streeft naar het behoud van haar dorpse karakter en sterke

kracht, en zijn een belangrijk onderdeel van de Drutense identiteit. Dit blijkt uit het actieve

gemeenschapszin. Bij de investering in voorzieningen, leefbaarheid en verduurzaming is er

verenigingsleven, het hoge aantal vrijwilligers en de bereidheid om elkaar te helpen. Zo werd

aandacht voor kleinschalige ontwikkeling en toekomstbestendigheid. Tegelijkertijd staan de

bij bijvoorbeeld de noodopvang van Oekraïense vluchtelingen niet alleen bestuurlijk, maar

uitvoering van deze ambities en het voorzieningenniveau onder druk door beperkte ambtelijke

ook door de inzet van inwoners snel gehandeld.119

capaciteit en financiële middelen. Ten aanzien van voorzieningen is in de Programmabegroting 2025 ruimte gereserveerd voor De gemeente Druten ligt in het hart van het Land van Maas en Waal, een regio met een

investeringen in lokale voorzieningen zoals scholen, dorpshuizen en sportaccommodaties.

rijke cultuurhistorie en een sterke gemeenschapszin. In de Toekomstvisie Druten 2040 en

Voorbeelden hiervan zijn de nieuwbouw van basisschool ’t Klosterhufke, de verduurzaming

de Omgevingsvisie 2025-2040 staat het behoud van deze identiteit centraal, met in het

van dorpshuis De Horst en de levensduurverlenging van dorpshuis De Lier.120 De ambitie van

bijzonder het dorpse karakter. De eerste pijler in de toekomstvisie - ‘thuis in de dorpse

de gemeente is om in elke kern voorzieningen te behouden, bij voorkeur in multifunctionele

gemeente Druten’ – benadrukt dit.

gebouwen. Deze clustering van functies moet bijdragen aan de toekomstbestendigheid van de voorzieningen.121 Ook onderstrepen de Programmabegroting 2025 en het collegeprogramma

De gemeente Druten bestaat uit vijf dorpen en enkele buurtschappen, met elk een eigen

het belang van ontmoeting, gemeenschapszin en het ondersteunen van lokale initiatieven.

karakter. De gemeente hecht veel waarde aan het open, landelijke karakter, de lage

Kunst, cultuur, erfgoed en lokale tradities krijgen ruimte en worden actief ondersteund.

bebouwingsdichtheid, veel groen en zichtlijnen naar het landschap. Nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen worden expliciet getoetst aan deze kenmerken. Ook de Woonvisie 2023-2027 benadrukt dat woningbouw moet passen bij de schaal en het karakter van de woningen. Concrete bouwprincipes zoals ‘Drutens straatje erbij’ stimuleren woningbouw op kleine schaal en het behoud van de open ruimtes tussen de dorpskernen. Voorbeelden hiervan zijn ontwikkelingen in Deest-Zuid en Tichellande, waar wordt gebouwd rekening houdend met het dorpse karakter.

119 Interviews gemeente Druten. 120 Programmabegroting Gemeente Druten 2025 121 Omgevingsvisie Gemeente Druten 2025

37

Hoewel deze ambities richting geven aan het beleid, blijkt in de praktijk dat de realisatie

Deze medewerker wordt de spil in de organisatie voor participatie, verantwoordelijk voor het

ervan niet altijd vanzelfsprekend is. Zo wordt aangegeven dat de uitvoering van deze

opstellen van nieuw participatiebeleid en de wettelijk verplichte participatieverordening en

ambities onder druk staat door beperkte capaciteit en loopt er al enige tijd een discussie over

kan uitvoering geven aan een belangrijke doelstelling uit de Toekomstvisie: het behouden

verduurzaming en de eigendomsstructuur van de gemeenschapshuizen.. Het behoud van

en stimuleren van de gemeenschapszin. Ook hoopt men dat hiermee versnippering of

dergelijke voorzieningen staat dus onder druk. Dit botst met de ambities om juist die lokale

onbedoelde herhaling wordt voorkomen.123 1 fte blijft een beperkt antwoord voor al deze

identiteit te behouden. Om het spanningsveld tussen ambitie en realiteit in balans te houden,

rollen en ambities uit de toekomstvisie.

is het noodzakelijk dat de gemeente scherpe(re) keuzes maakt en prioriteiten stelt. Wel zien we dat Druten al diverse strategische visies ontwikkeld heeft in cocreatie met Vormgeven aan participatie

inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners, waaronder de Toekomstvisie 2040,

Participatie staat in Druten nog in de kinderschoenen. Zichtbaar is dat Druten een

Omgevingsvisie 2040 en de Woonvisie. Deze documenten zijn samen met de samenleving

aantal strategische visies heeft ontwikkeld in cocreatie met inwoners, ondernemers en

ontwikkeld en hierin is Druten afhankelijk van de kennis en kunde van de betreffend (beleids)

maatschappelijke partners en daarnaast instrumenten ter ondersteuning van initiatieven. Om

ambtenaar of de inzet van externe expertise. Zo is de Toekomstvisie 2040 tot stand gekomen

een goede basis te leggen voor een responsieve gemeente zijn echter participatiebeleid en

via een traject met inwoners, ondernemers, organisaties en regiopartners, waarbij input van

beschikbare capaciteit nodig om dat uit te voeren.

raad, college en ambtenaren expliciet is meegewogen.124 Voor de Omgevingsvisie 2040 zijn de participatieopbrengsten van de Toekomstvisie 2040 benut. De Omgevingsvisie is daarna

We zien dat participatie in Druten nog in de kinderschoenen staat. De gemeente Druten heeft

via een contourschets verder besproken met samenleving, college en raad.125 Daarnaast

eerder besloten geen capaciteit beschikbaar te stellen voor het beleidsthema participatie,

zien we dat ook de Woonvisie in cocreatie met inwoners, corporaties, huurdersorganisaties

waar in de gemeente Wijchen deze investering wel is gedaan.

122

Deze capaciteit is echter wel

en andere betrokkenen is opgesteld, waardoor ook opgaven op het gebied van wonen

nodig voor het opstellen en uitvoeren van het beleid. Zo laten de resultaten van de Inwoners-

(betaalbaarheid, doorstroming, passend wonen) in samenspraak met de samenleving zijn

en Ondernemerspeiling (2022 en 2024) en het vooronderzoek van het participatiebeleid zien

gedefinieerd.126

dat inwoners en ondernemers meer inzet van de gemeente verwachten op het gebied van participatie. Recentelijk is besloten om vanaf 2026 alsnog 1 fte voor een adviseur Participatie en Ontmoeten beschikbaar te stellen (0,5 fte voor het thema participatie en 0,5 fte voor het thema ontmoeten).

122 123 124 125 126

Beslisnota - Nieuwe formatieplaats - Adviseur Participatie en Ontmoeten idem Toekomstvisie 2040 Omgevingsvisie 2040 Woonvisie

38

We zien ook de ambitie om samenwerking met inwoners en maatschappelijke partners

Samenvattend: we zien de ambitie en ook al verschillende inspanningen om participatiebeleid

structureel te borgen in de uitvoering van beleid. Zo moet het hebben van een

op te stellen en daar uitvoering aan te geven, maar het is de vraag of 1 fte voldoende is om

kernwethouder voor elke kern van de gemeente onderdeel worden van het op te stellen

aan de brede participatiebehoefte te voldoen. Het staat haaks op de belangrijke ambitie uit

participatiebeleid, waardoor elk dorp een direct aanspreekpunt heeft binnen het bestuur van

de Toekomstvisie, waarin de focus ligt op investeren in gemeenschapszin.

de gemeente.

127

Daarnaast is er voor bedrijven een team van accountmanagers dat fungeert

als verbinder tussen ondernemers en de gemeente.128 Ook zijn er twee wijkbeheerders actief

Gemeentelijke dienstverlening

die aanspreekpunt zijn voor inwoners en zich inzetten voor het beheer en de leefbaarheid

De gemeente Druten streeft naar een combinatie van efficiëntie, nabijheid en digitale

van de wijken.

129

Verder beschikt Druten over een Adviesraad Sociaal Domein, een raad

toegankelijkheid. Naast een toegankelijke website, vindt de gemeente het belangrijk dat

bestaande uit inwoners die gevraagd én ongevraagd advies kan geven over thema’s als zorg,

persoonlijke dienstverlening centraal staat. Zij monitort de tevredenheid van inwoners en scoort

welzijn, Wmo, werk & inkomen, jeugd en onderwijs.

hierin bovengemiddeld.

130

Ook is zichtbaar dat de gemeente inwoners probeert te helpen om initiatieven tot wasdom te

De gemeente Druten werkt aan het verbeteren en dichtbij brengen van haar dienstverlening.

laten komen. Zo is er een buurtfonds waar jaarlijks tot maximaal € 10.000 uitgekeerd wordt

In het collegeprogramma “Samen duurzaam vooruit” en de Programmabegroting 2025

(€ 5000 voor de gemeente Druten, € 5000 voor de gemeente Wijchen). Om in aanmerking te

is vastgesteld dat dienstverlening niet alleen efficiënt moet zijn, maar ook persoonlijk,

komen voor dit fonds dient er sprake te zijn van minstens 50% cofinanciering. Voor kleinere

laagdrempelig en betrouwbaar.132 Deze visie sluit aan bij de Omgevingsvisie Druten,

initiatieven bestaat het Mee®doenertje, waar tot maximaal € 300 wordt uitgekeerd, met ook

waarin de gemeente zich positioneert als een faciliterende en stimulerende overheid. Het

De (goedkeuring van) de aanvraag wordt beoordeeld

uitgangspunt van de gemeente is: regels waar nodig, maar geen onnodige bureaucratie.133

een maximum van € 5000 per jaar.

131

door een jury van inwoners. In de omgevingsvisie vermeldt Druten mee te denken met initiatiefnemers van projecten.

127 128 129 130 131 132 133

Lijst van 100 - Vortgang Collegeprogramma “Samen duurzaam vooruit” (maart 2025) Accountmanagers bedrijven | Gemeente Druten Wijkbeheer | Gemeente Druten Adviesraad Sociaal Domein | Gemeente Druten Geld voor uw buurt | Gemeente Druten Coalitieakkoord gemeente Druten 2022-2026 Omgevingsvisie Druten

39

De gemeente Druten heeft haar onlinedienstverlening goed op orde: haar website behoort

3.4. Gemeente als partner in de regio

tot een van de eersten in Nederland die volledig voldoet aan de eisen voor digitale toegankelijkheid.134 Dit betekent dat informatie en online diensten beter bereikbaar en N.B. Er is niet met andere partners gesproken over de samenwerking met Druten in de regio.

bruikbaar zijn voor alle inwoners, inclusief mensen met een beperking. Hiermee draagt Druten bij aan inclusieve dienstverlening en gelijke toegang. Het is wel belangrijk dat de gemeente in haar vergrijzende samenleving toenemend aandacht heeft om alle inwoners

Stevige speler in de regio

(digitaal) van dienst te zijn.

Regionaal participeert Druten in verschillende samenwerkingsverbanden, van strategisch tot operationeel. Mede door de samenwerking met de gemeente Wijchen weet Druten haar

De gemeente stelt zichzelf tot doel om binnen twee werkdagen op vragen van inwoners

belangen te verwoorden aan deze tafels. Tegelijkertijd is Druten op raadsniveau niet altijd

te reageren. Ook monitort Druten de kwaliteit van de dienstverlening via inwoners- en

vertegenwoordigd, wat niet bijdraagt aan de afweging tussen regionale opgaven en sublokale

ondernemerspeilingen en een pilot voor het continu monitoren van klantsignalen.

135 136

Uit

belangen op niveau het van Druten.

deze monitor blijkt dat 72% van de inwoners tevreden is over de snelheid en afhandeling van vragen aan de gemeente. 79% geeft aan daadwerkelijk geholpen te zijn zoals gewenst. Dit

Op diverse beleidsterreinen wordt samengewerkt in verschillende samenwerkingsverbanden

ligt boven het landelijk gemiddelde. Ook laat de gemeente een stijgende lijn zien in de mate

met buurgemeenten, van meer operationeel tot strategisch. Zo trekt Druten samen met de

waarin burgers ervaren dat ze op de hoogte gehouden worden. Hierin is tussen 2022 en

regio op binnen samenwerkingsverbanden als de GMR en Rijk van Nijmegen. Deelname

2024 een stijging van 9% te zien (van 59% naar 68%). Dit ligt ruim boven het gemiddelde in

aan het Rijk van Nijmegen biedt Druten mogelijkheden om bij te dragen aan en invloed uit

Nederland (56%).

te oefenen op de regionale koers138. Er is strategisch personeel in de WDW beschikbaar dat

137

de beide gemeenten begeleidt in de voorbereiding en positionering. Daarmee heeft het college inzicht in het krachtenveld en kan zij de relaties met strategische partners beheren. Bij verschillende dossiers, zoals de RES, lukt het dan ook de positie en belangen van Druten over het voetlicht te brengen.139

134 135 136 137 138 139

Informatienota Bestuurskracht 2025 Coalitieakkoord Gemeente Druten 2022-2026 Programmabegroting Gemeente Druten 2025 Burgerpeiling 2024 Druten Informatienota Bestuurskracht 2025 Interviews gemeente Druten

40

De gemeente maakt echter niet op alle niveaus optimaal gebruik van haar positie. Zo zijn

Kansen benutten bij de provincie, het Rijk en de EU

raadsleden niet altijd aanwezig bij regionale bijeenkomsten. De beperkte vertegenwoordiging

Het lukt de gemeente Druten deels om haar kansen te benutten bij de provincie, het Rijk of de

bij regionale overleggen kan gevolgen hebben voor het actief behartigen van de Drutense

EU. Ook door inspanningen van Druten zelf lukt het de gemeente middelen te verwerven ten

(plattelands)belangen en andersom voor het behartigen en bestendigen van de regionale

gunste van de regio.

opgaven ten opzichte van de Drutense sublokale belangen. Het doorleven en ook staan voor regionale opgaven bij het (integraal) prioriteren van opgaven en middelen in Druten (zie ook

Druten en haar regio weten op diverse niveaus kansen te benutten en middelen aan

bestuurlijk samenspel) wordt hierdoor niet eenvoudiger. Tot slot wordt de politieke lijn bij

te trekken. Veelal door andere partners in de regio, maar soms ook door de WDW of

beïnvloeding van andere overheden hierdoor beperkt.

Druten zelf. Zo neemt de gemeente Druten deel aan regionale programma’s die mede mogelijk gemaakt worden door Europese fondsen, zoals het LEADER-programma voor

Realiseren van (regionale) doelen en ambities

plattelandsontwikkeling, waarin de WDW penvoerder is namens Rijk van Nijmegen, Maas en

Druten levert een waardevolle bijdrage aan het realiseren van regionale doelen en ambities,

Waal.141 De aanwezigheid van een ambtenaar subsidies in de WDW maakt het ook mogelijk

zoals op het gebied van woningbouw en mobiliteit. De gemeente werkt constructief samen in

dat Druten namens de regio op Europees niveau middelen wist te verwerven. Dit betrof een

de regio en draagt bij aan gezamenlijke inspanningen. Hoewel Druten actief meewerkt aan het

subsidie van € 165.000 voor een waterproject.

behalen van regionale ambities, is ze geen pionier of voortrekker namens meerdere gemeenten. De regionale doelstellingen, zoals de Woondeal, de Woondeal 2.0 en de verbetering van de mobiliteit, worden gerealiseerd. Er is hiervoor binnen de gemeente op dit moment voldoende capaciteit en aandacht. In het realiseren van de regionale doelen lijkt Druten hierdoor een constructieve partner die bijdraagt, zeker gezien haar omvang. Tegelijkertijd is zichtbaar dat het voortouw nemen bij regionale projecten, zoals een voortrekkersrol innemen bij de Woondeal, vooral door andere gemeenten wordt opgepakt. Druten lijkt momenteel in mindere mate een pionier of kartrekker bij dergelijke regionale opgaven.140 De door Druten gerealiseerde regionale doelen zijn daarmee het resultaat van gezamenlijke inspanningen en de kracht van de regio als geheel, en in mindere mate een resultaat van eigen sturing of regie.

140 Interviews gemeente Druten 141 Jaarverslag LEADER Rijk van Nijmegen Maas en Waal

41

4. Scenario’s voor Druten Bij het schetsen van mogelijkheden voor de bestuurlijke toekomst van Druten is het

Scenario III - Bestuurlijke fusie, of wel gemeentelijke herindeling

belangrijk om een goed beeld te hebben van de huidige bestuurskracht van Druten en

Er zijn ook scenario’s denkbaar waarbij Druten bestuurlijk fuseert met één of meerdere

hoe die zich (in verschillende scenario’s) al dan niet kan versterken. Hiervoor werken we

gemeenten en zo haar schaal vergroot. Door met scenario’s te werken waarin die schaal

de volgende scenario’s uit.

varieert, schetsen we de impact van die schaal op de bestuurskracht van Druten. We werken hiervoor met fusievarianten van ruim 40.000, ruim 60.000 en ruim 100.000 inwoners. Bij

Scenario I - Zelfstandig Druten

dit aantal inwoners is het namelijk mogelijk om in de bezoldiging van de politiek en het

Allereerst kijken we naar Druten zelfstandig. We beschrijven met welke ontwikkelingen

loongebouw van ambtenaren een schaalsprong te maken en daarmee de aantrekkelijkheid en

Druten rekening moet houden bij de route naar zelfstandigheid. In dit scenario gaat Druten

kwaliteit van de gemeente te verhogen.

als zelfstandige gemeente, zonder ambtelijke fusie, verder. We zien dat dit scenario op andere plekken in Nederland serieus wordt overwogen of zelfs wordt gekozen. Maar hoe

Opbouw van de scenario beschrijving

Scenario

Subscenario

toekomstbestendig is dit voor Druten en wat betekent dit voor de realisatie van de Drutense

We beschrijven voor elk scenario de

Zelfstandig

Volledig zelfstandig

opgaven? Een subscenario hierbij is dat op specifieke taakgebieden toenemend wordt

impact op de gemeente als bestuur,

samengewerkt.

organisatie, in de samenleving en de samenwerking. Hierbij wordt geschetst

Zelfstandig met samenwerking op taakgebieden Zelfstandig,

Continueren ambtelijke fusie

Scenario II - Continueren ambtelijke fusie

hoe een scenario of subvariant zich

Een tweede scenario is het doorgaan in en verder ontwikkelen van de huidige situatie waarin

mogelijk zal voordoen en hoe dit wel of

gefuseerd

Druten bestuurlijk zelfstandig is, maar ambtelijk gefuseerd is. We beschrijven hoe Druten in

niet bijdraagt aan de opgave van Druten

Bestuurlijke

Naar ruim 40.000

deze samenwerkingsvorm bestuurskrachtiger zou kunnen worden. Ook het uitbreiden van dit

om haar bestuurskracht te versterken.

fusie

construct met een andere gemeente kan een optie zijn. Omdat we de werkorganisatie of de

Naast de inhoudelijke verschillen tussen

Naar ruim 60.000

samenwerking met Wijchen niet hebben onderzocht, schetst de beschrijving van het scenario

scenario’s, kunnen de scenario’s ook

aanknopingspunten op hoofdlijnen.

(forse) impact hebben wat betreft het

ambtelijk

Toevoegen derde partner

Naar ruim 100.000

proces en de implementatie ervan. Het is belangrijk dit vooraf zichtbaar te maken, omdat dit direct raakt aan de uitvoerbaarheid van een scenario. We nemen deze consequenties mee in de beschrijving per scenario en sluiten af met een conclusie over de toekomstbestendigheid en stabiliteit van het scenario. Inclusief de verschillende subvarianten bestuderen we daarmee de in de tabel beschreven scenario’s.

42

4.1. Zelfstandig Druten

In dit eerste toekomstscenario beschrijven we de effecten bij het komen tot een

De voordelen van de ambtelijke fusie (met name in de robuustheid van de gemeente)

eigen, zelfstandige organisatie voor de gemeente Druten. Dit betekent namelijk het

worden echter tenietgedaan (zie ook paragraaf ‘gemeente als organisatie’). De slagkracht

ontvlechten van de huidige werkorganisatie en het onderbrengen van medewerkers en

van de gemeente in het realiseren van opgaven komt daarmee verder onder druk te staan. Er

bedrijfsvoeringsmiddelen bij een nieuw te vormen ambtelijke organisatie van de gemeente

ontstaan schaalnadelen (sommige activiteiten kunnen effectiever worden uitgevoerd bij grotere

Druten. In het tweede scenario beschrijven we de optie van een zelfstandig Druten dat op

schaalomvang) en kwetsbare afdelingen met weinig specialistische functies en meer eenpitters.

specifieke taakgebieden in toenemende mate samenwerking opzoekt. Een gemeente met

De gemeente wordt in dit scenario verder gedwongen tot het stellen van prioriteiten. Wettelijke

ongeveer 20.000 inwoners kent gemiddeld een bezetting van 7,6 fte per 1000 inwoners aldus

taken en basisdienstverlening gaan vaak voor, terwijl de meer ambitieuze of vernieuwende

de Personeelsmonitor gemeenten 2024. De omvang van de ambtelijke organisatie in dit

projecten onder druk komen te staan. Er ontstaat een toenemende focus op “wat moet” in plaats

sceniaro is dan waarschijnlijk ruim 150 fte’s.

van “wat kan” – een beweging die we in de huidige situatie ook al enigszins waarnemen. Deze beweging zal in dit scenario verder toenemen. De gemeente zal als bestuur genoegen moeten

4.1.1. Volledig zelfstandig Druten

nemen met minder: minder organisatiekracht en daarmee minder goede dienstverlening.

Gemeente als bestuur

Gemeente als organisatie

De beweging naar een zelfstandig bestuur met een zelfstandige ambtelijke organisatie van

Bij zelfstandigheid kunnen de sturing en beheersing van financiën eenvoudiger worden

Druten zal direct tot een aantal gevolgen leiden. In beginsel leidt dit niet tot wijziging van het

vormgegeven, dat is een voordeel. Financieel biedt dit scenario echter geen verlichting.

bestuurlijk samenspel tussen raad en college, maar wel van het samenspel met de ambtelijke

Sterker nog, de financiële druk neemt waarschijnlijk toe. Er is minder bewegingsruimte,

organisatie. Het grootste nadeel van een ambtelijke fusie – het werken voor ‘twee heren’ – valt

waarbij minimaal eenzelfde bedrag voor overhead is te verwachten en dit zal leiden tot

hierbij weg. Op termijn zullen medewerkers nog meer gevoel hebben bij de gemeentelijke

moeilijke keuzes tussen lastenverhoging of minder investeren of zelfs bezuinigen op

couleur locale en bestuurscultuur, omdat zij niet meer hoeven te schakelen tussen twee

bijvoorbeeld het voorzieningenniveau. In beide gevallen voelen de inwoners dit.

gemeenten. Het bestuur krijgt ook de kans om de eigen identiteit meer terug te laten komen in het beleid en de uitvoering. Een kleinere en zelfstandige organisatie brengt echter ook een

De ontvlechting brengt structurele kosten (en incidentele kosten – zie impact proces) met zich

aantal risico’s met zich mee. Zo is er door deze korte lijnen vaak eerder sprake van overvraging

mee. Structurele kosten hangen samen met meerjarige structurele effecten van de ontvlechting,

van de ambtelijke organisatie en bestuurders die direct hun invloed uitoefenen op het

bijvoorbeeld kosten van anders organiseren en de afname van schaalvoordelen in de processen

ambtelijke werkproces. Dit zorgt ervoor dat cliëntelisme en willekeur op de loer liggen.

en systemen. Dit laat zich moeilijk ramen zonder onderzoek, wel moet men uitgaan van nadelen wat betreft ICT-omgeving en extra personeelskosten om een kleine organisatie kwalitatief voldoende in te richten, zonder de schaal-effecten van de ambtelijke fusie.

43

In ramingen wordt vaak gewerkt met 50% van de huidige ICT-kosten om een afzonderlijke

Gemeente als partner in samenleving

ICT-omgeving te hebben en 5% van de bestaande personeelskosten voor het kwalitatief

De identiteit van Druten kan in dit scenario sterker tot uiting komen, omdat bestuur en

inrichten zonder schaalvoordelen. Nu heeft Druten haar ICT-hardware reeds in het

organisatie volledig samenvallen. Na ontvlechting zijn in de nieuwe, kleinere gemeentelijke

samenwerkingsverband IRVN ondergebracht, waarbij het waarschijnlijk is dat dit percentage

organisatie de lijnen binnen de organisatie hoogstwaarschijnlijk korter. Dat kan er ook voor

lager zal zijn. Een ander bekend gevolg is dat er structureel meer aanvullende inhuurkosten

zorgen dat zaken van inwoners sneller opgepakt worden, vooral doordat het contact tussen

ontstaan door grotere kwetsbaarheid en/of lagere kwaliteit van het kleinere ambtelijk

inwoners en ambtenaren nog dichter tegen elkaar aan georganiseerd kan worden. Dit gebeurt

apparaat.

echter zeker niet vanzelf – daarvoor zijn continue aandacht en ontwikkeling nodig (o.a. werkplekken, organisatieinrichting.

De organisatie verliest aan uitvoeringskracht (waar zij de afgelopen jaren aan gewend is geraakt). Kwetsbaarheden nemen toe door het ontstaan van eenpitters en beperkte

Daarnaast vraagt samenwerking met de gemeenschap veel inzet en expertise. Het opzetten,

vervangingsmogelijkheden. Specialisatie en doorgroeimogelijkheden zijn beperkt, wat de

begeleiden en ondersteunen van participatietrajecten vergt doorgaans meer tijd dan het

concurrentiepositie op de arbeidsmarkt verzwakt. Een gemeente met zo’n 20.000 inwoners

intern ontwikkelen en implementeren van beleid. Door minder beleidscapaciteit ontstaat

kan een minder aantrekkelijk loongebouw hanteren. Hoewel er enkele structurele voordelen

het risico dat de gemeente in dit scenario juist minder goed kan samenwerken met de

zijn - zoals het wegvallen van aanvullende kosten van de werkorganisatie (bijvoorbeeld van

gemeenschap dan nu het geval is.

drie naar één P&C-cyclus) – vallen deze in het niet bij de nadelen. Er kan enige capaciteit vrijkomen bij financiën en secretariële ondersteuning, en bestuurlijke advisering wordt minder complex doordat er nog maar één bestuur is. Daartegenover staat dat Druten nu zelfstandig beleid moet opstellen en dat niet één ambtenaar dit voor twee gemeenten tegelijk doet. Kortom, er bestaat een reëel risico dat de structurele capaciteit onvoldoende is om de beoogde kwaliteit van dienstverlening te realiseren.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=wdw&id=b01b3092-f1e8-49ff-b057-24e669f41576