Bijlage 1: Beleids- en Uitvoeringsplan Natuur en Biodiversiteit
Tekst van het document
Huidige situatie
In gemeente Druten worden succesvolle acties uitgevoerd in het agrarische gebied en zijn bewoners bezig hun tuinen te vergroenen. Tegelijk is er nog veel winst te behalen. Het akkerrandenproject is een groot succes in de gemeente. Met vele kilometers aan bloemenlinten in het buitengebied. Het akkerrandenproject wordt georganiseerd en uitgevoerd door de Drutense agrariërs in samenwerking met de Agrarische natuurvereniging (ANV) en provincie Gelderland. Er zijn zeer goede kansen om dit netwerk uit te breiden.
Voorbeeld vergroeningsactie door bewoners. Bron Sweco
Ook het weidevogelproject is zeer succesvol. Zo heeft de samenwerking tussen agrariërs, Collectief
BELEIDS- EN UITVOERINGSPLAN NATUUR EN BIODIVERSITEIT I 29
Doelstelling en aanpak
De gemeente blijft bestaande initiatieven faciliteren, zal nieuwe initiatieven stimuleren en goede voorbeelden in het zonnetje zetten. In het uitvoeringsplan zijn de acties opgenomen die invulling geven aan de doelstelling. Er zijn investeringen nodig om de acties te kunnen uitvoeren. Hieronder staan de belangrijkste acties om de doelstelling te behalen zijn. BLOEMRIJKE AKKERS EN NATUURVRIENDELIJKE SLOTEN
In gemeente Druten is de aanleg van bloemrijke akkerranden zeer succesvol. De gemeente wil agrariërs en agrarische natuurvereniging faciliteren om dit succes verder uit te bouwen. Dit door meer agrariërs te overtuigen mee te doen in het project en door dit netwerk uit te breiden langs sloten. De gemeente gaat in gesprek met de agrariërs, ANV en het waterschap om richting te geven in de invulling en beheer van deze 3-meter bufferstroken. Ook gaat de gemeente verkennen of er behoefte is aan vergoedingen voor kwaliteits-mengsels van inheemse, streekeigen plantensoorten.
STIMULEREN NATUURINCLUSIEVE LANDBOUW
In juli 2020 is het Platform Natuurinclusieve landbouw Gelderland opgericht. Dit samenwerkingsverband wordt ondersteund door de provincie. Doel is om in 2027 alle landbouwgrond in Gelderland minimaal op basisniveau natuur-inclusief te krijgen. De gemeente gaat onderzoeken wat de mogelijkheden zijn om agrariërs te steunen die de transitie willen maken naar een meer natuurinclusieve en ecologische landbouw.
Bron: C. Hoeck
Bron: V. Schoutsen
Bron: RVO Handleiding percelen, landbouwgrond of niet
BELEIDS- EN UITVOERINGSPLAN NATUUR EN BIODIVERSITEIT I 30
GIDSSOORTEN
De gemeente zet in op gidssoorten. Gidssoorten zijn typerende diersoorten die iets zeggen over de ecologische kwaliteit van het landschaps- en natuurtype. Door deze soorten te stimuleren en hun leefgebied te verbeteren, helpen we ook allerlei andere soorten dieren en planten. De gemeente gaat gidssoorten stimuleren door informatieverstrekking, communicatie, acties te fasciliteren en zelf acties te nemen.
POLDERLANDSCHAP
Grutto
Kieviet
Teunisbloempijlstaart
Grote modderkruiper
BEBOUWDE KOM
Oranjetipje
Egel
Huismus
Gehakkelde aurelia
Rosse metselbij
gewone dwergvleermuis
VOORBEELDMAATREGELEN: stimuleren weidevogelbeheer, bloemrijke akkerranden en graslanden, natuurvriendelijke sloten, ruige graslandjes.
VOORBEELDMAATREGELEN: vergroenen dorpskernen en bedrijventerreinen, bloemenweiden, natuurinclusief bouwen en renoveren, egelsnelweg, uitdelen nestkasten en insectenhotels.
KLEINSCHALIG CULTUURLANDSCHAP
UITERWAARDEN
Steenuil
Patrijs
Das
Scholekster
Visdief
Kamsalamander
Citroenvlinder
Weidebij
Rivierrombout
Rugstreeppad
VOORBEELDMAATREGELEN: kleinschalige landschapselementen rondom kernen, fruitboomgaarden, bloemrijke weiden, bermen en -akkerranden, hagen, houtsingels, bosjes, nestkasten.
Bever
VOORBEELDMAATREGELEN: ruimte voor natuur en bufferzones, aanleg poelen, daken op industrieterrein geschikt maken voor scholekster.
Bron: Schutterstock
BELEIDS- EN UITVOERINGSPLAN NATUUR EN BIODIVERSITEIT I 31
COMMUNICATIE EN MONITORING De ambitie van de gemeente is om gezamenlijk de natuur en biodiversiteit in gemeente Druten te versterken. Hiervoor is het nodig een transitie in gang te zetten. Voor deze transitie is een breed draagvlak nodig. Dit vormt immers de basis voor samenwerking. Communicatie is hierbij essentieel. Communicatie naar de bewoners, bedrijven en partners, maar ook binnen de gemeentelijke organisatie. Daarnaast is het belangrijk om de voortgang en resultaten van de acties te monitoren en te evalueren. Zodoende kan tijdig bijgestuurd worden. In dit hoofdstuk wordt richting gegeven aan communicatie, monitoring en evaluatie. COMMUNICATIE Goede communicatie is essentieel om begrip en draagvlak te krijgen. Hieronder wordt beschreven op welke punten communicatie het belangrijkste is. ECOLOGISCH BEHEER De transitie naar meer ecologisch beheer is het belangrijkste speerpunt. Dit beheer is relatief het eenvoudigste en effectiefste om de biodiversiteit te stimuleren. Het geeft een natuurlijker en gevarieerd beeld dan het huidige, maar ook heel anders. Het is belangrijk om uitleg te geven waarom het groen-onderhoud in de woonomgeving anders uitgevoerd gaat worden. Herhaling en herkenbaarheid zijn hierbij belangrijk. De gemeente gaat op zoek naar een herkenbaar logo en beeld om aan te duiden dat het om groene acties gaat.
De gemeente bekijkt per geval op welke wijze het beste gecommuniceerd kan worden. In het veld ter plaatse kunnen borden aanduiden dat het beheer is gewijzigd voor de bijen en vlinders. Of juist ter bestrijding van de eiken-processierups. Door de eerste (halve) meter van bermen en grasvelden vaker te maaien en afvoeren, kan ook duidelijk gemaakt worden dat er wel gemaaid wordt maar dat bewust vegetatie ongemoeid wordt gelaten. Of bij takkenrillen en takkenhopen dat ze bewust zijn aangebracht als schuil- en overwinteringsplekken voor kikkers en egels. Ook kunnen folders en informatieavonden helpen om uit te leggen waarom het beheer anders wordt uitgevoerd en hoe dat wordt gedaan. Door het betrekken van wijkbeheerders en de verschillende leefbaarheidsgroepen en wijkverenigingen kunnen veel bewoners bereikt worden. Ook het actief nieuws naar buiten brengen via de gemeentelijke website, sociale media en nieuwswebsite zal hieraan bijdragen.
STIMULEREN INITIATIEVEN EN SAMENWERKING Zoals beschreven in speerpunt 5, is het doel van de gemeente om bewoners, bedrijven, agrariërs, scholen en andere organisaties te stimuleren aan de slag te gaan met biodiversiteit. Er is veel enthousiasme, maar hoe doe je dat eigenlijk? Waar kan ik informatie vinden, wat zijn de goede maatregelen, hoe kan ik mijn tuin vogelvriendelijk maken? Wie kan je ondersteunen, zijn er initiatieven waarop je aan kan sluiten? Zijn er handige tools en apps en is er subsidie voor beschikbaar? Wat zijn goede voorbeelden en kun je die bekijken en welke wandelroutes liggen in de buurt? Er is veel informatie beschikbaar, maar het is niet altijd makkelijk om de juiste informatie te vinden. Om dergelijke vragen te beantwoorden en initiatieven te stimuleren, is het nodig dat informatie gebundeld is en helder gecommuniceerd wordt. De gemeente gaat verkennen op welke wijze dit het beste vormgegeven kan worden. MONITORING EN EVALUATIE Als er acties en maatregelen worden genomen ten gunste van biodiversiteit of natuur, willen we ook weten of ze succesvol zijn en effect hebben. Zo leren we steeds beter wat wel en niet werkt in de gemeente. Daarom worden de acties gemonitord en geëvalueerd en wel op de volgende wijze:
•
•
•
Acties evalueren: in het uitvoeringsplan zijn de acties verspreid over de jaren 2024 tot en met 2030. Door de het schema na te gaan en in te vullen, evalueert de gemeente elk jaar welke acties zijn uitgevoerd, wat het resultaat is en of het budget voldoende is. Acties monitoren: voor specifieke acties is het zinvol om te inventariseren of de doelsoorten er gebruik van maken. Hiervoor wordt per geval bekeken of, hoe en door wie geïnventariseerd gaat worden. Hierbij werkt de gemeente samen met vrijwilligersorganisaties en andere partijen. Natuurpunten: de natuurpuntensystematiek leent zich goed voor objectief monitoren. Over 3 à 5 jaar zal een nieuwe natuurpuntenberekening worden uitgevoerd. Dit geeft inzicht of de uitwerking van het beleidsplan en de getroffen maatregelen geleid hebben tot een verhoging van de biodiversiteit op het niveau van wijken en de gemeente als geheel.
Bron: B. Van Haaften
BELEIDS- EN UITVOERINGSPLAN NATUUR EN BIODIVERSITEIT I 32
UITVOERINGSPLAN De belangrijkste acties zijn beschreven in de speerpunten. In dit hoofdstuk is het uitvoeringsplan schematisch uitgewerkt. Het schema geeft een overzicht van alle acties per speerpunt. Het geeft een beknopte beschrijving en een tijdspad met jaarlijkse stappen in de periode 2024 t/m 2030. Dit is de loopduur van het uitvoeringsplan. Daarnaast heeft het een inschatting van het benodigde aanvullende budget om het beleid tot uitvoering te brengen. Met deze middelen zal de biodiversiteit in Druten een flinke stimulans krijgen, met zichtbare resultaten. Meer kleur in het groen, natuurinclusieve projecten en acties waarin ook de bewoners betrokken worden. Het volgende wordt opgemerkt:
•
•
Budget: Enkel het aanvullende budget is opgenomen wat nodig is om het beleid tot uitvoering te brengen. Indien het budget reeds gedekt is, wordt dat vermeld bij de opmerkingen. Voor een groot deel van de acties is overigens geen extra budget benodigd. Bij de kostenraming is geen rekening gehouden met inflatie en algehele kostenstijging. Evaluatie en toetsing is eenvoudig jaarlijks uit te voeren door de vaste uitvoeringsperiode en de opzet van het actieplan. Ieder najaar wordt door de gemeente bepaald welke in dat jaar geplande acties zijn uitgevoerd en of er aanpassingen in de planning nodig zijn. De evaluatie wordt verwerkt in een beknopte informatienota die wordt gedeeld met het college en de raad.
Bron: Sweco
BELEIDS- EN UITVOERINGSPLAN NATUUR EN BIODIVERSITEIT I 33
Planning implementatie acties per jaar
1.1
Acties
Beschrijving
Opstellen en uitvoeren ecologisch groenbeheerplan
Opstellen van een nieuw ecologisch beheerplan met biodiversiteit als uitgangspunt. Ecologisch beheer zoals beschreven in speerpunt 1 en bijlage 1, vormen de uitgangspunten.
1. Transitie naar ecologisch beheer
Bijdrage aan ambitie voor transitie ecologisch maaibeheer in de bebouwde kom. In bebouwde kom prioriteit langs hoofdwegen, parken, rond de dorpskernen en bij verbinding buitengebied en recreatieroutes. Bewoners worden geinformeerd en meegenomen in transitie naar ecologisch beheer d.m.v. bordjes, website en samenwerking (combi met maatregel 1.5).
2024
2025
Bepalen ambitie locaties. Opstellen ecologisch Voortzetten ecologisch groenbeheerplan groenbeheer waar dit al bebouwde kommen gebeurt en dit monitoren en evalueren
2026
2028
2029
Implementatie ecologisch groenbeheerplan
1.2
Opstellen en uitvoeren ecologisch bermbeheerplan buitengebied
Nieuw ecologisch bermbeheerplan voor buitengebied met doel verbetering van biodiversiteit. Plan volgt Opdracht en uitvoering beschrijving en prioriteiten zoals beschreven in Speerpunt 1 en bijlage 1 en wordt in samenspraak met voor ecologisch stakeholders opgesteld. Plan houdt specifiek rekening met bodem, functies, verbindingen, bermbeheerplan eikenprocessierups en ongewenste planten. Ook afspraken rondom slootmaaisel zijn van belang (combi met maatregel 1.5 en 1.6). Plan geeft ook inzicht in kosten en besparingen van aanpassing van het bermbeheer.
Implementatie van bermbeheerplan
1.3
Opstellen en uitvoeren boombeheerplan
In het nieuwe boombeheerplan wordt biodiversiteit als belangrijk uitgangspunt opgenomen. Bijvoorbeeld toepassen streekeigen boomsoorten, eisen aan nieuwe groeiplaatsen, behoud waardevolle bomen en structuren, verbeteren bestaande groeiplaatsen, actieve inboet, dode stammen laten staan waar mogelijk en uitvoering conform Omgevingswet en APV en HIOR.
Opstellen boombeheerplan
1.4
Versterken natuurwaarden parken en ecologische structuren bebouwde kom
Parken vormen biodiversiteitshotpots in de bebouwde kom en zijn belangrijke elementen in het groenblauwe netwerk. Per park en hoofdgroenstructuur verkent de gemeente de mogelijkheden voor verbetering van ecologisch functioneren door aanpassing in beheer en inrichting. Zoals dood hout en bladafval laten liggen voor bodemverbetering, dode bomenstammen zoveel mogelijk laten staan, kruidlaag niet uitmaaien, ontwikkeling zoom- en mantelvegetaties. Hierbij rekening houdend met functies en ligging locatie. Bij nieuwe inrichting wordt in de regel streekeigen, inheemse en gevarieerde beplanting gebruikt.
Bepalen locaties en aanpak. Voortzetten ecologisch groenbeheer waar dit al gebeurt
Uitvoering ecologisch beheer
1.5
Afstemming Waterschap slotenbeheer
Afspraken met waterschap voor slotenbeheer. Er is ontvangstplicht voor het maaisel. De gemeente Verkennen verkent de mogelijke samenwerking met het waterschap om te zorgen dat in ieder geval het maaisel mogelijkheden met langs de bermen, wegen en wandelroutes opgeruimd wordt. Mogelijk budget beschikbaar stellen vanuit Waterschap Rivierenland groenbeheer voor opruimen maaisel. Planvorming
Uitvoering ecologisch beheer langs sloten, beginnend rondom kernen
Monitoring en evaluatie
1.6
Samenwerking en participatie beheer particulieren
Afspraken met agrariërs voor beheer van sloten en bermen in het buitengebied. De gemeente verkent de mogelijkheid voor samenwerking met agrariërs voor beheer in het buitengebied.
Verkennen mogelijkheden groenbeheer door bewoners.
Implementatie
Afspraken met bewoners voor beheer in de bebouwde kom. De gemeente verkent de mogelijkheid voor samenwerking met bewoners voor beheer in de bebouwde kom. Mogelijk kunnen bewoners aanvraag doen voor een buurtplantvak waar de gemeente de aanschaf kosten betaald.
2027
Evaluatie bermbeheerplan
Implementatie boombeheerplan
Evaluatie boombeheerplan
Evaluatie en bijsturing
Monitoring en evaluatie
Evaluatie
Verkennen mogelijkheden groenbeheer door bewoners
En/of
En/of
Verkennen mogelijkheden samenwerking met agrariërs
Verkennen mogelijkheden samenwerking met agrariërs,
Implementatie
1.7
Aansluiten bij bestaande De gemeente verkent de mogelijkheden voor aansluiten bij bestaande initiatieven voor ecologisch initiatieven ecologisch beheer. beheer, dit zijn bijvoorbeeld maar niet uitsluitend NL Zoemt en KleurKeur.
Verkenning en mogelijke aansluiting
Verkenning en mogelijke aansluiting
Verkenning en mogelijke aansluiting
1.8
Inzaaien inheemse bloemenmengsels en aanplanten biologische bloembollen
Inzaaien en/of aanplanten
Inzaaien en/of aanplanten
Inzaaien en/of aanplanten
Verschillende plekken in de bebouwde kom (bermen, perken, randen van grasvelden) inzaaien met een inheems, gebiedseigen kruidenmengsel. Daarnaast aanplanten van bloembollen/stinzenplanten van biologische oorsprong. Het inzaaien richt zich vooral op de genoemde gedeeltes in de bebouwde kom (waar een goede zaadbank ontbreekt), in het buitengebied en rond natuurgebieden richten we op natuurlijk herstel i.c.m. ecologisch beheer
2030
Kostenraming
Monitoring, evaluatie en uitbreiding doorzetten.
€ 15.000
Evaluatie bermbeheerplan
€ 90.000
Evaluatie boombeheerplan
€0
Evaluatie en bijsturing
€0
Monitoring en evaluatie
€0
Evaluatie
€0
€0
Inzaaien en/of aanplanten
Totaal 2024-2030 Gemiddeld per jaar
30.000 €
€ 135.000 € 19.285,71
Planning implementatie acties per jaar
2. Biodiversiteit als integraal duurzaamheidsthema
Acties
Beschrijving
2024
2025
2026
2027
2028
2029
2030
Kostenraming
2.1
Opstellen en invoeren natuurkansenscan
Deze scan vraagt naar (bovenwettelijke) kansen voor biodiversiteit bij ruimtelijke ontwikkelingen als nieuwbouw, grotere verbouwing en renovatieprojecten. Het bevordert de integratie van biodiversiteit in het vroege proces en stimuleert creativiteit. De natuurkansenscan geeft tips en maatregelen die geschikt zijn voor het project. Het format en het verplichtende karakter zal nog nader uitgewerkt worden.
Bepalen ambitie en Toepassen format natuurkansenscan
Evalueren en eventueel aanpassen
Evalueren en eventueel aanpassen
€ 2.000
2.2
Richtlijnen natuurinclusief bouwen en inrichten
Er wordt een richtlijn opgesteld die kaders geeft wat wordt verstaan onder natuurinclusief bouwen en inrichten. Het dient als hulpmiddel en ondersteuning voor bouwprojecten, renovaties en inrichtingsplannen. Belangrijk is hierin zijn de mogelijkheden en kansen. Voor de inrichting specifiek de keuze in beplanting en de drielagen benadering (kruidlaag, struiklaag, boomlaag). Maar denk ook aan bodemverbetering, faunavoorzieningen en natuurvriendelijk beheer.
Algemeen toepasbare maatregelen uitwerken
Toepassen
Evalueren en eventueel aanpassen
Evalueren en eventueel aanpassen
€ 2.000
2.3
De gemeente verkent de mogelijkheid voor een Soortmanagementplan (SMP) voor boerenerf-soorten
Veel bewoners op het erf willen zeker maatregelen nemen voor (beschermde) soorten op hun erf. Maar zorgen om onderzoeken en extra kosten bij toekomstige ontwikkelingen kunnen kunnen initiatiefnemers afschrikken. Met een Soortenmanagementplan kan de gemeente een gunstig klimaat creëren voor initiatiefnemers die anders afgeschrikt zouden worden en tegelijk het leefgebied van de soorten versterken. Een soortmanagementplan is een onderdeel van een gebiedsgerichte aanpak, waar maatregelen, gedragsregels en afspraken voor specifieke beschermde soorten in zijn beschreven. Met een soortmanagementplan kan een gemeentebrede ontheffing Wnb worden verkregen.
Verkennen mogelijkheid Eventueel uitvoeren voor een SMP erfsoorten
Eventueel uitvoeren
€0
Verkennen mogelijkheid Eventueel uitvoeren voor een SMP bebouwde kom
Eventueel uitvoeren
€0
Voor soorten in het agrarische gebied zou het gaan om soorten als kerkuil, steenuil, vleermuizen, huismussen en zwaluwen. De gemeente verkent de mogelijkheden, draagvlak en kosten voor een dergelijk plan.
2.4
De gemeente verkent de mogelijkheid voor een SMP bebouwde kom
In de bebouwde kommen zijn er veel raakvlakken met de beschermde soorten huismus, gierzwaluw en vleermuizen. Deze soorten zijn afhankelijk van onze bebouwing en kunnen in de knel komen door bijvoorbeeld isoleren van woningen en renovaties. Een SMP zorgt voor minder lasten vanuit de wetgeving voor initiatiefnemers en tegelijk zorgt het voor minimaal het behoud van de populaties. Een SMP is de basis voor een generieke ontheffing Wnb voor de bebouwde kommen gemeente Druten.
2.5
Versterken biodiversiteit en klimaatadaptatie
Heftigere buien, langere periodes van hitte en droogte zullen door het veranderende klimaat steeds vaker voorkomen. Gemeente Druten gaat zich aanpassen aan het veranderende klimaat. In de praktijk houdt dit vaak in dat in en rondom de kernen vergroend moet worden. Door bij deze vergroeningsprojecten biodiversiteit als uitgangspunt te hanteren, worden 2 vliegen in één klap geslagen. Denk aan natuurlijke inrichting van het groen en/of toepassing van streekeigen en inheemse beplanting, in combinatie met nestel en schuilplekken voor dieren en natuurvriendelijk beheer.
Bij klimaatadaptieve Bij klimaatadaptieve Bij klimaatadaptieve Bij klimaatadaptieve Bij klimaatadaptieve Bij klimaatadaptieve Bij klimaatadaptieve projecten (in de openbare projecten (in de openbare projecten (in de openbare projecten (in de openbare projecten (in de openbare projecten (in de openbare projecten (in de openbare ruimte) kansen voor ruimte) kansen voor ruimte) kansen voor ruimte) kansen voor ruimte) kansen voor ruimte) kansen voor ruimte) kansen voor biodiversiteit grijpen biodiversiteit grijpen biodiversiteit grijpen biodiversiteit grijpen biodiversiteit grijpen biodiversiteit grijpen biodiversiteit grijpen
€0
2.6
Koppeling omgevingsplannen
Beleid verankeren in de omgevingsvisie en onderzoeken hoe we dit laten landen in de omgevingsplannen.
Inventariseren
€0
Inventariseren
Uitwerking
Verwerking
Evalueren en eventueel aanpassen
Evalueren en eventueel aanpassen
Evalueren en eventueel aanpassen Totaal 2024-2030 Gemiddeld per jaar
€ 4.000 € 571,43
Planning implementatie acties per jaar
3. Natuurlijke beheersing overlastgevende soorten
Acties
Beschrijving
3.1
Informeren over ratten
Gemeente verstrekt op website informatie over preventieve maatregelen tegen ratten. Het gaat met name om communicatie. Ratten komen vooral af op (afval van) voedsel en niet zozeer op (natuurlijk) groen.
3.2
Natuurlijke bestrijding eikenprocessierups
Jaarlijks worden locaties in kaart gebracht. Locaties met meeste overlast inrichten en beheren voor natuurlijke bestrijding. Ofwel ecologisch beheer, toevoegen struiklaag, inzaaien specifieke eprmengsels, uitdelen vogel- en vleermuiskasten. Dit wordt opgenomen in het ecologisch bermbeheerplan.
3.3
Informeren algemeen
Gemeente verstrekt op website informatie over invasieve exoten, het beperken van bestrijdingsmiddelen, voorkomen van overlast van (beschermde) soorten op een diervriendelijke manier (denk bijvoorbeeld aan steenmarter). Uitwerken in communicatieplan.
3.4
Opstellen en uitvoeren beheerplan invasieve exoten
2024
2025
2026
2027
2028
2029
2030
Preventieve maatregelen en informatie toevoegen op website.
Acties in beheer en inrichting, zie koppeling met actie 1.2 en 5.5
Acties in beheer en inrichting, zie koppeling met actie 1.2 en 5.5
Acties in beheer en inrichting, zie koppeling met actie 1.2 en 5.5
Acties in beheer en inrichting, zie koppeling met actie 1.2 en 5.5
€0
Acties in beheer en inrichting, zie koppeling met actie 1.2 en 5.5
Informatie toevoegen op website.
Opstellen beheerplan invasieve exoten
Uitvoering en ontwikkelingen aanpak bijhouden
Acties in beheer en inrichting, zie koppeling met actie 1.2 en 5.5
Acties in beheer en inrichting, zie koppeling met actie 1.2 en 5.5
Controleren en actualiseren informatie
Uitvoering en ontwikkelingen aanpak bijhouden
Uitvoering en ontwikkelingen aanpak bijhouden
Kostenraming
Uitvoering en ontwikkelingen aanpak bijhouden
Uitvoering en ontwikkelingen aanpak bijhouden
€0
€0
Uitvoering en ontwikkelingen aanpak bijhouden
€0
Totaal 2024-2030 Gemiddeld per jaar
€0 € 0,00
Planning implementatie acties per jaar Acties
4.1
Bloemrijke dijken
Beschrijving
De gemeente gaat zich samen met het waterschap inzetten voor meer bloemrijke dijken; aantrekkelijk voor planten, dieren én mensen. Met uiteindelijke doel de hele dijk ecologisch te beheren. Goed beginpunt lijkt door meer maatwerk toe te passen in het ecologische beheer van de dijk en aangrenzende zones, zoals het gebied tussen Molendam en Klapstraat.
2024
2025
2026
Peilen wat de huidige stand van zaken is bij het Waterschap
2027
2028
Afstemming Waterschap
2029
2030
Afstemming Waterschap
Kostenraming
€0
4. Versterken groen-blauw netwerk
Uitgangspunt is de aanpak door beherende organisatie zelf, dus Waterschap op gronden van het Waterschap.
4.2
Versterken EVZ
De natuurzones zijn grotendeels gerealiseerd, maar er blijft een restopgave om de inrichting af te ronden. Er schort vaak iets aan de inrichting en het beheer ervan. Door aanpassingen in het beheer en aanvullende inrichtingsmaatregelen kunnen de bestaande structuren relatief eenvoudig geoptimaliseerd worden als ecologische verbinding. De gronden zijn echter veelal in eigendom van particulieren. De gemeente gaat samen met provincie Gelderland, de grondeigenaren, wegbeheerders en agrarische collectieven op zoek naar oplossingen om de EVZ af te ronden en goed te beheren. Vooralsnog zijn acties gericht op kansen die zich voordoen. Bijvoorbeeld bij functieverandering van boerderijen of aanleg van een zonnepark.
Kansen signaleren en aanpakken
Kansen signaleren en aanpakken
4.3
Kleinschalig cultuurlandschap rondom bebouwde kom
De gemeente gaat samen met andere partijen werken aan het herstellen en versterken van Onderzoeken of er uitvoering onderdelen kleinschalige landschapselementen. Met name de zones rondom de kernen en recreatieroute lenen zich financieringmogelijkhede hier goed voor. Denk aan een mozaïek van bosjes, houtwallen, hagen, kruidenrijke graslanden, kleine n zijn akkertjes, boomgaarden en natuurvriendelijke sloten en poelen.
Evaluatie provincie
Kansen signaleren en aanpakken
Kansen signaleren en aanpakken
Kansen signaleren en aanpakken
Evaluatie provincie
€0
uitvoering onderdelen
uitvoering onderdelen
uitvoering onderdelen
uitvoering onderdelen
uitvoering onderdelen
€0
De gemeente gaat door met de stimuleringsregeling voor kleinschalige landschapselementen. Daarnaast onderzoekt de gemeente mogelijkheden voor ondersteuning in het beheer ervan. Hierbij is de gemeente afhankelijk van de subsidieregeling van de provincie (50% provincie en 50% gemeente). Geschikte wandelroute met ecologisch thema is bijvoorbeeld een aangesloten wandelroute vanaf nevengeul Afferden + klompenpad + route langs het water.
4.4
Groene zones Omgevingsplannen
In het kader van de omgevingsvisie gaat de gemeente onderzoeken hoe de groene zones open en landelijk gehouden kunnen worden in de omgevingsplannen.
Onderzoek en uitwerking
Onderzoek en uitwerking
Onderzoek en uitwerking
€0
Gebaseerd op de landschappelijke analyse; ecologisch en landschappelijk waardevolle gebieden (buiten N2000 en GNN) beschermen en zone's markeren waar ingezet wordt op nieuwe verbindingen (denk aan noord-zuid verbinding) en het voorkomen van volbouwen. Op deze kaart wordt het gebied Kweldam Deest en Klapstraat Afferden gelegen tussen Van Heemstraweg en Waalbandijk meegenomen als waardevol gebied.
4.5
Opstellen ecologische waardekaart
Landschapskansen Hier worden ook kansen verkend waar landschapselementen, nestkasten of natuurvriendelijke landbouw mogelijk is.
Verkennen landschapsen faunakansen
Conceptkaart
Definitieve kaart
Realisatie
Realisatie
Realisatie
Evaluatie kaart
€0
Faunakansen Hier worden onveilige oversteken voor fauna (zoogdieren en amfibieën) gemarkeerd zodat hier veilige faunavoorzieningen gerealiseerd kunnen worden denk aan rasters en pijpen. Hier wordt onder andere het gebied bij Kweldam meegenomen voor amfibieën. Combi met actiepunt 5.3
4.6
Ecologische structuur bebouwde kom
In de bebouwde kom wordt door ecologisch beheer langs hoofdwegen en parken, vergroenen van de kernen en natuurinclusief bouwen en inrichten gewerkt aan het versterken van het groenblauwe netwerk. Acties zijn beschreven in speerpunt 1 en 2.
Monitoring en evaluatie
Monitoring en evaluatie
Monitoring en evaluatie
Totaal 2024-2030 Gemiddeld per jaar
€0 € 0,00
Planning implementatie acties per jaar
5. Stimuleren initiatieven en samenwerking
Acties
Beschrijving
2024
2025
2026
2027
2028
2029
2030
Overleg en uitwisselen informatie Kansen voor financiering grijpen
Overleg en uitwisselen informatie Kansen voor financiering grijpen
Overleg en uitwisselen informatie Kansen voor financiering grijpen
Kostenraming
5.1
Bloemrijke akkers en sloten
In de gemeente Druten is de aanleg van bloemrijke akkerranden zeer succesvol. De gemeente wil mooie voorbeelden in het zonnetje zetten en agrariërs en (agrarische) natuurverenigingen faciliteren om dit succes verder uit te bouwen. Dit door meer agrariërs te overtuigen mee te doen in het project en door dit netwerk uit te breiden langs sloten. De gemeente gaat in gesprek met de agrariërs, ANV, collectief rivierenland en het waterschap om richting te geven in de invulling en beheer van deze 3-meter bufferstroken. Ook gaat de gemeente verkennen of er behoefte is aan en mogelijkheden voor vergoedingen voor kwaliteitmengsel van inheemse, streekeigen plantensoorten. Dit hangt direct samen met financiering vanuit de provincie.
Oriënteren en opzetten netwerk voor nauwere samenwerking
Overleg en uitwisselen informatie Kansen voor financiering grijpen
€0
5.2
Stimuleren natuurinclusieve landbouw
In juli 2020 is het Platform Natuurinclusieve landbouw Gelderland opgericht. Dit samenwerkingsverband wordt ondersteund door de provincie. Doel is om in 2027 alle landbouwgrond in Gelderland minimaal op basisniveau natuurinclusief te krijgen. De gemeente gaat onderzoeken wat de mogelijkheden zijn om agrariërs te steunen die de transitie willen maken naar een meer natuurinclusieve en ecologische landbouw.
Informatie verzamelen en Informatie verzamelen en Informatie verzamelen en Informatie verzamelen en Informatie verzamelen en actief verstrekken actief verstrekken actief verstrekken actief verstrekken actief verstrekken
€0
5.3
Stimuleren Gidssoorten
Gidssoorten zijn ambassadeurs voor de Drutense biodiversiteit. Het zijn typerende diersoorten die iets zeggen over de kwaliteit van het natuurtype. Door deze soorten te stimuleren en hun leefgebied te verbeteren, helpen we ook allerlei andere soorten dieren en planten. De gemeente gaat gidssoorten stimuleren door informatieverstrekking, communicatie, acties te faciliteren en zelf acties te ondernemen.
Jaarlijkse actie
Jaarlijkse actie
Jaarlijkse actie
Jaarlijkse actie
Jaarlijkse actie
Jaarlijkse actie
€ 30.000
Jaarlijkse actie
Jaarlijkse actie
Jaarlijkse actie
Jaarlijkse actie
Jaarlijkse actie
Jaarlijkse actie
€ 20.000
Polderlandschap: - Grutto, kieviet, oranjetipje, teunisbloempijlstaart, grote modderkruiper - Stimuleren weidevogelbeheer, bloemrijke akkerranden en graslanden, natuurvriendelijke sloten, ruige graslandjes Kleinschalig cultuurlandschap: - Steenuil, patrijs, das, kamsalamander, citroenvlinder, weidebij - Kleinschalige landschapselementen rondom kernen, fruitboomgaarden, bloemrijke weiden, bermen en -, akkerranden, hagen, houtsingels, bosjes, nestkasten Bebouwde kom: - Egel, huismus, gewone dwergvleermuis, gehakkelde aurelia, rosse metselbij - Vergroenen dorpskernen, bloemenweiden, natuurinclusief bouwen en renoveren, egelsnelweg, uitdelen nestkasten en insectenhotels Uiterwaarden: - Scholekster, visdief, bever, rugstreeppad, rivierrombout - Ruimte voor natuur, dynamiek, aanleg poelen en watergangen, daken op bedrijventerreinen geschikt maken voor scholekster en visdief
5.4
Biodiversiteit stimuleren bij bewoners met actiedagen en uitdeelacties In combinatie met actie 1.6
Ieder jaar vindt er een actiedag plaats waarbij vaste planten, struiken, bomen, zaadmengsel en/of nestkasten (vogels, vleermuizen, insectenhotels) worden uitgedeeld aan bewoners. Dit stimuleert het vergroenen van tuinen, aanleggen van geveltuinen en verhogen biodiversiteit van particulier terrein. Zichtbare acties zijn belangrijk voor bewustwording.
5.5
1000 bomen plan uitvoeren
De gemeente plant zelf bomen en deelt ook bomen uit aan bewoners en organisaties. Hierbij wordt gekeken welke streekeigen soorten gebruikt worden, inheemse bomen en lokale fruitboomrassen.
Aanplanten en uitdelen
Aanplanten en uitdelen
Aanplanten en uitdelen
5.6
Samenwerking zoeken met Aansluiten van ecologische inrichting en beheer van groen en water tussen terreinbeheerders. Met Overleg en uitwisselen terreinbeherende organisaties name het Waterschap is een belangrijke partner. Maar ook bijvoorbeeld agrariërs en andere TBO's. informatie en agrarische sector Uitbouwen netwerk en elkaar informeren over plannen. Afstemming bermbeheer is onderdeel hiervan.
Overleg en uitwisselen informatie
Overleg en uitwisselen informatie
Overleg en uitwisselen informatie
Overleg en uitwisselen informatie
Overleg en uitwisselen informatie
Overleg en uitwisselen informatie
€0
5.7
Samenwerking zoeken met omringende gemeenten
Jaarlijks overleg
Jaarlijks overleg
Jaarlijks overleg
Jaarlijks overleg
Jaarlijks overleg
Jaarlijks overleg
€0
Verkennen hoe biodiversiteitsbeleid, ecologisch beheer en acties op elkaar aan kunnen sluiten. Uitwisselen van kennis en ervaring. Qua eigendom sluiten alleen wegen op elkaar aan.
Jaarlijks overleg
€0
Gemeente Beuningen, Wijchen en West Maas en Waal. 5.8
Vergroenen speeltuinen en speelruimtes
Bij nieuwe speeltuinen en -ruimtes worden regels en voorschriften opgenomen zodat de ontwikkelaar handvaten heeft voor de inrichting van groene speelruimtes. De normen zijn vastgelegd in het actuele speelruimtebeleid.
Opnemen regel en voorschriften in speelruimtebeleid
€0
Bij huidige speelplaatsen wordt gekeken naar de kansen voor groen en biodiversiteit wanneer deze vernieuwd worden of groot onderhoud krijgen. Totaal 2024-2030 Gemiddeld per jaar
€ 50.000 € 7.142,86
Planning implementatie acties per jaar Acties
6. Communicatie
6.1
Communicatieplan opstellen
Beschrijving
2024
Er wordt een communicatieplan opgesteld voor dit uitvoeringsplan Natuur & Biodiversiteit. Hierin wordt Communicatieplan verwerkt op welke wijze, platformen en momenten bewoners worden geinformeerd, meegenomen in opstellen de transitie en mogelijkheden voor participatie. Bijvoorbeeld door middel van folders, websites, social media. In ieder geval met fysieke informatieborden over ecologisch, insectvriendelijk bermbeheer. Waar mogelijk combineren met gemeentelijke informatieborden en gebruik van herbruikbare borden.
2025
2026
2027
2028
2029
2030
Jaarlijkse acties
Jaarlijkse acties
Jaarlijkse acties
Jaarlijkse acties
Jaarlijkse acties
Jaarlijkse acties
Kostenraming
€ 7.500
In de kosten wordt rekening gehouden met minimaal 10 plekken waar herbruikbare informatieborden worden geplaatst. Bijvoorbeeld in combinatie met inzaaiacties, herinrichting en/of invoering ecologisch beheer. En bij start van acties, successen van acties, zoekplaten van soorten, e.d.
6.2
(Online) bundelen van informatie
Online wordt informatie over natuur en biodiversiteit in Druten verzameld. Het inspireert, geeft goede voorbeelden en maakt het makkelijk voor mensen om aan te haken en tips te krijgen. De gemeente verkend welke vorm het meest geschikt is in het communicatieplan.
Informatie toevoegen op website.
updaten informatie
updaten informatie
€0
Totaal 2024-2030 Gemiddeld per jaar
€ 7.500 € 1.071,43
Planning implementatie acties per jaar
7. Monitoring en evaluatie
Acties
Beschrijving
7.1
Evaluatie acties beleidsplan
De gemeente evalueert ieder jaar welke acties zijn uitgevoerd, wat daarvan het resultaat is en of de planning evt. aangepast moet worden. Elk jaar wordt deze tabel aangevuld toelichting in beknopte memo
7.2
Monitoring natuurpunten
Uitvoeren van een nieuwe natuurpunten-berekening om te monitoren of de maatregelen op wijk- en gemeenteschaal hebben geleid tot een verhoging van de biodiversiteit. Onderdeel van monitoringsplan.
7.3
Monitoring
Voor specifieke acties is het zinvol om te inventariseren of de doelsoorten er gebruik van maken. Hiervoor wordt per geval bekeken of, hoe en door wie geïnventariseerd gaat worden. Hierbij werkt de gemeente samen met vrijwilligersorganisaties en andere partijen
2024
2025
2026
2027
2028
2029
2030
Evaluatie in Q4
Evaluatie in Q4
Evaluatie in Q4
Evaluatie in Q4
Evaluatie in Q4
Evaluatie in Q4
Evaluatie in Q4
Kostenraming
€0
Uitvoeren berekening
Opstellen monitoringsplan
Monitoring en evaluatie
Monitoring en evaluatie
Monitoring en evaluatie
Monitoring en evaluatie
€ 3.000
Monitoring en evaluatie
€ 5.000
Inventarisatie monitoringswijze en inzet vrijwilligers Totaal 2024-2030 Gemiddeld per jaar Geheel totaal 2024-2030 Gemiddeld per jaar
€ 8.000 € 1.142,86 € 204.500 € 29.214
BIJLAGEN
BIJLAGE 1
TOELICHTING ECOLOGISCH BEHEER EN AFWEGINGSKADER INZAAIEN ECOLOGISCH GROENBEHEER Bij ecologisch beheer wordt specifiek rekening gehouden met flora- en fauna. Je krijgt veel structuur en variatie wat resulteert in een natuurlijk beeld met veel kruiden en bloemen. Door ecologisch te maaien, krijgt de biodiversiteit een flinke stimulans. Ecologisch beheer kent verschillende vormen. De wijze waarop beheerd wordt, is afhankelijk van het doel, de functie en de omstandigheden in de bodem, waterhuishouding en vegetatie. Hieronder wordt een beschrijving gegeven wat de gemeente verstaat onder ecologisch beheer:
Hoeveel maaien? Maai gefaseerd en laat bij elke maaibeurt 20 – 50% van de vegetatie ongemaaid. Hou het kleinschalig en laat bij voorkeur niet meer dan 100 m tussen de niet gemaaide stukken. Houd rekening met aanwezige ecologische waarden en laat vooral bloemrijke en zonnige stukken staan. Laat de niet gemaaide stukken ook in de winter staan en rouleer de niet gemaaide stukken door het jaar heen.
ECOLOGISCH MAAIBEHEER Het toverwoord voor ecologisch beheer is faseren. Faseren in ruimte en tijd. Er zijn vier belangrijke factoren:
Maaisel afvoeren: het maaisel wordt altijd afgevoerd, zowel maaisel van sloten als bermen. Hierdoor worden overtollige voedingsstoffen afgevoerd. Wanneer het maaisel niet afgevoerd wordt, ontstaat een vervilte laag van deels verteerd gewas en verstikt de bodem. Een ander belangrijk effect is dat er voldoende licht op de bodem komt, waardoor zaden en kiemplanten zich kunnen ontwikkelen.
1. 2. 3. 4.
Gemiddeld zal er dus 3 keer per jaar gemaaid moeten worden. Dit geeft variatie in structuur, lange bloeiperioden, vernieuwing van planten en geeft de beheerder bovendien en goede spreiding in arbeid.
hoe vaak gemaaid wordt; wanneer gemaaid wordt; hoeveel gemaaid wordt; maaisel afvoeren.
Hoe vaak maaien? De frequentie, hoe vaak gemaaid
wordt, wordt bepaald door het voedsel in de bodem. Op voedselrijke bodems, zoals klei, wordt vaker gemaaid (2 – 5 keer per jaar). Op de minder voedselrijke bodems (zoals zand) wordt minder vaak gemaaid (1 – 3 keer per jaar). Maar maatwerk is belangrijk, er moet flexibel genoeg omgegaan worden om hiervan af te kunnen wijken.
Wanneer maaien? Gemiddeld zal er 3 keer per jaar gemaaid moeten worden. Dit zal over het algemeen plaatsvinden het voorjaar, de zomer en het najaar: april/ mei: juli/augustus en oktober/november. De maaibeurt in het voorjaar is belangrijk om dominantie van grassen te doorbreken in meer voedselrijke gronden. Voor het maaien wordt idealiter eerst het zwerfafval opgeruimd, zeker op plekken waar veel zwerfafval zich ophopen.
Bron: Cruydt Hoeck
Bron: Naturio
BELEIDS- EN UITVOERINGSPLAN NATUUR EN BIODIVERSITEIT I 41
ECOLOGISCH SNOEIEN Bij ecologisch snoeien wordt rekening gehouden met de fauna die gebruikt maakt van de hagen, struiken en bomen. Het is maatwerk omdat de wijze waarop afhankelijk is van de plantensoorten en functie. Snoeien van hagen en struiken met bloeiende en vruchtdragende soorten is het belangrijk dat struiken tot bloei kunnen komen en vruchten tot ontwikkeling kunnen komen. Daarbij moet rekening gehouden worden met de bloeitijd en vruchtdracht van de soorten. Zo bloeit meidoorn in mei-juni en rijpen de vruchten in september – oktober en bloeit hedera in oktober – november en rijpen de bessen in februari. Struiken, bomen en hagen waar vogels in kunnen broeden, mogen niet in het broedseizoen van vogels gesnoeid worden. Behalve als is aangetoond dat er geen vogels broeden op het moment. Ondanks dat er veel nuances zijn, geldt in zijn algemeenheid voor ecologisch snoeien het volgende: • Gefaseerd snoeien • Faseren in ruimte: Snoei in een gebied niet alle struiken, hagen, (knot)bomen in een keer. Laat circa de helft ongemoeid. • Faseren in tijd: Verspreid de perioden waarin gesnoeid wordt. Houdt rekening met het broedseizoen van vogels, bloeiperiode en vruchtperiode • Frequentie: • Afhankelijk van functie. Strakke hagen 1 keer per jaar. Landschappelijke hagen eens per 3-5 jaar. Heesters eens in de 5-10 jaar terugzetten indien nodig (verjongingssnoei).
Bomen onderhoudssnoei indien nodig. Knotwilgen eens in de 4-5 jaar jaar (knotten) of eens in de 2 jaar (uitdunnen) • Snoeiwijze • Bij struiken en hagen mag ook wat ‘slordiger’ gesnoeid worden. Ofwel, laat ook oud hout staat (zodat de struik weer tot bloei kan komen het komende jaar), snoeien boven de knoop (dit geeft holle stengels waar wilde bijen en zweefvliegen dankbaar gebruik van maken als nestelplek. • Kenmerkende meidoornheggen worden gevlochten • Snoeisel • Waar mogelijk snoeisel plaatsen in een takkenril of op een takkenhoop. • Indien het snoeisel versnipperd wordt, deze niet verspreiden in de groenvakken of bosjes, dit belemmert de ontwikkeling van een kruidlaag. Snippers mogen wel op een hoop geplaats worden of anders afgevoerd en elders toegepast
AFWEGINGSKADER INZAAIEN Eén van de doelen van ecologisch beheer is het creëren van een aantrekkelijke omgeving en bloemrijke bermen en graslanden. Dit kan middels aangepast beheer of het opnieuw in- zaaien met een bloemrijk mengsel. Inzaaien geeft snel resultaat en een mooi beeld, maar is ook duurder en niet altijd van toegevoegde waarde voor biodiversiteit. Aanpassen van beheer is goedkoper en heeft ecologisch gezien veelal de voorkeur omdat uitgegaan wordt van natuurlijke processen en de locatie specifieke zaadbank in de bodem. Echter, omvorming via beheer kan een langdurig proces zijn wat niet altijd tot het gewenste resultaat leidt. Zo kan ecologisch beheer van een dichte grasmat resulteren in een eenvormige grasvegetatie. Dit heeft lage natuurwaarde en oogt niet aantrekkelijk. Met name in de bebouwde kom kan dit het draagvlak voor ecologisch beheer verlagen. In veel gemeenten wordt daarom vaak gekozen om kruidenrijke mengsels in te zaaien. Afhankelijk van de staat van de vegetatie en bodem wordt gekozen om de grasmat deels te verwijderen of open te maken. Er zal per geval een afweging gemaakt moeten worden of het loont om in te zaaien of de vegetatie spontaan op te laten komen. In de regel wordt in het buitengebied van Druten terughoudend omgegaan met inzaaien. In de bebouwde kom kan snel resultaat en een mooi, bloemrijk beeld belangrijker zijn.
Indien gekozen wordt voor inzaaien worden inheemse, streekeigen kruidenmengsels gebruikt, passend bij het bodemtype.
Bron: Naturio
BELEIDS- EN UITVOERINGSPLAN NATUUR EN BIODIVERSITEIT I 42
BIJLAGE 2
ACHTERGROND ANALYSE - LANDSCHAP LIGGING De gemeente Druten ligt midden in het land van Maas en Waal en omvat de kernen Afferden, Druten, Puiflijk, Molenhoek en Horssen. De noordzijde van de gemeente grenst aan de Waal. De zuidzijde van de gemeente rijkt bijna tot aan de Maas bij Appeltern. Aan de oostzijde grenst de gemeente aan de gemeente Beuningen en aan de westzijde aan de gemeente West Maas en Waal. Naast de rivieren is de Maas en Waal weg (de N322) een belangrijk structurerend element. Ten noorden van Molenhoek doorsnijdt de Wetering en de Leigraaf de gemeente van oost naar west. Deze gegraven watergangen zijn al sinds lange tijd belangrijk voor het waterbeheer in deze omgeving.
Topografische kaart gemeente Druten: Bron: Sweco
BELEIDS- EN UITVOERINGSPLAN NATUUR EN BIODIVERSITEIT I 43
GEOMORFOLOGIE De bodem en de elementen vormen de basis voor ons landschap. Ligt een gebied hoog of laag, is het nat of droog, bestaat de bodem uit klei of zand. De elementen die bepalend zijn voor ons landschap zijn in Nederland vaak verbonden met het water. De stroming van (oude) rivieren, de invloed van de zee en de getijdewerking, maar ook de invloed van wind en ijs in het verleden. Al die processen samen hebben invloed op het landschap van vandaag. Want het zijn deze processen die de bodem hebben gevormd. De geomorfologische kaart vertelt het verhaal van het ontstaan en de opbouw van de bodem.
zijn zandige verhogingen in het landschap; ontstaan door winderosie rond de ijstijden. De opvallende boogvorm is te verklaren door de windrichting. Het systeem van Maas en Waal was rond de ijstijden een netwerk aan vlechtende rivieren. Door toename aan begroeiing en door het aanleggen van dijken door de mens is het vlechtwerk aan rivieren omgevormd tot enkele hoofdstromen. In de ondergrond en op de geomorfologische kaart zijn nog wel de restgeul en de oude stroomrug van de In de ondergrond en op de geomorfologische kaart zijn oude restgeul en stroomruggen van de verdwenen rivieren terug te vinden.
Op de geomofologische kaart van Druten en omgeving is een duidelijk opbouw te zien in oost-west richting. Dit komt door de invloed van de rivieren Waal in het noorden en Maas in het zuiden.
De eerste dijken zijn aangelegd rond 1100 na christus. Met de eerste dijken kwamen de rivieren meer vast te liggen in de bedding en ontstonden de uiterwaarden. In de loop van de tijd werden grote meanders verwijderd. Maar de rivieren bleven niet altijd in de bedding. Dijkdoorbraken zijn ook in de bodem terug te vinden als wielen en doorbraakwaaiers. Bijvoorbeeld bij de wielen ten noorden van Afferden. De doorbraakwaaier bestaat uit een lichte verhoging rond de wielen waar klei vermengd is met zand en grind. De kracht van het water dat door de dijk brak, spoelt de grond weg op de plek van het wiel, waarna de weggeslagen grond achter het wiel neerslaat. Door de samenstelling ontwateren de gronden van een doorbraakwaaier relatief goed en warmen eerder op, wat onder andere gunstig is voor boomgaarden.
Dicht bij de rivier is in het verleden het grovere en zwaardere materiaal afgezet. Dit komt terug in het landschap als de oeverwal. De oeverwallen kenmerken zich door een hogere band dicht bij de rivier waarvan de bodem meer zand bevat. Achter de oeverwallen, verder van de rivier liggen de lagere komgronden. Hier is in het verleden het lichtere en fijnere materiaal afgezet. De komgronden hebben dan ook bodems die bestaan uit klei. Opvallend voor Druten is de band aan rivierduinen die zich tussen de noordelijke oeverwal van de Waal en de zuidelijke oeverwal van de Maas bevindt. De rivierduinen
Geomorfologische kaart Bron: provincie Gelderland, bewerking Sweco
BELEIDS- EN UITVOERINGSPLAN NATUUR EN BIODIVERSITEIT I 44
HISTORIE Uit de historische kaarten blijkt goed de verwevenheid tussen het landschap en de ondergrond. De oeverwallen en rivierduinkopjes zijn goed terug te vinden op de historische kaart uit 1875. Deze hogere en drogere gronden zijn namelijk op de oude kaart lichter van kleur. De gronden zijn voornamelijk in gebruik als akkerland. In tegenstelling tot de groengekleurde gronden die in gebruik zijn als weiland. De grens van de oude weidegronden komt vrijwel naadloos overeen met de grens van de lagere en nattere komgronden. De kernen en de belangrijkste verbindingswegen volgen eveneens de hogere en drogere gronden van de oeverwal en de rivierduinen. Dit is goed zichtbaar bij de Velstraat die vanaf Puiflijk naar het westen voert en de gebogen contour van de rivierduin rand naar het westen volgt. Ook in het dorp Deest vindt men meerder zichtbare en bewoonde rivierduinen en de Scharrenbrugse straat tussen Puiflijk en Druten volgt de contouren van een rivierduin. De verschillende rivierduinkopjes zijn op de historische kaart aangegeven met hellingstrepen, wat aangeeft dat de plek hoger ligt dan de omgeving. Dit is onder andere zichtbaar bij Afferden, Puiflijk, Molenhoek richting Bergharen. De huidige Schutlakenweg tussen Druten en Puiflijk ligt ongeveer ter hoogte van een oude restgeul.
Dat is niet zo vreemd want de term schutlaken is samengesteld uit de woorden “schutten” wat “water door een sluis laten stromen” betekent “laak” wat de plaats is waar water vrij geloosd kan worden op de rivier door een opening in de stroomrug. Een schutlaken is dus een plek waar het water uit de polder in een grotere watergang
kon worden afgevoerd zoals de Wetering en de Leigraaf. Deze oude watergangen zijn weliswaar (grotendeels) gegraven, ze liggen over het algemeen wel op de meest logische plek. Dus in een laagte of natte zone, of op de plek van een oude restgeul. Op de oude topografische kaarten is heel goed te zien dat Puiflijk en Druten oorspronkelijk twee verschillende dorpen zijn. Druten is ontstaan op de zuidelijke oeverwal van de Waal, terwijl Puiflijk is ontstaan op de hogere gronden van de rivierduin. Vanaf 1965 zijn beide kernen gegroeid, waardoor de bebouwing van Puiflijk en Druten uiteindelijk tegen elkaar aan komt te liggen. Bij Afferden bevinden de oude begraafplaats en kerktoren zich op een rivierduin, terwijl een groot deel van de oude bebouwing zich als een lint op de oeverwal heeft ontwikkeld. Ook Afferden is in de loop van de tijd gegroeid, waarbij de bebouwing de oorspronkelijke ruimte tussen de rivierduin en de oeverwal langzaam heeft opgevuld. Molenhoek dankt haar naam aan de oude korenmolen die hier stond. Ten westen van de kern Horssen ligt het Huis Horssen. Dit landhuis maakt onderdeel uit van het landgoed dat zelfs voorzien was van een kasteel. Het kasteel is in de negentiende eeuw gesloopt maar de resten zijn ondergronds nog wel aanwezig. Het landgoed van Huis Horssen bestaat uit verschillende bossen en landerijen met in een van de bossen ook een eendenkooi.
Topografische kaart 1875 Bron: topotijdreis. Bewerking door Sweco
BELEIDS- EN UITVOERINGSPLAN NATUUR EN BIODIVERSITEIT I 45
LANDSCHAPSTYPEN Op basis van de geomorfologische kaart en de historische topkaart (zie bijlages bijvoorbeeld) is een kaart opgesteld met daarin de verschillende landschapstypen voor de gemeente Druten. Deze landschapstypen zijn gebaseerd op de landschapstypen die gehanteerd worden in het Landschapsontwikkelingsplan Beuningen, Druten, Wijchen uit 2006. Voor Druten onderscheiden we de volgende landschapstypen: • Uiterwaarden • Oeverwallen • Komgronden • Rivierduinen Daarnaast zijn de volgende specifieke elementen aangegeven: • Afgravingen • Doorbraakwaaier • Bos • Bebouwing Op de kaart met de landschapstypen is de bebouwing aangegeven en de vlakken met bos zijn ingetekend. Hierdoor is het is het verschil tussen meer besloten gebieden en meer open gebieden zichtbaar.
te versterken, blijft niet alleen het landschap leesbaar en beleefbaar. Het helpt ook om de biodiversiteit te versterken. Door bij ruimtelijke ingrepen aan te sluiten bij de karakteristieke eigenschappen van het landschap, sluit je ook aan bij de bodem en de omstandigheden van de plek. Bij de juiste keuzes profiteert de biodiversiteit er ook van. Dus het versterken van de landschapstypen en het versterken van de biodiversiteit kunnen zeer goed hand in hand gaan.
Uiterwaarden
Een van de kenmerken van de uiterwaarden is het reliëf, met zomerdijk, kribben, tichelgaten, Waalbandijk, en de nevengeul. In de afgelopen twintig jaar is het oppervlakte water flink toegenomen in de uiterwaarden. Er is meer ruimte voor de rivier. Het landgebruik bestaat uit weilanden, zachthoutooibossen, plassen en geulen. De verkaveling ontbreekt of is onregelmatig. Incidenteel op de dijk of op de rivier gericht. De uiterwaarden bevatten slechts incidenteel bebouwing. Een enkele steenfabriek, tijdelijke bebouwing gekoppeld aan de delfstoffenwinning en de bijbehorende haven en het dijkmagazijn op de dijk. Kenmerkend is het weidse uitzicht vanaf de dijk en de natuurlijke uitstraling. Dit vormt een contrast met de tijdelijke industriële uitstraling van de delfstoffenwinning.
Ieder landschapstype heeft haar eigen karakteristiek en kenmerken. Door bewust om te gaan met die kenmerken, ze te herkennen, behouden en waar nodig
Landschapstypen gemeente Druten. Bron: Sweco
BELEIDS- EN UITVOERINGSPLAN NATUUR EN BIODIVERSITEIT I 46
Oeverwal
De oeverwal reikt vanaf de Waalbandijk naar het zuiden. De wal volgt de oost-west oriëntatie van de rivier. De wal ligt licht verhoogd in het landschap en wordt naar het zuiden toe steeds lager. De Waaloeverwallen zijn redelijk breed, voorzien van oude wegen en lintbebouwing. De verkaveling is onregelmatig, kleinschalig en blokvormig. Het landgebruik is divers met boomgaarden, akkers en weilanden, bebouwingskernen en wegen. De oude kernen Druten en Deest liggen op de oeverwal, net als een deel van Afferden. Ook de oude verbindingswegen tussen deze kernen bevinden zich grotendeels op de oeverwal. Van oudsher is het kleinschalige enigszins besloten karakter kenmerkend voor dit gebied.
Doorbraakwaaier
Een bijzonder onderdeel van de oeverwallen zijn de doorbraakwaaiers. In de gemeente Druten zijn doorbraakwaaiers te vinden ten noorden van Afferden aan de zuidzijde van de verschillende wielen. De Waalbandijk slingert hier boven de wielen langs. Ook aan de zuidzijde van het wiel binnen de bebouwde kom van Deest bevindt zich een kleine doorbraakwaaier. De waaiers zijn ontstaan vanuit de Waal en waaieren uit van noord naar zuidelijke richting. Ook helemaal in het zuiden van de gemeente, ten zuiden van Horssen tegen Appeltern aan ligt een doorbraak waaier. Deze doorbraakwaaier is ontstaan vanaf de Maas en waaiert dus uit in noordelijke richting. Doorbraakwaaiers bestaan uit het materiaal dat bij een dijkdoorbraak wordt weggespoeld en achter het gat weer neerslaat. De bodem bestaat vaak uit zavel, een mengsel van klei, zand en grind. Door hun samenstelling ontwateren deze gronden goed, zijn ze vruchtbaar en warmen ze eerder op. Het zijn gunstige gronden voor onder andere boomgaarden.
Komgronden
De komgronden zijn relatief laag en vlak. De komgronden hebben een rationele verkaveling en hebben een grootschalig en open karakter. Van oorsprong zijn de natte gronden veelal in gebruik als weiland. Tegenwoordig is een deel van de gronden ook in gebruik als (mais) akker. De bebouwing in de komgronden beperkt zich tot verspreide (agrarische) erven voorzien van woonhuis en grote schuur. De erven en ook enkele wegen zijn voorzien van stoere rijen beplanting. Vaak populier, es of iep.
De Maas en Waalweg is een belangrijk structurerend element in het landschap. Tegelijkertijd is deze weg ook een barrière voor zowel mens als dier. Van oudsher is de Broekse Leigraaf en Rijksche Wetering een belangrijk structurerend element in de komgronden. Via deze watergangen werd en wordt het waterpeil in de komgronden mede bepaald. Langs de Broekse Leigraaf liggen verschillende bosjes en dat maakt de watergang tot een interessante ecologische verbinding.
Afgravingen
In verschillende perioden is op grotere en kleinere schaal zand, klei of grind gewonnen. Niet alleen in de uiterwaarden, maar ook in de komgronden. De afgegraven gebieden zijn vaak plassen geworden. Ook nu vindt nog zandwinning plaats in de komgronden, bijvoorbeeld net over de gemeentegrens met Beuningen ten zuidoosten van Deest. De zand en kleiwinningsplassen hebben lokaal voor een ander landschap gezorgd in het kommengebied. De kenmerkende grootschalige openheid en agrarisch gebruik is vervangen door water, omgeven door bosjes. Afhankelijk van de eigenschappen van de plas biedt dit kansen voor natuurontwikkeling, recreatie of zelfs energieopwekking. Zo is het Uivermeertje ten zuiden van Deest voorzien van drijvende zonnepanelen.
Rivierduinen en donken
Een opvallend element in het landschap van Druten zijn de rivierduinen en donken. De rivierduinen liggen als een hoge band tussen de komgronden van de Waal in het noorden en de komgronden van de Maas in het zuiden. De rivierduinen hebben een opvallende gebogen vorm als gevolg van de wind en steken duidelijk boven het omringende landschap uit. De bodem bestaat uit zand, in tegenstelling tot de klei in de omringende komgronden. De donken zijn kleinere geïsoleerde zandbultjes in het landschap. Door de hoge ligging, de kleinschaligheid en het meer besloten karakter met relatief veel bos, wijken de rivierduinen en donken duidelijk af van de omgeving. Ook oude bewoningskernen, linten en oude wegen zijn vaak terug te vinden op de rivierduinen en de donken. De verkaveling is vaak onregelmatig, oorspronkelijk met bosjes afgewisseld met weilanden en akkers. Landgoed Horssen is met haar bossen en de eendenkooi een van de grotere bosgebieden in de gemeente.
BELEIDS- EN UITVOERINGSPLAN NATUUR EN BIODIVERSITEIT I 47
BIJLAGE 3
ACHTERGROND ANALYSE - NATUUR NATUURNETWERK Natuurnetwerk Nederland (NNN) bestaat uit Natura 2000 gebieden, aangevuld het provinciaal beschermde natuurgebieden. De Uiterwaarden van gemeente Druten zijn onderdeel van het Natura 2000 gebied Rijntakken, een Europees beschermd natuurgebied. Daarnaast zijn gebieden aanwezig die onderdeel zijn van het Gelders natuurnetwerk (GNN) en de Groene ontwikkelingszone (GO). Deze gebieden hebben een beschermde status en komen voort uit het provinciaal natuurbeleid. De GO verbindt natuurgebieden, de ecologische verbindingszone (EVZ) Heumen - Horssen is daar onderdeel van. De huidige natuurgebieden binnen de gemeente Druten zijn net als in de buurgemeentes, enerzijds gekoppeld aan de rivieren en anderzijds aan de rivierduinen. Dit zorgt voor twee stroken met natuurgebieden: Eén parallel aan de Waal aan de noordzijde van de gemeente Druten. Met de Afferdense en Deestse Waarden en de Uiterwaarden Waal en een aantal wielen. En één parallel aan de Wetering en de Leigraaf die de verbinding legt met de rivierduinen van Bergharen, Hernen en Wijchen. Hier bevinden zich kleinschalig cultuurlandschap met onder andere de Broeksche Leigraaf, de Rijkse Wetering met enkele bosschages, Landgoed Heerlijkheid Horssen en de Eendenkooi.
Bron: Sweco
Een echte ecologische verbinding tussen deze twee zones middels stapstenen of andere natuurgebieden ontbreekt. De zone tussen de natuurzones bestaat uit bebouwde kommen, kleinschalig cultuurlandschap rond Afferden en Deest, open polderlandschap en zandwinplassen. Deze gebieden hebben ook haar natuurwaarden. Zo is het gebied bij Puiflijk onlangs aangewezen als weidevogelgebied, vormen kruidenrijke bermen, sloten hagen, boomgaarden, houtwallen, hagen en erven een fijnmazig netwerk.
Bron: Sweco
BELEIDS- EN UITVOERINGSPLAN NATUUR EN BIODIVERSITEIT I 48
ANALYSE SOORTEN Voor de analyse van de natuurwaarden is gekeken naar de verspreiding van allerlei soorten planten en dieren. De verspreidingsgegevens van soorten zijn gehaald uit de Nationale Databank Flora en Fauna (NDFF), de meest complete databank. In de afgelopen 10 jaar (2013 t/m 2023) zijn in meer dan 55.000 waarnemingen ingevoerd in de gemeente Druten. Deze waarnemingen zijn veelal door bewoners ingevoerd en verspreid door de gemeente gedaan. De meeste waarnemingen die zijn ingevoerd behoren tot de soortgroep vogels, gevolgd door vaatplanten. In totaal zijn er 2375 verschillende soorten waargenomen, waarvan 139 rode lijstsoorten. De meeste ingevoerde soorten behoren tot de soortgroep vaatplanten, gevolgd door geleedpotigen. Hoe verhoudt dit aantal ingevoerde soorten zich ten opzichte van andere gemeenten? De NDFF geeft geen rankschikking, maar op de site waarneming.nl (belangrijke bron van de NDFF) wordt het aantal waarnemingen en soorten per gemeente bijgehouden. Hieruit blijkt dat de gemeente Druten zich bevindt in de lagere regionen tussen plek 280 en 300, van de in totaal 360 gemeenten.
In de gemeente Druten komen dus allerlei verschillende soorten planten en dieren voor. De meeste zijn algemene soorten, die zeker een steun in de rug kunnen gebruiken. Maar er komen ook bijzondere en zeldzame soorten voor die meer specifiekere eisen hebben aan hun leefomgeving: • De Afferdense en Deestse Waarden en de overige uiterwaarden langs de Waal zijn populaire plekken om allerlei soorten vogels te spotten. Van algemene vogels tot aan zeer zeldzame gasten. Zoals de kemphaan, kwak, dwergmeeuw en scholekster. Maar hier is ook veelvuldig de bever te vinden, evenals de rugstreeppad en rivierrombout. • Het kleinschalige cultuurlandschap is het thuis van soorten als kerkuil, steenuil, patrijs, huiszwaluw, das, hermelijn, kamsalamander en de gewone grootoorvleermuis. • Het open polderlandschap is een ideale plek voor weidevogels, zoals de grutto, tureluur, velleeuwerik en kievit en het netwerk aan sloten is het leefgebied van de grote modderkruiper. • In de bebouwde kom vinden huismussen, gierzwaluwen en vleermuizen een onderdak, maar ook de zeldzame klimopbij. • In populierenbossen kan je de vermiljoenkever tegenkomen, in ruigtes een teunisbloempijlstaart en in kruidenrijke bermen soorten als oranje zandoogje, kleine parelmoervlinder en de weidebij.
Ingevoerde waarnemingen
Aantal waarnemingen per soortgroep in gemeente Druten (NDFF)
Dichtheid verspreidingsdata
Aantal soorten per soortgroep in gemeente Druten
BELEIDS- EN UITVOERINGSPLAN NATUUR EN BIODIVERSITEIT I 49
BIJLAGE 4
ACHTERGROND NATUURPUNTEN Het landschap, de natuurtypen en de flora en fauna vormen samen de natuurwaarden in Druten. Om hier meer inzicht in te krijgen is gebruik gemaakt van de natuurpuntensystematiek. De systematiek is ontwikkeld door PBL3. Sweco heeft het natuurpuntensysteem verder ontwikkeld in opdracht van het Platform Biodiversiteit, Ecosystemen & Economie (BEE)4. Sweco heeft hierna de natuurpuntencalculator5 ontwikkeld, die met een FME-script en gebruik van (semi)openbare data de ingewikkelde berekeningen op uniforme en navolgbare wijze en eenduidige wijze uitvoert. De systematiek is getoetst en toegepast door onder meer de WUR6, RUG7, RWS8 en Sweco. De natuurpuntensystematiek is een efficiënte en objectieve methode om de natuurwaarden van een gebied in kaart te brengen. Natuurpunten zijn ook geschikt om het verloop van de natuurwaarden en biodiversiteit te monitoren en evalueren. Door overeen aantal jaren de berekening te herhalen. WAT ZIJN NATUURPUNTEN? Natuurpunten zijn een maat voor biodiversiteit. Ze geven een score aan natuurwaarden van een gebied. De
score wordt bepaald door een weegfactor (waarde van natuurtype), de kwaliteit (% aanwezige doelsoorten) en de oppervlakte (ha). Kortom, natuurpunten = weegfactor * kwaliteit * oppervlakte. BEREKENING NATUURPUNTEN De methode die voor de natuurpuntenberekening van Druten is gebruikt staat beschreven in bijlage 1. De calculator maakt enkel gebruik van bestaande gegevens van (semi)openbare (GIS)databronnen. We bepalen eerst de natuurtypen en daarna berekenen we voor alle vlakken de natuurpunten aan de hand van de aanwezigheid van de doelsoorten voor het specifieke natuurtypen. NATUURTYPEN Ten eerste hebben we de natuurtypen laten bepalen. Dit betreffen natuurtypen zoals gehanteerd door de provincies en de overkoepelende organisatie BIJ12 (IndexNL) en voor stedelijk gebied hanteren we de werkwijze van de WUR. Het resultaat is onderstaande kaart. Het grootste deel van de gemeente bestaat uit akkerland, grasland en stedelijk groen, gevolg door rivier en moeraslandschap. Er is opvallend weinig bos aanwezig binnen de gemeente.