CConstaterende datdrimmelen
Koppel je AI →
Document · PDF

[2024037845] 20241017 Begroting 2025

Raad 7 november 2024, gemeente drimmelenBij agendapunt: Begroting 2025 gemeente Drimmelen35.386 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 4

Begroting 2025

2

Inhoudsopgave INHOUDSOPGAVE ................................................................................................................................3 INLEIDING ..............................................................................................................................................5 Voorwoord ...........................................................................................................................................7 Samenvatting.......................................................................................................................................8 PROGRAMMA'S ...................................................................................................................................15 Inleiding programma's .......................................................................................................................16 1.

Burger en bestuur ..........................................................................................................................17 1.1 Veiligheid .................................................................................................................................17 1.2 Dienstverlening en samenwerking met de inwoners ...............................................................19 1.3 Levendige dorpen ....................................................................................................................21 Wat gaat programma 1 kosten? ....................................................................................................22 2. Openbare ruimte ...........................................................................................................................24 2.1 Natuur en Groen ......................................................................................................................24 2.2 Verkeer en inrichting openbare ruimte ....................................................................................25 2.3 Water .......................................................................................................................................29 Wat gaat programma 2 kosten? ....................................................................................................30 3.

Ruimte, wonen, duurzaamheid en economie ................................................................................32 3.1 Woningbouw en ruimte ............................................................................................................32 3.2 Duurzaamheid .........................................................................................................................37 3.3 Economie, recreatie en toerisme .............................................................................................41 Wat gaat programma 3 kosten? ....................................................................................................48 4.

Sociaal domein ..............................................................................................................................49 4.1 Onderwijs, jeugd en gezondheid .............................................................................................49 4.2 Participatie en schuldenproblematiek ......................................................................................54 4.3 Sociale structuur, sport en zorg ...............................................................................................56 Wat gaat programma 4 kosten? ....................................................................................................59 Algemene dekkingsmiddelen ............................................................................................................61 Overhead ...........................................................................................................................................64 Wat gaat Overhead kosten? ..........................................................................................................64 Basisset beleidsindicatoren ...............................................................................................................66 PARAGRAFEN .....................................................................................................................................70 A.

Weerstandsvermogen en risicobeheersing ...................................................................................71 B. Lokale heffingen ............................................................................................................................77 C. Onderhoud kapitaalgoederen .......................................................................................................85 D. Financiering ..................................................................................................................................90 E. Bedrijfsvoering ..............................................................................................................................94 F. Verbonden partijen ........................................................................................................................99 G. Grondbeleid ................................................................................................................................104 H. Wet Open Overheid (WOO) ........................................................................................................107

3

FINANCIËLE BEGROTING ................................................................................................................111 A. Overzicht baten en lasten en toelichting .....................................................................................112 A1. Meerjarenperspectief ............................................................................................................112 A2. Financiële uitgangspunten ....................................................................................................112 A3. Verschillen lasten en baten ten opzichte van vastgestelde meerjarenbegroting ..................116 A4. Overzicht incidentele baten en lasten 2025-2028 .................................................................120 A5. Structurele toevoegingen en onttrekkingen aan reserves .....................................................122 B. Financiële positie ........................................................................................................................123 B1. Investeringen.........................................................................................................................123 B2. Stand en verloop van de reserves en voorzieningen ............................................................123 B3.

Financiering...........................................................................................................................126 B4. Jaarlijks terugkerende arbeidskosten gerelateerde verplichtingen van vergelijkbaar volume .....................................................................................................................................................126 B5. Geprognosticeerde balans ....................................................................................................127 B6. EMU-saldo ............................................................................................................................128 BIJLAGEN ..........................................................................................................................................130 1. Overzicht actuele beleidsstukken ................................................................................................131 2. Baten en lasten per taakveld .......................................................................................................135 3. Taakvelden per programma ........................................................................................................138 4. Investeringsprognose 2025 - 2028 ..............................................................................................141 5.

Afschrijvingstermijnen investeringen ...........................................................................................154 6. Richtlijnen begroting GR'en .........................................................................................................157 7. Najaarsnota 2024 - Actualisatie actieve grondexploitaties ..........................................................162 8. Najaarsnota 2024 - Financiële afwijkingen ..................................................................................169 9. Najaarsnota 2024 - Begrotingswijziging ......................................................................................171 10. Afkortingenlijst ...........................................................................................................................172

4

Inleiding

5

6

Voorwoord Sluitende begroting 2025 met een negatief meerjarenperspectief Ook dit jaar is na een intensief proces de Begroting 2025, met een doorkijk naar de jaren 2026 t/m 2028, opgesteld. Het berekende resultaat 2025 is een overschot van € 127.000, terwijl er voor de jaren daarna stevige tekorten zijn (van in totaal bijna 3,5 miljoen euro). Door een afnemende financiering vanuit het Rijk via het Gemeentefonds en de overige uitkeringen krijgt de gemeente Drimmelen de komende jaren fors minder geld. Ook het nieuwe kabinetsbeleid biedt weinig structureel perspectief, zodat we net als bijna alle gemeenten in Nederland de broekriem moeten aanhalen. We krijgen meer taken en minder knaken maar staan als lokale overheid wel aan de lat voor het reilen en zeilen in Drimmelen. Het college pakt de handschoen op en gaat, samen met de Raad, de opgave die er ligt voor een structureel sluitende begroting met voldoende ruimte voor de noodzakelijke investeringen uitwerken en invullen. Drimmelen heeft ambities en wil vooruit. De woningbouw gaat doorzetten en het inrichten en onderhouden van de openbare ruimte met veilige wegen blijft belangrijk. Door het veranderende klimaat hebben we meer aandacht voor natuur en groen en nemen maatregelen om wateroverlast te voorkomen.

Ook bij de energietransitie en het duurzaamheidsbeleid nemen we klimaateffecten mee, terwijl we de inwoners helpen met isoleren en besparen. Bij de grote infrastructurele (energie)projecten zitten we aan tafel voor de belangen van Drimmelen en ontvangen de middelen voor de inzet van onze brede welvaart. Zodat Drimmelen zich ontwikkelt met een balans tussen rust en ruimte. Toeristen zijn welkom en bedrijventerreinen, havens en onze Biesbosch krijgen aandacht. We zorgen voor een sociale samenleving met dorpshuizen en sportvoorzieningen zodat mensen elkaar kunnen ontmoeten en actief kunnen deelnemen. Actief blijven en werken is belangrijk en als er zorg nodig is leveren we maatwerk. De kosten voor Jeugd en WMO (incl. huishoudelijke ondersteuning) zijn aandachtspunten waarin, ook door het kabinet, maatregelen volgen om die betaalbaar te houden. Drimmelen heeft nog een gezonde financiële uitgangspositie, maar het extra is er af. Toenemende prijsstijgingen, lonen en rentelasten hebben een grote impact op de begroting. Terwijl er investeringen nodig zijn voor de woningbouw, het verduurzamen van gebouwen en andere voorzieningen op het gebied van onderwijs (scholen) en sport. Met als basis een sluitende Begroting 2025 gaan we daarom aan de slag voor een goede uitvoering hiervan en een beter meerjarenperspectief. Voor de toekomst van Drimmelen! College Drimmelen.

7

Samenvatting Hier vindt u de belangrijkste beleidsplannen uit de vier lokale programma's en hoe we deze financieel mogelijk maken. We besteden aandacht aan belangrijke ontwikkelingen in de verplichte paragrafen volgens het BBV, van weerstandsvermogen tot en met grondbeleid. U krijgt inzicht in de financiële situatie van de gemeente Drimmelen en hoe deze naar verwachting zal ontwikkelen. Programma 1: Burger en Bestuur Veiligheid Het college richt zich op het behoud van een leefbare en veilige samenleving, waarbij de gemeente nauw samenwerkt met de dorpen. Samen met inwoners werken we aan oplossingen voor veiligheidskwesties. We blijven alert op ondermijning en witwaspraktijken. Actuele stand van zaken: • Spookbewoning: Samen met het RIEC monitoren we leegstaande woningen met een tool. In 2025 worden integrale controles uitgevoerd. • Overlast en verkeersveiligheid: We zetten het Uitvoeringsplan cameratoezicht in om overlast en (gevoelens van) onveiligheid aan te pakken. De inzet van geavanceerde technieken evalueren we. De resultaten volgen in 2025. • Preventie van drugsgebruik: We geven prioriteit aan het voorkomen van drugsgebruik onder jongeren, met steun van initiatieven als Moedige Moeders. In 2025 stellen we, samen met Geertruidenberg, een nieuw preventieplan alcohol en drugs op.

• BOA’s en wijkgericht werken: De inzet van BOA's wordt vergroot voor meer zichtbaarheid en preventie. Campagnes voor meldingsbereidheid worden gestart. Dienstverlening en samenwerking met inwoners De lage opkomst bij gemeenteraadsverkiezingen vraagt om intensievere samenwerking met de inwoners. Actuele stand van zaken: • Toegankelijkheid: De gemeentelijke website wordt herschreven voor betere toegankelijkheid en gaat eind 2024 live. • Beleid en participatie: De gemeenteraad stemde in met het participatiebeleid ("Denkwijzer") en het college werkt dit verder uit. Regelmatige voortgangsrapportages zorgen voor sturing waar nodig. • Investeren in participatie: Door de uitvoering van het participatiebeleid en actieve betrokkenheid van burgemeester en wethouders wordt ingezet op bredere deelname van inwoners bij beleidsontwikkeling. Levendige dorpen Om sociale structuren die door de coronapandemie verzwakt zijn te herstellen, is versterking van de sociale samenhang in de dorpen nodig. Actuele stand van zaken: • Wagenberg: Er is een Plan van Aanpak in samenwerking met de Dorpsraad en een kerngroep werkt aan een visie voor het dorp. • Dorpsgericht werken: Het college heeft een plan vastgesteld voor dorpsgericht werken met aanspreekpunten voor verschillende dorpen. De resultaten worden eind 2025 geëvalueerd.

• Participatie: De gemeenteraad stemde in met het participatiebeleid en er wordt een participatiemedewerker geworven. • Dorpsvisie Lage Zwaluwe is op 27 juni 2024 gewijzigd vastgesteld. Er wordt gewerkt aan z.g. quick wins en aan de ontwikkeling van het centrale dorpshart en de zone Flierstraat-Ameroever. Programma 2: Openbare Ruimte Natuur en groen De natuur in Nederland gaat snel achteruit, mede door klimaatverandering. In Drimmelen hebben we veel mooie natuur, wat ons de blauwgroene gemeente maakt. Drimmelen wil de biodiversiteit verbeteren door ecologisch beheer van watergangen en bermen, meer variatie in beplanting en minder intensief onderhoud. Ook werken we aan het verminderen van hittestress door het aanleggen van natuurlijke schaduw- en koelteplekken, zoals dorpsbosjes. 8

Actuele stand van zaken: • Planten bomen: Bij verschillende reconstructies planten we (extra) bomen zoals de in de Gomarusstraat in Wagenberg, Meidoornlaan/Hoefkensstraat Made en Bastion Terheijden. • Dorpsbosjes: We zijn ver met de inventarisatie voor locaties voor de dorpsbosjes. Na deze stap gaan we de inrichting vormgeven. • Actieplan biodiversiteit: Het nieuwe actieplan (2024-2025) is opgesteld samen met partners en bevat concrete acties voor biodiversiteit. In 2024 voeren we verschillende acties uit (o.a. vergroenen schoolpleinen, uitdelen fruitbomen, deelname NK Tegelwippen). In 2025 geven we verdere uitvoering aan het plan en pakken we meer acties op. Verkeer en inrichting openbare ruimte Veiligheid voor iedereen die zich in Drimmelen verplaatst, is essentieel. Actuele stand van zaken: • Digitale informatieborden en fietskluizen: In Wagenberg en Made worden eind 2024/begin 2025 OV-borden en fietskluizen (sommige met laadpunten) geplaatst, hoewel er mogelijk vertraging is door nutsbedrijven. • N285-pilot: Samen met de Provincie Noord-Brabant werken we aan een pilot om landbouwverkeer via de N285 buiten de dorpskernen te houden, gepland voor 2025.

• Verkeersmaatregelen: De bypass Zoutendijk voor zwaar verkeer wordt gerealiseerd en er komen verkeersveiligheidsmaatregelen, zoals de herinrichting van de Zeggelaan en een nieuwe rotonde bij de Godfried Schalkenstraat-Haasdijk. • Veiligere fietsroutes: De werkzaamheden in Wagenberg worden naar verwachting in het eerste kwartaal 2025 afgerond. In Lage Zwaluwe en Terheijden beginnen we met de uitvoering van diverse maatregelen, die naar verwachting in de zomer 2025 afgerond zijn. De maatregelen in Made, Hooge Zwaluwe en Drimmelen zijn nu nog in de onderzoeksfase. De uitvoering start ook daar in 2025. Water Klimaatverandering vraagt om maatregelen uit het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) om wateroverlast en andere klimaat gerelateerde risico’s te beperken. We hebben hiervoor regionaal en lokaal een uitvoeringsplan opgesteld. We werken hierin aan communicatie, het voorkomen van hittestress en het beperken van wateroverlast. Actuele stand van zaken: • Hitteplan / communicatie: We stellen met partners een hitteplan op, waarbij we speciale aandacht hebben voor mensen met een zwakke gezondheid. • Watersnelweg in Made: In 2023 is subsidie verkregen voor de aanleg van een "watersnelweg", waarvan de voorbereidingen in het voorjaar zijn gestart. In 2025 leggen we de voorzieningen aan. • Dijkverhogingen / keermuur Terheijden: De verhoging van de dijken langs de Mark wordt afgerond.

Er wordt gewerkt aan de verfraaiing van de keermuur in de Haven van Terheijden. Het eerste ontwerp is binnen en in overleg met bewoners wordt dit verder uitgewerkt. • Drinkwaterreserveringsgebied: We stellen ons kritisch op tegenover de provinciale aanwijzing van een drinkwaterreserveringsgebied (nabij) Wagenberg. Programma 3: Ruimte, Wonen, Duurzaamheid en Economie Woningbouw Voor de leefbaarheid in onze dorpen is het cruciaal om snel en voldoende woningen te bouwen volgens de Drimmelense Norm (energieneutraal en natuur inclusief). Grote ruimtelijke opgaven zoals de energietransitie vragen om scherpe keuzes en aanscherping van beleid. Actuele stand van zaken: • Tijdelijke woningen: Er zijn 16 woningen geplaatst in de Markstraat in Terheijden. In Made en Terheijden aan de Lage Weg werken we hard om daar in 2025 woningen te kunnen plaatsen. • Woningbouwdoelen: Na een dip in 2023 verwachten we de komende jaren goed op koers te liggen met de bouwproductie. Omgevingsvisie: De eerste fase van de actualisatie van de omgevingsvisie is in gang gezet, met een participatieplan in ontwikkeling. • Huisvesting arbeidsmigranten: Het beleid wordt herzien, met een nieuw beleidskader dat in 2025 naar de gemeenteraad gaat. • Huisvesting Aandachtsgroepen: We nemen maatregelen om onze taakstelling statushouders te halen.

In november 2024 besluiten we over duurzame opvang van Oekraïense vluchtelingen. Vanaf half november vangen we maximaal 75 asielzoekers op aan de Brieltjenspolder. We streven ernaar om de tweede locatie nog in 2024 aan te wijzen. 9

• Ruimte voor Ruimte: In 2025 wordt het gemeentelijk beleid herzien, rekening houdend met de recente aanpassingen in provinciaal beleid. Duurzaamheid We bereiden onze blauwgroene gemeente voor op een schone en duurzame toekomst, met aandacht voor vijf speerpunten: energietransitie, duurzaam ondernemen & circulariteit, klimaatadaptatie, natuur & biodiversiteit, en duurzame mobiliteit. Actuele stand van zaken: • Programma Duurzaamheid: In de eerste helft van 2025 wordt het Programma Duurzaamheid en uitvoeringsprogramma 2025-2026 vastgesteld. • Regionale Energiestrategie: De nieuwe versie (RES 2.0) wordt in 2025 opgeleverd. • Duurzame warmte: Ontwikkelingen rondom warmtenetten lopen achter door het ontbreken van landelijke wetgeving. De Wijkuitvoeringsplannen kosten veel tijd, maar er is wel vooruitgang geboekt in energiebesparing en isolatie. Het aantal woningen met slechte labels (E, F en G) neemt af en het aantal met energielabel A of B neemt toe. We werken met partners verder aan het initiatief van het Traais Energie Collectief (TEC). • Energie-bespaarteam (EBT): met ons eigen Energie-bespaarteam werken we hard aan bewustwording, isolatie en andere duurzame maatregelen. We zijn ook gestart met de lokale uitvoering van het Nationaal Isolatie programma (NIP).

• Energie-infraprojecten: Diverse grote infrastructuurprojecten in het Drimmelen-MoerdijkGeertruidenberg-gebied, zoals de Zuidwest 380 kV- en Nederwiek 3-project, zijn van nationaal belang voor de energievoorziening. Er is een Regiofonds, waar ook voor Drimmelen middelen beschikbaar zijn voor de brede welvaart. Economie, recreatie en toerisme Een sterke, lokaal verankerde economie is essentieel voor de levendigheid van onze dorpen. Drimmelen ontwikkelt zich verder als recreatiegemeente met als voornaamste troeven de Biesbosch, de Zuiderwaterlinie en het platteland. Een goede balans tussen natuur en recreatie blijft belangrijk en vereist samenwerking en heldere keuzes. Ook is een betere spreiding van toeristen en recreanten nodig. Actuele stand van zaken: • Bedrijventerreinen: Uitbreidingsmogelijkheden voor de bedrijventerreinen zijn geïdentificeerd in de Brieltjenspolder en aan de Thijssenweg. • Toeristenbelasting: De watertoeristenbelasting is geactualiseerd en gaat in per 1 januari 2025. Voor de landtoeristenbelasting blijft het huidige tarief ongewijzigd. Er wordt gewerkt aan een voorstel voor een vaantjesproject om recreatieve voorzieningen in de Biesbosch te financieren. • Samenwerking ondernemers: Via samenwerkingen zoals BND en Recreatief Drimmelen werken ondernemers en de gemeente samen.

In Made wordt binnen het BIZ-gebied samengewerkt met ondernemers en veiligheidsorganisaties aan het Keurmerk Veilig Ondernemen. • Duurzaamheid bedrijventerreinen: Er is een aanvraag ingediend voor SPUK-gelden van de provincie om verduurzaming op bedrijventerreinen te stimuleren. Brieltjenspolder, De Zwingel en Thijssenweg zijn voorgedragen voor deelname. • Haven van Terheijden: Na de afronding van werkzaamheden door het Waterschap wordt de haven opnieuw ingericht. Samen met Toeristisch Traaie worden historische verhalen van Terheijden en de Zuiderwaterlinie verbeeld op de nieuwe kademuur. • Zuiderwaterlinie-projecten: Drimmelen ondersteunt diverse projecten, zoals de nieuwe entree van de Kleine Schans en een kunstproject in Terheijden. In samenwerking met buurgemeenten binnen de Alliantie Zuiderwaterlinie wordt ingezet op zichtbaarheid en samenwerking met lokale partijen. Programma 4: Sociaal Domein Onderwijs, jeugd en gezondheid We willen kwalitatief goed onderwijs in Drimmelen in gezonde, energie neutrale en goed bereikbare scholen met groene schoolpleinen. We willen dat onze jeugd kansrijk en gezond opgroeit en zetten preventieve maatregelen in om vroegtijdig te signaleren en problemen te voorkomen. We zetten in op de juiste en beste jeugdhulp, indien dat toch nodig blijkt.

We richten ons op het bevorderen van gezondheid en veerkracht, waarbij we inwoners ondersteunen om vitaal ouder te worden en kinderen gezond op te laten groeien. Het accent ligt op eigen regie en omgaan met uitdagingen (positieve gezondheid).

10

Actuele stand van zaken: • Onderwijshuisvesting: We werken met het onderwijs aan een plan om te komen tot Frisse Scholen. De voorbereidende werkzaamheden voor de nieuwbouw van IKC De Stuifhoek zijn nagenoeg afgerond en begin 2025 starten we met de bouw. In 2025 volgen de beslissingen m.b.t. de visie Terheijden en het Dongemond College in Made. • Regionaal Bureau Leren (RBL): In 2025 moet de basis op orde komen bij het RBL. Daarna ontstaat ruimte om door te ontwikkelen richting preventie en outreachend werken. Lokaal proberen we deze stap al te zetten met het opstellen van een Lokale Educatie Agenda (LEA) met de partners en in de samenwerking tussen onderwijs en jeugdzorg, regionaal werken we aan een nieuw programma Voortijdig Schoolverlaten VSV) om hier vorm aan te geven. • Jeugdhulp: Vanaf 2025 starten we met een Stevig Lokaal Team (SLT) als onderdeel van een tweejarige pilot om jeugdhulp preventiever, effectiever en efficiënter te maken. Dit team brengt de sociale basis, het sociaal domein breed en specialistische jeugdzorg samen en richt zich op gezinnen met één aanspreekpunt.. • Jeugdparticipatie: We versterken de betrokkenheid van de jeugd door initiatieven zoals Democracity, de jongerengemeenteraadsdag en de jeugdadviesraad, waarbij jongeren meedenken over beleid. In 2025 wordt de vorm van de jeugdadviesraad verder onderzocht.

• Gezondheid: Dit is een integraal onderdeel van het Beleidsplan Sociaal Domein. We werken aan lokale en regionale akkoorden voor een Gezond en Actief leven (GALA), Integraal Zorg Akkoord (IZA) en investeren meer in kwetsbare groepen. Participatie en schuldenproblematiek We streven naar gelijke kansen voor alle inwoners, waarbij we lokaal armoede aanpakken, zoals energiearmoede, en vertrouwen herstellen. Actuele stand van zaken: • We zetten in op preventie en brede intakes, zodat maatwerk geleverd kan worden. Er is ondersteuning voor inwoners met een laag inkomen, zoals minimaregelingen en hulp bij schulden via stress-sensitief werken. • Begeleiding wordt geboden aan uitkeringsgerechtigden en niet-uitkeringsgerechtigden om hen te helpen richting werk of vrijwilligerswerk. Samenwerking met Midzuid en WSP zorgt voor een gerichte aanpak richting de arbeidsmarkt. • We werken met Woonvizier aan huisvesting voor statushouders, hoewel de realisatie lastig is. In 2024 wordt een achterstand verwacht, waarvoor een plan van aanpak is opgesteld. We bieden daarnaast taalonderwijs en begeleiden statushouders richting werk en maatschappelijke participatie. • Huisvesting voor statushouders blijft een uitdaging. Een achterstand wordt verwacht, en vanaf juli 2025 vervalt de huur van twee SOVAK-woningen, wat de druk verhoogt.

In 2025 moeten extra maatregelen worden getroffen om de doelstellingen te halen. Sociale structuur, sport en zorg De vraag naar ondersteuning neemt toe. Het is daarom cruciaal om te investeren in de sociale infrastructuur en preventieve maatregelen. We richten ons op versterking van dorpshuizen, verenigingen en welzijnsinstellingen, om sociale cohesie te bevorderen en de behoefte aan professionele zorg te verminderen. Zo kunnen inwoners langer thuis blijven wonen en actief deelnemen aan de samenleving. Actuele stand van zaken: • Preventie en extra projecten: Door meer in te zetten op preventie, bijvoorbeeld met valpreventie, het bestrijden van eenzaamheid en Welzijn op Recept, kan de vraag naar ondersteuning worden verminderd. Deze projecten worden gefinancierd vanuit landelijke akkoorden zoals het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en het Integraal Zorgakkoord (IZA). Wel zorgt de beperkte capaciteit voor uitdagingen bij de uitvoering van deze extra taken. • Laagdrempelige voorzieningen en sociale structuur: Inwoners maken steeds meer gebruik van laagdrempelige voorzieningen om zelfredzaam te blijven. De stijgende kosten en personeelskrapte in welzijnsorganisaties maken het echter noodzakelijk om regelmatig in gesprek te gaan over hun takenpakket en financiering.

Ook dorpshuizen en andere maatschappelijke accommodaties spelen een belangrijke rol in de lokale sociale structuur. In 2025 zal een evaluatie plaatsvinden. • Maatwerkvoorzieningen en Wmo: Als algemene voorzieningen niet toereikend zijn, kunnen inwoners aanspraak maken op Wmo-maatwerkvoorzieningen, zoals woningaanpassingen en huishoudelijke hulp. Door personeelstekorten kunnen zorgaanbieders echter niet altijd tijdig de benodigde ondersteuning leveren. De kosten voor Wmo-begeleiding zullen naar verwachting in 2025

11

toenemen, mede door de complexere zorgvragen doordat meer mensen langer thuis blijven wonen. • Sport en verenigingen: De buurtsportcoach stimuleert een breder sportaanbod en versterkt de samenwerking tussen verenigingen via programma's zoals Max Vitaal (voor volwassenen) en Sjors Sportief (voor de jeugd). Het Lokaal Sportakkoord II zet in op een rookvrije generatie, antidiscriminatie, en het bestrijden van eenzaamheid onder ouderen en jongeren. Sportaccommodaties worden bovendien breder ingezet in samenwerking met exploitanten en verenigingen. • Cultuurprogramma's en onderwijs: Er wordt samengewerkt met scholen en cultuurinstellingen om kunst- en cultuurprogramma's te ontwikkelen die aansluiten bij de kerndoelen van het basisonderwijs. Daarnaast wordt het onderhoudsplan voor kunst in de openbare ruimte uitgevoerd. Paragrafen A. Weerstandsvermogen en Risicobeheersing De gemeente Drimmelen beheert continu de risico’s die de realisatie van haar doelen bedreigen. Het weerstandsratio moet minimaal 1 zijn; momenteel staat het ratio op 3,2, wat betekent dat het beschikbare weerstandsvermogen ruim voldoende is om de risico's af te dekken. Dit ratio is licht gedaald ten opzichte van de begroting 2024 (3,74) en de jaarrekening 2023 (3,31). Er is sprake van een daling in solvabiliteit en een stijging van de schuldenlast, daarnaast is er een beperkte structurele exploitatieruimte.

De gemeente blijft haar financiële positie nauwlettend volgen om de financiële duurzaamheid te waarborgen. B. Lokale Heffingen Gemeenten leggen verschillende belastingen en heffingen op, zoals de onroerend zaakbelasting, afvalstoffenheffing en rioolheffing. De totale lokale lastendruk stijgt met €44,35 per huishouden in vergelijking met het begrotingsniveau van 2024. Dit is voornamelijk te wijten aan stijgende kosten voor afvalinzameling en het onderhoud van het rioleringssysteem. C. Onderhoud Kapitaalgoederen Kapitaalgoederen omvatten wegen, openbare verlichting, riolering, en gebouwen. Voor het komende jaar wordt er €2 miljoen gereserveerd voor groot onderhoud, met een totale exploitatielast van ongeveer €3 miljoen. Voor 2025 is er een investeringsvolume van €5,23 miljoen begroot, waarbij €3,27 miljoen specifiek voor riolering is gedekt door tarieven. D. Financiering De Wet financiering decentrale overheden (Fido) stelt richtlijnen voor een adequaat beheer van de geldstromen van gemeenten, die worden vastgelegd in een Treasury statuut. Dit statuut is in 2024 vernieuwd en bevat nu ook een borgstellingsbeleid. Bij een omslagrente boven 0,5% moeten rentelasten en -opbrengsten aan alle programma's worden toegerekend.

Voor 2024 was deze rente 0,5%, maar in 2025 stijgt deze naar 1,0%, wat betekent dat de totale rentelasten van ongeveer €1,6 miljoen en renteopbrengsten van €90.000 over de programma's moeten worden verdeeld. Volgens de jaarrekening 2023 heeft de gemeente ultimo dat dat jaar €31,3 miljoen aan langlopende geldleningen openstaan. In het vierde kwartaal van 2024 wordt verwacht minimaal €5 miljoen aan nieuwe langlopende leningen aan te trekken, waarvan €1,5 miljoen voor de bouw van het nieuwe IKC De Stuifhoek. Voor 2025 is een extra lening van minimaal €10 miljoen voorzien, plus nogmaals €8,8 miljoen voor de bouw van de nieuwe Stuifhoekschool. Na aflossingen zal de langlopende schuld van de gemeente naar verwachting uitkomen op €47 miljoen per 31 december 2025. E. Bedrijfsvoering In 2025 richt het cluster Personeel en Organisatie (P&O) zich op de implementatie van het nieuwe functiemodel en de overstap naar een nieuw personeels- en salarissysteem (PSA) per 1 januari 2026. In 2024 heeft een onderzoek naar de ICT-dienstverlening aangetoond dat de huidige afspraken met ICT Services Breda verouderd zijn. In het tweede kwartaal van 2025 zal een definitieve keuze worden gemaakt op basis van een aanbestedingstraject, met de bedoeling om in het tweede deel van 2025 de voorbereidingen voor de overstap te treffen, zodat de implementatie in Q2 2026 kan plaatsvinden.

De toename van maatschappelijke en technologische risico's, zoals cybercriminaliteit, vereist extra aandacht voor informatiebeveiliging en privacy. In 2025 worden nieuwe organisatorische en technische maatregelen geïmplementeerd om te voldoen aan de aangescherpte wettelijke eisen voor overheidsorganisaties. De jaarlijkse zelfevaluatie van de Basisinformatiebeveiliging (BIO) via het

12

verantwoordingsstelsel ENSIA blijft essentieel. In 2025 zal het vastleggen van processen in een Single Point Of Truth (SPOT) systeem verder worden versterkt. De verbeteringen in rechtmatige inkoop en contractmanagement zijn in 2024 afgerond, met de verwachting dat in 2025 een vernieuwd inkoopbeleid wordt vastgesteld. Dit beleid zal een uitgebreide paragraaf bevatten over Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen en Inkopen, met trainingen om de implementatie in de organisatie te waarborgen. Het aantal Wet Open Overheid (WOO) verzoeken neemt toe, wat een groeiende druk op de organisatie uitoefent. Momenteel wordt dit binnen de bestaande capaciteit opgelost, maar er wordt gewerkt aan een structurele oplossing voor de toekomst. In 2025 zullen we de recent doorgevoerde veranderingen in onze Planning & Control (P&C) cyclus opnieuw evalueren, met extra aandacht voor het meerjarenbeeld. Dit is vooral belangrijk gezien de verwachte lagere inkomsten vanuit het Rijk voor de jaren 2026 tot en met 2028. In 2024 zijn we gestart met de voorbereidingen voor de implementatie van een nieuw financieel systeem. Dit is noodzakelijk omdat de huidige software verouderd en niet toekomstbestendig is. De gunning is in juni 2024 rond, en in het derde kwartaal van 2024 beginnen we met de migratie naar een cloud-gebaseerd systeem.

Begin 2025 zullen we in een Software as a Service (SAAS) omgeving werken, waar het nieuwe systeem verder zal worden opgebouwd. We streven er ook naar om alle werkprocessen binnen de financiële functie zo veel mogelijk te automatiseren. Tevens zal het intranet van de gemeente Drimmelen verder worden ontwikkeld in lijn met andere technologische ontwikkelingen. We willen de informatievoorziening verbeteren door terugkerende lunchbijeenkomsten interactiever te maken. Het delen van kennis is een gezamenlijke verantwoordelijkheid die breed in de organisatie moet worden gedragen. F. Verbonden Partijen Verbonden partijen zijn samenwerkingsverbanden waarin de gemeente Drimmelen zowel bestuurlijke als financiële belangen heeft. Dit houdt in dat de gemeente medeverantwoordelijk is en risico's loopt als deze partijen hun verplichtingen niet nakomen. Met de inwerkingtreding van de nota Verbonden Partijen op 1 januari 2024, is de visie op het beheer van deze partijen vastgelegd. Deze visie, die door de West-Brabantse gemeenten is gedeeld, benadrukt het belang van een duurzame financiële en bestuurlijke relatie voor efficiëntere uitvoering van taken en het verhogen van maatschappelijk rendement.

Het principe van 'good governance' staat centraal, waarbij sturing, beheersing, toezicht en samenwerking tussen gemeenten en regelingen worden geïntegreerd om maximaal maatschappelijk rendement te realiseren. G. Grondgebied De actieve grondposities zijn op dit moment het E-Veld (Terheijden), het Degaterrein en Van Hooijdonklaan te Lage Zwaluwe, Tuinbouwweg (Woonwagencentrum), Norbartstraat – Romboutstraat (Stuifhoek) en het Dorpshart te Made. Daarnaast zijn er andere grondposities in voorbereiding: De Ligne/Hoogerheide (Made) en Hooge Zwaluwe Zuid te Hooge Zwaluwe. Voor 2025 wordt voor deze grondposities een positief exploitatieresultaat verwacht. Dit resultaat zal zoals gebruikelijk worden verrekend met de algemene reserve van het grondbedrijf. H. Wet Open Overheid (WOO) De Gemeente Drimmelen ligt op schema met de implementatie van de WOO. Vanaf 1 november 2024 worden de eerste categorieën voor actieve publicatie van informatie van kracht. In 2025 zullen we een eigen WOO-jurist werven om de afhandeling van WOO-verzoeken te optimaliseren en het gebruik van externe bureaus te verminderen. De grootste uitdaging is het effectief aansturen op de processen die voortkomen uit de actieve publicatieplicht. We zullen voortbouwen op de organisatie en inzichten die in 2024 zijn ontwikkeld.

De WOO-jurist zal profiteren van de samenwerking tussen verschillende afdelingen zoals Documentaire Informatievoorziening, Communicatie en Dienstverlening. De primaire begroting voor 2025 laat een exploitatieoverschot van € 127.000 zien, met een structureel overschot van € 217.000. Dit betekent dat onze structurele lasten gedekt worden door structurele baten, wat essentieel is voor het behoud van goed toezicht vanuit de provincie. We staan echter voor een grote uitdaging met het "ravijnjaar" 2026 in het vooruitzicht. Dit jaar zal een aanzienlijke herziening van de gemeentelijke financiering met zich meebrengen door nieuw beleid van het Rijk, wat leidt tot een beperking van de bijdragen uit het Gemeentefonds. Het is belangrijk dat we

13

hierop voorbereiden en strategische keuzes maken om de continuïteit van de dienstverlening te waarborgen, zonder dat dit resulteert in een onevenredige verhoging van de lokale lasten. Tabel Finbgr-A4.2

in € 1.000

Gezuiverd saldo (bedragen x € 1.000)

Zie tabel

2025

2026

2027

Saldo baten en lasten

Finbgr-A1.1

-1.383 N

-3.308 N

-2.822 N

Toevoegingen en onttrekkingen reserves

Finbgr-A1.1

1.510 V

1.596 V

1.561 V

1.476

127 V

-1.711 N

-1.261 N

-690 N

Begrotingssaldo na bestemming Waarvan incidentele baten en lasten Structureel begrotingssaldo

Finbgr-A4.1

2028 2.166-

-90 N

-73 N

-95 N

-95 N

217 V

-1.639 N

-1.166 N

-594 N

De begroting van het jaar 2025 sluit. Dit is een voorwaarde voor het behoud van het repressieve toezicht (lichtste vorm van toezicht) door de provincie. Hiervoor dient het 1ste of het 4de jaar van de meerjarenbegroting sluitend te zijn. Vooral de jaren 2026 en 2027 vertonen een dip en de begroting in het jaar 2028 laat naar verwachting een nadeel zien van ongeveer € 594.000 negatief. Najaarsnota 2024 Begin dit jaar is er een evaluatie uitgevoerd op onze Planning & Control cyclus. Hieruit kwam naar voren dat er behoefte was aan een meer gestroomlijnde cyclus, zodat de kwaliteit, helderheid en logica van de opeenvolgende producten wordt verbeterd. Een van de aanpassingen is het combineren van de begroting 2025 met de najaarsnota 2024. De najaarsnota 2024 krijgt zo een meer een beleidsmatig karakter, waarin enkel wordt gerapporteerd op de grote afwijkingen ten opzichte van de begroting 2023 en voorjaarsnota 2024. 1. Veilige sport en schoolroutes Binnen het project Veilige sport- en schoolroutes starten we het onderzoek in de kernen Made en Hooge Zwaluwe. In 2025 worden de maatregelen uit dit onderzoek uitgevoerd, zodat het veiliger is voor kinderen om te voet of op de fiets naar school of sport te gaan in deze kernen. Hiervoor wordt in de najaarsnota € 300.000,- vrijgemaakt. Dit wordt gedekt uit de reserve Bovenwijkse voorzieningen. 2..

Actualisatie grondexploitatie De negatieve effecten vanuit de actualisatie van de grondexploitaties kunnen volledig worden verrekend met de Algemene reserve Grondbedrijf. Deze hebben daarom geen direct effect op het exploitatie resultaat voor 2024. 3. Jeugdzorg De Regio WBO Jeugd heeft een tweede kwartaalprognose afgegeven voor 2024. Voor enkele zorgcategorieën is de inschatting van deze prognose, voor geheel 2024, nog te onzeker. Daarom is gekozen om een deel van deze stijging op te nemen in de risicoparagraaf. Dit betreft met name de zogenaamde “incidentele” zorgkosten, zoals JeugdzorgPlus. Het door ons als reëel te verwachten effect van € 200.000 nadelig is opgenomen in de najaarsnota. 4. Algemene uitkering De effecten van de septembercirculaire, € 55.739 positief, ten opzichte van de meicirculaire voor het jaar 2024, zijn opgenomen in de najaarsnota. 5. Voorzieningen Voor het jaar 2024 wordt verwacht dat de kosten in verband met uitdiensttreding van medewerkers met een regeling en de bijbehorende toekomstige uitkeringsverplichtingen, zullen toenemen met een bedrag van € 273.433.

14

Programma's

15

Inleiding programma's In het programmaplan staan de programma's uit het coalitieakkoord "Bouwen aan een duurzaam, sociaal en veilig Drimmelen": • • • •

Programma 1 - Burger en bestuur Programma 2 - Openbare ruimte Programma 3 - Ruimte, wonen, duurzaamheid en economie Programma 4 - Sociaal domein

Elk programma is uitgewerkt in: • Thema's uit het coalitieakkoord; • per thema; de beoogde maatschappelijke effecten (Wat willen we bereiken?), hoe we gaan dat bereiken (Wat gaan we ervoor doen?) en met welk resultaat; • prestatie-indicatoren; • de raming van baten en lasten (Wat gaat het kosten?) Programma's en doelstellingen uit het coalitieakkoord gelden voor de hele raadsperiode. In deze begroting staan de ambities voor het begrotingsjaar 2025.

16

1. Burger en bestuur 1.1 Veiligheid Wat willen we bereiken?

Een leefbare en veilige samenleving De gemeente staat in verbinding met de dorpen. We denken samen met inwoners over veiligheidsvraagstukken en oplossingen na. BOA-s en Politie handhaven de veiligheid waar dat nodig is.

Wat gaan we daarvoor doen?

Controles op leegstand/vergunning verlening Status Op schema

Aandacht voor (kwetsbare) leegstand en ondermijnende criminaliteit. Waar staan we? Spookbewoning (kwetsbare leegstand) brengen we samen met het RIEC in kaart met een tool spookbewoning. De tool laat woningen zien die onterecht lang leeg staan en misschien gebruikt worden voor criminele doeleinden. Begin 2025 controleren we hierop vanuit de tool integrale controles. Geavanceerde technieken Status

17

Op schema

Met het uitvoeringplan cameratoezicht nemen we maatregelen in situaties die bij herhaling zorgen voor overlast en (gevoelens van) onveiligheid bij inwoners. Waar staan we? Het uitvoeringsplan wordt ingezet om bij overlastplaatsen tot de juiste inzet te komen. Geavanceerde technieken zullen altijd bekeken en afgewogen worden. Op het gebied van verkeersveiligheid wordt er op de Batterij in het dorp Drimmelen ingezet op cameratoezicht. In 2025 zullen de resultaten van het cameratoezicht zichtbaar worden. We gebruiken de beelden voor aanpak van overtredingen om overtredingen aan te pakken en waarborgen van naleving van verkeersregels. Voorlichting Status Op schema

Topprioriteit is voorkomen dat kinderen en jongvolwassenen aan de drugs gaan of op het slechte pad belanden. Voorkomen is beter dan genezen. Scholen, verenigingen, jeugdwerkers en ouders hebben samen een belangrijke rol in voorlichting en vroeg signaleren van problemen. Hier moet meer aandacht voor komen. Moedige Moeders blijft onderdeel van het standaard aanbod van de gemeente. Zo zijn ook ouders, broers en zussen goed geïnformeerd over gevaren van drugs. Ze kunnen bij elkaar terecht voor steun en advies. Waar staan we? Kinderen en jongvolwassenen krijgen op verschillende manieren informatie en voorlichting over drugs. In 2025 gaan we samen met Gemeente Geertruidenberg een nieuw preventieplan alcohol en drugs opstellen. Verminderen overlast Status Op schema

BOA’s en beleidsmedewerkers Openbare Orde en Veiligheid zorgen preventief en repressief voor een betere woon-, werk- en leefomgeving van inwoners, ondernemers en bezoekers. Zie voor meer informatie Programma 2. Openbare Ruimte. Waar staan we? BOA's hebben meer capaciteit en zullen wijkgericht gaan werken. Door meer zichtbaarheid en een aanspreekpunt te zijn voor inwoners wordt het vertrouwen vergroot en daarmee ook de kans op overlast verkleind. Een campagne om de meldingsbereidheid te vergroten zal bijdragen aan een verdere inperking van overlast.

18

1.2 Dienstverlening en samenwerking met de inwoners Wat willen we bereiken?

Investeren in de relatie met onze inwoners Lage opkomsten bij de gemeenteraadsverkiezingen maken het noodzakelijk om meer te investeren in de relatie met onze inwoners. Bovendien heeft de landelijke toeslagenaffaire het vertrouwen in de overheid ernstig beschadigd. We zullen meer de dorpen in moeten om met onze inwoners het gesprek aan te gaan, het vertrouwen te verdienen en initiatieven meer en meer te omarmen. Het dorpsgericht werken met vaste aanspreekpunten per dorp moet daar een belangrijke rol in spelen. De energietransitie en het werken aan aardgasvrije wijken zijn bij uitstek onderwerpen die we op die manier aan moeten gaan pakken.

Wat gaan we daarvoor doen?

Begrijpelijk communiceren Status Op schema

We gaan verder investeren in begrijpelijk taalgebruik door medewerkers van de gemeente. Verder blijven we ons richten op laaggeletterdheid en het gebruik van veel beeldcommunicatie. Waar staan we? We herschrijven de complete inhoud van de website voor optimale toegankelijkheid. De nieuwe website gaat live in het vierde kwartaal. Er is een interne prijsvraag voor schrijven in begrijpelijke taal. Burgerparticipatie Status

19

Op schema

We gaan met inwoners praten om beter beleid en betere plannen te maken. We gaan op zoek naar de zwijgende meerderheid. In overleg met inwoners, gemeenteraad, collega's en deskundigen maken we een Denk- en werkwijzer. Met als doel een (verplichte) participatieverordening. De Denk- en Werkwijzer is de uitwerking van de Visie dorpsgericht werken. Waar staan we? Het college is op 20 augustus 2024 akkoord gegaan met de Werkwijzer. Op 12 september 2024 is het Participatiebeleid (de Denkwijzer) vastgesteld in de gemeenteraad. Nu kunnen we starten met de uitvoering van het beleid. Dienstverleningsconcept Status Op schema

Het dienstverleningsconcept is in november 2023 door de Raad vastgesteld. In dit concept staat hoe we diensten organiseren op basis van leidende waarden uit de visie dienstverlening. En hoe we de komende jaren vorm geven aan dienstverlening. Het concept is onze leidraad in de organisatie. Het zorgt voor continue verbetering van dienstverlening die aansluit bij de behoeften van inwoners en bedrijven. Waar staan we? De principes uit de visie en de uitwerking in het dienstverleningsconcept zijn de richting voor doorontwikkeling. In het uitvoeringsplan staat wat we hier stap voor stap gaan doen. Elk kwartaal praten we het managementteam bij over voortgang van projecten. Zo nodig sturen we dan bij. Bijna alle projecten lopen op schema. Versterken contact burgers Status Op schema

We gaan verder investeren in participatie. Dit doen we door het participatiebeleid dat is vastgesteld door de gemeenteraad uit te voeren en met een communicatie-oog hierop in te spelen. Waar staan we? Burgemeester en wethouders bezoeken bedrijven en maatschappelijke instellingen. We zorgen dat iedereen mee kan doen (participatie). Vooraf vragen we inwoners hoe ze denken over nieuw beleid.

20

1.3 Levendige dorpen Wat willen we bereiken?

De sociale samenhang van onze dorpen moet worden versterkt Drimmelen bestaat uit 6 levendige dorpen. De saamhorigheid en de leefbaarheid zijn goed en het organiserend vermogen van de dorpen is groot. Wij faciliteren dat door in overleg te gaan met de dorpen, door initiatieven te ondersteunen en door ervoor te zorgen dat in ieder dorp een gezellig en voor iedereen toegankelijk dorpshuis is.

Wat gaan we daarvoor doen?

Visie Wagenberg Status Op schema

Een leefbare samenleving speelt zeker ook in Wagenberg. Samen met de inwoners werken we aan behoud van het dorpshart, opknappen Van Den Elsenplein, sporthal Driedorp, gemeenschapshuis Plexat en andere maatschappelijke voorzieningen. Waar staan we? We maken nu een Plan van Aanpak, in contact met Dorpsraad Wagenberg. We beginnen in september met uitvoering van dat plan. Er komt een kerngroep met mensen uit Wagenberg en medewerkers van de gemeente, begeleid door een adviesbureau. De kerngroep gaat nauw samenwerken aan een visie. Doorontwikkeling dorpsgericht werken Status Op schema

We hebben een nieuwe aanpak dorpsgericht werken. Eind 2025 gaan we deze evalueren. Is het resultaat positief? Dan rollen we de aanpak uit naar alle dorpen. Waar staan we? 21

Het plan voor de doorontwikkeling van dorpsgericht werken is voor de zomer door het college vastgesteld. We gaan werken met ambtelijke aanspreekpunten voor Lage Zwaluwe, Hooge Zwaluwe en Wagenberg. Ná de zomer komen er aanspreekpunten. Eind 2025 gaan we dit evalueren. Zijn de ervaringen positief? Dan komen er ook aanspreekpunten voor de andere dorpen. De subsidieregeling ‘Samen aan de Slag” is geëvalueerd en aangepast. Invoering participatiebeleid Status Op schema

We willen meer gesprekken met inwoners voor beter beleid en betere plannen. Een doel is de zwijgende meerderheid vinden. In 2024 stelden we de nota Participatiebeleid vast, voor meer structuur en éénduidigheid bij participatie. Er komt een ondersteunende participatie-adviseur. Waar staan we? Op 12 september 2024 ging de gemeenteraad akkoord met het Participatiebeleid. Dit najaar werven we de participatiemedewerker. Visie Lage Zwaluwe Status Op schema

Dorpsvisie Lage Zwaluwe is op 27 juni 2024 gewijzigd vastgesteld. Er wordt gewerkt aan z.g. quick wins en ook aan langdurige opgaven. Zo worden aan de Dirk de Botsdijk de markeringen hersteld op het fietspad en de 2 versmallingen van de Dirk de Botsdijk, de Onderstraat onderzocht als fietsstraat en een snelheidsdisplay wordt geplaatst aan de Loonsedijk om aandacht te vragen voor snelheidsverlaging. De twee grotere en langdurige opgave zijn de ontwikkeling van het centrale dorpshart en de zone Flierstraat-Ameroever. De voorbereidende werkzaamheden voor de ontwikkeling van het centrale dorpshart en gesprekken met de interne organisatie en grondeigenaar zijn gaande. In 2025 wordt het haalbaarheidsonderzoek uitgevoerd. Waar staan we? Aan de Dirk de Botsdijk worden de markeringen hersteld op het fietspad en de 2 versmallingen uitgevoerd. De Onderstraat wordt onderzocht als fietsstraat, een snelheidsdisplay wordt geplaatst aan de Loonsedijk om aandacht te vragen voor snelheidsverlaging. De twee grotere en langdurige opgave zijn de ontwikkeling van het centrale dorpshart en de zone Flierstraat-Ameroever. De voorbereidende werkzaamheden voor de ontwikkeling van het centrale dorpshart en gesprekken met de interne organisatie en grondeigenaar zijn gaande. In 2025 wordt een haalbaarheidsonderzoek uitgevoerd.

Wat gaat programma 1 kosten?

22

Begroting Programma 1 (x 1.000,-)

Realisatie

Begroting

Begroting

Begroting

Begroting

Begroting

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Veiligheid

Lasten

-2.581 N

-2.686 N

-2.930 N

-2.925 N

-2.927 N

-2.922 N

Dienstverlening en samenwerking met de inwoners

Lasten

-3.408 N

-3.069 N

-3.180 N

-3.299 N

-3.373 N

-3.205 N

Levendige dorpen

Lasten

Totaal lasten

-126 N

-186 N

-283 N

-283 N

-283 N

-283 N

-6.115 N

-5.941 N

-6.393 N

-6.507 N

-6.582 N

-6.410 N

Veiligheid

Baten

238 V

14 V

18 V

18 V

18 V

18 V

Dienstverlening en samenwerking met de inwoners

Baten

464 V

663 V

742 V

822 V

879 V

828 V

Levendige dorpen

Baten

Totaal baten Saldo van baten en lasten excl. mutaties reserves Saldo mutaties reserves Begrotingssaldo

0 V

0 V

0 V

0 V

0 V

0 V

702 V

677 V

760 V

840 V

897 V

846 V

-5.413 N

-5.264 N

-5.633 N

-5.666 N

-5.685 N

-5.563 N

6 V

82 V

47 V

47 V

47 V

47 V

-5.407 N

-5.182 N

-5.586 N

-5.619 N

-5.638 N

-5.516 N

23

2. Openbare ruimte 2.1 Natuur en Groen Wat willen we bereiken?

Meer aandacht voor biodiversteit en liefde voor natuur door jong en oud De staat van de natuur in Nederland verslechtert in hoog tempo. Rapport na rapport toont dat aan. Een deel van de achteruitgang heeft te maken met klimaatverandering. In Drimmelen hebben we veel mooie natuur. Het maakt ons tot de blauwgroene gemeente, met de Biesbosch als kloppend hart. Drimmelen wil betere biodiversiteit door ecologisch beheer van watergangen en bermen, meer variatie in beplanting en extensief onderhoud. Zo kunnen jong en oud (blijven) genieten van mooie natuur. Klimaatverandering zorgt ook in Drimmelen voor hittestress. Dat verminderen we door aanleggen van natuurlijke schaduw- en koelteplekken (dorpsbosjes) in combinatie met betere biodiversiteit.

Wat gaan we daarvoor doen?

Plaatsen extra bomen (Hittestress) Status Op schema

Bij het (opnieuw) inrichten van groenvoorzieningen is bomen planten onderdeel van klimaatadaptatie. Extra (groepen) bomen in dorpskernen betekent minder hittestress. Een meer diverse soortenkeuze vergroot de biodiversiteit. We leggen in 2025 de eerste dorpsbosjes aan en streven naar nieuwe dorpsbosjes in elke kern. Daar waar mogelijk combineren we geplande werkzaamheden hiermee. Zo vergroten we het groen in de dorpskernen en verbeteren we de natuurbeleving in de dorpen. Waar staan we? Bij de reconstructie van de Gomarusstraat in Wagenberg komen er in het plantseizoen (oktober 2024 – maart 2025) extra bomen . Ook planten we extra bomen in de Meidoornlaan en Hoefkensstraat in Made en Wijk nabij haven Terheijden bij dijkverzwaringen. We zijn ver met de inventarisatie voor locaties voor de dorpsbosjes. Na deze stap gaan we met inwoners bepalen hoe we de inrichting vormgeven.

24

Vergroten biodiversiteit Status Op schema

In 2025 werken we samen met partners aan de uitvoering van het actieplan biodiversiteit. Hierin staan veel concrete acties opgenomen, waarmee we in 2024 al zijn gestart. We leggen hierbij de verbinding met andere beleidsterreinen. Denk hierbij aan de vergroening van onze schoolpleinen. We blijven onze bermen ecologisch beheren, waarbij veiligheid voor mens en dier voorop staat. We geven uitvoering aan de motie “groenonderhoud aanpassen” van de gemeenteraad. Waar staan we? In 2024 kwam er een nieuw actieplan biodiversiteit (2024-2025) met concrete acties. We hebben dit jaar verschillende acties uitgevoerd, zoals de deelname aan het NK-tegelwippen en Ervenplus, het vergroenen van schoolpleinen, het uitdelen van geboortebomen en fruitbomen (november), het promoten van de Tuinklimaatcoach en het opzetten van beleid rondom natuurinclusiviteit. Met het ecologisch inrichten van rotondes, het vergroten van de biodiversiteit in en aan de brandput in Lage Zwaluwe en het omvormen van monotone graslanden naar kruidenrijke graslanden zijn we concrete stappen aan het zetten.

2.2 Verkeer en inrichting openbare ruimte Wat willen we bereiken?

Veiliger maken van alle kernen voor alle weggebruikers Voor leefbare dorpen verbeteren we de bereikbaarheid, bijvoorbeeld: • kinderen veilig naar school • iedereen veilig naar sportlocaties • auto in de buurt parkeren • gemakkelijk naar lokale winkels • openbaar vervoer (OV) blijft beschikbaar • is er geen OV, dan is er een alternatief • oplossingen waar gemengd verkeer gevaar oplevert. Bijvoorbeeld splitsen zwaar en langzaam verkeer, tegenhouden of beperken ongewenst verkeer.

25

Wat gaan we daarvoor doen?

Behouden mobiliteit Status Op schema

Het openbaar vervoer en de deeltaxi zorgen voor een optimale bereikbaarheid van de dorpen en houden de leefbaarheid mede in stand. Goede voorzieningen zoals belangrijke OV-knooppunten en plaatsen verbeteren bereikbaarheid. Waar staan we? In de nieuwe concessie van het OV vervallen geen routes binnen Gemeente Drimmelen. Het realiseren van de belangrijke knooppunten loopt vertraging op zoals Wagenberg. Voordat we hiermee verder kunnen wachten op de uitspraak van de Raad van State over het bestemmingsplan in Wagenberg. Begin 2025 plaatsen we digitale OV-informatieborden in Wagenberg en Made. We starten met fietskluizen in Made en Lage Zwaluwe, sommigen met een laadpunt. Ook hier verwachten we vertraging, omdat nutsbedrijven veel tijd nodig hebben voor aansluitingen. Landbouwverkeer op N285 Status Vertraagd

We starten met hulp van de Provincie nog deze collegeperiode een proef met landbouwverkeer op de N285. Zo ontlasten we Wagenberg en Terheijden.

Waar staan we? 26

De provincie was in het begin absoluut geen voorstander van Landbouwverkeer op de N285. Na veelvuldig overleg en een onlangs aangenomen motie in de Provinciale Staten is er enige ruimte ontstaan. We overleggen nu over een pilot op de N285 met als doel deze in 2025 uit te voeren. Realisatie bypass Zoutendijk Status Op schema

We realiseren een bypass voor zwaar verkeer. De compensatie voor natuur is geregeld via het bestemmingsplan. Waar staan we? Het bestemmingsplan is door de raad goedgekeurd. Er is geen beroep aangetekend bij de rechtbank en het bestemmingsplan is definitief. Het definitief ontwerp is bijna gereed, de voorbereidingen voor het bestek zijn in volle gang. Door de slappe ondergrond moeten we voorbelasten, zodat de weg nadien niet gaat zakken. Het traject voor de bypass passeert een hogedruk-gasleiding van Enexis en een transportleiding van Brabant Water. Deze leidingen moeten worden aangepast of omgelegd voorafgaand aan het voorbelasten. Verder voeren we volgens het bestemmingsplan het ecologisch protocol door. We onderzoeken mogelijkheden voor een kortere uitvoeringstermijn. Met ProRail werken we aan het beveiligen van de spoorwegovergang Zoutendijk. De aankoop van percelen ligt bij de notaris. Reconstructie Zeggelaan Status Op schema

De geplande herinrichting van de Zeggelaan in Terheijden vraagt om een evenwichtige keuze in de aanleg van groen en parkeervakken. Waar staan we? In juni 2024 startten we met de uitvoering. We zorgden dat het Openbaar vervoer toch nog naar de rotonde Ruitersvaartseweg rijdt. Het eerste deel is voor de zomer al aangepakt en geasfalteerd. Na de bouwvak gaan we verder. Rotonde Godfried Schalckenstraat Status Vertraagd

We maken een rotonde bij de Godfried Schalkenstraat-Haasdijk voor betere verkeersveiligheid op de doorgaande route in Made. Waar staan we? In juli 2024 was de aanbesteding van de rotonde. De uitvoering start na de vergunningen en werkzaamheden door nutsbedrijven. De nutsbedrijven hebben veel werkzaamheden op dit traject en

27

hebben moeite met de afgesproken planning. We overleggen om de werkzaamheden slim te combineren en mogelijke vertraging te beperken. Er zijn bezwaren tegen de noodzakelijke kapvergunningen. We willen deze zorgvuldig afhandelen. Daarom zal het werk in 2025 starten. Veiligere fietsroutes Status Op schema

In ieder dorp komt een veilige ‘Sport- en Schoolroutes’. Langs deze routes loopt of fietst iedereen veilig naar school of sportvereniging. Waar staan we? In juni 2024 begon de aanleg van maatregelen in Wagenberg, we passen kruisingen aan, we wijzigen onveilige verkeerssituaties en passen slimme verlichting toe bij oversteekplaatsen. De verwachting is dat in het eerste kwartaal van 2025 alle werkzaamheden zijn afgerond. In Lage Zwaluwe en Terheijden presenteren we in oktober de voorgenomen maatregelen. Daarna start de uitvoering, die we volgens planning in de zomer van 2025 afronden. In november 2024 begint het onderzoek in Made, Hooge Zwaluwe en Drimmelen. De maatregelen die voortkomen uit dit onderzoek voeren we ook in 2025 uit. Rond de scholen in alle kernen frissen we het straatmeubilair op. Verminderen vrachtverkeer kernen Status Vertraagd

Het vrachtwagenverbod in de diverse kernen blijft en we gaan gericht handhaven. Waar staan we? In het handhavingsplan staan acties voor minder doorgaand vrachtverkeer in de kernen. Dat doen we minimaal eens per kwartaal. Op de Batterij in Drimmelen hebben we camera’s geplaatst. Deze camera’s registreren 24 uur per dag het vrachtverkeer en de bussen door de Batterij. In het voorjaar kwam er op verzoek van de gemeente een flitspaal in de Crullaan in Made. De flitspaal stond er 3 maanden. In het najaar (september – oktober) komt de flexflitser terug in de Crullaan. Visie Lage Zwaluwe (omleiding Flierstraat) Status Op schema

Er is een optie voor een volwaardige rondweg bij de Flierstraat om de haven in Lage Zwaluwe beter bereikbaar te maken. Deze optie verbinden we aan de kansen van bedrijvigheid aan de Louisepolder. Langs de zuidkant van Lage Zwaluwe onderzoeken we mogelijkheden voor minder overlast. Waar staan we?

28

We hebben een Verkeerscirculatieplan laten opstellen uit voor de hele kern Lage Zwaluwe. De conclusies analyseren we. Dit verwachten in het najaar af te ronden. In de verdere uitwerking van het proces om te onderzoeken of een rondweg haalbaar is, worden bewoners betrokken. Fietsveiligheid Zonzeelseweg Status Op schema

Omdat de bypass Zoutendijk voor meer zwaar- en landbouwverkeer op de Zonzeelseweg zorgt, nemen we maatregelen voor de veiligheid van fietsers. De Zonzeelseweg is namelijk onderdeel van het fietsroutenetwerk. We willen fietsers en zwaar verkeer scheiden. Daarom leggen we een vrijliggend fietspad aan. Waar staan we? In overleg met bewoners hebben we recent het definitief ontwerp vastgesteld. De afspraken met bewoners komen in het definitieve ontwerp. Het aanbestedingsproces start binnenkort.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=drimmelen&id=88bc0a33-5919-4897-9575-db6d24186b86