CConstaterende datdrimmelen
Koppel je AI →
Document · PDF

[2024037845] 20241017 Begroting 2025

Raad 7 november 2024, gemeente drimmelenBij agendapunt: Begroting 2025 gemeente Drimmelen35.386 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 4

2.3 Water Wat willen we bereiken?

Klimaatadaptatie: een water -en volksgezondheidsveilige omgeving In het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie (DPRA) staan uitgangspunten voor het adapteren van klimaatveranderingen. Adaptatie betekent niet voorkomen, maar leren omgaan met veranderende omstandigheden. We willen de gevolgen van klimaatveranderingen beperken. We ondernemen actie voor beperkte wateroverlast bij extreme regenbuien en houden rekening met droogte, hitte en hoge rivierstanden. Dit heeft bijvoorbeeld gevolgen voor woningbouw of andere ruimtelijke ontwikkelingen.

Wat gaan we daarvoor doen?

Water Status Op schema

29

We werken samen met gemeenten Altena, Geertruidenberg, Oosterhout, Brabant Water, Provincie Noord-Brabant en waterschappen Rivierenland en Brabantse Delta aan het uitvoeringsplan DPRA. In het plan staan communicatie, hittestress en beperken van wateroverlast. In 2025 gaan we verder aan de slag aan de slag met thema hitte. Eind 2024 / begin 2025 ronden we het (regionale) hitteplan af en bepalen we hoe we hier gezamenlijk verder aan willen werken. We stellen daarbij ook een plan op om gebruik te kunnen maken van de nieuwe provinciale bijdragenregeling. Vanuit de nieuwe (landelijke) DPRA-cyclus gaan we nieuwe stresstesten uitvoeren. De doelstellingen en acties uit ons eigen uitvoeringsprogramma klimaatadaptieve blijven we uitvoeren. Tot slot stellen we ons kritisch op tegenover de provinciale aanwijzing van een drinkwaterreserveringsgebied nabij Wagenberg. We houden deze ontwikkeling in de gaten en waar nodig dienen we zienswijzen in tegen provinciale besluiten. Waar staan we? In 2023 kregen we subsidie voor een watersnelweg in Made. De voorbereidingen begonnen afgelopen voorjaar. In 2025 starten we met de aanleg van het gescheiden rioolstelsel en de retentievoorzieningen.

Dijkverzwaring Status Op schema

Het waterschap heeft de taak de dijken veilig te houden. Daarvoor doet zij regelmatig onderzoek naar hoogte en sterkte van dijken. Dit gaat om primaire keringen (langs Amer en Amertak) en secondaire keringen (langs de Mark). Waar staan we? In 2024 legde het waterschap de laatste verhogingen aan van de dijk langs de Mark. We verfraaien de keermuur in de Haven van Terheijden, in overleg met bewoners. Het eerste ontwerp is binnen.

Wat gaat programma 2 kosten?

30

Begroting Programma 2 (x 1.000,-)

Realisatie

Begroting

Begroting

Begroting

Begroting

Begroting

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Natuur en groen

Lasten

-2.758 N

-3.242 N

-2.904 N

-2.881 N

-2.848 N

-2.881 N

Verkeer en inrichting openbare ruimte

Lasten

-5.148 N

-5.120 N

-5.889 N

-5.887 N

-5.851 N

-5.866 N

Water

Lasten

-2.587 N

-2.497 N

-2.934 N

-2.960 N

-2.853 N

-2.811 N

-10.493 N

-10.859 N

-11.727 N

-11.727 N

-11.552 N

-11.558 N

27 V

5 V

5 V

5 V

5 V

5 V

Totaal lasten Natuur en groen

Baten

Verkeer en inrichting openbare ruimte

Baten

477 V

170 V

208 V

208 V

209 V

209 V

Water

Baten

3.291 V

3.697 V

4.182 V

4.232 V

4.280 V

4.310 V

Totaal baten

3.795 V

3.872 V

4.396 V

4.446 V

4.494 V

4.524 V

Saldo van baten en lasten excl. mutaties reserves

-6.700 N

-6.986 N

-7.331 N

-7.279 N

-7.058 N

-7.034 N

474 V

1.096 V

775 V

770 V

748 V

748 V

-6.225 N

-5.889 N

-6.555 N

-6.510 N

-6.311 N

-6.286 N

Saldo mutaties reserves Begrotingssaldo

31

3. Ruimte, wonen, duurzaamheid en economie 3.1 Woningbouw en ruimte Wat willen we bereiken?

Voldoende woningen bouwen in alle kernen en alle prijsklassen Omschrijving Voor leefbaarheid van de dorpen is het belangrijk dat we genoeg woningen bouwen. Bouwen, bouwen, bouwen is het motto van de komende jaren. Bouwen voor ouderen, voor een fijn huis waar ze vitaal oud worden. Bouwen voor jongeren, om uit te vliegen in hun eigen woonplaats. Ons doel is doorstroming op de woningmarkt en woningen voor ieders portemonnee. Deze woningen bouwen we volgens de Drimmelense Norm: energieneutraal, natuurinclusief, rekening houdend met het klimaat. Scherpe keuzes op ruimtelijk gebied We zijn trots op ons buitengebied en willen dit nog beter maken. Grote ruimtelijke opgaven zoals energietransitie vragen scherpere keuzes. Dit vraagt ook aanscherping van ons beleid. De omgevingsvisie geeft inwoners en ondernemers ruimte voor eigen initiatieven en gezamenlijke projecten voor hun dorp en buitengebied. Tegelijkertijd verwacht de provincie dat wij duidelijk aangeven welke ontwikkelingen wij willen op grote lijnen en in welk gebied. De uitgangspunten van de raad in de omgevingsvisie en toekomstvisie zijn onze leidraad. Subdoelen: • De bouw van nieuwe woningen versnellen van 100 naar 200 woningen per jaar, met nadruk op 2022-2026. • Voldoende betaalbare woningen bouwen en houden, aansluitend bij de Woondeal.

• Nieuwe plannen liggen in een groene omgeving en zijn duurzaam, natuurinclusief en energieneutraal. • Actualiseren ruimtelijk beleid voor meer helderheid.

32

Wat gaan we daarvoor doen?

Bouw 100 duurzaam verplaatsbare woningen Status Vertraagd

De behoefte aan woningen is groot. Daarom willen we deze coalitieperiode naast reguliere woningen ook tiny houses en tijdelijke woningen realiseren. Waar staan we? In 2024 zetten we belangrijke stappen in de realisatie van 100 tijdelijke woningen, woonunits en tiny houses voor een brede doelgroep. De kavels voor 5 tiny houses op het E-Veld Terheijden zijn verkocht en de units komen er nog dit jaar. In september en oktober 2024 neemt Woonvizier 16 tijdelijke woningen in gebruik aan de Markstraat in Terheijden. Voor De Ligne in Made zijn de onderhandelingen met Woonvizier over tijdelijke woningen in de afrondende fase. We komen hier naar verwachting uit op circa 25 woningen. Het is de bedoeling om in december 2024 te beginnen met bouwrijp maken van het terrein. Over tijdelijke woningen aan de Lageweg in Terheijden zijn we nog volop aan het studeren welke mogelijkheden het perceel biedt. We willen de grond zo optimaal mogelijk inzetten. De uitvoering vindt op zijn vroegst in 2025 plaats. Bouw 800 woningen Status Op schema

We willen per jaar starten met de bouw van gemiddeld 200 woningen. De verdeling in segmenten vindt plaats volgens het vastgestelde programma Wonen en de regionale Woondeal. Aan het eind van de collegeperiode in 2026 moet Drimmelen 800 woningen rijker zijn ten opzichte van 2021, verdeeld over alle dorpen. In 2025 verwachten we te starten met het bouwen van enkele grotere projecten zoals: De Biezen fase 1 en fase 2 Lage Zwaluwe, 69 woningen, Made Oost II fase 1 131 woningen, De Ligne Made, met ongeveer +/- 25 reguliere woningen en 30 verplaatsbare woningen, Molenweel fase 1 Terheijden, 61 woningen, Verlengde Elsakker fase 1 Wagenberg, 40 woningen. Uiteraard volgen er ook nog kleinere projecten. Verder hopen we te starten met het bouwrijp maken van de Rietlanden in Drimmelen en wijzigen van het Omgevingsplan voor bouwplan Hooge Zwaluwe Zuid en voor Made Noordwest. Via de halfjaarlijkse raadsbrief geven we u meer gedetailleerde informatie. Waar staan we? Na een dip in 2023, verwachten we in 2024 onze doelstelling van gemiddeld 200 woningen start bouw ruim te halen. De huidige planning gaat uit van 317 woningen. Opstellen Omgevingsplan Status Op schema

33

Onder de Omgevingswet heeft elke gemeente één Omgevingsplan voor haar grondgebied in de plaats van losse bestemmingsplannen. Het Omgevingsplan heeft gemeentelijke regels voor fysieke leefomgeving. Sinds het in werking treden van de Omgevingswet bestaat het Omgevingsplan van rechtswege. Dit tijdelijke Omgevingsplan met de huidige bestemmingsplannen, regels uit gemeentelijke verordeningen en rijksregels (bruidsschat) zetten we stapsgewijs om naar een Omgevingsplan nieuwe stijl. Hiervoor hebben we tijd tot 2032. Waar staan we? Voor de ontwikkeling van het Omgevingsplan is er een implementatieplan. We kiezen voor gebiedsgerichte aanpak. Bij de ontwikkeling van het Omgevingsplan sluiten we aan op het initiatief van de Provincie om samen op te trekken met andere gemeenten. Actualiseren Omgevingsvisie Status Op schema

Een actuele omgevingsvisie is belangrijk om mee te gaan met ontwikkelingen in de maatschappij. Deze vereisen betere sturing en heldere visie vanuit overheidsinstellingen, zoals gemeenten. De omgevingsvisie moet concreet maken wat al in andere beleidsdocumenten staat (toekomstvisie Drimmelen 2040). Volgens planning starten we in 2024 met actualisatie en maken we dit eind 2025 af. Waar staan we? Er is een projectopdracht opgesteld voor de eerste fase van de actualisatie van de omgevingsvisie. Dit jaar zullen de thema’s worden geïnventariseerd die een plek krijgen in de geactualiseerde visie. Op basis van die inventarisatie zal het vervolgtraject worden vastgesteld en een plan worden opgesteld voor de participatie. Volkshuisvestelijke instrumenten Status Vertraagd

We willen inwoners voldoende kans bieden op een betaalbare koopwoning. Voor dit doel onderzoeken we binnen de wet passende instrumenten.

Waar staan we? Om een opkoopbescherming in te stellen, moeten we met een onderzoek woningschaarste aantonen voor de beoogde gebieden. Dit gebeurt regionaal in 2024. Het onderzoek startte in de zomer van 2024 en duurt 4 maanden. Op basis van de resultaten volgt er al dan niet een opkoopbescherming. Daarnaast kijkt het onderzoek ook naar de mogelijkheid om inwoners met een lokale binding voorrang te kunnen geven op de woningmarkt, specifiek wat betreft het betaalbare koopsegment. Herstructurering en transformaties Status 34

Op schema

We willen optimaal ruimtegebruik. Dit betekent meewerken aan transformaties van bijvoorbeeld kantoorgebouwen tot woningen. Ook bekijken we samen met Woonvizier waar we verouderde woonblokken aanpakken. Waar staan we? Met Woonvizier stemmen we harde, zachte en mogelijke plannen af en kijken naar potentiële mogelijkheden voor transformatie of herstructurering. De komende periode maken we samen met zorg en welzijnsorganisaties een gebiedsvisie voor het gebied rond de Wijngaerd in Made. Een visie met voorwaarden op het gebied van wonen, zorg en welzijn om langer zelfstandig thuis te wonen. Aan de hand van de gebiedsvisie is ons doel om in 2024 een intentieovereenkomst te maken. We verwachten in 2025 de laatste woningen op te leveren in het sociaal cultureel Dorpshart. Op de planning staan ook transformatie van het oude pand van meubelzaak Huijbregts aan de Kloosterstraat en de boerderij aan de Zuideindsestraat. Herzien beleid huisvesting arbeidsmigranten Status Nieuw Beleid

Voor menswaardige en kwalitatief goede huisvesting voor arbeidsmigranten en leefbare dorpen herzien we het huidige beleid huisvesting arbeidsmigranten. In 2025 gaat dit nieuwe beleidskader naar de gemeenteraad. Waar staan we? Er is een projectplan en plan van aanpak voor herzien beleidskader. Onderdeel is een integraal projectteam met alle disciplines en afdelingen, om elke stap integraal af te wegen. We betrekken ook stakeholders. Dit zijn inwoners, ondernemers, werkgevers, huisvesters die werken met arbeidsmigranten en uiteraard arbeidsmigranten zelf. Om hen goed te betrekken in het proces is er een participatie- en communicatieplan. Volgens dit plan zijn gedurende de zomer de stakeholders per enquête gevaagd naar ideeën, knelpunten en behoeften. In september zijn er participatiesessies. Brabants Programma Landelijk Gebied Status Op schema

Het Brabants Programma Landelijk Gebied (BPLG) is een initiatief van de Provincie Noord-Brabant. Het richt zich op toekomstbestendige ontwikkeling van het platteland. Het programma speelt in op landelijke doelen, zoals bescherming van natuur en biodiversiteit, verbeteren van water- en bodemkwaliteit en aanpak van stikstofproblematiek. Het BPLG is onderdeel van het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG) van de Rijksoverheid. Waar staan we? Op basis van een houtskoolschets is er een voorontwerp BPLG. Dit is de volgende stap in de wettelijke en provinciale doelen voor natuur, water en klimaat in het landelijk gebied. Door de ontwikkelingen in het kabinet is er minder geld voor de ambities van de provincie. Dit 35

betekent niet dat de plannen de prullenbak in gaan of van koers veranderen. De wettelijke doelen en opgaven blijven onverminderd groot. Huisvesting aandachtsgroepen Status Op schema

Er dreigt opnieuw achterstand op de taakstelling huisvesting statushouders. Dat komt voornamelijk omdat veel alleengaande mannen in de gemeente wachten op gezinshereniging. Bovendien is er achterstand bij de IND, waardoor het anderhalf jaar duurt voordat het gezin overkomt. Toewijzen van een gezinswoning doen we wel, maar liever huisvesten we alleengaanden in een eenpersoonswoning. Die zijn er echter maar weinig. Om onze taakstelling toch te kunnen halen, zetten we in op andere middelen. Er is een pilot met het huisvesten van een missie-gezin. Dit gezin verblijft in het buitenland, maar is in de Europese ‘Turkije-afspraken’ gekoppeld aan Nederland. Daarnaast zoeken we naar een doorstroomlocatie waar we alleengaande mannen tijdelijk kunnen huisvesten, totdat geschikte woonruimte beschikbaar is of gezinshereniging heeft plaatsgevonden. Waar staan we? Oekraïense vluchtelingen In woningen verspreid over de gemeente vangen we Oekraïense vluchtelingen op. Dat gaat goed en de contracten lopen tot maart 2025, met optie tot verlenging. Vanaf half oktober tot eind maart 2025 komen er 32 extra plekken bij in Hotel Trefpunt. De status van Oekraïense vluchtelingen is verlengd tot maart 2026. In oktober/november besluiten we over opvang daarna. Asiel De voorbereidingen lopen voor opvang van maximaal 75 asielzoekers op de Brieltjenspolder 18.

Zoals het er nu uit ziet gaat de opvang eind oktober open. De tweede locatie is in onderzoek. Ruimte voor Ruimte Status Op schema

In 2019 ging de gemeenteraad akkoord met de Notitie Ruimte voor Ruimte 2019, aansluitend op provinciale beleid. Inmiddels heeft de provincie haar beleid aangepast en zijn er meer mogelijkheden. We willen in 2025 het gemeentelijk beleid herzien binnen de provinciale mogelijkheden. Waar staan we? We hebben een vastgestelde projectopdracht. We zoeken een partij die ons kan helpen dit beleid meer in overeenstemming te brengen met de provinciale regeling. We verwachten het beleid in 2025 voor te leggen aan de gemeenteraad.

36

3.2 Duurzaamheid Wat willen we bereiken?

Duurzaamheid, minder afval en nieuwe energie We willen onze blauwgroene gemeente klaarmaken voor een schone en duurzame toekomst. Daarom zetten we grote stappen met de duurzame big five: energietransitie, duurzaam ondernemen & circulariteit, klimaatadaptatie, natuur & biodiversiteit en duurzame mobiliteit. We werken onder andere aan circulariteit, minder huishoudelijk restafval, meer biodiversiteit en minder, schonere en zuinigere verplaatsingen (mobiliteit). Dat gaat ook over veel direct zichtbare dingen, zoals proactief opzetten van een laadpalenstructuur voor fiets en auto, dorpsbosjes aanleggen en gemeentelijke gebouwen verduurzamen. In de toekomst willen we duurzame energievoorziening, onafhankelijk zijn van fossiele brandstoffen en onze eigen keuzes maken. Uitgangspunt is: iedereen kan meedoen. Betaalbare, betrouwbare en duurzame energie voor alle inwoners! We maken impact met het Energieprogramma, in vijf thema’s en maatregelen. Het beschrijft hoe we kijken naar duurzame energie. Wat is nodig voor een succesvolle lokale energietransitie?

Wat gaan we daarvoor doen?

Programma Duurzaamheid Status Op schema

Eerste helft 2025 is er een vastgesteld Programma Duurzaamheid en uitvoeringsprogramma 20252026 voor de duurzame big five van Drimmelen: energietransitie, duurzaam ondernemen en circulariteit, klimaatadaptatie, natuur en biodiversiteit en duurzame mobiliteit. Het sluit aan bij bestaand beleid en plannen voor deze 5 thema’s. Nieuwe maatregelen houden rekening met nieuwe ontwikkelingen in de toekomst. We combineren uitvoering, communicatie en participatie. We pakken 37

de vijf thema’s in samenhang op en koppelen mogelijke kansen. We brengen duurzaamheid zo vroeg mogelijk in bij andere opgaven, zoals bij woningbouw. Deze programmatische aanpak helpt. Er komt een stakeholdersgroep voor regelmatige afstemming over uitvoering en voortgang. In het nieuwe programma staan indicatoren om tweejaarlijks de voortgang te meten van doelstellingen. Per kwartaal is er een voortgangsbericht. Waar staan we? De evaluatie van het huidige Programma Duurzaamheid is klaar. Intern haalden we input op voor het nieuwe programma en spraken met stakeholders. Op 1 oktober is er een bijeenkomst met alle stakeholders voor duurzaamheid. Later dit jaar volgt een tweede bijeenkomst. Uiterlijk eind eerste kwartaal 2025 ligt er een concept van het nieuwe Programma Duurzaamheid en uitvoeringsprogramma 2025-2026. Dan volgt besluitvorming over het nieuwe programma. Elektriciteit Status Op schema

West-Brabant ligt op koers om de doelen te halen van de Regionale Energiestrategie (RES). Opwekking van duurzame energie verloopt goed, mede dankzij een belangrijke bijdrage van de gemeente Drimmelen. Op gebied van wind - en in mindere mate zon - hebben we veel gedaan, zoals zonneparken Klaverspoor en Zonzeel. In 2025 leveren we met elkaar een nieuwe RES (2.0) op. Was RES 1.0 vooral gericht op individuele doelen per gemeente, RES 2.0 heeft een integrale aanpak. We focussen op het energiesysteem van de toekomst en hoe gemeenten elkaar versterken. Het doel is een duurzaam, robuust en betrouwbaar systeem met plaats voor verschillende soorten energiebronnen (landelijk, regionaal en lokaal). Een belangrijk aandachtspunt is aanpak van netcongestie (overbelasting elektriciteitsnet), dat inzet in de weg staat van duurzame bronnen voor toekomstige energiebehoeften. Waar staan we? Op 21 december 2023 verleende de gemeente een omgevingsvergunning aan zonnepark De Bergen. 2 partijen gingen in beroep. De behandeling was op 24 september 2024. Het proces van besluitvorming over de andere 4 parken is nog niet duidelijk. Zonnepark Moerseweg is door de initiatiefnemer aangehouden. Zij hebben meer tijd nodig voor een complete aanvraag . Over de andere 3 parken bepaalt de rechtbank nog binnen welke termijn de gemeente moet besluiten. Warmte Status Vertraagd

Vanaf 2022 werken we aan de transitievisie warmte (TVW). We willen op termijn geen fossiele brandstoffen meer gebruiken voor verwarming van woningen en (bedrijfs)panden. Dit leidde in Drimmelen tot tal van generieke - en gerichte activiteiten in de gebouwde omgeving. Zowel voor duurzame warmte als besparing en isolatie. De verwachting is dat nieuwe, landelijke wetgeving meer ruimte en bevoegdheden biedt om het proces te versnellen. We sorteren daarop voor met vervolg van de TVW vanaf 2025. We starten ook met een warmteprogramma, de verplichte opvolger van de TVW. Eind 2026 leggen we vast welke wijken en buurten de komende 10 jaar van het aardgas afgaan en hoe. Dit programma maakt de energievisie van Drimmelen duidelijk.. Hoe ziet onze energie- en bronnenmix eruit, welke technische oplossingen kiezen we en wat betekent dat voor inwoners en ondernemers in

38

de kernen? De nieuwe warmtewet (WCW), en vooral de Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Wgiw), geven ons de juridische kaders. Voor het toekomstig warmteprogramma en de nieuwe wetgeving is het belangrijk om ons vanaf 2025 te oriënteren op collectieve warmtesystemen, oprichting van warmtebedrijven of warmtegemeenschappen en de rol en positie van gemeente daarin. Een andere belangrijke ontwikkeling is dat op 1 januari 2027 de levering stopt van warmte via de Amercentrale. Om te verzekeren dat tuinders in Plukmade warmte blijven krijgen, ontwikkelen we daar een project geothermie. We gaan in 2024 een startvergunning aanvragen bij het ministerie van Economische Zaken. Dan volgen ook vergunningaanvragen omgevingswet bij de gemeente . Waar staan we? Met de ontwikkeling van duurzame warmte zijn we minder ver dan voorzien. De landelijke wetgeving voor collectieve warmtenetten is er nog niet. De 2 Wijkuitvoeringsplannen (WUP) kosten in de praktijk veel tijd. De ontwikkeling van duurzame bronnen (geothermie) gaat langzaam. Er is wel voortgang op besparing en isolatie. Deels vanwege milde winters en hoge gasprijzen (Russische invasie in Oekraïne). Er is ook een structurele verbetering: het aantal woningen met slechte labels (E, F en G) neemt af en het aantal met energielabel A of B neemt toe.

De inspanning van de gemeente speelde hierin een belangrijke rol (inzet Energiebespaarteam, energieambassadeurs en lekcheckers). Net als de continue informatie aan inwoners over belang van lokale energietransitie en een schoon en duurzaam Drimmelen. Bedrijven & Tuinbouw Status Vertraagd

Samen met het bedrijfsleven streven we naar een circulaire - en CO2-arme industrie. We spelen een actieve rol in bestaande en te ontwikkelen bedrijventerreinen. We stimuleren en faciliteren bedrijven om te voldoen aan duurzame wetgeving. In 2025 onderzoeken we samen met de sector Economie verduurzaming van bedrijventerrein Brieltjenspolder. Het glastuinbouwgebied Plukmade krijgt een vervolg met de energievisie Plukmade. We volgen nauwgezet de ontwikkeling van geothermie en Amernet (collectieve warmtenet). We maken een document met wat er allemaal komt kijken bij verduurzaming van een bedrijventerrein. Bedrijven hebben te maken met wetgeving en verschillende verplichtingen om energie te besparen en verbruik te verduurzamen. De Omgevingsdienst Midden- en West-Brabant (OMWB) controleert namens de gemeente of bedrijven deze verplichtingen naleven. De OMWB denkt ook actief mee om bedrijven te helpen bij duurzame bedrijfsvoering. Intensieve samenwerking met de OMWB zorgt voor maakt effectieve aanpak. Waar staan we? Er wordt vanuit verschillende beleidsdisciplines integraal samengewerkt aan de Brieltjenspolder. Voor glastuinbouwgebied Plukmade komt er een energievisie. RES en gemeenten werken samen op dit thema en wisselen kennis en ervaring uit. Met de omgevingsdienst zoeken we naar effectievere samenwerking.

We werken aan de ontwikkeling van de Brabantleiding (warmteleiding tussen Moerdijk en Geertruidenberg). Dat doen we samen met Moerdijk, Geertruidenberg, Amernetgemeenten Breda, Tilburg, Oosterhout en Dongen en Provincie Noord Brabant. We gaan door met het Energieloket Bedrijven, de lokale vraagbaak voor ondernemers. Energie-infrastructuur Status Nieuw Beleid

39

De komende jaren zijn er veel grootschalige (energie-)infraprojecten in onze blauwgroene gemeente. Het gebied Drimmelen-Moerdijk-Geertruidenberg is belangrijk voor energievoorziening van Nederland. Het Rijk wil in dit gebied verschillende grootschalige energie-infratrajecten en werkt aan de projecten/studies: • Tracé Zuidwest 380 kV Oost van Rilland naar Tilburg • Tracé 380kV Geertruidenberg naar Craijestein of Krimpen aan de IJssel • Tracé Nederwiek 3 (energie van wind op zee) • Delta Rhine corridor (ondergrondse leidingenstrook) • Programma Verkenning Aanlanding Wind Op Zee, periode 2031-2040 • Warmteleiding van Moerdijk naar Geertruidenberg (Brabantleiding). Vaak besluiten het Rijk of de Provincie over deze trajecten. Drimmelen kan dit niet tegenhouden. We zetten ons in voor de lasten en de lusten van deze ontwikkelingen en beperken de gevolgen voor leefbaarheid en kwaliteit fysieke leefomgeving. We willen mogelijke aansluiting op deze infrastructuur vergroten voor ondernemers en inwoners. We willen financiële tegemoetkoming om projecten te starten die bijdragen aan leefbaarheid en brede welvaart van de Drimmelense samenleving. Infrastructuur moet niet alleen dóór maar ook vóór Drimmelen zijn. In 2025 volgen we actief ontwikkelingen rond diverse tracés. We komen op voor de belangen van Drimmelen.

In 2025 komt er duidelijkheid over de projecten van het gebiedsfonds Wind op Zee Nederwiek 3. Dit fonds realiseert lokale projecten voor leefbaarheid en brede welvaart. Begin 2026 zijn hiervoor concrete projectplannen. Het Rijk heeft hiervoor middelen beschikbaar gesteld. In onderling overleg binnen de regio en met de Provincie Noord-Brabant is voor de gemeente Drimmelen een bedrag van €11,7 mln gereserveerd. Daarnaast zijn er nog extra gelden beschikbaar, over de verdere verdeling hiervan zullen de samenwerkende gemeenten de komende maanden een besluit nemen. Waar staan we? We werken nauw samen met Geertruidenberg, Moerdijk, Provincie en Rijk onder meer aan de Ontwerptafel Powerport regio Moerdijk en samen hebben wij afspraken gemaakt over verdeling van de € 50 miljoen die beschikbaar komt voor de regio uit het gebiedsfonds aanlanding Wind op Zee Nederwiek 3. We hebben intern een programma Grootschalige Energie-Infra Projecten om dit te begeleiden en informeren de gemeenteraad op verschillende momenten over de stand van zaken. Ook hebben we een communicatieplan gemaakt om inwoners en bedrijven actief te betrekken bij deze ontwikkelingen. Daarnaast overleggen we met ZLTO om samen op te trekken bij grootschalige ingrepen in het buitengebied. Gebouwde omgeving Status Op schema

In lijn met het Nationale Klimaatakkoord richten we ons proactief op gebouwde omgeving. Dat staat in de transitievisie warmte (TVW). Gemeenten moeten de regisseursrol pakken en samen met inwoners en ondernemers woningen en (bedrijfs)panden verduurzamen. Drimmelen is voortvarend gestart en ziet de gebouwde omgeving als hét thema om te sturen en duurzame impact te maken. In 2025 ronden we een wijkuitvoeringsplan (WUP) af in Hooge Zwaluwe en Terheijden. . Met inwoners ontwikkelde en gedragen plannen geven inzicht in de uitvoering naar aardgasvrije wijken. Voor Terheijden geeft het masterplan van de Traaise Energie Maatschappij (TREM) en de gemeente een heldere richting. Op initiatief van Enexis verzwaren volgend jaar wijken (kabels, stations). Een scan moet duidelijk maken welke maatregelen we gaan nemen om gemeentelijk vastgoed te verduurzamen. Naast deze aardgasvrije aanpak werken we aan besparing en isolatie. Met het EnergieBespaarTeam 40

(EBT) komen we bij inwoners thuis voor kleine energiebesparende maatregelen. We kijken samen naar energieverbruik en bespaartips. Soms verwijzen we door naar SWO, onze eigen technisch medewerker, de lekcheckers en/of energieambassadeurs. In totaal selecteerden we 3.000 woningen, die in aanmerking komen voor een bezoek van het EBT. Volgend jaar beginnen we met een lokale isolatieaanpak, met subsidie van het Nationaal Isolatie Programma (NIP). Met het NIP versnelt de verduurzaming van de gebouwde omgeving in Nederland en in Drimmelen. Een plan van aanpak 2025 richt zich op slecht geïsoleerde koopwoningen. Eigenaren krijgen advies en subsidie om hun woning te isoleren. Dit geldt ook voor inwoners met een energietoeslag.

Waar staan we? De WUPs zijn tijdrovende trajecten, waarmee we nog geen ervaring hadden. De WUP Hooge Zwaluwe verloopt volgens planning. De WUP Terheijden boekt vooruitgang, maar heeft een doorstart nodig. De huidige aandeelhouders legden het werk aan het warmtenet voorlopig stil en zijn in gesprek met nieuwe investeerders. In het najaar volgt uitvoering van de Lokale Aanpak Isolatie (LAI) in het kader van de NIP. We wachten op besluitvorming over het Soorten Management Plan (SMP), om tussentijds toch te isoleren. Dit heet de Landelijke aanpak Natuurvriendelijk Isoleren (LNI) Beleidsplan Afval Status Op schema

De afvalstroom moet minder en nóg beter gescheiden. We werken aan bewustwording, stimuleren hergebruik, minder afval en stimuleren scheiding. Gerichte campagnes geven extra aandacht aan inzameling van luiers en beperken zwerfafval. We trekken samen op met onze Zwerf Afval Pakkers en ondernemers. We stimuleren de opkomst van repair cafés en tweedehands winkels en bezien of er op de milieustraat een kringloop nodig en mogelijk is. Uitgangspunt blijft: de vervuiler betaalt. Waar staan we? Het huidige Afvalbeleidsplan voldoet nog, dus schrijven we geen nieuw beleid. In de regio onderzoeken we samen circulaire economie. Voor het onderzoek trekken we 2,5 jaar uit. We wachten op de uitkomsten voordat we het beleid actualiseren.

3.3 Economie, recreatie en toerisme Wat willen we bereiken?

Bloeiende en sterk lokaal verbonden economie Een sterke en lokaal verbonden economie is belangrijk voor het levendig houden van de dorpen. Om te winkelen, uit eten te gaan, werken en recreëren, en van evenementen te genieten. Lokale ondernemers zorgen voor werkgelegenheid en sponsoren verenigingen. We waarderen ondernemers en zorgen dat zij kunnen blijven ondernemen, groeien en ontwikkelen. Daarom helpen we hen om nieuwe initiatieven te ontplooien. Het is belangrijk om ondernemers letterlijk ruimte te geven door uitbreiden van bedrijventerreinen. Zo zorgen we voor een gezonde en toekomstbestendige economische sector, werkgelegenheid en vitaliteit van de dorpen. Samenwerking is belangrijk, tussen ondernemers en gemeente en tussen ondernemers onderling.

41

Drimmelen ontwikkelt zich verder als recreatiegemeente. Aantrekkelijke pijlers zijn de Biesbosch, de Zuiderwaterlinie en het vitale platteland. De Biesbosch is en blijft troef voor natuur en recreatie. Een goede balans daartussen is belangrijk. Dat vraagt goede samenwerking met alle partijen en heldere keuzes. Er moet een betere spreiding komen van toeristen en recreanten. Ruimtelijke ontwikkelingen versterken het toeristisch-recreatief profiel, zoals het Gat van den Ham, Beverpad, dorpsentrees, optimaliseren fietsroutes, Kleine Schans, Haven Terheijden en Ameroever Lage Zwaluwe. We investeren in recreatieve verbindingen over land en water. Zwaartepunt van de recreatieve structuur zijn aantrekkelijke centrumgebieden, havens van Lage Zwaluwe, Terheijden en Drimmelen en het vitale platteland. De gemeente werkt met ondernemers en organisaties op het gebied van recreatie en toerisme, zoals VVV, Recreatief Drimmelen en Toeristisch Traaie. Samen optimaliseren we toeristische recreatie.

Wat gaan we daarvoor doen?

Bedrijventerreinen Status Op schema

In 2025 zijn de uitkomsten naar de haalbaarheid en behoefte van een uitbreiding van bedrijventerrein Brieltjenspolder bekend en worden, afhankelijk van de uitkomsten hiervan, de vervolgstappen gezet. Bij bedrijventerrein Thijssenweg zijn de initiatiefnemers aan zet en staan zij aan de lat voor een zorgvuldig proces om hun uiteindelijke initiatieven in te dienen bij de gemeente. Waar staan we? Bij bedrijventerrein Thijssenweg heeft het college voor de zomer aangegeven in welk gebied het college uitbreiding van het bedrijventerrein het meest logisch vindt. De gemeente bezit zelf geen grond in dit gebied. Dat betekent dat verdere acties liggen bij grondeigenaren of zij wel of geen initiatief nemen om een verzoek tot uitbreiding bedrijventerrein doen. Hiervoor moeten alle reguliere procedures doorlopen worden. Voor het onderzoek naar de uitbreiding van bedrijventerrein Brieltjenspolder is een projectleider aangesteld. Dit onderzoek loopt. Financiële regelingen Status

42

Op schema

Er wordt in Drimmelen al enige tijd gesproken over het invoeren van een ondernemersfonds. Met de uitkomsten van de draagvlakmeting is in 2025 duidelijk of het traject tot het invoeren van een ondernemersfonds wordt opgestart. De BIZ (Bedrijven Investering Zone) Bruisend Made loopt door in 2025. Ten aanzien van de Subsidieregeling Vrijetijdseconomie zullen in 2025 de mogelijkheden voor subsidie meer voor het voetlicht gebracht worden, met voorwaarden die verwijzen naar de reeds bestaande Subsidieregeling Vrijetijdseconomie. De toeristenbelasting voor verblijfsrecreatie blijft voor 2025 €1,75 p.p.p.n. Dit in afwachting van de invoering van de vermakelijkhedenretributie of een Vaantjesproject. Vanaf 1-1-2025 wordt deze nietingezetenenbelasting ook geheven op arbeidsmigranten die niet ingeschreven staan in de BRP van de gemeente. Het door de raad vastgestelde geactualiseerde forfait watertoeristenbelasting gaat in per 1-1-2025. Indien het vaantjesproject niet haalbaar blijkt te zijn, wordt aan u voorgesteld de vermakelijkhedenretributie in te voeren per 1-1-2025. Doel is onder andere de financiering van het onderhoud van de recreatieve voorzieningen in De Biesbosch. Waar staan we? De mogelijke invoering van een gemeentebreed ondernemersfonds is een ingrijpend besluit, waarvoor voldoende draagvlak van belang is. Om dit draagvlak te meten vindt een onderzoek plaats.

Onder ondernemers zijn interviews gehouden. Daarnaast wordt er in het laatste kwartaal van 2024 een enquête uitgevoerd, waarvoor zowel ondernemers als maatschappelijke instanties worden uitgenodigd om deel te nemen. Tevens zal er een informatieve bijeenkomst voor stakeholders worden georganiseerd. De BIZ Bruisend Made loopt goed. Ondernemers zetten samen de schouders onder een bruisend centrum in made. Met de verhoging van de toeristenbelasting is er meer ruimte om vanuit de Subsidieregeling Vrijetijdseconomie projecten te financieren die de positionering van onze gemeente als toeristischrecreatieve bestemming ondersteunen en stimuleren. Het forfait watertoeristenbelasting is geactualiseerd en vastgesteld en gaat in per 1-1-2025. Het forfait landtoeristenbelasting is eerder dit jaar ongewijzigd vastgesteld. De raad is toegezegd dat er voor de kerstvakantie een haalbaar voorstel voor een vaantjesproject door de ondernemers is gepresenteerd voor invoering in 2025. Dit onder andere met het doel de financiering van het onderhoud van de recreatieve voorzieningen in De Biesbosch. Als dit niet lukt wordt de invoering van de watervermakelijkhedenretributie alsnog erna voorgesteld. Samenwerking ondernemers Status Op schema

Bestaande samenwerkingsverbanden met BND, Recreatief Drimmelen en Toeristisch Traaie worden in 2025 voortgezet. De BIZ Bruisend Made loopt door. In het BIZ-gebied wordt in 2025 het traject om te komen tot Keurmerk Veilig Ondernemen afgerond, met de daar bijbehorende certificering. De gelden vanuit de SPUK-regeling worden ingezet om de samenwerking op de bedrijventerreinen te stimuleren. Ook is duidelijk of het ondernemersfonds er komt. Waar staan we? Via onder andere BND, Recreatief Drimmelen en Toeristisch Traaie werken ondernemers met elkaar en de gemeente samen. In Made loopt de BIZ Centrum Made. In het BIZ-gebied werken we samen met ondernemers, Platform Veilig Ondernemen, politie en brandweer aan het Keurmerk Veilig Ondernemen. 43

Samen met Subregio Baronie is een aanvraag ingediend om aanspraak te maken op SPUK-gelden vanuit de provincie. Overkoepelend doel van deze gelden is om verduurzaming op bedrijventerreinen te stimuleren. We willen toe werken naar het opzetten van samenwerkingsverbanden. Aangedragen bedrijventerreinen zijn Brieltjenspolder, De Zwingel en Thijssenweg.

Ruimtelijke ontwikkelingen Status Op schema

Voor een sterker toeristisch-recreatie profiel investeren we op verschillende plaatsen in voorzieningen. Uit gesprekken met belanghebbenden is in 2025 duidelijk of het kansrijk is om een lange termijn gebiedsontwikkeling rondom het Gat van Den Ham op te starten, inclusief financiële haalbaarheid. Het proces voor het realiseren van een strandje langs de Amer wordt voortgezet, waarbij als de gesprekken met partijen als de Provincie, Rijkswaterstaat, het Waterschap en de Omgevingsdienst worden voortgezet. We doorlopen dit proces stap voor stap, om onnodige kosten te voorkomen. Voor het Beverpad maken we in 2024 een definitieve keuze. In 2025 is de technische uitwerking en uitvoering. Een en ander uiteraard afhankelijk van de gemaakte keuze in 2024. In 2025 gaan we verder met het uitvoeringsplan van de Dorpsvisie Lage Zwaluwe, inclusief herontwikkeling van de Ameroever. De gemeente is geen eigenaar van de gronden dus afstemming met eigenaren en erfpachters is belangrijk voor een succesolle herontwikkeling. In 2025 heeft elk dorp een aantrekkelijke dorpsentree in de vorm van een kunstwerk biodiversiteit. Waar staan we? In 2023 is gestart met het opstellen van een plan voor het Gat van den Ham. Belangrijke partijen als het Waterschap en de Provincie zijn hierbij betrokken. Op dit moment zijn we in gesprek met eigenaren en belanghebbenden.

Doel van die gesprekken is om te onderzoeken of er kansen zijn om een lange termijn-gebiedsontwikkeling op te starten waarin de thema’s duurzame landbouw, natuur en recreatie de belangrijkste aspecten zijn. Samen met BND en Recreatief Drimmelen doorlopen we een haalbaarheids- en onderzoekstraject voor de realisatie van een strandje langs de Amer. De beoogde locatie bevindt zich in Drimmelen nabij de plek waar de Ruilverkavelingsweg afbuigt naar het zuiden en je omhoog de dijk (Beverpad) op kunt gaan. Het terrein is eigendom van Rijkswaterstaat. Inmiddels is duidelijk dat het haalbaarheidsonderzoek complex en tijdrovend is, onder andere vanwege regelgeving (Natura 2000 en Natuurnetwerk Brabant); (water)veiligheid, scheepvaart en technische aspecten. Halverwege 2023 is een Plan van Aanpak ten aanzien van het Beverpad (aansluiting Lage Zwaluwe) opgesteld; het daarin opgenomen stappenplan wordt momenteel uitgerold. Er zijn verschillende varianten voor de aansluiting op Lage Zwaluwe mogelijk; deze zijn schetsmatig op papier gezet inclusief de globale voor- en nadelen per variant. Januari 2024 is een inloopmiddag/avond gehouden waarin bewoners en belanghebbenden hun input hebben gegeven. Die input is meegenomen, naast alle andere projectaspecten (bv. financiën, verkeer, juridische zaken) in het vervolg van het afwegings- en keuzeproces voor een definitieve variant.

Voor de kop Ameroever van de haven in Lage Zwaluwe onderzoeken we de haalbaarheid van een herontwikkeling. Onder andere de aanleg van een strandje en de realisatie van een uitkijktoren zijn daar onderdelen van. Het plan maakt onderdeel uit van de dorpsvisie Lage Zwaluwe, die inmiddels is vastgesteld. Om te komen tot een advies en ontwerp voor de realisatie van de aantrekkelijke dorpsentrees heeft een kunstenares hiertoe opdracht gekregen. Tijdens een participatiebijeenkomst met stakeholders is input opgehaald. Momenteel wordt gewerkt aan een voorstel ten aanzien van ontwerp en locaties. Haven Terheijden Status 44

Op schema

In 2025 is het gebied rondom de haven in Terheijden opnieuw ingericht. Er komt een wachtershuisje voor schippers bij de vertrekplaats van het Markpontje. De ombouw van de kademuur is afgerond, met daarin verbeeld de geschiedenis van Terheijden en de Zuiderwaterlinie. Er is duidelijkheid over beheer van de haven in Terheijden. Waar staan we? Er is veel gebeurd in de haven van Terheijden. Na het werk door het Waterschap richten we het gebied rond de haven opnieuw in. Onderdeel is de nieuwe kademuur, die we samen met Toeristisch Traaie aantrekkelijk maken met aan beide kanten het verhaal van de geschiedenis van Terheijden en de Zuiderwaterlinie. Biesbosch Status Op schema

Samenwerkingsvorm SOK Nationaal Park De Biesbosch en uitvoeringsprogramma lopen door. Het eerste onderzoek naar stil en duurzaam varen uit 2023 krijgt in 2025 een vervolg. Ook het onderzoek bestemmingsmanagement in De Biesbosch pakken we verder op. De vaarverbinding tussen Drimmelen en de Hofmansplaat gaat door. Er is duidelijkheid over aanlandlocatie in Altena. Afhankelijk van deze oplossing kijken we naar mogelijkheden voor een veerverbinding tussen Drimmelen-Altena-Geertruidenberg. Waar staan we? Voor de Samenwerkingsvorm SOK Nationaal Park De Biesbosch wordt onderscheid gemaakt tussen een bestuurlijke samenwerking op strategisch niveau (SOK) en een inhoudelijke samenwerking met het Biesboschnetwerk (gebruikers van de Biesbosch) gekoppeld aan thema’s of inhoudelijke doelen. De Samenwerking (SOK) Biesbosch heeft de gebiedsvisie ('Balanceren in de Biesbosch') met een uitvoeringsprogramma als basis voor de samenwerking. Gekoppeld aan de gebiedsvisie wordt jaarlijks een uitvoeringsprogramma uitgewerkt, met daaraan gekoppeld een jaarlijks bedrag van maximaal €19.000 voor de uitvoering. Belangrijke onderwerpen voor de gemeente Drimmelen in het uitvoeringsprogramma zijn de bereikbaarheid en toegankelijkheid van het gebied, handhaving, zwerfafval, het aanbod (en onderhoud) van de recreatieve voorzieningen en duurzaam toerisme (waaronder Stil en Duurzaam varen).

Door de betrokken SOK-gemeentes wordt gezamenlijk de Biesboschverordening geactualiseerd, en is in 2024 een start gemaakt met een nulmeting in de Biesbosch, als startpunt voor het onderzoek bestemmingsmanagement in de Biesbosch. Bij alle ontwikkelingen in het gebied betrekken we de toeristisch recreatieve ondernemers uit de gemeente en het Biesboschnetwerk. De Hofmansplaat is een kwetsbaar Natura 2000 gebied. Van intensieve recreatie en uitgebreide recreatieve voorzieningen kan geen sprake zijn. Deze beperkende factoren zorgden ervoor dat er afgelopen jaar heldere afspraken gemaakt zijn tussen de ondernemers en Staatsbosbeheer over de toegankelijkheid van de Hofmansplaat. De vaarverbinding tussen Drimmelen en de Hofmansplaat is in 2024 is deze pas echt gaan lopen en tussentijdse evaluaties zorgen voor een realistische vaarverbinding. Ten behoeve van de veerverbinding tussen Drimmelen-Altena-Geertruidenberg is in 2023 een haalbaarheidsonderzoek gedaan naar de mogelijkheden en de businesscase. Hieruit is een positief advies gekomen, waarmee we in 2024 aan de slag zijn gegaan in de vorm van onderzoek naar de gewenste aanpassingen in aanlandlocaties in de drie gemeentes en zo mogelijk het voorbereiden van het aanbestedingstraject voor een pilot veerverbinding. Vooralsnog heeft Altena moeite met het realiseren van een geschikte aanlandlocatie.

We streven ernaar tot een oplossing te komen.

45

Optimaliseren toeristisch recreatief product Status Op schema

Optimale toeristisch-recreatieve producten, samen met ondernemers en partners, is een continu proces dat in 2025 onverminderd doorgaat. In 2025 hebben we beter inzicht in beschikbare openbare toiletten en is de Hoge Nood App geïmplementeerd. Samen met horeca in de havens Drimmelen maken we een plan voor de een jaar rond levendigheid bij de havens. We bekijken onder andere ruimere en/of afgestemde openingstijden . De Zuiderwaterlinie wordt nog meer de toeristische kapstok. In Terheijden staan de eerste kunstwerken . Ook de kademuur in de haven van Terheijden is gereed. Waar staan we? We ontwikkelen nieuwe fiets- en wandelroutes samen met Recreatief Drimmelen en de ondernemers. Bijvoorbeeld arrangementen, borden met informatie over de omgeving (erfgoed, natuur) en nieuwe fietskaarten (fysiek en digitaal). Ook vanuit de Zuiderwaterlinie komen nieuwe fietsroutes. In 2024 maakten we een inventarisatie van de huidige fiets- en wandelknooppuntroutes en de gewenste aanpassingen en aanvullingen. We ondersteunen projecten die aansluiten bij de Zuiderwaterlinie, zoals de nieuwe entree van de Kleine Schans, het verhaal van Terheijden op de kademuur en een kunstproject in Terheijden. Binnen de Alliantie Zuiderwaterlinie werken we samen met Zuiderwaterlinie-buurgemeenten aan een zichtbare en beleefbare Zuiderwaterlinie. We werken samen met lokale partijen.

In 2024 begonnen we met in kaart brengen van openbare toiletten en tekortkomingen. Welke gebouwen kan de gemeente open stellen? We praten met ondernemers om hun toiletten (semi)openbaar beschikbaar te stellen. Dit draagt bij aan meer openbare toiletten. De Hoge Nood app maakt deze openbare toiletten inzichtelijk voor bezoekers en inwoners. Dat maakt Drimmelen een gastvrije, inclusieve gemeente. In 2024 dachten we over een organisatiestructuur om projecten een structurele karakter te geven. Een extern bureau kreeg de opdracht voor inventarisatie van vitaliteit van horeca in de havens Drimmelen en advies voor optimaliseren. We onderzoeken welke voorzieningen aan de haven en De Schakel nodig zijn die bijdragen aan een jaarrond aantrekkelijke haven. Voorzieningen bevordering toerisme rondom de Biesbosch Status Op schema

De Biesbosch is een natuurgebied dat open staat voor recreatie en ondernemerschap, maar zonder dat de unieke natuurwaarden van de Biesbosch onder druk komen te staan. Toerisme op de juiste plaats: we stimuleren recreanten om vooral aan de randen van de Biesbosch te ontspannen. Samen met Bedrijvennetwerk Drimmelen stellen we een plan op voor het gebied tussen het Gat van de Ham en Drimmelen met de aanleg van strandjes en beleefroutes. Iedereen die van de Biesbosch geniet, snapt dat ook daar geleidelijk stappen gezet moeten worden om te verduurzamen. We kijken samen met ondernemers en booteigenaren hoe we de verduurzaming kunnen stimuleren, maar houden daarbij vast aan de recente afspraken die daarover gemaakt zijn in de gemeenteraad. Beverpad (aansluiting Lage Zwaluwe) Halverwege 2023 is een Plan van Aanpak opgesteld; het daarin opgenomen stappenplan wordt momenteel uitgerold.

46

Strandje Amer: samen met de ondernemers doorlopen we een haalbaarheids- en onderzoekstraject voor de realisatie van een strandje langs de Amer. Gat van de Ham: in 2023 is een eerste start gemaakt met de opgave uit het coalitieakkoord om een plan op te stellen voor het Gat van den Ham. Er is intern nagedacht over een mogelijke ontwikkelrichting voor het gebied (thema’s: duurzame landbouw, recreatie, natuur). Belangrijke partijen als het Waterschap en de Provincie zijn hierbij betrokken. Terrein Ameroever: We zijn de mogelijkheden voor een recreatieve ontwikkeling van de Ameroever in Lage Zwaluwe aan het verkennen. Stil en Duurzaam varen: de Visie Balanceren in de Biesbosch streeft naar duurzame recreatie en beschrijft dit als vormen van recreatie die de natuurwaarden niet schaden of die bijdragen aan het versterken van de natuurwaarden. Bij voorkeur zijn deze vormen van duurzame recreatie gelijktijdig ook milieuvriendelijk, klimaatbestendig, water- en energiezuinig en CO2-neutraal. Waar staan we? Beverpad (aansluiting Lage Zwaluwe) Er zijn verschillende varianten voor de aansluiting op Lage Zwaluwe mogelijk; deze zijn schetsmatig op papier gezet inclusief de globale voor- en nadelen per variant. In januari 2024 is een inloopmiddag/avond gehouden waarin bewoners en belanghebbenden hun input hebben gegeven. Die input is meegenomen, naast alle ander projectaspecten (bv.

financiën, verkeer, juridische zaken) in het vervolg van het afwegings- en keuzeproces voor een definitieve variant. De definitieve variant zal positief beoordeeld moeten worden waarna de verdere technische uitwerking opgepakt kan worden. Strandje Amer Samen met Bedrijven Netwerk Drimmelen en Recreatief Drimmelen doorlopen we een haalbaarheidsen onderzoekstraject voor de realisatie van een strandje langs de Amer. De beoogde locatie bevindt zich in Drimmelen nabij de plek waar de Ruilverkavelingsweg afbuigt naar het zuiden en je omhoog de dijk op kunt gaan met de fiets/te voet, het Beverpad op. Het terrein is eigendom van Rijkswaterstaat/Rijksvastgoedbedrijf en Waterschap. Het proces om überhaupt tot een inschatting van de haalbaarheid te kunnen komen is een complex traject en kost enkele jaren. Dat de beoogde locatie gelegen is in Natura 2000 en Natuurnetwerk Brabant gebied maakt het extra complex. We doorlopen het proces dan ook stap voor stap (om onnodige kosten re voorkomen) waarbij als eerste gesprekken gevoerd worden met partijen als de Provincie, Rijkswaterstaat, het Waterschap en de Omgevingsdienst. Gat van den Ham In 2024 wordt de vervolgstap vormgegeven, om in het gebied, met eigenaren en belanghebbenden, gesprekken aan te gaan. Het College heeft hiervoor haar goedkeuring gegeven.

Doel van die gesprekken is om te onderzoeken of er kansen zijn om een lange termijn-gebiedsontwikkeling op te starten waarin de thema’s duurzame landbouw, natuur en recreatie de belangrijkste aspecten zijn. In 2024 is het tevens zaak om een beeld te krijgen van de financiële haalbaarheid en of/hoe dit initiatief aansluiting kan vinden bij de verschillende landelijke en provinciale programma’s. Ook zetten we de mogelijkheden voor o.a. cofinanciering en subsidie (provinciaal, rijk, europees) op een rij. Terrein Ameroever Er wordt een stappenplan doorlopen met inbegrip van o.a. een haalbaarheids-, onderzoeks-, participatie- en ontwerpfase; afsluitend volgt de bestuurlijke besluitvorming op het ontwerp en doorlopen proces. De wens om op of nabij deze locatie een strandje te ontwikkelen maakt onderdeel uit van het proces. Aangezien op deze locatie geen sprake is van gemeentelijke eigendommen worden ten eerste gesprekken gevoerd met Rijkswaterstaat, Waterschap en/of de erfpachter om de haalbaarheid van het initiatief te kunnen bepalen. Stil en Duurzaam varen Om inzicht te krijgen voor ondernemers over het verduurzamen van de bedrijfsmatige vloot, is als eerste stap een onderzoek gedaan naar de technische mogelijkheden en financiële haalbaarheid. De resultaten hiervan zijn gepresenteerd op een ondernemersbijeenkomst op 11 december 2023.

De verkenning van de mogelijkheden voor verduurzamen van de vloot adviseert om aan te sluiten bij het natuurlijke moment om te kiezen voor elektrisch varen, en aangezien dit moment zich sneller kan aandienen dan we denken, is het belangrijk om alvast inzichtelijk te maken wat we nu moeten doen 47

om hier te komen. De bedrijfsmatige vloot in deze verkenning zijn de passagiersschepen en de verhuur van vaartuigen die varen in het Nationaal Park De Biesbosch. Voor het najaar 2024 wordt de vervolgopdracht geformuleerd om inzicht te krijgen in de vervolgstappen en financiële mogelijkheden rondom stil en duurzaam varen.

Wat gaat programma 3 kosten? Financieel overzicht programma 3

Begroting Programma 3 (x 1.000,-)

Realisatie

Begroting

Begroting

Begroting

Begroting

Begroting

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Woningbouw en ruimte

Lasten

-8.977 N

-10.917 N

-5.050 N

-5.496 N

-4.730 N

-5.278 N

Duurzaamheid

Lasten

-3.964 N

-4.835 N

-4.983 N

-4.457 N

-4.456 N

-4.457 N

Economie, recreatie en toerisme

Lasten

-1.044 N

-1.240 N

-1.454 N

-1.424 N

-1.414 N

-1.402 N

-13.985 N

-16.992 N

-11.487 N

-11.377 N

-10.600 N

-11.137 N

Totaal lasten Woningbouw en ruimte

Baten

4.774 V

7.722 V

2.404 V

2.663 V

1.793 V

2.450 V

Duurzaamheid

Baten

4.587 V

5.112 V

5.458 V

4.938 V

4.937 V

4.940 V

Economie, recreatie en toerisme

Baten

373 V

302 V

475 V

475 V

475 V

475 V

Totaal baten

9.734 V

13.136 V

8.337 V

8.076 V

7.205 V

7.865 V

Saldo van baten en lasten excl. mutaties reserves

-4.251 N

-3.857 N

-3.150 N

-3.301 N

-3.395 N

-3.271 N

682 V

28 V

-212 N

-47 N

3 V

-82 N

-3.569 N

-3.829 N

-3.362 N

-3.349 N

-3.392 N

-3.353 N

Saldo mutaties reserves Begrotingssaldo

48

4. Sociaal domein 4.1 Onderwijs, jeugd en gezondheid Wat willen we bereiken?

Kwalitatief goed onderwijs in goed geventileerde scholen met groene schoolpleinen We willen dat alle scholen in de gemeente verbeteren tot gezonde, energie neutrale en goed bereikbare leeromgevingen. We zorgen voor een goed binnenklimaat volgens de Frisse Scholennorm, behouden het Dongemond College en bieden alle kinderen en jongeren onderwijs dat hen voorbereidt op een zelfstandige plek in de samenleving.

Wat gaan we daarvoor doen?

Plan voor frisse scholen Status Op schema

Eind schooljaar 2025-2026 voldoen alle scholen aan de binnenklimaat norm Frisse Scholen B (goed) en waar mogelijk A (uitmuntend). Dit is hoger dan de eisen uit het bouwbesluit die overeenkomen met klasse C (voldoende). We meten dit uiterlijk 31 Juli 2025. Hoeveel van de10 scholen voldoen dan aan het label 'Frisse School B'? Waar staan we? We stellen met het onderwijs (PO en VO) een plan op om te komen tot Frisse Scholen. De gemeente investeert mee om het onderwijs hierin mee te krijgen. In Q3 2023 is er door een extern adviesbureau een scan gemaakt van alle scholen om te zien wat er nodig is om de schoolgebouwen te laten voldoen aan Frisse Scholen Klasse B. In Q4 2024 maken we met de schoolbesturen afspraken over de verdeling van de beschikbare middelen over de scholen. De verdeling van de middelen wordt opgenomen in het Integraal Huisvesting Programma (IHP) 2025-2028. We hebben iets meer tijd genomen om het rapport met de verschillende schoolbesturen af te stemmen. Het doel blijft binnen de gestelde termijn haalbaar.

49

Ondersteunen vorming en ontwikkeling IKC Status Op schema

Iedere school is waar mogelijk een Integraal Kind Centra (IKC) waar naast onderwijs onder andere kinderopvang, zorg en/of cultuur wordt aangeboden. We meten dit door jaarlijks het aantal IKC's onder onze negen basisscholen te tellen. Waar staan we? We blijven de vorming en ontwikkeling van Integrale Kind Centra ondersteunen en kijken met het onderwijs hoe we cultuur, muziek en sport daaraan kunnen toevoegen. Een incidentele financiële impuls hiervoor is denkbaar. Behoud Dongemond College Status Op schema

We willen het Dongemond College (VO) tot minimaal 2040 voor Gemeente Drimmelen behouden en onderzoeken wat daarvoor nodig is. Daarmee bieden we zekerheid voor de toekomst. Ook maken we werk van en faciliteren we de samenwerking en verbinding op inhoudelijk niveau tussen het Dongemond College (VO) en de basisscholen (PO). Daarmee creëren we een betere aansluiting van PO naar VO voor onze kinderen. We meten de voortgang wanneer er een raadsbesluit ligt over de toekomst van het Dongemondcollege. Waar staan we? Medio 2023 heeft adviesbureau ICS een onderzoek gedaan naar de mogelijkheden voor het behoud van het Dongemondcollege. Daarbij is de mogelijkheid van een levensduur verlengende renovatie qua kosten vergeleken met nieuwbouw. Het onderzoek is in nauw overleg met het bestuur van het Dongemondcollege uitgevoerd en besproken. In augustus 2024 vond er een vervolgoverleg plaats met het schoolbestuur over zowel de aanpak, eventuele samenwerking met het primair onderwijs als ook de planning. Vervolgens wordt deze aan de raad voorgelegd en het raadsbesluit verwerkt in 2025 in het Integraal Huisvesting Programma (IHP). Alle jongeren halen minimaal een startkwalificatie Status Vertraagd

Het doel van leerplicht is het recht van kinderen op onderwijs te verzekeren en te zorgen dat jongeren zodanig toegerust zijn met kennis en vaardigheden dat zij een zelfstandige plaats in de samenleving kunnen verwerven. We meten dit doel middels kwartaalrapportages van het RBL. Om dit doel te bereiken zijn we aangesloten bij de gemeenschappelijke regeling RBL (Regionaal Bureau Leren) die voor de gemeente de wettelijke leerplichttaken uitvoert en deze ontwikkelen wij door. Waar staan we?

50

Regionaal is afgesproken dat het Regionaal Bureau Leren (RBL) de basis op orde brengt in 2025. Verdere doorontwikkeling in de richting van preventie en outreachend werken van het RBL is uitgesteld tot de volgende bestuursperiode. De VSV-cijfers (Voortijdig Schoolverlaters) lopen regionaal nog altijd op. Per 2025 start er een nieuwe 4-jaarlijkse VSV-periode. Regionaal zullen we naar verwachting daarvoor meer Rijksmiddelen ontvangen en werken we aan projecten om het aantal VSV’ers terug te dringen. Leerlingenvervoer Status Vertraagd

We willen dat onze kinderen zo dichtbij mogelijk onderwijs volgen. Als dit niet mogelijk is, dan zorgen we ervoor dat onze kinderen naar school kunnen reizen, zodat zij onderwijs op maat kunnen volgen. Ons streven is om dit kostenefficiënter te doen. Waar staan we? Taxivervoer inzetten voor leerlingen die niet zelfstandig naar school kunnen reizen. Stimuleren zelfstandig naar school leren reizen met project voor elkaar pas “Wij gaan zelfstandig met de bus naar school", waardoor kosten bespaard worden. De totale kosten zijn echter afgelopen jaren enorm gestegen, omdat er meer leerlingen gebruik maken van het vervoer en door de zeer hoge tariefstijgingen. Daarnaast heeft de opstart met de nieuwe vervoerder Willemsen-De Koning in het schooljaar 2024/2025 geheel niet aan de verwachtingen voldaan. Energieneutrale Stuifhoek Status Op schema

Een IKC de Stuifhoek (incl. laag appartementen) die ENG (energieneutraal gebouw) is. Na oplevering en een jaar operationeel kan gemeten worden of het gebouw daadwerkelijk energieneutraal is. Waar staan we? We bouwen een energie-neutrale Stuifhoek en passen de budgetten hierop aan. Ook de stijgende bouwkosten betrekken we hierin. De doorrekening van het voorontwerp geeft aan dat een energieneutraal gebouw haalbaar is. Er passen voldoende zonnepanelen op de daken van de appartementen om zowel het IKC als de appartementen van stroom te voorzien. Aandacht voor natuur en cultuur in het onderwijs Status Op schema

We willen jongeren nog actiever kennis laten maken met de natuur en cultuur in onze gemeente middels het vergroenen van de schoolpleinen, een bezoek aan de Biesbosch en cultuureducatie. We meten de impact door het tellen van het aantal deelnemers per activiteit en tevens tellen we het aantal vergroende schoolpleinen aan het einde van een schooljaar.

51

Waar staan we? Er is voor de vergroening van de schoolpleinen een bedrag beschikbaar vanuit de gemeente. De afgelopen jaren heeft een aantal scholen daadwerkelijk het schoolplein fors vergroend. Het initiatief daarvoor ligt bij de school zelf. Ook is er een subsidie beschikbaar om met een klas met een boot de Biesbosch te bezoeken. Diverse scholen nemen daar jaarlijks aan deel. Theek5 voert voor ons het programma cultuureducatie op de basisscholen uit. Overige zaken huisvesting onderwijs - IHP Status Vertraagd

Middels het integraal huisvestingsplan onderwijs (IHP) stellen we vast wat we de komende vier jaar gaan uitvoeren en bekostigen ten aanzien van de scholen. Nieuw- en verbouwplannen krijgen hierin een plek, net als grootschalige renovaties. Maar ook vergroening schoolpleinen, verbetering binnenklimaat scholen en andere huisvestingszaken worden opgenomen. In 2025 wordt het nieuwe IHP 2025-2028 aan de raad voorgelegd. Het doel is duidelijkheid te scheppen qua planning en investeringen wat betreft onderwijshuisvesting en zorg te dragen voor voldoende adequate schoolgebouwen. Aan het einde van de IHP-periode meten we welke doelen zijn behaald en tussentijds bewaken we de voortgang. Waar staan we? Een aantal zaken uit het huidige IHP loopt al, zoals de vergroening van de schoolpleinen, de bouw van de nieuwe Stuifhoek en de verdeling van de frisse scholen subsidie. Echter wordt er ook gewerkt aan een plan voor het behoud van het Dongemondcollege. Verder zal in het IHP opgenomen worden hoe om te gaan met de renovatie of nieuwbouw van de Den Duinschool in Made. Tevens wordt er al enige tijd gewerkt aan een Visie Terheijden. Dit is een plan voor het huisvestingsvraagstuk voor de scholen en kinderopvang in de kern Terheijden. Zowel De Zeggewijzer als Kindcentrum JIJ hebben op de middellange termijn nieuwbouw danwel renovatie nodig.

Zowel deze Visie als de toekomst Dongemondcollege worden eerst separaat ter besluitvorming aan de raad voorgelegd alvorens we deze verwerken in het IHP. Het nieuwe IHP is met een jaar vertraagd omdat we nog volop bezig zijn met de actiepunten uit het huidige IHP.

Wat willen we bereiken?

Gezonde en kansrijke opgroeiomstandigheden voor onze jeugd Inzet van preventie vergroten om te voorkomen dat alledaagse opgroei- en opvoedproblemen escaleren en richt zich op het voorkomen- en vroegtijdig signaleren van risico’s en problemen. Om dit doel te verwezenlijken zetten we in op juiste en beste jeugdhulp en zetten we in op jongerenparticipatie. Om dit doel te meten maken we gebruik van de GGD-monitor en aangeleverde rapportages.

52

Wat gaan we daarvoor doen?

Juiste en beste jeugdhulp Status In gevaar

We zetten in op verbetering van de kwaliteit en effectiviteit van jeugdhulp voor onze jeugdigen en gezinnen die dit nodig hebben met behulp van een financieel houdbaar jeugdhulpstelsel. We streven ernaar om ouders en jongeren zo snel mogelijk te helpen waarbij we een maximale wachttijd hanteren van 4 weken bij het CJG. Op basis van data en monitoring van jeugdzorg sturen we erop dat minder specialistische jeugdhulp wordt ingezet. Het CJG monitort maandelijks de wachttijd en we rapporteren over voortgang van de POC. Waar staan we? Vanuit Regio West-Brabant Oost Jeugd visie en strategie, Hervormingsagenda Jeugd en Toekomstscenario Kind en Gezin gaan we naar een Stevig Lokaal Team (SLT) per 1 januari 2025 voor twee jaar met een Proof of Concepts (POC). Zo willen we leren en ontwikkelen wat nodig is om preventiever, effectiever en efficiëntere hulp aan te bieden. Met een SLT komt de sociale basis, specialistische zorg en het sociaal domein breed samen en krijgt elk gezin één aanspreekpunt. Zo gaat de aandacht meer naar het gezin en de omgeving, in plaats van alleen naar het kind. Helaas is er wel budgetoverschrijding waardoor er nog meer aandacht en focus op is. Jongerenparticipatie blijft belangrijk Status Op schema

Jongeren zijn actief betrokken bij de gemeente door bepaalde programma's en activiteiten. Jongerenparticipatie is blijvend onderdeel van de relatie gemeente-jeugd. Waar staan we? We maken duidelijke afspraken aan de voorkant over verwachtingen en mogelijkheden. We betrekken de jeugd nog meer bij de gemeente. Daarvoor zetten we diverse zaken in, zoals Democracity en de Jongerengemeenteraadsdag. Ook nieuwe ideeën van stakeholders over verbinding met natuur heeft een plaats gekregen. We omarmen dit soort initiatieven. De stem van de jeugd moet gehoord worden. Dat doen we via een jeugdadviesraad. In 2025 onderzoeken we samen met jongeren welke vorm de jeugdadviesraad moet krijgen en gaan we hiermee aan de slag.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=drimmelen&id=88bc0a33-5919-4897-9575-db6d24186b86