CConstaterende datdruten
Koppel je AI →
Document · PDF

Rapportage toekomstverkenning bestuurskracht Druten

Raad openbaar Druten 22 januari 2026, gemeente drutenBij agendapunt: Bespreken Toekomstverkenning Bestuurskracht Druten29.311 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 4

RAPPORT

Toekomstverkenning bestuurskracht Druten In navolging van de motie ‘Nu en morgen de bestuurskracht van Druten borgen’

Opdrachtgever: Gemeente Druten Auteurs: Hanna Blomaard, Robert Snellenberg en Jop de Graaff 8 december 2025 | Versie 1.0

Inhoudsopgave Samenvatting

4

1. Inleiding

8

1.1. Onderzoeksmethode

9

1.2. Verloop van het proces

11

1.3. Leeswijzer

11

2. Maatschappelijke opgaven voor gemeente Druten

12

2.1. DNA van Druten

12

2.2. Opgaven

12

2.2.1. Demografie

13

2.2.2. Wonen

13

2.2.3. Duurzaamheid

14

2.2.4. Landbouw, voedsel en natuurontwikkeling

14

2.2.5. Sociaal

15

2.2.6. Veiligheid

16

2.2.7. Mobiliteit

17

2.2.8. Economie en arbeidsmarkt

18

2.2.9. Bestuur

19

2.2.10. Ontwikkeling van bestuurskracht

20

2.3. Samenwerkingslandschap

22

3. Druten en haar bestuurskracht

28

3.1. Gemeente als bestuur

29

3.2. Gemeente als organisatie

32

3.3. Gemeente als partner in de samenleving

36

3.4. Gemeente als partner in de regio

39

4. Scenario’s voor Druten

41

4.1. Zelfstandig Druten

42

4.1.1. Volledig zelfstandig Druten

42

4.1.2. Zelfstandig met samenwerking op taakgebieden

46

4.2. Zelfstandig, ambtelijk gefuseerd

47

4.2.1. Continueren ambtelijke fusie

47

4.2.2. Toevoegen van een derde partner

49

4.3. Scenario bestuurlijke fusie

51

4.3.1. Bestuurlijke fusie naar ruim 40.000 inwoners

52

4.3.2. Bestuurlijke fusie naar ruim 60.000 inwoners

55

4.3.3. Bestuurlijke fusie naar ruim 100.000 inwoners

57

4.4. De impactanalyse in één oogopslag

60

5. Bestuurlijke handelingsopties

61

Bijlagen

64

4

Samenvatting Toekomstverkenning bestuurskracht

Druten is samen met de gemeente Wijchen ambtelijk gefuseerd in de Werkorganisatie

In opdracht van de gemeente Druten en in navolging van de motie ‘Nu en morgen

Druten Wijchen (WDW), de organisatie waarin de ambtenaren voor beide gemeenten aan

bestuurskracht van Druten borgen’ heeft TwynstraGudde een toekomstverkenning

deze opgaven werken. Daarnaast werkt Druten in veel andere samenwerkingsverbanden

bestuurskracht uitgevoerd. Het doel van deze verkenning is beeld te krijgen bij:

met omliggende gemeenten aan deze opgaven. Het rapport bevat een omschrijving van het

• De maatschappelijke opgaven voor Druten tot 2040 (hoofdstuk 2).

samenwerkingslandschap van Druten.

• De huidige bestuurskracht van Druten i.r.t. die opgaven (hoofdstuk 3). • Mogelijke scenario’s voor het versterken van de bestuurskracht (hoofdstuk 4).

Huidige bestuurskracht

• Bestuurlijke handelingsopties voor het vervolg (hoofdstuk 5).

We beschrijven de huidige situatie en bestuurskracht van Druten aan de hand van vier perspectieven en een aantal subcriteria. In hoeverre lukt het Druten op dit moment om

Maatschappelijke opgaven voor Druten tot 2040

haar taken en opgaven richting 2040 het hoofd te bieden? Onderstaand geven we onze

Druten kent, net als andere gemeenten, grote maatschappelijke opgaven richting 2040.

bevindingen op hoofdlijnen weer op basis van het uitgevoerde onderzoek.

Enerzijds vragen deze opgaven voor kleinere en/of plattelandsgemeenten om een overheid die helder aangeeft waar ze wel van is en waar ze niet van is. Anderzijds vragen deze opgaven om een overheid die investeert in gemeenschapsontwikkeling en die zich vervolgens effectief weet te verhouden tot de waardevolle initiatieven uit de eigen gemeenschap.

De gemeente als bestuur De gemeente weet haar

De gemeente heeft een goed beeld van de opgaven

ambities en opgaven te

voor de langjarige toekomst en weet deze te definiëren

definiëren

in visies en plannen. De opgaven zijn vaak vertaald naar programma’s en plannen met tijd, geld en instrumenten.

We beschrijven de verschillende opgaven voor Druten op het gebied van: • Demografie

Wat betreft de realisatie en verantwoording van ambities en

• Wonen

De gemeente weet haar

plannen zien we een tweeledig beeld. Aan de ene kant lukt

• Duurzaamheid

plannen te realiseren

het Druten behoorlijk om korte termijn beleid en ambities

• Landbouw, voedsel en natuurontwikkeling

Druten in toenemende mate keuzes moet maken vanwege

• Sociaal • Veiligheid • Mobiliteit • Economie en arbeidsmarkt • Bestuur • Ontwikkeling bestuurskracht

tot uitvoering te brengen. Tegelijkertijd is zichtbaar dat druk op financiën en de ambtelijke capaciteit.

De gemeente kent een

Politiek en bestuurlijk is Druten vertegenwoordigd

professioneel bestuurlijk

door lokale partijen. Met fundament in de samenleving

samenspel

weet men wat er speelt in diverse kernen. Een integrale benadering, waar (prioritering tussen) opgaven voorbij de belangen van afzonderlijke dorpskernen of zelfs voorbij de grenzen van gemeente Druten worden bekeken en opgepakt, is daarbij een uitdaging.

5

De gemeente als organisatie

De gemeente als partner in de samenleving

De gemeente beschikt over

Druten heeft overwegend positieve financiële kengetallen,

De gemeente weet haar

De gemeente Druten streeft naar het behoud van

voldoende middelen om

maar ziet haar middelen steeds meer onder druk staan. Met

identiteit te behouden en

haar dorpse karakter en sterke gemeenschapszin.

haar opgaven te realiseren

de herverdeling van het gemeentefonds wordt het voor

voorzieningenniveau op

Bij de investering in voorzieningen, leefbaarheid en

en de lokale lastendruk

Druten structureel (nog) ingewikkelder om de begroting

peil te houden.

verduurzaming is er aandacht voor kleinschalige

is vergelijkbaar met het

rond te krijgen. Er is gestart met ombuigingsmaatregelen

ontwikkeling en toekomstbestendigheid. Tegelijkertijd

landelijk gemiddelde

en behoedzaam financieel beleid. Het is voor Druten

staan de uitvoering van deze ambities en het

moeilijk om extra investeringen te doen voor het realiseren

voorzieningenniveau onder druk door beperkte ambtelijke

van haar opgaven. De lokale lastendruk voor inwoners is

capaciteit en financiële middelen.

nog wel vergelijkbaar met het landelijk gemiddelde.

De gemeente weet

Participatie staat in Druten nog in de kinderschoenen.

De gemeente beschikt

De gemeente beschikt in de basis over voldoende

participatie goed vorm te

Zichtbaar is dat Druten een aantal strategische visies heeft

over voldoende

uitvoeringskracht om haar taken uit te voeren. Dit is mede

geven

ontwikkeld in cocreatie met inwoners, ondernemers en

uitvoeringskracht om

door de schaalvergroting en specialisatie als gevolg van

maatschappelijke partners en daarnaast instrumenten

gemeentelijke taken uit te

de ambtelijke fusie met de gemeente Wijchen in de WDW.

ter ondersteuning van initiatieven. Om een goede basis

voeren

De harmonisatie, met name op gebied van bedrijfsvoering,

te leggen voor een responsieve gemeente zijn echter

zorgt voor efficiëntie en eenduidigheid. Bij bepaalde

participatiebeleid en beschikbare capaciteit nodig om dat

opgaven ervaart Druten in toenemende mate dat zij niet

uit te voeren.

kan investeren in extra uitvoeringskracht.

De gemeentelijke

De gemeente Druten streeft naar een combinatie van

De gemeente is een

De WDW is een relatief grote werkgever in de regio en

dienstverlening is op

efficiëntie, nabijheid en digitale toegankelijkheid. Naast

aantrekkelijke werkgever

houdt de bezetting ondanks de krapte op de arbeidsmarkt

niveau

een toegankelijke website, vindt de gemeente het

goed op orde. Om aantrekkelijk te blijven als werkgever zet

belangrijk dat persoonlijke dienstverlening centraal staat.

de WDW in op goed werkgeverschap, hybride werken en

Zij monitort de tevredenheid van inwoners en scoort hierin

ontwikkelingsmogelijkheden voor medewerkers.

bovengemiddeld.

6

De gemeente als partner in de regio

Zichtbaar wordt dat Druten nu al meer scherpe keuzes moet maken en zich moet realiseren dat

De gemeente is een stevige

Regionaal participeert Druten in verschillende

deze noodzaak in de toekomst alleen maar groter wordt. Daarmee is het aannemelijk dat Druten

speler in de regio en weet

samenwerkingsverbanden, van strategisch tot operationeel.

haar belangen daar te

Mede door de samenwerking met de gemeente Wijchen

naast de wettelijke taken steeds minder middelen en mogelijkheden overhoudt voor het behoud

behartigen

weet Druten haar belangen te verwoorden aan deze tafels. Tegelijkertijd is Druten op raadsniveau niet altijd vertegenwoordigd, wat niet bijdraagt aan de afweging tussen regionale opgaven en sublokale belangen op het

van haar identiteit en voorzieningen - juist datgene wat de gemeente zo kenmerkt en centraal staat in de Toekomstvisie 2040. Het water staat Druten nog niet aan de lippen. De basis heeft Druten op orde, maar het is verstandig om verdere verslechtering van de financiële situatie te voorkomen en voorbij de eigen grenzen te kijken hoe de bestuurskracht kan worden vergroot.

niveau van Druten. De gemeente is in staat om

Druten levert een waardevolle bijdrage aan het realiseren

Mogelijke scenario’s voor het versterken van de bestuurskracht

samen met haar partners

van regionale doelen en ambities, zoals op het gebied van

In deze rapportage werken we een aantal ambtelijke en bestuurlijke scenario’s uit en toetsen

(regionale) doelen en

woningbouw en mobiliteit. De gemeente werkt constructief

we hoe de bestuurskracht van Druten zich hierin al dan niet versterkt. Deze impactanalyse

ambities in de regio te

samen in de regio en draagt bij aan gezamenlijke

realiseren

inspanningen. Hoewel Druten actief meewerkt aan het

bouwen we op langs dezelfde vier perspectieven, waardoor er een goed beeld ontstaat

behalen van regionale ambities, is ze geen pionier of voortrekker namens meerdere gemeenten. De gemeente benut kansen

Het lukt de gemeente Druten deels om haar kansen te

bij provincie, regio en Rijk

benutten bij de provincie, het Rijk of de EU. Ook door inspanningen van Druten zelf lukt het de gemeente middelen te verwerven ten gunste van de regio.

van hoe een scenario de huidige situatie zou kunnen veranderen. Ook de (impact van de) weg naar zo’n scenario toe wordt beschreven. In de tabel, op pagina 7, schetsen we de belangrijkste voor- en nadelen in één oogopslag. Bestuurlijke handelingsopties In het laatste hoofdstuk schetsen we hoe Druten met deze Toekomstverkenning bestuurskracht Druten in de hand vervolg kan geven en haar bestuurskracht kan versterken. Een onderzoek als dit en het vervolg moeten niet alleen feitelijk en grondig zijn, maar

Concluderend kan gesteld worden dat de gemeente Druten haar bestuurskracht onder druk ziet

ook procesmatig zorgvuldig en herkenbaar voor bestuur, organisatie en omgeving. Op

staan. Vooropgesteld heeft de gemeente Druten een herkenbare identiteit en een betrokken

hoofdlijnen schetsen we de volgende aanbevelingen:

samenleving, waarvoor zij diverse herkenbare ambities voor de toekomst heeft. Met beperkte

• Drie kansrijke sporen o.b.v. duiding bij de impactanalyse door TwynstraGudde.

middelen weet Druten veel van deze ambities te realiseren, mede dankzij de samenwerking

• Stappen voor het afronden van de toekomstverkenning, w.o. een raadsdebat.

binnen de ambtelijke fusieorganisatie WDW. Deze samenwerking biedt vele voordelen en geeft

• Stappen voor (externe) oriëntatie.

kracht, maar kent ook grenzen door het gemis van een gedeeld langetermijnperspectief en de

• Randvoorwaarden bij het vervolg, zoals communicatie en een wenkend perspectief.

beperkte financiële ruimte van Druten. Het is ook met name die verslechterde financiële positie van de gemeente Druten waardoor Druten haar bestuurskracht op een aantal terreinen ziet teruglopen.

7

Scenario

Subscenario

Voordelen

Nadelen

Toekomstbestendig

Zelfstandig

Volledig

• Eén bestuur, één focus voor ambtelijke organisatie

• Risico’s op overvraging ambtelijke processen, cliëntelisme

Nee, toenemende

zelfstandig

• Snellere ondersteuning en meer herkenning lokale bestuurscultuur

en willekeur nemen toe

samenwerking vereist

• Slagkracht neemt af door schaalnadelen en kwetsbare functies: van ‘wat kan’, naar ‘wat moet’ • Financiële druk neemt toe, minder investeren of bezuinigen • Vereist ontvlechting (met incidenteel en structureel kosten)

Zelfstandig met

• Versterkt taakgebieden op onderdelen

samenwerking op toenemend aantal

• Is vaak duurder dan voorheen

Nee, financiële druk

• Vraagt veel van organisatie: verzwakt ‘dat wat achterblijft’

blijft

en brengt complexiteit in aansturing

taakgebieden

• Vereist (op onderdelen) ontvlechting (met incidenteel en structureel kosten)

Zelfstandig,

Continueren

ambtelijk

ambtelijke fusie

gefuseerd

• Verder versterken schaalvoordelen voor kwaliteit dienstverlening inwoners • Investering afgelopen jaren verder bestendigen • Gezamenlijk optrekken en versterken positie richting regio

Toevoegen derde partner Bestuurlijke

Naar ruim 40.000

fusie

• Nieuwe perspectieven in bestuurlijk samenspel tussen de partners

• Blijft ingewikkeld construct met twee ‘heren’ en een ‘derde partij’ • Bij uiteenlopende financiële posities moeilijk investeren en

Twijfelachtig, tenzij herindeling als stip op horizon

uiteenlopende realisatie van ambities • Korte lijnen en lokale kennis minder vanzelfsprekend

Twijfelachtig, tenzij

• Toename complexiteit

herindeling als stip

• Schaalvoordelen nemen toe

• Druten blijft afhankelijk van beperkte investeringsruimte

op horizon

• Eén bestuur, één focus voor ambtelijke organisatie

• Ambtelijke slagkracht blijft aandachtspunt, minder

Twijfelachtig,

• Minst complex in aansturing ten opzichte van vorige scenario’s

strategisch vermogen

mogelijk niet tot

• Vereist ontvlechting (met incidenteel en structureel kosten)

2040

• Eén bestuur, één focus voor ambtelijke organisatie

• Korte lijnen nemen af, meer hiërarchie

Ja, hoe financieel

• Hogere bezoldiging politiek en hoger loongebouw ambtenaren

• Risico op verlies van nabijheid of identiteit (maar is niet

gezonder, hoe beter

• Hogere bezoldiging politiek Naar ruim 60.000

• Meer slagkracht (strategisch en realisatie)

onoverkomelijk)

Naar ruim

• Eén bestuur, één focus voor ambtelijke organisatie

• Korte lijnen nemen nog verder af, meer hiërarchie

Ja, hoe financieel

100.000

• Hogere bezoldiging politiek en hoger loongebouw ambtenaren

• Risico op verlies van nabijheid of identiteit (maar is niet

gezonder, hoe beter

• Professionaliseren en specialistische kennis binnen organisatie neemt verder toe • Meer slagkracht (strategisch en realisatie) • Invloed regio neemt verder toe

onoverkomelijk) • Significante cultuurverandering binnen organisatie

8

1. Inleiding Op 19 juni 2025 heeft de gemeenteraad unaniem ingestemd met het uitvoeren van een toekomstverkenning naar de bestuurskracht van de gemeente Druten. Deze opdracht volgt uit de eerder aangenomen motie vreemd aan de orde van de dag ‘Nu en morgen bestuurskracht van Druten borgen’. De toekomstverkenning heeft als doel de gemeenteraad handelingsopties te bieden voor de bestuurlijke toekomst van Druten vanaf 2026. Daarmee kan de gemeenteraad goed onderbouwde keuzes maken richting de verkiezingen en mogelijke coalitievorming in 2026, in het belang van inwoners, organisatie en samenwerking in de regio. De gemeente Druten heeft TwynstraGudde de opdracht gegund voor de uitvoering van deze toekomstverkenning. De verkenning moet zich richten op vier onderdelen: 1. Een analyse van maatschappelijke opgaven voor gemeente Druten tot 2040. 2. De ontwikkeling van scenario’s voor de bestuurlijke en ambtelijke toekomst van gemeente Druten. 3. Een impactanalyse per scenario op o.a. bestuur, organisatie, samenleving en samenwerking. 4. Een integraal adviesrapport met bestuurlijke handelingsopties voor de gemeenteraad.

9

1.1. Onderzoeksmethode

Op basis van een combinatie van documentonderzoek en interviews is deze

De gemeente als bestuur

toekomstverkenning naar de bestuurskracht van de gemeente Druten uitgevoerd. Het

Dit perspectief richt zich op het democratisch functioneren en de identiteit van de

uitvoerige documentonderzoek vormt de kern voor de (impact)analyse, waarbij relevante

bestuurlijke entiteit. Het houdt in dat de gemeente in staat moet zijn haar lokale opgaven te

beleidsstukken, raadsbesluiten, evaluaties en andere beschikbare documentatie zijn

definiëren en te realiseren, in een financieel gezonde context.

geanalyseerd. Daarnaast heeft een aantal interviews plaatsgevonden met het bestuur

Hierbij wordt gekeken naar de mate waarin de gemeente met een professioneel bestuurlijk

van Druten en een afvaardiging van de ambtelijke organisatie. Deze gesprekken leverden

samenspel het verschil kan maken voor haar inwoners.

waardevolle duiding, nuancering en aanknopingspunten voor de analyse op. Tot slot heeft het opdrachtteam van TwynstraGudde haar eigen ervaring op het gebied van bestuurskracht,

De gemeente als organisatie

bestuurlijke toekomst, samenwerking en schaalvergroting ingebracht. Belangrijk om hierbij

Dit perspectief gaat in op de beschikbare middelen en de lokale lastendruk in vergelijking

op te merken is dat er geen 360 graden perspectief heeft plaatsgevonden met andere

met het landelijk gemiddelde. Wat zegt dit over de uitvoeringskracht van de gemeente?

partners. Druten heeft nadrukkelijk zelf in de spiegel gekeken en TwynstraGudde gevraagd

Daarnaast verwijst dit perspectief naar de uitvoeringskracht van het ambtelijk apparaat en de

hierbij te helpen.

aantrekkelijkheid als werkgever. De gemeente moet in staat zijn haar basistaken uit te voeren, te anticiperen op veranderingen zoals nieuwe wetgeving en voldoende specialistische kennis

De analyse van de maatschappelijke opgaven voor de gemeente Druten is het startpunt

in huis te hebben om de uitdagingen van de toekomst aan te kunnen.

voor het toetsen van de bestuurskracht en het schetsen van een toekomstperspectief waarin die bestuurskracht kan worden versterkt. Zowel de huidige situatie als een aantal

De gemeente als partner in de samenleving

mogelijke scenario’s voor de bestuurlijke toekomst van Druten, worden bekeken vanuit vier

In dit perspectief staat de identiteit centraal en de rol die de gemeente speelt in

perspectieven: (1) de gemeente als bestuur, (2) de gemeente als organisatie, (3) de gemeente

het faciliteren van inwoners, ondernemers en maatschappelijke instellingen en hun

als partner in de samenleving en (4) de gemeente als partner in de regio. Hierna wordt voor

gemeenschappelijke opgaven. De mate waarin de gemeente kan investeren in het lokale

elk perspectief beschreven van wat we ermee bedoelen en wat de zaken zijn waarnaar we op

voorzieningenniveau en de tevredenheid over de gemeentelijke dienstverlening.

zoek gaan. De gemeente als partner in de regio Tot slot verwijst dit perspectief naar de deelname in (bestuurlijke) netwerken en samenwerkingsverbanden. In hoeverre is de gemeente een stevige speler in de regio en in staat om kansen te benutten bij provincie, Rijk en EU. Het is belangrijk dat de gemeente haar belangen kan behartigen en regie kan voeren op samenwerkingsverbanden en verbonden partijen.

10

De gemeente als bestuur

De gemeente als organisatie

De gemeente weet haar ambities en

middelen om haar opgaven te realiseren

De gemeente beschikt over voldoende

opgaven te definiëren

en de lokale lastendruk is vergelijkbaar

De gemeente als partner in de samenleving

De gemeente weet haar identiteit en voorzieningenniveau te behouden

met landelijk gemiddelde

De gemeente weet haar plannen te realiseren en verantwoorden

De gemeente kent een professioneel bestuurlijk samenspel

De gemeente beschikt over

De gemeente weet inwoners actief te

voldoende uitvoeringskracht om

betrekken bij beleidsontwikkeling of op

haar taken uit te voeren De gemeente is een aantrekkelijk werkgever

andere manieren te participeren

De gemeentelijke dienstverlening is op niveau

De gemeente als partner in de regio

De gemeente is een herkenbare speler in de regio en weet haar belangen daar te behartigen

De gemeente is in staat om samen met haar partners (regionale) doelen en ambities in de regio te realiseren

De gemeente benut kansen bij provincie, Rijk en EU.

Een goed functionerende gemeente vraagt een samenspel tussen deze vier perspectieven. Er is er niet één belangrijker dan de ander. In de impactanalyse maken we zichtbaar hoe die perspectieven zich kunnen ontwikkelen ten opzichte van de huidige situatie. Bij deze verkenning is het van belang te benadrukken dat dit geen onderzoek betreft naar het functioneren van de Werkorganisatie Druten Wijchen. Wel komen cijfers en inzichten over de werkorganisatie aan bod, omdat Druten ambtelijk met Wijchen is gefuseerd. De focus ligt daarbij echter op de vraag in hoeverre Druten via deze organisatievorm tot voldoende bestuurskracht komt. Daarnaast is voor deze verkenning niet gesproken met buurgemeenten of andere samenwerkingspartners. De bevindingen over Druten als partner in de regio zijn daarmee alleen intern getoetst.

11

1.2. Verloop van het proces

1.3. Leeswijzer

Het opdrachtteam van TwynstraGudde is bij deze toekomstverkenning naar bestuurskracht

Het rapport is als volgt opgebouwd:

begeleid door een stuurgroep bestaande uit de burgemeester, gemeentesecretaris en

• In hoofdstuk 1 wordt de inleiding gegeven, waarin de aanleiding, de

bestuursadviseur van de gemeente Druten. Na vaststelling van de onderzoeksopzet en de

onderzoeksmethode en het verloop van het proces worden beschreven. Ook wordt hier

gesprekspartners, is door het opdrachtteam de documentstudie en een interviewronde

de leeswijzer gepresenteerd.

belegd. In de interviewronde is gesproken met het College van Burgemeester en Wethouders, een afvaardiging van het MT van de Werkorganisatie Druten Wijchen en een aantal medewerkers langs de vier perspectieven. Aan de hand van deze informatie is voorliggende rapportage opgesteld. De gebruikte bronnen worden vermeld in voetnoten.

• In hoofdstuk 2 worden de maatschappelijke opgaven voor gemeente Druten tot 2040 beschreven, evenals het samenwerkingslandschap waarin zij werkt. • In hoofdstuk 3 wordt de huidige bestuurskracht van Druten uitgewerkt. In hoeverre lukt het nu om die maatschappelijke opgaven het hoofd te bieden? • In hoofdstuk 3 worden scenario’s geschetst voor de bestuurlijke toekomst van Druten

Voor het opleveren van de definitieve rapportage heeft het opdrachtteam een sessie

en de impactanalyse uitgevoerd. Er wordt bekeken welke impact verschillende

belegd met de stuurgroep gericht op toetsing van onjuistheden en verduidelijking. Ook aan

scenario’s hebben op de gemeente als bestuur, organisatie, in de samenleving en in

buurgemeenten en/of samenwerkingsverbanden die in de analyse over de maatschappelijke

de samenwerking. Hierbij wordt geschetst hoe een scenario wel/niet bijdraagt aan het

opgaven voor Druten zijn benoemd, is de mogelijkheid geboden het beschrevene te toetsen

versterken van de bestuurskracht van Druten.

op onjuistheden.

• In hoofdstuk 5 worden de bestuurlijke handelingsopties bij het vervolg van deze verkenning beschreven.

Met voorliggend rapport is het aan de gemeenteraad om de scenario’s te wegen en tot onderbouwde keuzes te komen voor de bestuurlijke toekomst van de gemeente Druten.

12

2. Maatschappelijke opgaven voor gemeente Druten Dit hoofdstuk betreft een analyse van de huidige situatie van de gemeente Druten

2.2. Opgaven

en de uitdagingen voor de gemeente Druten, aangevuld met uitdagingen zoals

In 2024 heeft gemeente Druten een toekomstvisie tot 2040 opgesteld. Hierin benadrukt zij

die landelijk en provinciaal voor gemeenten gelden. Er wordt omschreven in welke

vooral het belang van (het behoud van) gemeenschappen die elkaar ontmoeten. Dit zijn

regio Druten ligt en in welke samenwerking met buurgemeenten en regionale

de focus en visie op haar rol als overheid en Druten wil hiervoor trends en ontwikkelingen

samenwerkingsverbanden Druten aan haar opgaven werkt.

volgen om dit mogelijk te maken9 Deze overtuiging sluit aan bij de bredere trend van de K80-gemeenten10: goed leven wordt niet alleen door een overheid bepaald, maar juist ook

2.1. DNA van Druten

door inwoners in vitale gemeenschappen zelf. Dit vraagt enerzijds om een overheid die

Druten is een dorpse gemeente met vijf kernen en enkele buurtschappen, in het rivierenland

duidelijk aangeeft waar zij wel en niet van is. Anderzijds vraagt het om een overheid die

van Maas en Waal. De dijken, oeverwallen, komgronden, uiterwaarden en rivierduinen

investeert in gemeenschapsontwikkeling en zich effectief weet te verhouden tot waardevolle

vormen een herkenbaar landschap waarin natuur, landbouw, wonen, werken en recreatie

initiatieven vanuit de gemeenschap. Een belangrijke ambitie dus, passend bij het DNA van de

elkaar in balans houden. Het buitengebied heeft een open, landelijk karakter met akkerbouw,

samenleving en de gemeente Druten.

veehouderij en fruitteelt, waar goed gerecreëerd kan worden.

1 2 3

Wonen in Druten betekent

rustig en groen wonen in dit uitgestrekte landschap, met goed bereikbare voorzieningen.

In deze paragraaf beschrijven we de opgaven voor Druten op hoofdlijnen, in lijn met en

Ook zijn de stedelijke voorzieningen van Nijmegen nabij.

gevoed door provinciale en landelijke trends en ontwikkelingen bij de belangrijkste opgaven

4 5

van kleine en/of plattelandsgemeenten uit een trendstudie voor P10- en K80-gemeenten11. De gemeente kenmerkt zich door sterke gemeenschapszin, vertrouwen in elkaar en een cultuur van samen doen. Ontmoeten staat centraal, met dorpshuizen, scholen, sportplekken als het sociale hart van de kernen, ondersteund door een levendig verenigingsleven en veel vrijwilligers.6 Economisch is Druten breed georiënteerd, met land- en tuinbouw, maakbedrijven, dienstverlening en toerisme.7 8

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11

Omgevingsvisie 2040 Collegeprogramma 2022-2026 Toekomstvisie 2040 Woonvisie 2023-2027 Toekomstvisie 2040 Idem Collegeprogramma 2022-2026 Toekomstvisie 2040 Idem

Netwerk voor Nederlandse gemeenten rond de 20.000-25.000 inwoners

Trendstudie voor P10- en K80-gemeenten, Platform31

13

2.2.1. Demografie

2.2.2. Wonen

De demografische ontwikkelingen en verwachtingen voor de toekomst hebben grote

Wonen is momenteel één van de meest urgente opgaven voor Nederlandse gemeenten,

gevolgen voor de beleidskeuzes die gemeenten maken. Deze vooruitzichten spelen een rol

gedreven door een samenloop van uitdagingen die directe impact hebben op de leefbaarheid en

op alle beleidsterreinen, zoals economie, wonen, leefbaarheid, recreatie, sociale zaken, welzijn

sociale cohesie. Gemeenten staan voor de complexe taak om substantieel bij te bouwen, terwijl

en zorg. Vergrijzing bijvoorbeeld vraagt niet alleen om een passend aanbod van goederen

ze te maken hebben met schaarste aan bouwlocaties, stikstofproblematiek, personeelstekorten in

en diensten en voldoende beschikbare arbeidskrachten, maar ook om aangepaste woningen,

de bouw en capaciteitsproblemen bij netbeheerders. Daarnaast moeten gemeenten zorgen voor

alternatieve vormen van mobiliteit en vervoer, een goed toegankelijke openbare ruimte en op

de juiste woningmix: betaalbare huur- en koopwoningen, sociale huurwoningen voor mensen

ouderen afgestemd veiligheidsbeleid. Waar voor kleine gemeenten vaak krimp een vraagstuk

met een laag inkomen, en geschikte woningen voor een vergrijzende bevolking en mensen met

is, wordt juist voor de K80-gemeenten die deel uitmaken van stedelijke regio’s in de Randstad

een zorgvraag. De energietransitie voegt een extra dimensie toe, waarbij de bestaande voorraad

of in Gelderland demografische groei voorspeld.

verduurzaamd moet worden om aan klimaatdoelen te voldoen.14

Voor Druten is specifiek ten aanzien van demografie van belang dat de verwachting is dat het aandeel senioren in de bevolking toeneemt én dat Druten door de toegenomen

Ook Druten kent een woningtekort.15 De woningbouwopgave voor de gemeente Druten

levensverwachting te maken heeft met dubbele vergrijzing, ook wel grijze druk.12 De

is 910 woningen over de periode 2022 tot en met 2030, op basis van de Woondeal 2.0.

prognose is dat het aantal 65- plussers tot 2040 stijgt van 4.000 naar 6.300 (+57%). Naar

Druten wil ook na 2030 trendmatig blijven doorgroeien richting maximaal 25.000 inwoners

verwachting stijgt het aantal 85-plussers van ongeveer 400 inwoners naar meer dan 1.250

in 2040.16 Om het dorpse karakter te behouden, zet Druten in op zo’n 100 woningen per

inwoners.13 Dit geeft extra uitdagingen voor zorg- en ondersteuningsbehoeften, met

jaar.17 Daarnaast heeft Druten in het addendum op de Woondeal 2.0 met de regio afspraken

daartegenover relatief weinig mantelzorgers en zorgpersoneel.

gemaakt over de woningbouwopgave na 2030. Ook daarin is 100 woningen per jaar de inzet voor Druten.18 In de omgevingsvisie wordt de woningbouwambitie vertaald naar de verschillende gebieden, in lijn met de regionale afspraken in de Woondeal 2.0 van de Groene Metropoolregio. Dit, evenals de samenwerking binnen de woondeal, biedt geen garantie dat alle randvoorwaarden worden ingevuld en oplossingen worden gevonden voor meer investeringen in bereikbaarheid, onrendabele toppen, oplossingen voor netcongestie, ambtelijke capaciteit, stikstofruimte en in groene uitloopgebieden.19

12 13 14 15 16 17 18 19

Coalitieakkoord Druten 2022 - 2026 Woonzorgvisie Druten 2025-2030 Trendstudie voor P10- en K80-gemeenten, Platform31 Coalitieakkoord Druten 2022 - 2026 Toekomstvisie 2040 Omgevingsvisie Informatienota voortgang woningbouwplannen Druten (15 april 2025) Informatienota Actualisatie Woondeal 2.0 Arnhem-Nijmegen (3 juni 2025)

14

Huisvesting van statushouders

2.2.3. Duurzaamheid

De gemeenten Druten en Wijchen werken sinds 2023 gezamenlijk aan de opvang van

In de trendstudie wordt gesteld dat de warmtetransitie doorgaans complexer is voor kleinere/

asielzoekers in het kader van de uitvoering van de Spreidingswet. In deze samenwerking is

plattelandsgemeenten, omdat collectieve oplossingen slechts beperkt toepasbaar zijn bij

afgesproken dat er in Wijchen een asielzoekerscentrum komt voor 300 personen, voor beide

verschillende woontypes die geclusterd in het buitengebied liggen. Het vergt individuele

gemeenten samen. Omdat de druk in Ter Apel groot was, heeft Druten in 2023 toegezegd

oplossingen en een gemeente die daarin kan ondersteunen en faciliteren; door meer

tijdelijk noodopvang te bieden aan 100 asielzoekers en dit ook in de komende vijf jaar

ruimte te geven aan burgerinitiatieven en burgercoöperaties, burgers meer te betrekken

opnieuw te doen als dat nodig is. Sinds 30 april 2024 beschikt Druten aan de Scharenburg

bij de duurzaamheidsopgaven en burgers te laten delen in de opbrengsten van duurzame

over een noodopvanglocatie voor 100 personen, voor de duur van twee jaar. Daarnaast is

energie. Ook samenwerken in regionaal verband aan een gezamenlijke aanpak en uitvoering

afgesproken dat Druten, zodra het AZC in Wijchen gereed is, jaarlijks vijf extra statushouders

van klimaatadaptatie is van belang. De ontwikkeling van vaardigheden hiervoor is geen

opvangt die aan Wijchen zijn toegewezen, gedurende een periode van vijf jaar.

vanzelfsprekendheid.

Huisvesting van arbeidsmigranten

In DrutenWest is het streven om, samen met GWIB, Woonwaarts en het Waterschap een

In Druten wonen naar schatting circa 390 internationale werknemers, waarvan het merendeel

warmtenet te ontwikkelen dat gebruikmaakt van warmte die onttrokken wordt aan de

via uitzendbureaus werkt (68%) en 43% langer dan drie jaar in de gemeente verblijft. Van

rioolwaterzuiveringsinstallatie aan de Heersweg, dus een collectieve voorziening. Wat betreft

een groot deel van de internationale werknemers die in Druten werkt is niet bekend waar ze

warmte richt Druten zich met name op het besparen van energie. In de omgevingsvisie uit

woont. De schatting is dat een deel daarvan toch in de gemeente Druten woont, maar zich

2025 wordt beschreven dat Druten inwoners wijkgericht wil faciliteren en ondersteunen met

niet geregistreerd heeft.

het verhogen van het energielabel van hun koopwoning naar minimaal energielabel B, wat de

20

21

woning klaarmaakt voor een nieuwe warmteoplossing. 23% van de arbeidsmigranten werkt ook daadwerkelijk in Druten. Het grootste deel werkt buiten de gemeente of zelfs buiten de Groene Metropoolregio. Daarom werkt Druten sinds

2.2.4. Landbouw, voedsel en natuurontwikkeling

2022 samen met de andere gemeenten in de Groene Metropoolregio aan een gezamenlijk

Landelijke gemeenten staan voor de vraag in hoeverre zij proactief kunnen zijn om

beleidskader om ongewenste waterbedeffecten te voorkomen en een betere balans te

de transitie te versnellen, de kwaliteit van de cultuurlandschappen te versterken en de

realiseren tussen wonen en werken. De gemeente Druten ontwikkelt zelf geen huisvesting,

tegenstrijdige eisen aan boeren te overbruggen. Dit gegeven de stikstofproblematiek, waarbij

maar faciliteert marktpartijen in de realisatie van geschikte woonlocaties.

wordt gewacht op beweging door de Rijksoverheid. Tegelijkertijd is het voor de leefbaarheid

22

belangrijk dat er ook ruimte is voor initiatief van ‘onder op’ in dit proces. Gemeenten die een actieve rol willen vervullen, kunnen door middel van pilots, innovaties, kennisontwikkeling, clustervorming, opleidingen, curricula, bij- en omscholing de transitie bevorderen.

20 Informatienota antwoord op schriftelijke vragen Kernachtig Druten Opvanglocaties (7 oktober 2025) 21 Beleidskader Huisvesting Internationale Werknemers Druten (23 oktober 2025) 22 Idem

15

De belangrijkste functie in het buitengebied van Druten vormt de landbouw. Er is sprake

We lezen hier terug dat vergrijzing voor Druten de komende jaren één van de grootste

van akkerbouwbedrijven en veehouderijen. Ook zijn er enkele fruitteeltbedrijven aanwezig

maatschappelijke opgaven binnen het sociaal domein vormt. Het aantal ouderen groeit,

die kenmerkend zijn voor het rivierenlandschap langs de Maas en de Waal. Naast agrarische

en daarmee ook het aantal inwoners dat kwetsbaar is of ondersteuning nodig heeft.

bedrijven zijn in het buitengebied en buitendijks verschillende niet-agrarische bedrijven

Tegelijkertijd neemt het aantal mantelzorgers en vrijwilligers af, waardoor de druk op de

gevestigd. In de omgevingsvisie is hieraan een invulling gegeven. Voor de landbouw zelf

formele zorg toeneemt. De gemeente voorziet hierdoor een stijgende vraag naar Wmo-

beschrijft de omgevingsvisie de noodzaak voor het agrarisch bedrijf in balans met de fysieke

ondersteuning, zeker nu steeds meer inwoners langer thuis wonen voordat zij eventueel

leefomgeving. Druten juicht combinaties tussen landbouw, natuur, recreatie en/of zorg toe en

instromen in de Wet langdurige zorg (Wlz). Wachttijden in de zorg en de verschuiving van

wil ondernemers die hun bedrijf willen uitbreiden met nieuwe activiteiten helpen, door o.a.

intramurale naar extramurale zorg leiden bovendien tot zwaardere en complexere hulpvragen

experimenteerruimte en kennisdeling.

binnen de Wmo. Ook stijgt het aantal inwoners met dementie, waardoor niet alleen

23

passende zorg en dagbesteding nodig zijn, maar ook bewustwording en begrip binnen de

2.2.5. Sociaal

samenleving.26

Hoewel er landelijk gezien steeds meer een afname van de sociale cohesie zichtbaar is en er een sprake is van toegenomen sociale segregatie, is dit in de K80- en P10-gemeenten

Daarnaast bereidt Druten zich voor op de decentralisatie van Beschermd Wonen voor

vaak niet het geval. Zij hebben doorgaans een rijk verenigingsleven met een breed scala aan

volwassenen met psychiatrische problemen, die per 2026 wordt doorgevoerd. Tot nu toe is

activiteiten en vrijwilligers. Wel is het ook voor deze (lokale) politiek een grote uitdaging om

de gemeente Nijmegen verantwoordelijk voor deze doelgroep, maar de verantwoordelijkheid

antwoorden te vinden op een groeiend gevoel van verlies aan inbedding in de omgeving en

verschuift naar de individuele gemeenten. Om die overgang zorgvuldig te laten verlopen,

het verlies aan grip op de omgeving. Zo ook voor Druten. In de toekomstvisie is te lezen dat

werkt Druten aan de ontwikkeling van de overgang van Beschermd Wonen naar Beschermd

Druten dit ook (h)erkend door nadruk op het uitleggen van wat wél en niet haalbaar is en het

Thuis, zodat inwoners met psychiatrische problemen zo zelfstandig mogelijk kunnen wonen

onderbouwen van keuzes. Wederzijds begrip is van belang om niet (verder) tegenover elkaar

in hun eigen omgeving, met voldoende begeleiding en ondersteuning.27

te staan, maar samen te werken.24 Ook op het gebied van dak- en thuisloosheid en geestelijke gezondheidszorg (GGZ) in In Druten gaat bijna de helft van de gemeentelijke uitgaven naar het sociaal domein

de wijk liggen stevige opgaven. Samen met de regiogemeenten wordt gewerkt aan een

(Wmo, jeugdzorg en de (aanpak) van de werkloosheid). In het Beleidsplan Wmo, Jeugd,

actieplan om de opvang van dak- en thuislozen te verbeteren. Tegelijkertijd stimuleert de

Gezondheid, Sport en Cultuur 2025-2028 van Druten worden de belangrijke ontwikkelingen

gemeente de uitstroom uit beschermd wonen en maatschappelijke opvang.28

25

in het sociaal domein geschetst.

23 24 25 26 27 28

Omgevingsvisie Druten 2025 Toekomstvisie Druten 2040 Programmabegroting 2026 Beleidsplan Wmo, Jeugd, Gezondheid, Sport en Cultuur 2025-2028 Idem Idem

16

Tot slot vraagt ook de jeugdzorg blijvende aandacht. De gemeente Druten is verantwoordelijk

Ondermijning vormt ook een belangrijk aandachtspunt voor de gemeenten in

voor de uitvoering van de Jeugdwet, waaronder jeugdhulp, jeugdbescherming en

Tweestromenland (Beuningen, Berg en Dal, Druten, Heumen, West Maas en Waal en

jeugdreclassering. De druk op het stelsel blijft groot door de groeiende vraag, de

Wijchen). De ambitie is dat de gemeenten in Tweestromenland geen ruimte bieden aan

versnipperde organisatie en hoge administratieve lasten. Daarom heeft Druten in januari

(ondermijnende) georganiseerde criminaliteit. Voor Druten betekent dit onder meer het

2024, met alle zeven gemeenten in het Rijk van Nijmegen, het regionale Regioprogramma

vergroten van bewustwording en het versterken van de weerbaarheid van het buitengebied.30

Jeugd 2023–2028 vastgesteld.29

Een ambitie in de Omgevingsvisie van Druten is om te onderzoeken hoe inwoners, ondernemers en organisaties beter bewust kunnen worden gemaakt van de risico’s van

2.2.6. Veiligheid

ondermijning, en hoe de gemeente daarin haar rol kan pakken.

De thema’s die geregeld naar voren komen als onderdeel van het veiligheidsbeleid voor K80- en P10-gemeenten zijn ondermijning, zorg en veiligheid en jeugd. De lokale

Een tweede speerpunt in de regio is digitale veiligheid. De toename van cybercrime vraagt

overheid kan het platteland weerbaarder maken tegen ondermijnende criminaliteit door

om meer bewustwording en preventie, zowel bij inwoners en ondernemers als binnen

in te zetten op verschillende punten. Het is belangrijk om boeren te ondersteunen bij hun

de overheid zelf.31 Op het gebied van zorg en veiligheid is de ambitie om criminaliteit te

zorgen en financiële problemen, leegstand aan te pakken door bijvoorbeeld sloop, de

voorkomen door kwetsbare inwoners ‘weerbaarder’ te maken en hen toe te leiden naar

informatievoorziening te verbeteren en het vertrouwen te herstellen. Zo zijn boeren eerder

passende zorg. Dit vraagt om nauwe samenwerking tussen partners uit het veiligheids-

geneigd om vermoedens van misstanden te melden. Door het veiligheids- en sociale domein

en zorgdomein, met heldere communicatie naar inwoners over waar zij met hulpvragen

met elkaar te verbinden, kan de gemeente een cruciale rol vervullen. Zo kunnen gemeenten

terecht kunnen. Daarnaast blijft verkeersveiligheid een aandachtspunt. De gemeenten

aan zowel de feitelijke veiligheid als de veiligheidsbeleving werken.

in Tweestromenland werken samen met politie en het Openbaar Ministerie aan een gezamenlijke aanpak om het naleefgedrag van verkeersregels te verbeteren.32 Tot slot vraagt Druten, net als de andere gemeenten in de regio, aandacht voor maatschappelijke ontwikkelingen en langdurige crises. De verwachting is dat langdurige crises – zoals pandemieën, energiecrises of klimaatgerelateerde noodsituaties – vaker zullen voorkomen. Voor kleinere gemeenten kan de impact daarvan groot zijn, waarbij samenwerking op regionaal en landelijk niveau van belang is.33

29 30 31 32 33

Beleidsplan Wmo, Jeugd, Gezondheid, Sport en Cultuur 2025-2028 Integraal Veiligheidsplan Tweestromenland 2023-2026 Idem Integraal Veiligheidsplan Tweestromenland 2023-2026 Idem

17

2.2.7. Mobiliteit

Voor Druten is daarnaast het ontbreken van een goede OV-verbinding met Wijchen een

De bereikbaarheid van Druten vormt een belangrijke voorwaarde voor de leefbaarheid en de

lacune.39 Er wordt onderzocht wat de haalbaarheid is van een buurtbusverbinding tussen

economische vitaliteit van de gemeente. Met name de N322 (Maas en Waalweg) speelt hierin

Druten en Wijchen, via de tussenliggende dorpen. Ook een verbinding tussen Druten en

een cruciale rol. Deze weg vormt de belangrijkste oost-westverbinding binnen het Land van

Beuningen wordt onderzocht.40 Sinds 2022 biedt de haltetaxiRRReis daarnaast een flexibel

Maas en Waal en zorgt voor de ontsluiting richting de A15, A50 en A73. De doorstroming

vervoersalternatief dat inwoners verbindt met het reguliere openbaarvervoernetwerk

en verkeersveiligheid op deze route staan al langere tijd onder druk, waardoor verbetering

op momenten en plaatsen waar geen vaste lijnen rijden.41 Daarnaast vervult lokaal en

noodzakelijk is.34 Druten wil het busstation verder ontwikkelen tot een hoogwaardige

op vrijwilligers gebaseerd dorpsvervoer een belangrijke rol in de bereikbaarheid van

openbaarvervoerknoop (HOV-hub) en daarnaast inzetten op andere knooppunten waar

voorzieningen. De PlusBus Druten, die door vrijwilligers van MeerVoormekaar wordt gereden,

verschillende vervoersvormen samenkomen. Voor beide ambities is de gemeente afhankelijk

is hiervan een goed voorbeeld.42

van samenwerking met de provincie.35 Voor wat betreft de N322 lijkt er beweging in te komen.36

Een belangrijk uitgangspunt in het mobiliteitsbeleid van Druten is duurzaam en gezond verplaatsen. De gemeente ziet kansen in het stimuleren van fietsgebruik, mede door de

In de Mobiliteitsvisie 2020-2030 worden de ligging van Druten binnen de Regio Arnhem-

groeiende populariteit van elektrische fietsen en speed-pedelecs. In samenwerking met

Nijmegen, de goede ontsluiting per auto en openbaar vervoer (via station Wijchen) en de

Beuningen en Nijmegen wordt gewerkt aan een hoogwaardige fietsverbinding Druten-

aanwezigheid van voldoende, gratis parkeervoorzieningen benoemd als sterke kwaliteiten

Beuningen-Nijmegen, die ook aansluit op de verbinding met West Maas en Waal.43 Hiermee

die behouden moeten blijven.37 Tegelijkertijd neemt de druk op het wegennet toe door

kan Druten de bereikbaarheid richting de regio verbeteren op een duurzame manier en

regionale en landelijke groei van verkeer. Files op de A50, A326 en N322 zorgen regelmatig

inspelen op de mobiliteitsbehoefte van vitale ouderen en forenzen.

voor vertraging, vooral in de spits richting Nijmegen. Inwoners en ondernemers signaleren bovendien overlast van sluip- en vrachtverkeer door woonwijken en polderwegen, wat leidt tot verkeersonveiligheid en vermindering van de leefbaarheid.38

34 35 36 37 38 39 40 41 42 43

Mobiliteitsvisie Druten 2020-2030 Idem https://www.demaasenwaler.nl/algemeen/algemeen/57201/provincie-maakt-geld-vrij-voor-aanpak-maas-en-waalweg Idem Idem Idem Meerjarenuitvoeringsprogramma Mobiliteit Druten Idem Vervoer | Gemeente Druten Meerjarenuitvoeringsprogramma Mobiliteit Druten

18

Daarnaast is er in Druten, net als in veel plattelandsgemeenten, sprake van een hoog

Tegelijkertijd kampt Druten met structurele uitdagingen op de arbeidsmarkt. Net als elders

autobezit en een relatief uitgebreid wegennet in verhouding tot het aantal inwoners.

zorgt vergrijzing voor een afname van de beroepsbevolking, doordat veel werknemers de

Dit zorgt voor een zware last op de gemeentelijke begroting vanwege het noodzakelijke

komende jaren met pensioen gaan. Daarnaast is er sprake van braindrain: jongeren trekken

onderhoud van het wegennet. Wel is door inwoners tijdens het participatietraject rondom

weg naar stedelijke gebieden voor studie en werk. De opleidingen sluiten bovendien niet

de toekomstvisie aangegeven dat het wegennetwerk noodzakelijk is door het landelijke

altijd goed aan op de lokale vraag, wat leidt tot mismatch tussen vraag en aanbod. Hierdoor

karakter van Druten en doordat voorzieningen geclusterd op afstand liggen.

ontstaan personeelstekorten in sectoren als zorg, techniek, ICT, logistiek en horeca. Deze

44

45

ontwikkelingen beperken de groeikansen van lokale bedrijven en versterken de noodzaak tot

2.2.8. Economie en arbeidsmarkt

samenwerking tussen gemeente, onderwijs en ondernemers.48

Druten beschikt met ruim 1600 bedrijven en circa 7400 arbeidsplaatsen over een relatief omvangrijke en diverse lokale economie. De gemeente kent bovendien een bovengemiddeld

Daarnaast vormen duurzaam ondernemerschap en versterking van het buitengebied

aandeel inwoners dat in de eigen gemeente werkt, mede dankzij de aanwezigheid van

belangrijke opgaven. Agrarische ondernemers worden geconfronteerd met strengere milieu-

ongeveer 140 hectare aan bedrijventerreinen. Zowel het aantal bedrijven als het aantal banen

eisen, klimaatverandering en schaarste aan ruimte. De gemeente wil deze ondernemers

is de afgelopen vijf jaar toegenomen. Deze ontwikkeling laat zien dat Druten een aantrekkelijke

ondersteunen bij de overgang naar toekomstbestendige en circulaire bedrijfsmodellen.49

vestigingsplaats is binnen het Land van Maas en Waal en de Regio Arnhem-Nijmegen. De uitdaging voor de komende jaren is om deze economische groei te behouden en te versterken,

Er liggen kansen op het gebied van toerisme en recreatie. De ligging tussen Maas en Waal

en tegelijkertijd in te spelen op de veranderingen in de arbeidsmarkt en de samenleving.

en het rijke cultureel en landschappelijk erfgoed vormen een sterke basis om de toeristische

46

sector verder te ontwikkelen. De gemeente wil het toeristisch-recreatieve aanbod versterken De gemeente verwacht dat het aantal inwoners de komende jaren verder stijgt. Om de

en beter verbinden met de regio, zodat Druten zich kan blijven profileren als aantrekkelijk

huidige balans tussen banen en beroepsbevolking te behouden, moet de werkgelegenheid

woon-, werk- en verblijfsgebied.50

evenredig meegroeien. Dit vraagt om extra ruimte voor bedrijvigheid en een gerichte versterking van het lokale midden- en kleinbedrijf (MKB). Daarbij wil Druten ondernemers stimuleren tot het nemen van duurzaamheidsmaatregelen.47

44 45 46 47 48 49 50

Mobiliteitsvisie Druten 2020-2030 Resultaten Denken over Druten Druten2040 Economische Visie Druten 2030 Idem Idem Idem Economische Visie Druten 2030

19

Tot slot vragen de kwaliteit en diversiteit van de bedrijventerreinen voortdurende aandacht.

Deskundigheid van gemeenteraden en goed bestuur

Druten streeft naar voldoende en toekomstbestendig bedrijventerreinaanbod met een

Voor kleinere gemeenten staat de deskundigheid van gemeenteraden extra onder druk,

duidelijk profiel per terrein. Daarbij is samenwerking tussen ondernemers en gemeente

mede doordat ambtelijke en politieke ondersteuning vaak tekortschiet. De capaciteit van

cruciaal, zowel om kennis te delen als om gezamenlijk te investeren in verduurzaming en

de griffie is beperkt, terwijl juist de griffie cruciale inhoudelijke en procesmatige steun

energietransitie. De beperkte samenwerking tussen ondernemers onderling en de nog

kan leveren. Ook de fractieondersteuning is bij kleinere gemeenten sober, met gemiddeld

geringe bekendheid van ondersteunende instanties, zoals het Werkbedrijf, vormen hierbij

minder dan 1500 euro per jaar per fractie in gemeenten met minder dan 50.000 inwoners,

aandachtspunten.

wat het inhuren van professionele hulp bemoeilijkt. Grote fracties die deel uitmaken van

51

een landelijke partij kunnen dit tekort nog enigszins opvangen. Een groot aantal raadsleden

2.2.9. Bestuur

betekent dat de dossiers kunnen worden verdeeld, waardoor ze zich kunnen richten op een

In algemene zin staan lokale overheden in Nederland voor diverse uitdagingen. De

specifiek beleidsterrein. Raadsleden van landelijke partijen kunnen bovendien leren van de

veelheid aan taken van de lokale overheid zorgt voor lastige afwegingen, zeker in het licht

kennis en ervaringen van zusterafdelingen en het partijnetwerk. Raadsleden van kleine en

van oplopende financiële tekorten. De complexe maatschappelijke vraagstukken vragen

lokale partijen hebben het moeilijker. Het dwingt hen tot het maken van ongemakkelijke

daarnaast om (samen)werken binnen netwerken, waarvoor nieuwe vaardigheden en soft skills

keuzes: waar verdiep je je in, wat laat je lopen? Dit alles vergroot de afhankelijkheid

van ambtenaren nodig zijn. Ook moet er meer aandacht komen voor de uitvoerbaarheid van

van individuele raadsleden en verkleint de kwaliteit en diepgang van het debat en de

beleid en de menselijke maat daarin. Gemeenten beschikken over steeds meer data binnen

kaderstelling.52

het sociaal, economische en fysieke domein, die gebruikt kunnen worden om goede analyses en meer onderbouwde beleidskeuzes te maken. Daarbij is de ontwikkeling van digitalisering,

Als aanvulling daarop is het ook van belang, zeker voor kleinere gemeenten zoals Druten die

informatiegestuurd werken en informatieveiligheid geen sinecure. Tot slot is er sprake van

verschillende kernen met een eigen identiteit en belangen kennen, om normatieve discussies

steeds meer maatschappelijke onrust en wantrouwen in de overheid, maar ook het verlangen

te voeren over het algemeen belang en goed bestuur. Hoe kijken inwoners aan tegen de

naar verbondenheid. Hierna gaan we in op een aantal specifieke opgaven voor kleinere

spanning tussen het algemeen belang en bijzondere belangen van een individuele kern of

gemeenten en Druten.

groep inwoners? En hoe bewaak je hierin de integriteit van bestuurders en ambtenaren?

51 Economische Visie Druten 2030 52 Ondersteuning van gemeenteraadsleden schiet tekort - Platform O

20

Digitale overheid

2.2.10. Ontwikkeling van bestuurskracht

Een andere bestuurlijke opgave voor (kleinere) gemeenten betreft het invulling geven aan

In bestuurlijk Nederland zien we dat de opgaven steeds complexer worden en zich in

informatiegestuurd werken. Dit vraagt om stevige governance op data, inclusief de eisen uit

toenemende mate niet laten beperken door gemeentegrenzen. Opgaven vragen niet alleen

de Wet open overheid en kaders voor privacy en gegevensbescherming. Kleine gemeenten

om een bovenlokale aanpak, maar ook om de inzet van kwaliteit en capaciteit. Gemeenten

hebben hierbij een kwetsbaar profiel door beperkte specialistische capaciteit.

worden geacht om aan de ene kant de ‘basis op orde’ te hebben, ‘in control’ te zijn en rechtmatig te handelen. Tegelijkertijd moeten zij creatief en participatief zijn, in staat zijn om

Daarbij vormen de ontwikkelingen rondom AI een extra uitdaging. De Europese AI Act

los te laten en flexibel en wendbaar zijn. Dit alles goed voor elkaar kunnen krijgen, vraagt

brengt voor gemeenten verplichtingen mee rond risicobeoordeling, registratie, transparantie,

vaak om toenemend samenwerken of zelfs schaal vergroten.

menselijk toezicht en datakwaliteit bij de inzet van AI. Ethisch verantwoord gebruik van algoritmen en explainability worden randvoorwaarden.53 Juist voor kleinere gemeenten zijn

De gemeente Druten staat in haar verkenning naar het versterken van haar bestuurskracht niet

samenwerking en kennisdeling essentieel om aan deze eisen te voldoen en om onbedoelde

alleen. Veel gemeenten zijn, als gevolg van uitdagingen in bovenstaande opgaven, toenemende

risico’s voor grondrechten en discriminatie te beperken.

taken en afnemende financiële middelen, op zoek naar een goede schaal om de dienstverlening voor inwoners op peil te houden. Ook de provincies hebben daarin hun rol. Zo stelt de provincie

Regionale samenwerking en positionering

Gelderland in haar beleidskader Sterk Bestuur dat een sterk Gelders lokaal bestuur:

Voor kleinere gemeenten als Druten wordt regionale samenwerking steeds crucialer om de

• Zijn wettelijke taken goed uitvoert;

opgaven die in dit hoofdstuk zijn geschetst het hoofd te bieden en tekorten aan capaciteit,

• Goed samenwerkt;

kennis en vaardigheden op te vangen. Om die reden werkt Druten op verschillende niveaus

• De maatschappelijke opgaven vooropzet;

samen binnen het Rijk van Nijmegen en de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen, onder

• Financieel gezond is;

meer op het gebied van mobiliteit, verstedelijking en regionale lobby. De uitdaging is om

• Inspeelt op actuele ontwikkelingen.

die samenwerking te benutten, zonder de lokale identiteit en bestuurlijke zelfstandigheid te verliezen. Dat vraagt om een heldere rolopvatting, zichtbaarheid en duidelijke

Ook actief deelnemen aan de gezamenlijke gebiedsagenda’s en/of regiodeals voor de

mandaatafspraken binnen samenwerkingsverbanden. Daarnaast is het van belang om helder

inwoners van Gelderland is voor de provincie Gelderland een belangrijke graadmeter en

te hebben op welke ambities en speerpunten wordt ingezet binnen deze samenwerkings-

afwegingsprincipe om maatwerk te leveren om de bestuurskracht van een gemeente te

verbanden. Dit is vaak een uitdaging, omdat taken die door samenwerkingsverbanden

helpen bevorderen.

54

worden uitgevoerd voor gemeente(rade)n vaak op afstand staan. In paragraaf 2.3 wordt hethuidig samenwerkingslandschap van Druten geschetst.

53 Europese AI-act: nieuwe plichten voor gemeenten - Gemeente.nu 54 Informatienota Bestuurskracht (16 juni 2025)

21

In de provincie Gelderland is zichtbaar dat een aantal gemeenten bezig is met hun

zinvol is om meer kennis en schaalgrootte te organiseren op het gebied van ICT of

bestuurlijke toekomst. De kans is groot dat de provincie Gelderland binnen een aantal jaar

bedrijfsvoering-gerelateerde taakvelden.

aanzienlijk minder gemeenten telt. Momenteel spelen er bewegingen in Renkum, Doesburg, Westervoort, Rheden en Brummen. Deze ontwikkelingen doen zich vooral voor in de regio

In de Informatienota Bestuurskracht van 16 juni 2025 beschrijft Druten dat deze

rondom Arnhem, wat betekent dat dit impact heeft op de GMR. Hoe groot deze impact is

samenwerking in de praktijk functioneel verloopt, maar ook grenzen kent. Verschillen in

op deze regio is de vraag. In elk geval zal het aantal aan de GMR deelnemende gemeenten

schaalgrootte, beperktere financiële ruimte bij Druten en verschillende ambities maken het

afnemen terwijl het totale inwonertal min of meer gelijk blijft. De schaalsprong van sommige

moeilijk om tot een gedeeld langetermijnperspectief te komen. Wat het vervolgens lastig

nieuwe gemeenten heeft mogelijk effect op de stemverhoudingen.

maakt om gezamenlijk te investeren in innovaties of organisatieontwikkeling en er ontstaan onduidelijkheden over verwachtingen. Tegelijkertijd biedt de samenwerking met Wijchen

Al voor 2018 verkende Druten haar bestuurlijke toekomst, wat in 2018 leidde tot een

ook blijvende kansen. Zeker op terreinen waar schaal essentieel is – zoals digitalisering,

ambtelijke fusie met de gemeente Wijchen. Een samenwerking die meer robuustheid,

informatiebeveiliging of personeel – kan nauwe samenwerking bijdragen aan continuïteit,

efficiency en slagvaardigheid moest leveren. Om daarmee te leiden tot meer bestuurlijke

kwaliteit en het verkleinen van kwetsbaarheden.

kracht, minder kwetsbaarheid, betere kansen voor medewerkers, beheersbare kosten en, tot slot, verhoogde kwaliteit van bedrijfsvoering en dienstverlening aan de gemeenschappen,

In de toekomstvisie omschrijft de gemeente Druten wat voor een gemeente zij in 2040

het gebied én de gemeentebesturen. In 2020 is een beweging tot bestuurlijke fusie tussen

wil zijn. Zij wil een financieel gezonde gemeente zijn, met een professionele ambtelijke

beide gemeenten per 1-1-2023 voorbereid en ook stopgezet. Dit vanwege politieke en

organisatie en bestuur en adequate dienstverlening. De combinatie van ambitieuze doelen,

bestuurlijke zorgen over het tempo en het draagvlak voor het traject, evenals over de balans

de toenemende complexiteit van gemeentelijke opgaven, onzekerheid over structurele

in schaalgrootte, identiteit en autonomie. Vervolgens is in een bestuurlijk arrangement het

financiële middelen en de druk op bestuurskracht, maken bezinning op haar bestuurlijke

samenwerkingsperspectief voor de Werkorganisatie Druten-Wijchen (WDW) herijkt. Hierin

toekomst noodzakelijk.

55

56

zijn drie afspraken leidend: Er zijn afspraken gemaakt op drie niveaus: bestuurlijk perspectief, ambtelijk perspectief en specifieke keuzes. In relatie tot het uitvoeren van deze toekomstverkenning is o.a. relevant dat is afgesproken dat: • Beide gemeenten zelfstandig hun bestuurlijke toekomst verkennen, maar elkaar tijdig en transparant op de hoogte houden; • Scenario’s voor de toekomst moeten altijd de gevolgen voor de WDW meenemen; • Het toevoegen van andere gemeenten aan de samenwerking kan als dit als opstap dient naar een hechtere bestuurlijke samenwerkingsvorm in de regio of wanneer het

55 Bestuurlijk arrangement Samenwerkingsperspectief WDW 2021 56 Informatienota Bestuurskracht (16 juni 2025)

22

2.3. Samenwerkingslandschap

Druten is omringd door de volgende vier buurgemeenten:

door onder andere de aanwezigheid van een treinstation. Ambtelijk zijn de gemeenten Druten en Wijchen gefuseerd in de Werkorganisatie Druten-Wijchen. Wijchen richt zich

Beuningen (26.725 inwoners)

verder met name op de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen, het Rijk van Nijmegen en

Beuningen is een gemeente in de Betuwe in het rivierengebied aan de Waal, grenzend

het Land van Maas en Waal.60

aan de gemeenten Druten, Nijmegen en Wijchen. Beuningen heeft een kenmerkend buitengebied en kent een sterke sociale samenhang. De grootste kern is Beuningen zelf, met

West Maas en Waal (20.594 inwoners)

circa 17.500 inwoners, omringd door drie kleinere kerkdorpen. De kernen delen, net als veel

De gemeente West Maas en Waal grenst aan de gemeenten Druten, Maasdriel, Neder-

dorpen in de regio Maas en Waal, een agrarisch en industrieel verleden, met name door de

Betuwe, Oss, Tiel, West-Betuwe en Wijchen. Typerend voor de gemeente is de dorpse

steenfabrieken. De gemeente werkt in verschillende gemeenschappelijke regelingen actief

kleinschaligheid - waarbij elke kern een uniek karakter heeft - in combinatie met goed

samen met andere gemeenten in de regio Nijmegen. De gemeente koestert haar unieke

bereikbare stedelijke voorzieningen. Ook is de gemeente gefocust op het beschermen

rivierenlandschap en zet in op duurzaamheid.

van het cultuurhistorisch erfgoed binnen haar grenzen.61 De gemeente profiteert van de

57

58

ligging tussen stedelijke gebieden en de landschappelijke waarden van de dorpen.62 Naast Wijchen (41.837 inwoners)

de samenwerking met Druten in onder andere de Veiligheidsregio Gelderland-Zuid en

De gemeente Wijchen grenst aan de gemeenten Beuningen, Druten, Heumen, Land van

het Recreatieschap Neder-Rijn, Lek en Waal, is de gemeente West Maas en Waal door de

Cuijck, West Maas en Waal, Nijmegen en Oss. De gemeente bestaat uit de grote kern Wijchen

ligging deels op andere samenwerkingsverbanden gericht dan Druten, waaronder de Regio

met zeven (kleinere) omliggende kernen en kerkdorpen. Wijchen heeft sinds de jaren 80

Rivierenland.

een verdubbeling van het inwoneraantal meegemaakt. Dit maakt dat het een gemeente is met enerzijds een dorps karakter en anderzijds een voorzieningenniveau dat past bij een kleine stad. Het landschap wordt gekenmerkt door open landerijen, rivierduinen, bossen en watergebieden. De steden Nijmegen, Arnhem en Oss zijn vanuit Wijchen goed te bereiken, en de omgeving van het Land van Maas en Waal is nabij.59 Deze goede bereikbaarheid wordt gefaciliteerd

57 58 59 60 61 62

Canon van Nederland | Verhaal tussen Maas en Waal Omgevingsvisie Wijchen 2024 Coalitieakkoord Wijchen 2022-2026 Omgevingsvisie West Maas en Waal 2024 Woonvisie 2022-2026 Gemeente West Maas en Waal en De Kernen Woonvisie 2022-2026 Gemeente West Maas en Waal en De Kernen

23

Neder-Betuwe (25.781 inwoners)

Vanaf 1900 kwam de regio uit haar isolement.68 Typerend voor de rijke geschiedenis is dat

De gemeente Neder-Betuwe is een groene plattelandsgemeente, grenzend aan de gemeenten

Het Land van Maas en Waal zelfs een canon heeft die de samenhang tussen de dorpen en

Buren, Overbetuwe, Rhenen, Tiel en Wageningen. Gemeenten Beuningen, Druten en West

gemeenten in Maas en Waal beschrijft. De canon eindigt met een toekomstperspectief, waar

Maas en Waal liggen aan de andere kant van de Waal. Het landschap van de gemeente wordt

staat:

gekenmerkt door het rivierengebied met de bijbehorende laanboomteelt en fruitteelt. Neder63

Betuwe kent een cultuur van hard werken, betrokkenheid en het omzien naar elkaar.64 Net als de gemeente West Maas en Waal is de gemeente Neder-Betuwe door de ligging deels op andere samenwerkingsverbanden gericht dan Druten, waaronder de Regio Rivierenland.

‘Het Verhaal van Maas en Waal eindigt nooit. Zo lang de rivieren stromen, blijven de inwoners stoeien met water en land. En met elkaar! De Slinger van Maas en Waal gaat nog steeds omhoog. Dat blijft vooral zo als we de landschaps- en cultuurhistorie gebruiken als inspirator voor nieuwe kansen.’

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=wdw&id=b01b3092-f1e8-49ff-b057-24e669f41576