4f99af8b-b36d-484f-84aa-71eea937ffb7.pdf

Daarnaast maken we gebruik van de faciliteiten die het Huis van de Gemeente biedt, om samenwerking in de triage en de behandeling van meldingen, vragen, aanvragen en initiatieven te bevorderen.

Pakket T Wonen en bouwen Inhoud Het pakket bestaat uit activiteiten die gericht zijn op de ruimtelijke ontwikkeling/ordening (ontwikkelingsvisie, bestemmingsplannen, welstandstoezicht en handhaving), volkshuisvesting (woningbouw nieuw en bestaand, woonwagencentrum), verduurzaming woningvoorraad en warmtetransitie en bouwgrondexploitaties, met als doel een aantrekkelijke woongemeente. Ontwikkelingen De druk op de woningmarkt is de afgelopen periode sterk toegenomen. Prijzen van koopwoningen zijn fors gestegen en het is voor starters en doorstromers steeds lastiger om een geschikte woning te vinden. Daarnaast speelt ook de vergrijzing een rol. Het aantal ouderen in Dronten neemt toe, terwijl er een opgave ligt voor voldoende geschikte woningen voor deze doelgroep. Hoewel er voorzichtige signalen zijn die duiden op enige afkoeling van de markt, gaan wij er vooralsnog vanuit dat ook in 2023 de vraag het aanbod fors zal overtreffen. Daartegenover staat dat bouwkostenstijgingen, leveringstijden en krapte op de arbeidsmarkt de gewenste productietoename niet vergemakkelijken. Desondanks verwachten wij dat de woningbouwproductie binnen de gemeente een stijgende lijn laat zien. Voor zowel 2022 als 2023 verwachten wij (fors) meer woningen op te leveren dan de (huidige) ambitie van 250 vanuit de Perspectiefnota.

Ook in de sociale huursector en de opvang voor vluchtelingen is de druk erg hoog. Wij verwachten dat deze in 2023 opnieuw erg hoog zal zijn. De verwachting is dat Dronten weer met een vergelijkbare taakstelling voor statushouders als in 2022 te maken krijgt. Naast de toename van het aantal vluchtelingen, is er ook een toename van het aantal mensen met een zorgvraag in de sociale huursector. Hierdoor neemt de druk op de sociale huursector toe en lopen de wachttijden op. Als onderdeel van de in 2023 op te stellen nieuwe Woonvisie zal een nieuwe programmering worden vastgesteld. Hieraan vooraf gaat het eind 2022 af te ronden traject over de groei van Dronten. Zie verder ook paragraaf grondbeleid. Programmabegroting 2023

66

Beleidsdoelen 1. Voldoende en passend woningaanbod realiseren voor huidige en toekomstige inwoners; 2. Minimaal 250 woningen per jaar te realiseren volgens het vastgestelde woningbouwprogramma; 3. Inspelen op vergrijzing: ouderen stimuleren door te stromen of hun woning levensloopbestendig te maken; 4. Voldoende en passende huisvesting realiseren voor bijzondere (zorg)doelgroepen. 5. Dronten wil een aantrekkelijke woongemeente zijn voor haar inwoners; 6. Het doel van vergunningverlening is om initiatieven van aanvragers mogelijk te maken, waarbij de belangen van anderen niet onevenredig geschaad mogen worden, in aansluiting bij de waarden van de Visie op Dienstverlening en Dronten op Koers.

Welke activiteiten gaan we specifiek oppakken in 2023? Aanbesteding Beeldmateriaal (Luchtfotografie) Wat te bereiken; Aanschaffen van extra Beeldmateriaal. Hoe te bereiken; Europese aanbesteding starten waarbij voor de totale financiering € 60.000 extra benodigd is. Van deze € 60.000 is € 20.000 binnen de bestaande begroting gedekt. Toelichting; Vanuit wettelijke ontwikkelingen (Omgevingswet, dienstverlening) en gelet op efficiency is het voorstel om andere bronnen en modernere vormen van beeldmateriaal toe te passen. De organisatie gaat hiermee de kwaliteit van de basisregistraties BGT/BOR/BAG verhogen op basis van het beschikbare beeldmateriaal. Ook kan vanuit kantoor de feitelijke situatie in het veld worden beoordeeld. Voorbeelden hiervan zijn het uitvoeren van weginspecties, lokalisering van groenobjecten langs openbaar toegankelijke wegen/fietspaden/voetpaden. Ook kunnen verbouwingen (carports/dakkappelen etc.) aan de voorzijde en naast woningen geïnspecteerd worden. Wonen en bouwen • Realisatie van circa 300 – 350 nieuwe woningen; • Voortzetting in 2022 gestarte uitgifte Startersleningen en realisatie industrieel/modulair startersconcept; • Realisatie Flexwoningen; • Opstellen Woonzorgvisie; • Opstellen nieuwe Woonvisie.

Nieuw beleid Dronten Ontwikkelt – Traject Integrale Visie en Groeiscenario Woningbouw Het programma Dronten Ontwikkelt is bedoeld om te verkennen hoe onze toekomstbestendige samenleefomgeving eruit kan zien in het licht van de grote opgaven waar we ook in onze gemeente voor (komen te) staan. Denk aan woningbouwopgave, klimaatadaptatie, inclusieve samenleving, vergrijzing, duurzame landbouw, ondermijning, energie, etc. etc. De eerste fase omvat de visievorming (waar staan we, wat komt er op ons af, tot welke opgaven leidt dat en welke richtingen kiezen we dan, welke kant willen we op?). Dat levert een integrale visie op de leefomgeving. Daarbinnen besteden we specifieke aandacht aan de woningbouwopgave en de daarmee samenhangende groei van onze gemeente. Om dit visietraject goed uit te voeren, om zorgvuldige en brede participatie te kunnen realiseren leggen wij voor om € 465.000 in 2023 en € 330.000 in 2024 beschikbaar te stellen voor deze opgave. De planning van deze opgave ziet er als volgt uit: • raadsvoorstel Groeiscenario Woningbouw (dec ’22 / jan ’23); Programmabegroting 2023

67

• • • • • • • • •

raadsvoorstel Dronter Principes (dec ’22 / jan ’23); raadsvoorstel Participatie – Opzet Burgerberaad (bestaande uit kerngroepen en Dronter 30) en raadsopdracht met kaders voor dat Burgerberaad (dec ’22 / jan ’23); uitvoering participatie: Burgerberaad (kerngroepen en Dronter30) geeft visieadviezen (jan/okt ’23); opstellen planMER (indien nodig) (jul/dec ’23); raadsvoorstel Drie visie-arrangementen (nov/dec ’23); uitvoering Participatie: Digitale raadpleging inwoners over de drie visiearrangementen (jan ’24); raadsvoorstel Voorontwerp Integrale Visie (feb/mrt ’24); terinzagelegging en zienswijzen (mrt/jul ’24); raadsvoorstel Vaststelling integrale visie (uiterlijk eind 2024).

Beleidsindicatoren (BBV) Gemeenten nemen vanaf 2017 een basisset BBV beleidsindicatoren op in de begroting en het jaarverslag voor inzicht en heldere beeldvorming over de beleidsresultaten van de gemeente, en vergelijking van gemeenten onderling. Via het verplichte dashboard van Waarstaatjegemeente.nl zijn nog meer gegevens beschikbaar. In de onderstaande tabel staan de beleidsindicatoren voor dit programma van onze gemeente vergeleken met Nederland: Indicator

2019

2020

2021

2022

Gemeenten 25.000- Bron 50.000 inwoners

% Demografische druk

72,20

71,70

70,60

70,40

79,00

Omschrijving

Het aantal personen van 0 tot 20 jaar én 65 jaar of ouder per honderd personen van 20 tot 65 jaar.

Nieuw gebouwde woningen per 1.000 woningen

14,60

Omschrijving

Nieuw gebouwde woningen, exclusief overige toevoegingen, zoals transformaties.

Woonlasten 687,00 éénpersoonshuishouden in € Omschrijving

793,00

NB

850,00

7,90

NB

Basisregistraties adressen en gebouwen bewerking ABF Research

COELO, Groningen

739,00

793,00

920,00

NB

COELO, Groningen

Het gemiddelde totaalbedrag in euro's per jaar dat een meerpersoonshuishouden betaalt aan woonlasten.

WOZ-waarde woningen x 232,00 € 1.000

Omschrijving

739,00

15,50

Het gemiddelde totaalbedrag in euro's per jaar dat een eenpersoonshuishouden betaalt aan woonlasten.

Woonlasten 687,00 meerpersoonshuishoudens in € Omschrijving

19,80

CBS Bevolkingsstatistiek

247,00

262,00

NB

NB

CBS - Statistiek Waarde Onroerende Zaken

De gemiddelde WOZ-waarde van woningen.

Programmabegroting 2023

68

Wat gaat dit kosten? Lasten en Baten

(x € 1.000)

Rekenin g

Begrotin g

Begrotin g

Begrotin g

Begrotin g

2021

Begrotin g na wijziging 2022

2023

2024

2025

2026

Lasten 8S

8T

Fysieke leefomgeving/implementatie Omgevingswet Wonen en bouwen

-1.721

-1.988

-2.045

-1.703

-1.338

-1.338

-11.164

-4.450

-3.964

-3.776

-3.736

-3.703

Subtotaal Lasten

-12.886

-6.438

-6.009

-5.479

-5.074

-5.041

Baten 8S

8T

Fysieke leefomgeving/implementatie Omgevingswet Wonen en bouwen

304

4

4

4

4

4

4.355

3.209

2.959

2.959

2.959

2.959

Subtotaal Baten

4.660

3.213

2.963

2.963

2.963

2.963

-8.226

-3.225

-3.046

-2.516

-2.111

-2.078

-1.050

-

-

-

-

-

1.125

2

2

2

2

2

75

2

2

2

2

2

-8.151

-3.223

-3.044

-2.514

-2.109

-2.076

Saldo Lasten en Baten programma 8 0.10 Toevoegingen aan reserves (lasten) 0.10 Onttrekkingen uit reserves (baten) 0.10 Saldo Reserves programma 8 Resultaat programma 8

Programmabegroting 2023

69

1.3 Paragrafen Hierna worden diverse onderwerpen uitgewerkt in de zogenoemde paragrafen. Aanvullend op de informatie in de programmabegroting is dit gedetailleerde informatie over een aantal specifieke onderwerpen met beheersmatige aspecten, zoals bijvoorbeeld de lokale heffingen de investeringen in wegen, riolering etc. De onderwerpen in de paragrafen bieden een belangrijk inzicht in de financiële positie van de gemeente conform de vastgestelde beleidsuitgangspunten van deze beheersmatige activiteiten.

Paragraaf lokale heffingen Algemeen Het totale pakket van gemeentelijke heffingen wordt gelegitimeerd door de gemeenteraad vastgestelde belastingverordeningen en wettelijk vastgestelde tarieven. Voor de hoogte van de tarieven en leges gelden de volgende uitgangspunten: 1. Voortzetten van gemaakte keuzes vanuit het verleden. Voorwaarde is dat de keuzes moeten voldoen aan het wettelijk toegestane; 2. Kostendekkendheid van tarieven en leges; 3. De tarieven en leges, met uitzondering van enkele belastingen, stijgen met 6%; 4. Dit geldt uiteraard niet voor tarieven die wettelijk worden vastgelegd of waarbij via besluitvorming een ander afwijkend tarief is afgesproken; 5. De verwerking van de kaders die door de raad zijn aangegeven in de Kaderbrief.

Beleidsvoornemens ten aanzien van lokale heffingen Het beleid ten aanzien van de lokale heffingen en het overzicht op hoofdlijnen van diverse heffingen wordt onderstaand toegelicht. Het beleid over de lokale lasten is opgenomen in: • Diverse belastingverordeningen; • De nota kwijtscheldingsbeleid.

Kwijtscheldingsbeleid Indien een belastingplichtige niet of over te weinig financiële middelen beschikt om de belastingaanslag te voldoen, kan onder bepaalde voorwaarden aan deze belastingplichtige kwijtschelding worden verleend. Kwijtschelding is uitsluitend van toepassing op de riool- en afvalstoffenheffing. Door de aanscherping van het Rijksbeleid op het gebied van kwijtschelding voelen de zogenaamde minima het steeds meer in hun portemonnee.

Programmabegroting 2023

70

Gerealiseerde inkomsten Lokale heffingen genereren de volgende inkomsten in 2023: Opbrengsten lokale heffingen

Rekening

Begroting na wijziging

Begroting

Begroting

Begroting

Begroting

2021

2022

2023

2024

2025

2026

0.61 & 0.62 Onroerende zaakbelasting

10.293

10.780

11.575

11.575

11.466

11.466

7.3 afvalstoffenheffing

4.926

5.602

5.650

5.650

5.650

5.650

7.2 rioolrechten

2.550

2.719

3.145

3.183

3.220

3.258

0.2 burgerzaken

320

275

265

389

414

414

1.555

764

764

764

764

764

2.1 kabels en leidingen

157

97

97

97

97

97

3.4 (water)toeristenbelasting

935

1.220

2.270

2.270

2.270

2.270

3.4 forensenbelasting

181

169

149

149

149

149

3.3 marktgelden

23

23

23

23

23

23

7.5 grafrechten

391

405

430

430

430

430

1.2 openbare orde & veiligheid

37

39

39

39

39

39

0.63 parkeerbelasting

2

2

9

9

9

9

0.64 precariobelasting

978

0.64 reclamebelasting

142

197

208

208

208

208

22.497

22.297

24.627

24.789

24.743

24.780

(x € 1.000)

Baten

8.3 omgevingsvergunningen

Totaal

Belastingbeleid en hoofdlijnen diverse heffingen Het beleid ten aanzien van de lokale heffingen en het overzicht op hoofdlijnen van diverse heffingen wordt onderstaand toegelicht.

Onroerendezaakbelasting Bij de Programmabegroting 2023 is gebruik gemaakt van het door de raad vastgestelde tarief 2022 van alle woningen/gebouwen in de gemeente Dronten. Het tarief 2023 is bijgesteld met 6% stijging voor loon- en prijscompensatie zoals opgenomen in de Kadernota 2023. De waarden 2022 afgezet tegen de OZB-tarieven leidt tot een begrote opbrengst. Op basis van deze gegevens worden de tarieven als volgt: Omschrijving

Percentage 2022

Verhogingen

Percentage 2023

Onroerendezaakbelasting (OZB) eigenaar woningen

0,1312%

6,00%

0,1391%

Onroerendezaakbelasting (OZB) eigenaar nietwoningen

0,2599%

6,00%

0,2755%

Onroerendezaakbelasting (OZB) gebruiker nietwoningen

0,1929%

6,00%

0,2045%

Afvalstoffenheffing Voor de berekening van de afvalstoffenheffing wordt uitgegaan van een dekking van 100%. Het tarief 2023 is bijgesteld met 6% stijging voor loon- en prijscompensatie zoals opgenomen in de Kadernota 2023. Bovenstaand verwerkt te hebben komt het tarief van Programmabegroting 2023

71

de afvalstoffenheffing daarmee in 2023 op € 295,93 voor eenpersoonshuishoudens en € 369,91 voor meerpersoonshuishoudens en is daarmee 100% kostendekkend. In de onderstaande tabel wordt de kostendekkendheid van de afvalstoffenheffing inzichtelijk gemaakt: Berekening kostendekkendheid Afvalstoffenheffing

Percentage 2023

€

€

Kosten taakveld (incl. omslagrente)

4.894.473

Inkomsten taakveld (excl. heffingen)

-845.282

Netto kosten taakveld

4.049.191

Overhead (incl. omslagrente)

78%

1.082.329

BTW

21%

518.293

Totaal toe te rekenen kosten

1.600.622

Totale kosten

5.649.814

Opbrengst heffingen

5.649.814

Dekkingspercentage

100%

Rioolheffing De rioolheffing wordt vastgesteld in het kader van het gemeentelijk rioleringsplan (GRP). Het tarief 2023 is bijgesteld met 6% stijging voor loon- en prijscompensatie zoals opgenomen in de Kadernota 2023. Bovenstaand verwerkt te hebben komt het tarief van de rioolheffing daarmee in 2023 op € 159 en is daarmee 100% kostendekkend. In de onderstaande tabel wordt de kostendekkendheid van de rioolheffing inzichtelijk gemaakt: Berekening kostendekkendheid Rioolheffing

Percentage 2023

€

€

Kosten taakveld (incl. omslagrente)

2.582.141

Inkomsten taakveld (excl. heffingen)

-

Netto kosten taakveld

2.582.141

Overhead (incl. omslagrente)

78%

191.443

BTW

21%

371.913

Totaal toe te rekenen kosten

563.356

Totale kosten

3.145.497

Opbrengst heffingen

3.145.497

Dekkingspercentage

100%

(Water)Toeristenbelasting Het tarief voor de (water)toeristenbelasting bedraagt sinds 2012 € 0,95 per persoon per overnachting. In afwijking van het eerste punt omtrent indexatie, wordt voorgesteld om de toeristenbelasting vanaf 2023 te verhogen en om te streven naar een gemiddeld tarief van € 1,45 per persoon per overnachting. Dit tarief komt overeen met tarieven die worden gebruikt door andere gemeenten (COELO). Vanaf 2024 kan dit tarief verder verhoogd worden naar de toegepaste tarieven van omliggende gemeenten (voor 2022 tarief van € 1,53). Het is wenselijk daarbij om afspraken met buurgemeenten te maken. Het is ondernemers een doorn in het oog dat er verschillen zijn tussen de verschillende gemeentes. Omdat de prijzen bij de buren over het algemeen hoger liggen geeft dat mogelijkheden om de inkomsten uit de toeristenbelasting op te hogen zonder dat er veel argumenten zijn vanuit ondernemers om de verhoging niet te rechtvaardigen/ tegen te houden. Programmabegroting 2023

72

De mogelijkheden tot differentiatie in de tarieven zijn bekeken en er zijn gesprekken gevoerd hierover met ondernemers. Er zou een differentiatie kunnen komen tussen bijvoorbeeld festivals en andere accommodaties. Hoewel ook de prijsverhoging gezien de ticketprijs te rechtvaardigen is en het juridisch mogelijk is, geeft het een signaal af aan zowel organisatoren festivals als festivalbezoeker dat zij "een extra last zijn". Dat past niet bij een uitstraling van festivalvriendelijke gemeente. Derhalve is het voorstel geen differentiatie toe te passen.

Forensenbelasting Forensenbelasting wordt geheven over de waarde van de woning/stacaravan. Voor 2023 wordt het tarief trendmatig verhoogd met 6%. Afhankelijk van de economische waarde van het object bedraagt de in 2023 te betalen belasting tussen € 154 en € 715.

Marktgelden Om een plaats op de weekmarkt in te nemen, is een marktvergunning nodig. Hiervoor worden legeskosten in rekening gebracht. Naast deze leges worden marktgelden betaald en deze worden opgelegd door GBLT. In deze Programmabegroting 2023 is voor deze heffing rekening gehouden met een stijging van de tarieven 6%. In de tabel op de vorige pagina is dit niet te zien omdat het een afronding betreft die kleiner is dan € 1.000.

Grafrechten Uitgaande van een stabilisatie van de opbrengsten bij gelijkblijvende mate van kostendekkendheid wordt voor de begraafrechten uitgegaan van de trendmatige tariefstijging van 6%. Voor 2023 betekent dit het volgende voor de meest voorkomende tarieven: • Begraafrecht wordt € 967; • Begraafplaatsrecht wordt € 1.596; • Grafrecht voor 20 jaar wordt € 1.053; • Gedenktekenrecht wordt € 498; • Recht aanleg grafkelder € 1.166. •

Precario- reclamebelasting en overige leges en tarieven

Vanaf 1 januari 2022 kan geen precariobelasting op nutsleidingen meer worden geheven. Tot 1 januari 2022 gold een overgangsregeling voor de inkomstenderving. In 2017 is hiervoor een bestemmingsreserve ingesteld met een jaarlijkse dotatie van € 100.000 tot 2022. In de Programmabegroting 2021 was de jaarlijkse onttrekking van 2022-2024 begroot om gelijkmatig naar 0 te begroten. De laatste onttrekking voor 2025 is in deze begroting verwerkt. Voor de overige leges en tarieven exclusief reclamebelasting geldt het uitgangspunt van 6% loon- en prijscompensatie. Naar verwachting betekent dit dat we voor deze tarieven onder wettelijk voorgeschreven tarieven zullen blijven.

Lokale lastendruk Eén van de uitgangspunten in de gemeente Dronten de laatste jaren is het principe van geen extra lastenverzwaring als gevolg van belastingverhoging voor de burger in de gemeente. Dit is de afgelopen jaren gelukt; de gemeentelijke lastendruk is sinds 2013 op hetzelfde niveau gebleven. Ook dit jaar kunnen wij stellen dat wij geen extra lasten (buiten de reguliere trendmatige verhogingen voor inflatiecorrectie) bij de burgers neerleggen. Als wij het over de lastendruk voor de burgers hebben dan spreken wij over de onroerende zaakbelastingen, de afvalstoffenheffing en de rioolheffing. Dit zijn de belastingen die bij iedere huishouding worden geheven. Uitgaande van een woning met een economische waarde van € 275.000 (gemiddelde woning in Dronten per 01-01-2022) is de lastendruk voor een huishouden als volgt:

Programmabegroting 2023

73

Verder zijn we er bij de berekening van de belastingdruk van uitgegaan dat de eigenaren van onroerende goederen die verhuren de extra tariefsverhoging doorrekenen in de huurprijs zodat de gebruiker van de woning daadwerkelijk betaalt (in de praktijk is dit niet altijd mogelijk). Lastendruk per huishouden zonder of met eigen woning

2019

2020

2021

2022

2023

Afvalstoffenheffing eenpersoonshuishouden

222,91*

264,36

298,78

279,18

295,93

Rioolheffing

128,81

131,00

136,76

139,22

159,00

Totaal lastendruk zonder eigen woning eenpersoonshuishouden

351,72

395,36

435,54

418,40

454,93

Afvalstoffenheffing

222,91*

264,36

298,78

348,97

369,91

Rioolheffing

128,81

131,00

136,76

139,22

159,00

Totaal lastendruk zonder eigen woning meerpersoonshuishouden

351,72

395,36

435,54

488,19

528,91

Afvalstoffenheffing eenpersoonshuishouden

222,91*

264,36

298,78

279,18

295,93

Rioolheffing

128,81

131,00

136,76

139,22

159,00

Onroerendezaakbelasting - Eigenaar woning 2023 (waarde € 275.000)

305,53

301,38

323,80

360,80

382,45

Totaal lastendruk met eigen woning eenpersoonshuishouden

657,25

696,74

759,34

779,20

837,38

Afvalstoffenheffing meerpersoonshuishouden

222,91*

264,36

298,78

348,97

369,91

Rioolheffing

128,81

131,00

136,76

139,22

159,00

Onroerendezaakbelasting - Eigenaar woning 2023 (waarde € 275.000)

305,53

301,38

323,80

360,80

382,45

Totaal lastendruk met eigen woning meerpersoonshuishouden

657,25

696,74

759,34

848,99

911,36

* eenmalige korting ** tarief op basis verordening 2023

Programmabegroting 2023

74

Paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing In de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing wordt de financiële positie van de gemeente beschreven. Ook moeten gemeenten hier een geprognosticeerde balans opnemen en enkele verplichte financiële kengetallen. Of de gemeente in staat is de gevolgen van de risico’s op te vangen zonder dat het beleid of de uitvoering daarvan in gevaar komt, wordt weergegeven door de 'weerstandscapaciteit'. Onder weerstandscapaciteit verstaan we de middelen en mogelijkheden die de gemeente heeft om onverwachte, niet-begrote kosten te kunnen dekken. Het geld en de mogelijkheden bestaan onder andere uit het vrij aanwendbare gedeelte van de algemene reserve, de onbenutte belastingcapaciteit en de post onvoorzien die in de begroting is opgenomen. De benodigde weerstandscapaciteit is afhankelijk van de aard en de omvang van de risico’s waar de gemeente mee wordt geconfronteerd (risicoprofiel), bijvoorbeeld financiële risico’s binnen projecten. Voor deze risico’s kunnen geen verzekeringen worden afgesloten of voorzieningen worden gevormd omdat de risico’s zich niet regelmatig voordoen en niet goed meetbaar zijn. Tussen de weerstandscapaciteit en de risico’s waarvoor een gemeente geen maatregelen heeft getroffen, maar die wel van betekenis kunnen zijn voor de financiële positie van een gemeente bestaat dus een relatie.

Deze relatie wordt het weerstandsvermogen genoemd (zie ook het artikel van de NVVR).

Beleid De Nota Risicomanagement bevat het beleid omtrent het benodigde weerstandsvermogen, de aanwezige weerstandscapaciteit en de werkwijze omtrent het omgaan met en beheersen van onzekerheden. Voor 2021 staat een actualisatie van deze nota gepland waarin wordt ingegaan op de nieuwste inzichten ten aanzien van risicomanagement. Ook wordt daarbij ingegaan op de verandering ten aanzien van de rechtmatigheidsverklaring, die met ingang van 2022 niet meer door de accountant zal worden afgegeven maar door het college. De risico’s worden halfjaarlijks geactualiseerd bij de begroting en de jaarstukken. Risico’s met een financieel gevolg zijn beoordeeld en opgenomen in de risico-inventarisatie van deze paragraaf. De gemeente Dronten wil met risicomanagement onder andere het volgende bereiken: • Risicobewustzijn bij management en medewerkers; • Risico's en onzekerheden onderkennen bij het streven naar beleidsdoeleinden en maatschappelijke effecten; • Inzicht in risico’s verschaffen en wijze waarop we op deze risico's sturen; • Beheersing van risico’s door bewuste preventieve en reactieve maatregelen; • Behoud van een goede financiële positie. De Paragraaf weerstandsvermogen delen we op in de volgende onderdelen: • Risico-inventarisatie; • Weerstandscapaciteit inclusief relatie benodigde en beschikbare weerstandscapaciteit; • Kengetallen BBV.

Risico-inventarisatie Tot de risico’s behoren alle zaken van materiële betekenis voor de financiële situatie, waarvoor geen voorzieningen zijn gevormd, geen verzekeringen zijn afgesloten of die niet tot afwaardering van activa hebben geleid. Wij gaan uit van de risico-inventarisatie zoals opgesteld bij de Jaarstukken 2021 en hebben de geactualiseerde risico's voor 2023 benoemd. De risico's met een hoge risicoscore (8 en hoger) worden nader toegelicht. De gemeentelijke risico’s zijn in te delen in twee hoofdgroepen: 1. Macro-economisch gebonden risico’s (exogene risico’s); 2. Organisatie gebonden risico’s (endogene risico’s).

Programmabegroting 2023

75

Risicokaart In onderstaande risicokaart zijn de risico’s opgenomen, onderverdeeld naar kans en impact, waaruit de risicoscore wordt bepaald op basis van kans-score x impact-score. Het aantal risico’s is in onderstaande tabel vermeld: IMPACT (in euro's)

< € 25.000

€ 100.000 € 25.000 tot € 50.000 tot tot € € 49.999 € 99.999 499.999

> € 500.000

Score 1

Score 2

Score 4

Score 5

1

1

Score 3

Zeer groot (81-100%) Score 5 Groot (61-80%)

1

1

Score 4 KANS

Gemiddeld (41-60%)

1

3

Score 3 Klein (21-40%)

1

2

2

2

1

Score 2 Zeer klein (1-20%)

1

7

3

Score 1

Leeswijzer: het getal 3 rechtsonder op de kaart geeft aan dat er drie risico’s zijn geformuleerd met impactscore 5 en kans-score 1. Deze drie risico’s hebben een risicoscore van 5 x 1 = 5. Risicoscores In onderstaand schema zijn de risico’s inclusief risicoscore vermeld. De gewijzigde risico’s en risico’s met een hoge risicoscore (8 en hoger) worden nader toegelicht: Omschrijving risico's:

Programma Verwachte Verwachte Incidenteel Risicoscore kans impact of structureel

Exogene risico's: Transities Sociaal Domein

6

80

↓ 300000

Structureel

↓ 20

Renteontwikkelingen

0

↑ 25

↑ 1.500.000

Structureel

↑ 10

Lagere legesopbrengsten omgevingsvergunning (a.g.v. omgevingswet)

8

70

65.000

Structureel

12

Leerlingenvervoer

4

40

50.000

Structureel

6

Bijstand zelfstandigen

6

50

30.000

Structureel

6

Bodemsaneringen

7

20

500.000

Incidenteel

5

Exploitatietekort Wsw IMpact

6

70

22.000

Structureel

4

Uitkeringen van het Rijk

0

↓0

↓0

Structureel

↓0

0, 4 en 8

↑ 90

↑ 3.000.000

Structureel

↑ 25

Personeel, krapte arbeidsmarkt

0

50

↑ 400.000

Structureel

↑ 12

ICT - Informatieveiligheid

0

50

250.000

Incidenteel

12

Endogene risico's: Accommodatiebeleid

Programmabegroting 2023

76

Omschrijving risico's:

Programma Verwachte Verwachte Incidenteel Risicoscore kans impact of structureel

Kosten ICT

0

50

100.000

Structureel

12

Procedures subsidies

5

40

50.000

Incidenteel

6

Garantstellingen OFW (WSW)

8

1

1.060.000

Incidenteel

5

Garantstelling HVC

7

10

1.050.000

Incidenteel

5

Aansprakelijkheidsclaim

0

10

250.000

Incidenteel

4

Toereikendheid VZ Afvalstoffenheffing

7

1

250.000

Incidenteel

4

Garantstelling Impact

6

10

240.000

Incidenteel

4

Europese aanbestedingen

0

10

150.000

Incidenteel

4

Overige garantstellingen

0

5

110.000

Incidenteel

4

Personeel (politiek verlof c.q. detachering/terugkeergarantie)

0

20

100.000

Structureel

4

Gladheidbestrijding

2

20

100.000

Incidenteel

4

Schade vandalisme

0

40

30.000

Incidenteel

4

Minimabeleid

6

10

50.000

Structureel

3

Gebruik accommodaties

0

5

50.000

Incidenteel

3

Re-integratieprocedure personeel

0

5

↑ 50.000

Incidenteel

↑3

Lagere inkomsten begraafplaats

7

20

30.000

Structureel

2

Kosten bestuursdwang

0

10

15.000

Incidenteel

1

Bijdrage aan negatief resultaat grondexploitaties Totaal

8

↓0

↓0

Incidenteel

↓0

9.802.000

waarvan structureel

5.647.000 Structureel

waarvan incidenteel

4.155.000 Incidenteel

* Risico’s van grondexploitaties worden apart berekend in de perspectiefnota.

Gemeenten kunnen hun benodigde en beschikbare weerstand zo eenvoudig of zo ingewikkeld bepalen als ze willen. Ingewikkelde methoden lijken geen resultaten op te leveren die beter verdedigbaar zijn dan eenvoudige. Uit bovenstaande tabel kunnen we opmaken dat gemiddeld een weerstand van ± € 165 per inwoner benodigd is. Omdat risicoanalyse van belang is voor ‘goed sturen’ kan die analyse ook op eenvoudige wijze ten grondslag worden gelegd aan het bepalen van de benodigde weerstand. Het ligt voor de hand dan wel expliciet rekening te houden met onwaarschijnlijkheid dat alle risico’s tegelijkertijd optreden Risico uitkeringen van het Rijk Toelichting De Algemene Uitkering gemeentefonds is afhankelijk van de rijksuitgaven (samen de trap op en samen de trap af) en van wijzigingen in het verdeelmodel van de Algemene Uitkering. Forse kortingen kunnen leiden tot een meerjarig niet sluitende begroting. Het Rijk heeft de aangekondigde herziening van de verdeelsystematiek van de Algemene Uitkering in de Meicirculaire 2022 doorgevoerd. De wijziging in de verdeelsystematiek is, zoals verwacht, nadelig uitgevallen voor de gemeente Dronten en verwerkt in deze begroting. In de Meicirculaire 2022 was sprake van een forse stijging van het accres.

Landelijk wordt getwijfeld aan de juistheid van deze stijging en werd geadviseerd 20% van deze stijging (nog) niet op te nemen in het meerjarenperspectief. Wij hebben dit advies opgevolgd. Nu de herziening van de verdeelsystematiek doorgevoerd is en wij in de Meicirculaire 2022 het advies om 20% van de accresstijging (nog) niet op te nemen zien wij op dit moment geen noodzaak om een risico op te nemen. Programmabegroting 2023

77

Beheersmaatregel De afspraken tussen de VNG en het Rijk worden goed gemonitord om tijdig een inschatting te kunnen maken van de onzekerheid met betrekking tot de Algemene Uitkering. Risico Transities sociaal domein Toelichting Het financiële risico Sociaal Domein (SD) is dat de taken niet binnen het vastgestelde financiële scenario kunnen worden uitgevoerd. De evaluatie van Andersson Elffers Felix (AEF) geeft aan dat wij binnen de gestelde financiële kaders zijn gebleven. Desondanks blijft de uitvoering van taken in het SD het karakter houden van een openeinderegeling. Een toe- of afnemende zorgvraag vanuit de samenleving, de praktische haalbaarheid of effectiviteit van bedachte activiteiten en maatregelen en/of de ontwikkelingen van inkomsten maakt dat er te allen tijde een risico is op overschrijding van het budget. Risico’s Wmo Toelichting De Wmo bevat onder meer de volgende risico’s: • Het aantal inwoners dat een beroep doet op de Wmo neemt toe vanwege de vergrijzing; • Het abonnementstarief heeft een aanzuigende werking op het aantal inwoners dat een beroep doet op de Wmo; • Door een tekort aan geschikte woningen voor ouderen, neemt het aantal aanvragen voor woningaanpassingen toe. Beheersmaatregel Om bovenstaande risico’s te beperken zijn de volgende maatregelen getroffen: • Door de eenduidige toegang en werkwijze werken we integraal, vraag- en resultaatgericht.

Oplossingen zullen meer gevonden worden in het sociaal netwerk en algemene voorzieningen. We werken samen in het, waar nodig, opstellen van één plan van aanpak voor ondersteuning en zorg van inwoners; • De werkwijze "resultaatgericht werken" stuurt op de afspraken tussen de gemeente, aanbieder en inwoner. Gemeente stelt samen met de inwoner de resultaten op, inwoner en aanbieder werken om de resultaten te behalen binnen de gestelde tijdsduur. Waar mogelijk is zorg eindig en kunnen inwoners verder zonder professionele maatwerkondersteuning. In de aanbesteding Wmo, jeugdhulp en Participatiewet van 2022 zijn deze afspraken tussen gemeenten en aanbieder aangepast en verscherpt n.a.v. ervaringen van de afgelopen 4 jaar; • Per 2023 is de regisseur een nieuwe rol binnen het team gidsen Wmo, Jeugdhulp en Participatiewet. De regisseur wordt ingezet bij meervoudige complexe problematiek en stuurt op het proces en de samenwerking tussen de verschillende professionals. De regisseur is voor een lange tijd verbonden met de inwoner/ het gezin waardoor signalen snel kunnen worden opgepakt; • De verbeteringen in de monitoring zal ons meer informatie opleveren om tijdig te sturen op afwijkingen van de begroting en van de beleidsdoelen; • Inwoners kunnen gebruik maken van een blijverslening waarmee zij hun huis kunnen aanpassen zodat zij langer thuis kunnen wonen.

Risico’s Jeugdwet Toelichting De besluitvorming over de Hervormingsagenda inclusief de extra middelen is nog niet afgerond. Gemeenten mogen in de meerjarenramingen rekening houden met de volledige bedragen uit de Hervormingsagenda Jeugd. De invulling van de besparingsopdracht die aan de Hervormingsagenda is gekoppeld, is nog onduidelijk.

Programmabegroting 2023

78

De overige risico's Jeugdwet en de beheersmaatregelen zijn beschreven in programma 6, pakket P Opgroeien en Opvoeden. In de afgelopen jaren was de instroom en uitstroom in voorzieningen jeugdhulp nagenoeg gelijk. In de eerste helft van 2022 is de instroom vergelijkbaar met eerdere jaren maar blijft de uitstroom achter. Het gevolg hiervan is dat het aantal actieve voorzieningen jeugdhulp stijgt. De verwachting is dat dit een doorwerking heeft naar 2023. Het woonplaatsbeginsel leidt in Dronten tot een vermindering van de uitgaven op jeugdhulp met verblijf en de jeugdbescherming (voogdij). De uitgaven op jeugdbescherming ((V)OTS) stijgen, evenals de lokale uitgaven voor lokaal ambulant maatwerk. Verder worden we in 2022 geconfronteerd met eenmalige uitgaven voor het risicodossier jeugdhulp met verblijf en de uitvoering van het herstelplan TriadeVitree. Tot slot zal het toepassen van reële tarieven in het kader van de regionale inkoop vanaf 2023 leiden tot een stijging van de zorgkosten. Door het niet aframen van de middelen vanuit het woonplaatsbeginsel in 2022, 2023 en 2024, blijven de uitgaven naar verwachting passen binnen de begroting jeugdhulp. In 2024 besluiten wij - mede in het licht van de integrale visie - of herverdeling van de middelen jeugdhulp wenselijk dan wel noodzakelijk is. Risico leges omgevingsvergunningen a.g.v.

invoering Omgevingswet en Wet kwaliteitsborging Toelichting Door het in werking treden van de nieuwe Omgevingswet en Wet kwaliteitsborging per 01-01-2023 verandert er veel. Het principe van legesheffing verandert niet. Ook de wettelijke grondslag voor het heffen van leges verandert niet. Toch zijn er een aantal zaken die wel gaan veranderen, waar u nog een kaderstellend besluit over neemt: • Mogelijk nieuwe activiteiten toestaan om leges over te heffen; • (Mogelijk) minder vergunningplichten, dus meer vergunningsvrij; • De ‘knip’: het splitsen van de bouwtechnische en de ruimtelijke vergunning; • De maximale kostendekkendheid van de gemeentelijke kosten herijken; • Meer integrale vergunningen (meerdere gezagen betrokken); • Planactiviteiten worden minder complex (of juist complexer). Beheersmaatregel Bij de begroting 2022 is de eerste aframing van legesinkomsten verwerkt als autonome ontwikkeling op basis van de impactanalyse van de 'knip' (bron Wet kwaliteitsborging). Renteontwikkelingen Toelichting Het afgelopen jaar hebben we de financieringsrente sterk zien toenemen nadat deze jarenlang op een historisch laag percentage heeft gestaan. De gemeente Dronten beschikt over een financiële balanspositie met relatief weinig schulden en ruim voldoende liquide middelen (banksaldo).

De verschillende grootschalige opgaven waaronder het accommodatiebeleid en de groei-opgave zorgen wel dat er veel investeringen gedaan moeten worden de komende jaren. Afhankelijk van het ambitieniveau (en de fasering hiervan) zal de gemeente een lening moeten aantrekken om deze investeringen te kunnen financieren. Beheersmaatregel De financieringsbehoefte aan de hand van voorgenomen ambities en raadsbesluiten, in combinatie met ons actuele banksaldo wordt gemonitord en geforecast in de liquiditeitsprognose. Doel hiervan is tijdig, doch niet te vroeg, een externe lening wordt aangetrokken tegen (relatief) aantrekkelijke rentepercentages.

Programmabegroting 2023

79

Risico minder inkomsten uit dividend Toelichting De dividenduitkeringen die de gemeente Dronten ontvangt van Vitens en Alliander staan onder druk. Beide partijen mogen van de Autoriteit Consument & Markt (ACM) slechts beperkt winst maken gezien hun publieke taak en monopolistische positie. Tevens krijgt Alliander te maken met hogere doorberekende tarieven vanuit TenneT. Vitens keert al enige jaren geen dividend meer uit. Beheersmaatregel De lagere dividenden zijn verwerkt in de begroting conform de laatste inzichten. Eventuele nieuwe ontwikkelingen worden gemonitord. Risico bijdrage aan negatief resultaat grondexploitaties Toelichting Wanneer tekorten en afwaarderingen in de grondexploitatie niet binnen het jaarresultaat van de grondexploitatie kunnen worden opgevangen, komt dit ten laste van het algemeen jaarresultaat van de algemene dienst. De woningmarkt vertoont herstel. Dit is ook verwerkt in het woningbouwprogramma dat in juni 2016 is vastgesteld (Woonvisie 2016-2021). Bij de uitgifte van de bedrijventerreinen, zien we de effecten van het huidige economisch herstel terug in de verkoop van bedrijfskavels. De gewijzigde voorschriften van de BBV en de daaruit volgende noodzakelijke beheermaatregelen voor complexen met een looptijd langer dan 10 jaar vormen een aanzienlijk risico.

Bij het opstellen van de jaarrekening en de perspectiefnota zijn deze effecten financieel verwerkt. In 2017 zijn de regels op tussentijdse winstneming aangepast. Met als uitgangspunt het realisatiebeginsel van de POC-methode (Percentage of completion). Om de effecten van correcties op eerder genomen winsten op basis van deze methode op te vangen is de bestemmingsreserve “Niet afgesloten exploitaties” ingesteld. Voor de verevening van de (tussentijdse) resultaten bij afronding van de grondexploitaties binnen het ontwikkelgebied Hanzekwartier is een bestemmingsreserve gevormd. Ook de gevolgen van de invoering van de Wet op de Vennootschapsbelasting (VpB) hebben een effect op het jaarresultaat van de algemene dienst. Beheersmaatregel Grondexploitaties worden bij de Jaarstukken geactualiseerd en wordt er gemonitord op de voortgang en financiële stand van zaken. Indien tussentijds substantiële wijzigingen voordoen, worden deze indien nodig aan de gemeenteraad voorgelegd ter besluitvorming. Dit conform de financiële spelregels opgenomen in de huidige nota grondbeleid en algemene financiële regelgeving (zoals bijvoorbeeld het BBV). Woningbouwprognoses worden periodiek bijgesteld met als uitgangspunt een woningbouwprogramma van 250 woningen per jaar zoals benoemd in de Woonvisie. In de nota grondbeleid (2016) zijn de wijzigingen BBV en VpB verwerkt.

Bij de besluitvorming van de nota heeft de raad beheersmaatregelen vastgesteld om de risico's af te dekken. Daarnaast worden er algemene en specifieke risico’s opgenomen in de berekening van het weerstandsvermogen van de grondexploitaties en toegelicht in de perspectiefnota als onderdeel van de paragraaf grondbeleid. Het risico wordt bijgesteld naar 0 omdat komend jaar geen nieuwe grondexploitatie wordt voorzien en voor (verwachte) negatieve exploitaties bij de jaarstukken 21 een voorziening is gevormd. Risico accommodatiebeleid Toelichting De gemeente kent veel verouderde accommodaties. Op dit moment wordt hard gewerkt aan een integraal huisvestingsplan. Dit integraal huisvestingsplan vergelijkt het huidige aanbod aan, en technische staat van, onderwijsaccommodaties met de toekomstige vraag hiernaar en de technische vereisten aan de onderwijsaccommodaties. Aan de hand hiervan wordt gekeken wat de (beleidsmatige) voorkeur is ten aanzien renovatie/ Programmabegroting 2023

80

nieuwbouw. Tegelijkertijd wordt gekeken naar het noodzakelijke onderhoud/ vervanging van de overige gemeentelijke accommodaties. Nu de contouren van deze inventarisaties steeds meer vorm krijgen, wordt ook de financiële consequenties steeds beter inzichtelijk. Dat het accommodatiebeleid gepaard gaat met omvangrijke investeringen en op termijn toenemende kapitaallasten is overduidelijk. De omvang hiervan is deels afhankelijk van de nog te maken keuzes. Beheersmaatregel Aan de hand van een volledige inventarisatie, wordt gewerkt aan een integrale doorrekening van de verschillende mogelijke beleidsmatige keuzes om deze vervolgens te vertalen in een structurele oplossing. Risico personeel, krapte arbeidsmarkt Toelichting De schaarste van personeel op de arbeidsmarkt neemt toe. Tegelijkertijd vergrijzen wij als organisatie, met verwachte uitstroom in de komende jaren tot gevolg. In bepaalde beroepsgroepen neemt het risico toe dat we geen goed gekwalificeerd personeel kunnen werven of in dienst kunnen houden. Dit kan gevolgen hebben voor de kwaliteit van het werk en verhoging van de werkdruk. Het financiële gevolg heeft betrekking op hogere kosten omdat vacatures niet worden ingevuld en er meer (en duurder) moet worden ingehuurd.

Dit risico wordt ingeschat op basis van verwachte uitstroom in de komende jaren en een percentage van de functies die als moeilijk invulbaar worden ingeschat. Daarmee komen we op een financieel gevolg van € 400.000. Het gaat om een risico dat afhankelijk van de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt een aantal jaren kan voortduren. Beheersmaatregel Er worden traineetrajecten ingezet om hoogopgeleide jongeren binnen te halen. Met betere opleidings- en ontwikkelmogelijkheden willen we medewerkers binden en boeien. Voor zeer lastig in te vullen vacatures kan het nodig zijn om professionele recruiters in te schakelen. Risico ICT-informatieveiligheid Toelichting De continue aandacht voor informatieveiligheid is belangrijk. Echter met de beste inspanningen met betrekking tot veiligheidsmaatregelen en bewustzijn-activiteiten van mogelijke phishingmails blijft er altijd een risico bestaan dat de organisatie onder andere gehackt kan worden en onze informatievoorziening wordt geraakt. Het risico heeft zich in 2021 en tot dusver in 2022 niet voorgedaan. Beheersmaatregel De teammanager IMF (Informatiemanagement en Facilitair) is verantwoordelijk voor beheersing van de ICT en facilitair. Het informatieveiligheidsbeleid 2019-2021 is in 2019 door het college vastgesteld en wordt binnenkort geactualiseerd. Ook in 2022 wordt actief ingespeeld op nieuwe beveiliging ontwikkelingen.

Hiermee wordt invulling gegeven aan het borgen van informatieveiligheid vanuit de jaarlijkse risicoscan. Risico ICT-kosten Toelichting Het risico van wereldwijde prijsstijgingen in de ICT heeft zich voorgedaan. Dit was bij de begroting van de ICT-hardware in 2018 niet te voorzien, maar is in de Begroting 2022 in de risicoparagraaf ICT wel als risico vermeld. De prijzen van ICT-hardware zoals laptops zijn nagenoeg verdubbeld. In het eerste kwartaal 2022 wordt een voorstel voorbereid om extra budget voor ICT-hardware te verkrijgen. Bij een instemmende besluitvorming start dan in het vierde kwartaal 2022 de aanbesteding voor de laptopvervanging.

Programmabegroting 2023

81

Beheersmaatregel De teammanager IMF (Informatiemanagement en Facilitair) is verantwoordelijk voor beheersing van de ICT en Facilitaire budgetten. Er is een ICT-adviesgroep (de IV-Raad) ingesteld die zich richt op de prioritering van IMF. In 2017 is een nieuw meerjarig informatiebeleidsplan (IBP) vastgesteld voor 2017-2021. In 2022 wordt het IBP vernieuwd en wordt het plan op visieniveau en dus meer op hoofdlijnen opgesteld.

Weerstandscapaciteit Bij weerstandscapaciteit wordt onderscheid gemaakt in: • Een incidentele component die als buffer dient voor het tijdelijk opvangen van negatieve exploitatieresultaten en van onvoorzienbare externe ontwikkelingen; • Een structurele component die kan worden benut om structurele tegenvallers te compenseren, indien de financiële planning- en control instrumenten onvoldoende soelaas bieden om structurele tegenvallers op te lossen. Incidentele componenten De incidentele componenten van het weerstandsvermogen bestaan uit: 1. De algemene reserve; 2. De post onvoorzien eenmalig; 3. De stille reserves. 1. Algemene reserve In de Nota reserves en voorzieningen die in januari 2021 door de raad is vastgesteld is het onderscheid in Algemene reserve vrij en Algemene reserve niet vrij besteedbaar vervallen in verband met het niet meer toerekenen van fictieve rente aan reserves. De Algemene Reserve Nuon is ook samengevoegd met de Algemene Reserve. Indien de Algemene reserve substantieel afneemt, verwerken we de structurele rente-effecten in de begroting. In de Nota reserves en voorzieningen is als norm vastgelegd dat de gemeentelijke risicobuffer tenminste 10% van de gemeentelijke exploitatie moet bedragen. Met een exploitatiebegroting van € 124 miljoen in 2023 moet de buffer dus minimaal € 12,4 miljoen zijn.

De algemene reserve is 1-1-2023 (prognose) 33,5 miljoen (jaarstukken 2021 na vaststelling € 35,2 miljoen) en dus ruim hoger dan deze norm. Dit geldt ook voor de komende jaren. 2. Post onvoorzien eenmalig Jaarlijks wordt binnen de begroting rekening gehouden met een raming voor onvoorziene uitgaven van € 2,00 per inwoner. Dat maakt dat in de begroting een post onvoorzien is opgenomen van € 84.000 voor incidentele uitgaven na toepassing van de maatregel uit de Programmabegroting 2022. 3. Stille reserves Stille reserves zijn activa die onder de opbrengstwaarde of tegen nul op de balans zijn gewaardeerd. Dat betekent dat de boekhoudkundige waarde lager is dan de reële waarde. Indien de activa verkoopbaar zijn, is de opbrengst bij eventuele verkoop dan éénmalig vrij inzetbaar. In praktijk zijn stille activa echter vaak niet verkoopbaar. Stille reserves van de gemeente Dronten worden daarom op voorhand niet meegenomen bij het bepalen van de weerstandscapaciteit.

Programmabegroting 2023

82

Tabel incidentele componenten In de volgende tabel is aangegeven wat de weerstandscapaciteit is voor het incidenteel opvangen van exploitatietekorten en onvoorzienbare ontwikkelingen: Incidentele weerstandscapaciteit (algemene dienst)

1-1-2019

1-1-2020

1-1-2021

1-1-2022

1-1-2023

Algemene reserves

66.129.271

35.470.749

21.908.884

35.193.983

33.426.276

142.000

142.000

147.000

147.000

84.000

p.m.

p.m.

p.m.

p.m.

p.m.

Onvoorzien Stille reserves Totaal

66.271.271 35.612.749 22.055.884 35.340.983 33.510.276

De incidentele weerstandscapaciteit is in 2022 verhoogd door de resultaatbestemming Jaarstukken 2021. Structurele componenten Onder de structurele componenten van de weerstandscapaciteit vallen: 1. De onbenutte belastingcapaciteit; 2. De post onvoorzien structureel. 1. Onbenutte belastingcapaciteit De onbenutte belastingcapaciteit van de gemeente Dronten kan onderverdeeld worden in: • Onroerende Zaakbelastingen (OZB); • Rioolheffingen en afvalstoffenheffing; • Leges en andere heffingen. Omschrijving

geraamde opbrengst 2022

OZB

10.226.297 11.574.533 10.839.875

% stijging

geraamde opbrengst 2023

Redelijk peil 2022

ruimte

734.658

6,00% * o.b.v. 0,600%

Rioolheffingen en afvalstoffenheffing De rioolheffingen en de afvalstoffenheffing zijn heffingen voor het gebruik van de riolering en voor het inzamelen van afval. De wet geeft aan dat de (meerjarige) baten niet hoger mogen zijn dan de (meerjarige) lasten. Het Gemeentelijk RioleringsPlan (GRP) 2016 is de basis voor het toekomstig onderhoud aan de riolering. Er is een voorziening Rioolbeheer gevormd om de toekomstige lasten voor het GRP af te dekken. De voorziening Rioolbeheer bedraagt € 20,7 miljoen per ultimo 2023. De voorziening is ontstaan door een overdekking op het rioolbeheer in de afgelopen jaren. In het GRP is aangegeven hoe de rioolheffingen zich de komende jaren ontwikkelen. Dit houdt in dat op dit moment geen rekening kan worden gehouden met een onbenutte belastingcapaciteit binnen de rioolheffingen. Voor de afvalstoffenheffing is het uitgangspunt 100% kostendekkendheid van de afvalbeheerkosten, waarbij jaarlijks het overschot of tekort wordt verrekend met de egalisatievoorziening Afvalstoffenheffing. Het saldo van deze egalisatievoorziening wordt weer ingezet om de tarieven (incidenteel) te verlagen of om toekomstige kosten te dekken. De egalisatievoorziening Afvalstoffenheffing bedraagt afgerond € 45.000 per ultimo 2023. Aangezien uitgegaan wordt van maximale kostendekkendheid is geen sprake van onbenutte belastingcapaciteit in de riool- en afvalstoffenheffing.

Programmabegroting 2023

83

Leges en andere heffingen Uitgangspunt van de leges en andere heffingen is maximale kostendekkendheid van de kosten. Hier is dus geen sprake van onbenutte belastingcapaciteit. 2. Post onvoorzien structureel De post structureel onvoorzien is bedoeld om onvoorziene structurele uitgaven te kunnen afdekken. De gemeente Dronten kent geen structurele stelpost voor onvoorzien. Conclusie Al met al heeft Dronten slechts een geringe structurele weerstandscapaciteit van € 734.658 in de exploitatie. Dit betreft de onbenutte belastingcapaciteit.

Benodigde versus beschikbare weerstandscapaciteit Op basis van de risicoanalyse is het risicoprofiel voor 2023 berekend op € 9,8 miljoen. Om dat op te vangen, is incidentele weerstandscapaciteit benodigd. Er is € 37,7 miljoen aan incidentele weerstandscapaciteit beschikbaar. Dat is ruim voldoende om de risico’s incidenteel te kunnen opvangen. De relatie tussen de risico’s, de benodigde weerstandscapaciteit, de beschikbare weerstandscapaciteit en het weerstandsvermogen is in de volgende figuur weergegeven:

Risico's

Gewenste weerstandscapaciteit

Beschikbare weerstandscapaciteit

Weerstandsvermogen

De ratio tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit is een norm voor de mate waarin een gemeente de risico's kan opvangen. Deze ratio wordt "ratio weerstandsvermogen" genoemd.

Beschikbare weerstandscapaciteit Ratio weerstandsvermogen

= Benodigde weerstandscapaciteit

Programmabegroting 2023

84

In de volgende tabel is de "ratio weerstandsvermogen" berekend: Ratio weerstandsvermogen

Realisatie 2021

Begroot 2022

Begroot 2023

Risicoprofiel (= benodigde weerstandscapaciteit)

15.442.000

15.192.000

9.802.000

Weerstand (= beschikbare weerstandscapaciteit)

35.640.619

32.319.000

33.510.276

2,3

2,1

3,4

Uitstekend

Uitstekend

Uitstekend

Ratio weerstandsvermogen* Waardering ratio weerstandscapaciteit

* Ratio Weerstandsvermogen = risicoprofiel gedeeld door weerstand in % ** ratio 2021 aangepast na resultaatbestemming

Voor de beoordeling van de ratio weerstandsvermogen wordt gebruik gemaakt van de waarderingstabel die het Nederlands Adviesbureau voor Risicomanagement (NAR) en de Universiteit Twente samen hebben opgesteld. De ratio weerstandsvermogen komt voor Dronten ruim boven de 2. Dat betekent dat de gemeente Dronten over een vermogenspositie beschikt die als uitstekend wordt beoordeeld om de financiële risico’s éénmalig af te dekken. Ratio weerstandsvermogen

Waardering

>2,0

Uitstekend

1,4 < x < 2,0

Ruim voldoende

1,0 < x < 1,4

Voldoende

0,8 < x < 1,0

Matig

0.6 < x < 0,8

Onvoldoende

< 0,6

Ruim Onvoldoende

Algemene conclusie weerstandsvermogen van de gemeente Dronten • Er is een uitstekende buffer aanwezig voor het opvangen van de financiële gevolgen van éénmalige tegenvallers; • Er is, evenals voorgaande jaren, geen buffer aanwezig voor het opvangen van tegenvallers met structurele financiële gevolgen. Bij structurele risico’s gaan we ervan uit dat binnen drie jaar maatregelen worden getroffen om de gevolgen binnen de begroting op te vangen.

Kengetallen Om een oordeel te vellen over de financiële gezondheid van een gemeente en de financiële ruimte voor uitgaven zijn financiële kengetallen zeer behulpzaam. Bij investeringsvoornemens is het daarbij van belang zowel naar de hoogte van de schuld te kijken als naar ruimte op de exploitatie voor bijbehorende afschrijvings-, financieringsen beheerlasten. Vooral belangrijk zijn dan kengetallen over de schuldbelasting van het bezit (solvabiliteit), de hoogte van de (netto) schuld, de onbenutte belastingcapaciteit en het exploitatieresultaat. Onderstaand treft u de kengetallen aan. Daarnaast zijn met de provincie in het kader van het Convenant Interbestuurlijk Toezicht (IBT) ook afspraken gemaakt over het opnemen van bepaalde kengetallen in de P&Cdocumenten. Interbestuurlijk toezicht is een wettelijke taak van de provincie waarbij zij toezicht houdt op de taakuitoefening door gemeenten. Het wettelijke uitgangspunt is dat de provincie voor alle beleidsterreinen de toezichthouder op gemeenten is met uitzondering van de terreinen waarop de provincie geen taken heeft. Het specifiek toezicht vormt hierop een uitzondering, waarbij met name het financieel toezicht integraal, op alle gemeentelijke domeinen, van toepassing is.

Programmabegroting 2023

85

In samenspraak met de provincie is afgesproken dat in de P&C-documenten ten aanzien van het onderdeel financiën ingegaan wordt op de volgende onderdelen: sluitende meerjarenbegroting, weerstandsvermogen, materieel evenwicht (structurele baten zijn in evenwicht met de structurele lasten) en de schuldpositie. Verloop kengetallen Verloop van de kengetallen Rekening Begroting Begroting Norm 2021 2022 2023

Begroting 2023

Meerjaren- Meerjaren- Meerjarenraming raming raming 2024 2025 2026

Netto schuldquote

-/-22%

-/-8%

-/-20%

A

-/-27%

-/-35%

-/-40%

Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen

-/-27%

-/-12%

-/-24%

A

-/-30%

-/-36%

-/-41%

Solvabiliteitsratio

56%

55%

53%

A

53%

54%

53%

Structurele exploitatieruimte

1,1%

1,1%

1,9%

A

2,8%

3,7%

-/-1%

Grondexploitatie

5%

9%

6%

A

5%

3%

2%

Belastingcapaciteit eenpersoonshuishoudens

91%*

96%*

93%

A

93%

93%

93%

Belastingcapaciteit meerpersoonshuishoudens

91%*

96%*

101%

B

101%

101%

101%

* tot en met 2022 geen splitsing in een- en meerpersoonshuishoudens

Categorie

Categorie

Categorie

A. Minste risico

B. Gemiddeld risico

C. Meeste risico

Netto schuldquote

< 90%

90% - 130%

> 130%

Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen

< 90%

90% - 130%

> 130%

Solvabiliteitsratio

> 50%

20% - 50%

< 20%

Structurele exploitatieruimte

Begr > 0%

Begr = 0%

Begr < 0%

Grondexploitatie

< 20%

20% - 35%

> 35%

Belastingcapaciteit

< 95%

95% - 105%

> 105%

Signaleringswaarden kengetallen

Netto schuldquote De netto schuldquote geeft de hoogte van de schuld aan ten opzichte van de jaarlijkse omzet, de baten. Als de quote heel hoog is, dan betekent dat er relatief veel schuld is en dat rente en aflossing een belangrijk deel van de inkomsten opslokken. De norm ligt op 80% met een door de VNG geadviseerd maximum van 130%. Dronten heeft netto geen schuld. We zijn dus nog ver af van de grenzen die door de VNG zijn aangegeven. Er is nog een tweede kengetal voor de netto schuldquote die we formeel volgens de BBV ook moeten vermelden. Dit is de netto schuldquote gecorrigeerd min de verstrekte leningen. Solvabiliteitsratio De solvabiliteitsratio is de verhouding tussen de schulden en het totale vermogen. Solvabiliteit wordt ook vaak in het bedrijfsleven gebruikt. Het geeft aan in hoeverre de organisatie in staat is om schulden ook op langere termijn te voldoen. De structurele exploitatieruimte De structurele exploitatieruimte wordt bepaald door het saldo van de structurele baten en lasten en het saldo van de structurele onttrekkingen en toevoegingen aan reserves gedeeld door de totale baten en uitgedrukt in een percentage.

Programmabegroting 2023

86

Het aandeel van de waarde van de grondexploitatie op de totale balanswaarde De grondexploitaties hebben veel invloed op de ontwikkeling van de financiële resultaten. Gemeenten met een relatief grote grondpositie hebben ook een relatief groot financieel risico. Ook hiervoor zijn normen ontwikkeld waarbij de totale boekwaarde van de grondvoorraad bij voorkeur niet groter mag zijn dan 20%. Het advies is om in elk geval niet boven de 35% uit te komen. De belastingcapaciteit De belastingcapaciteit geeft aan in hoeverre de woonlasten binnen een gemeente hoger of lager zijn dan de gemiddelde woonlasten. In de paragraaf lokale heffingen is aangegeven dat de woonlasten in 2023 € 837 voor een eenpersoons en € 911 voor een meerpersoonshuishouden bedragen. We zijn hierbij uitgegaan van een woningwaarde van € 275.000.

Programmabegroting 2023

87

Paragraaf onderhoud kapitaalgoederen Algemeen Kapitaalgoederen zijn goederen/zaken die de gemeente nodig heeft om de diensten en goederen die zij aan haar burgers levert te produceren; grote zaken die vaak veel waarde hebben en meerdere jaren meegaan. De gemeente Dronten heeft ongeveer 1.400 hectare aan openbare ruimte in beheer. Veel activiteiten vinden daarop plaats zoals wonen, werken en recreëren. Daarvoor zijn veel kapitaalgoederen nodig in de vorm van: • wegenbeheer en verhardingen; • riolering; • openbaar groen; • speelvoorzieningen; • openbare verlichting; • bruggen, steigers en vlonders; • accommodatiebeleid, -beheer, renovatie en vervanging; • stranden en voorlanden. Van deze kapitaalgoederen is het beleidskader, de financiële consequenties die uit het beleidskader voortvloeien en een vertaling van de financiële consequenties in de begroting opgenomen. De kwaliteit van de kapitaalgoederen en het onderhoud ervan is bepalend voor het voorzieningenniveau en uiteraard de (jaarlijkse) lasten.

Beleid Het beleid van Dronten voor het onderhoud van kapitaalgoederen is onder meer opgenomen in de volgende nota’s: • Beheerplan wegen 2021-2025; • Beheerplan civieltechnische kunstwerken 2023-2027; • Beleidsplan verlichting in de openbare ruimte 2018-2027; • Beheerplan openbare verlichting 2023-2027; • Groenbeleidsplan gemeente Dronten 2017; • Groenbeheerplan Dronten 2020-2025; • Bosbeheerplan Dronten 2020-2025; • Boombeheerplan Dronten 2020-2025; • Beheer- en onderhoudsplan halfverhardingen 2022-2026; • Beheerplan Voorlanden; • Speelruimteplan 2018; • GRP Dronten, Gemeentelijk Rioleringsprogramma 2022-2028; • Accommodatiebeleidsplan 2015-2020 *; • Accommodatiebeheerplan 2023-2027.

* Het accommodatiebeleidsplan is in ontwikkeling en wordt in de periode tot en met 2023 samen met de POscholen, gelegen in het centrum, opgesteld.

Loon- en prijsstijgingen De voorspelling voor de indexatie voor wegenbeheer is 20-25% en voor groen 10-12%. Dat betekent dat het uitgangspunt van 6% in de Kadernota 2023 op deze onderdelen tekortschiet.

Wegenbeheer en verhardingen In 2021 is het beheerplan wegen geactualiseerd en vastgesteld. De norm waarop het onderhoud wordt gepleegd is CROW-niveau B voor centra, fiets- en voetpaden. Voor alle overige wegen is dat CROW niveau C. Inspecties vinden elk jaar plaats (naast de reguliere schouw die meerder keren per jaar plaatsvindt). Hieronder zijn de meest in het oog springende uitvoeringsprojecten conform plan voor 2023 weergegeven.

Programmabegroting 2023

88

Wegenonderhoud 2023 • Het reguliere en geplande onderhoud op basis van weg-inspecties. Op basis van de inspecties en de vastgestelde onderhoudsniveaus wordt jaarlijks een uitvoeringsprogramma ontwikkeld voor het reguliere onderhoud; • Het project Rietweg (2e deel) wordt doorgeschoven richting 2024 vanwege de enorme kostenstijging van deze rehabilitatie en het feit dat er nog diverse onderzoeken lopen. Met kleine maatregelen wordt er zorg voor gedragen dat de verkeerveiligheid niet in het geding is. Bermversteviging 2023 De volgende wegen worden voorzien van bermbeton als onderdeel van het versnellingsprogramma bermversteviging: • Haringweg (gedeelte); • Zeebiesweg.

Riolering In juni 2022 is het GRP Dronten, gemeentelijk rioleringsprogramma 2022-2028 door de raad vastgesteld. Het gemeentelijk rioleringsplan (GRP) is een belangrijk gemeentelijk beleidsdocument. Het geeft inhoudelijke, financiële en programmatische sturing aan het rioleringsbeheer. Dit is uit oogpunt van volksgezondheid, bewoonbaarheid en milieubescherming één van de kerntaken van elke gemeente. Naast de zorgplicht voor het afvalwater, hemelwater en grondwater is er ook aandacht voor klimaatadaptatie, hetgeen niet alleen een rioleringsopgave is, maar een opgave voor meerdere beleidsterreinen in het openbare gebied. In het GRP Dronten 2022-2028 zijn alle nieuwe maatregelen beschreven waaraan in de planperiode uitvoering wordt gegeven. Hiervan worden de onderstaande projecten in 2022-2023 opgepakt, een deel van deze projecten loopt door de gehele planperiode van het GRP: • Vervolg vestigen van recht van opstal voor eigendommen van derden in het openbaar gebied; • Opstellen plan hoeveel afvalwater (m3) er nog op de riolering kan worden aangesloten en hoe lang een gemaal uit kan vallen alvorens er problemen ontstaan. Tevens wordt globaal per wijk het verhardingspercentage berekend. • Starten met de uitvoering van klimaatadaptieve maatregelen in de kernen om wateroverlast bij hevige buien te voorkomen.

Openbaar groen Ten behoeve van een goed groenbeheer is in 2017 een nieuw groenbeleidsplan voor al het groen in de dorpskernen van de gemeente gemaakt en vastgesteld. In dit groenbeleidsplan is tevens het beleid op de dorpsbossen en het bomenbeleidsplan geïntegreerd. Conform de kaders zoals vastgelegd in dit beleidsplan en het afgesproken kwaliteitsbeeld wordt het openbaar groen in 2023 onderhouden.

Speelvoorzieningen In 2023 worden de speelvoorzieningen in de gemeente Dronten vervangen en onderhouden conform het nieuwe Speelruimteplan 2018. In dit nieuwe plan wordt vooral ingestoken op het omvormen van formele speelruimte naar meer informele speelruimte, waarbij gebruik wordt gemaakt van de gehele openbare ruimte. Het beheer is op orde en de speelvoorzieningen voldoen aan de geldende veiligheidsnormen.

Openbare verlichting In 2018 is het OV-beleids- en onderhoudsplan vastgesteld waarin de nieuwe beleids- en onderhoudskaders voor openbare verlichting worden aangegeven voor de komende jaren. In het plan is besloten om bewuster te gaan verlichten (meer maatwerk per Programmabegroting 2023

89

locatie) en daar ook de inwoners, verenigingen en bedrijven bewustzijn over te creëren. Inmiddels is bijna 50% aan energiebesparing gerealiseerd. In 2022 is het beheerplan geactualiseerd en vastgesteld door het college voor de periode van 2023-2027. Naast regulier onderhoud vinden er vervangingsinvesteringen plaats van masten er armaturen. Vervanging vindt plaats op basis van de technische staat van onderhoud in combinatie met de doorontwikkeling van bewust verlichten. Er wordt zo efficiënt mogelijk gewerkt om zowel masten als armaturen tegelijkertijd te vervangen. Vervangingsplanning tot 2029: Jaartal

Straat-buurt

2023

Lancaster

2023

Munten 2

2024

Masten

Landstreken Swifterbant kampbuurt

Armaturen 155

155

350 195

195

119

Swifterbant centrum 2025

33

De Boeg

158

Swifterbant bloemenbuurt 2026 2027 2028

93

Biddinghuizen centrum Swifterbant bloemenbuurt oud Oud Swifterbant Bungalowpark

87 13 74 396

396

De Kaai 2029