CConstaterende datdrimmelen
Koppel je AI →
Document · PDF

[2024015771] Jaarstukken 2023_2024-06-17 Definitief V2 DEF

Raad 27 juni 2024, gemeente drimmelenBij agendapunt: Jaarstukken 2023 en accountantsverslag gemeente Drimmelen37.858 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 5

In de najaarsnota is dit ook al aangegeven. Begin 2024 is wel gestart met actualisatie van het Programma Duurzaamheid en het uitvoeringsprogramma. Regionale Energie Strategie (RES) Omschrijving We hebben in de Regionale Energiestrategie, heldere kaders afgesproken over op welke duurzame bronnen wij gaan inzetten. We houden daaraan vast. Dat betekent geen uitbreiding van de initiatieven die al lopen als het gaat om zon of wind op land. Met onze regiopartners trekken we gezamenlijk op om de bestaande transportschaarste op het elektriciteitsnet zo snel mogelijk weg te werken. Intussen werken we met dezelfde regiopartners aan de RES 2.0. Wat is het resultaat? - Realisatie van onze opgave uit de Regionale Energiestrategie (RES 1.0) - Vaststelling en uitvoering van de RES 2.0. Kwaliteit In 2023 is uitgebreid naar de planning en inhoud gekeken van de RES WB 2.0. Anders dan de RES 1.0, richt de RES 2.0 zich naast duurzame opwek vooral op het toekomstige energiesysteem. Welke strategische afwegingen moeten daarbij worden gemaakt? En wat betekent dat voor de keuze van bronnen, gebieden en infrastructuren in West-Brabant? Volgend jaar wordt dat een stuk concreter, maar één ding is zeker: CO2-reductie blijft het doel. In de zomerperiode was er een goed beeld van de totale zon- en wind opwek in onze regio.

De conclusie is dat we het RES-bod (2,2 TWh) ruimschoots gaan halen en mogelijk ook de ambitie (2,38 TWh). Vooral als een aantal potentiële zon op dak (en land) projecten doorgang vindt. Een sterk signaal vanuit West-Brabant, vooral dankzij de goede samenwerking tussen alle partijen.

52

Traais Energie Collectief (TEC) Omschrijving De ambitie om Terheijden het eerste energieneutrale dorp van Nederland te maken, blijft staan en kan op onze steun rekenen. Het lokale draagvlak dat het TEC heeft gecreëerd is een voorbeeld voor andere dorpen en initiatieven. Wat is het resultaat? Voortzetting samenwerking met TEC en voortgang in de realisatie van de opgaven uit het op te stellen Masterplan Terheijden en de Transitievisie Warmte. Kwaliteit In Terheijden is het afgelopen jaar een aantal 'sporen' bij elkaar gekomen, die de verduurzaming van de gebouwde omgeving kunnen versnellen. Na de aanleg van fases 1.1 en 1.2 in het centrum, stond 2023 in het teken van uitvoeren (o.a. De Weelde, E-veld) én voorbereidingen treffen. Dat laatste richt zich op fase 1.3 (Haven), 3.1 (Schansstraat) en 3.2 (Molenstraat), die vanaf 2024 gaan starten. Inmiddels zijn 150 woningen, bedrijven en maatschappelijke organisaties aangesloten op het warmtenet. Fase 2 maakt onderdeel uit van het wijkuitvoeringsplan van de gemeente (WUP), dat zich richt op drie kansrijke wijken in Terheijden. In 2024 moet dit plan, en daarmee de planning van de werkzaamheden, concreter worden. Naar aanleiding van de Transitievisie Warmte (TVW) zijn drie wijken in Terheijden gedefinieerd als 'kansrijke buurt'.

Met lokale partners als het Traais Energie Collectief (TEC), de Traaise Energie Maatschappij (TREM) en Woonvizier is gestart met een wijkuitvoeringsplan. Dit plan heeft als doel om samen met inwoners de richting te bepalen naar een aardgasvrije gebouwde omgeving. Daarbij krijgen we ondersteuning via het provinciale programma SIE2, waarin meer Brabantse gemeenten deelnemen. Inmiddels is een technische wijkanalyse gemaakt en gestart met een plan van aanpak, waarin de stappen staan naar een gedragen uitvoeringsplan in 2024. Parallel hieraan werkt de gemeente met TEC en TREM aan een masterplan, dat inmiddels voor 80% gereed is. Hierin staat beschreven wanneer en hoe welke wijk aardgasvrij kan worden in heel Terheijden. Dat moet niet alleen duidelijkheid geven aan inwoners, maar ook aan de gemeente zelf. Dit in verband met onze planningen en eventuele combiwerkzaamheden en prioriteitsstelling ten aanzien van het verzwaren van het elektriciteitsnetwerk. Vorig jaar zijn de twee aandeelhouders van TREM op zoek gegaan naar nieuwe investeerders en dat heeft tot gesprekken geleid. Hierover zijn wij als gemeente geïnformeerd, mede omdat wij een zogenoemd prioriteitsaandeel in het Eerste Traaise Warmtebedrijf (ETW) hebben. Zonnevelden Omschrijving Er wordt een passende oplossing gevonden voor het zonneveldendossier binnen de kaders die de uitspraak van de Raad van State ons gegeven heeft.

Wat is het resultaat? Een passende oplossing voor het zonneveldendossier binnen de kaders die de uitspraak van de Raad van State ons gegeven heeft. Kwaliteit Het afgelopen jaar zijn alle lopende aanvragen voor een zonnepark opnieuw, en onafhankelijk, getoetst aan het 'Beleidskader Grootschalige Zonnevelden' uit 2018. Deze herbeoordeling is in lijn met de uitspraak van de Raad van State uit 2022. Van de vijf aanvragen gaf het college in juli, alleen een ontwerpvergunning af voor Zonnepark De Bergen en Zonnepark Moerseweg. De drie andere aanvragen werden geweigerd.

53

Na de zienswijzeperiode heeft het college in december een definitieve omgevingsvergunning afgegeven voor Zonnepark De Bergen. Hiermee volgde zij de gemeenteraad, die eerder een definitieve verklaring van geen bedenkingen afgaf. De initiatiefnemer van project Moerseweg liet de gemeente weten haar aanvraag te willen aanhouden. In het nieuwe jaar komen deze en de andere drie aanvragen aan bod. Energieloket ondernemers Omschrijving We zetten het ondernemersloket, wat ondernemers helpt te verduurzamen voort. Wat is het resultaat? Voortzetting van het regionaal energieloket voor ondernemers. Kwaliteit Het Regionaal Energieloket voor ondernemers is voortgezet. Verduurzaming dorpslinten Omschrijving We maken het mogelijk om ook monumenten en woningen binnen beschermde dorpslinten kwaliteitsrijk te verduurzamen. Wat is het resultaat? Beleid verduurzaming beschermde dorpslinten. Kwaliteit Met de nieuwe welstandsnota die in maart 2023 is vastgesteld door de gemeenteraad, zijn er meer mogelijkheden om te verduurzamen (met zonnepanelen), met behoud van het karakter van de dorpslinten en de monumenten. Daarnaast gaan we in gesprek met de inwoners aan de Helkantsedijk om hun straat beter monumentaal te beschermen.

Samenwerking energietransitie Omschrijving We bieden blijvende ondersteuning aan het Traais Energiecollectief, de Stichting Energietransitie Drimmelen, Opgewekt Drimmelen en de werkgroepen Energieneutrale dorpen. Wat is het resultaat? Voortzetting ondersteuning en samenwerking Traais Energiecollectief, Stichting Energietransitie Drimmelen, Opgewekt Drimmelen, Duurzaam Drimmelen en de werkgroepen Energieneutrale Dorpen. Kwaliteit Met de duurzame coöperaties en stichtingen in Drimmelen is veelvuldig regulier en ad hoc overleg geweest. Zo werken we nauw samen met TEC aan een energieneutraal Terheijden, hebben we met STED de Samenwerkingsovereenkomst EnergieA16 voorbereid en voeren we constructieve gesprekken met Opgewekt Drimmelen over grootschalig 'zon op dak' op ons eigen vastgoed. Tenslotte staan we regelmatig in contact met onze bewonersgroepen, bijvoorbeeld als het gaat om de inzet van ons Energie Bespaar Team.

54

Dorpsgerichte aanpak aardgas vrij maken Drimmelen Omschrijving De raad heeft de Transitie Visie Warmte vastgesteld en deze bestuursperiode zetten we dan ook in op het aardgasvrij maken van de bebouwde omgeving. Hiervoor zal een uitvoeringsprogramma worden opgesteld, dat beschrijft hoe en wanneer we – samen met onze inwoners en bedrijven – uiteindelijk van het aardgas afgaan. We gaan daarbij dorpsgericht te werk. De uitvoering van de Transitie Visie Warmte is niet mogelijk zonder extra middelen en mensen, boven op de bestaande begroting en formatie. De middelen die we van het Rijk ontvangen zetten we daarvoor in. Wat is het resultaat? - Vaststelling en realisatie uitvoeringsprogramma Transitie Visie Warmte (TVW) inclusief organisatie. - Opstellen van een gemeentebrede aanpak (o.a. generieke communicatie en collectieve acties) en een gebiedsgerichte aanpak onder andere met wijkuitvoeringsplannen en bijzondere aandacht voor energiearmoede. - Inzet middelen die beschikbaar komen van het Rijk. Kwaliteit In de gemeente Drimmelen werken we hard aan CO2-reductie en verduurzaming van energie binnen de gebouwde omgeving. Na de eerste stap, het opstellen van een Transitievisie Warmte (TVW), namen we medio vorig jaar de tweede horde: de start van een wijkuitvoeringsplan (WUP) in Hooge Zwaluwe (voor een wijk ten noorden van de spoorlijn) en Terheijden (voor drie wijken aan de zuidkant).

Hooge Zwaluwe In 2023 is een aanbestedingstraject afgerond, waardoor we als gemeente voor advies en ondersteuning kunnen terugvallen op Het Energiebureau. In september is het project ‘WUP HZ’ officieel gestart en lag de focus op de inrichting van een projectorganisatie (kernteam) en een energiebronnen- en wijkanalyse. Later zijn ook interviews gehouden met betrokken inwoners, stakeholders en enkele ambtenaren van de gemeente. Daarnaast is er een inloopbijeenkomst georganiseerd om met elkaar kennis te maken en inwoners te informeren over de gemeentelijke opgave. Aan het eind van het jaar zijn de eerste voorbereidingen gestart voor een grootschalige informatiebijeenkomst in februari 2024. Deze avond heeft als doel om alle opgehaalde informatie te delen met buurtbewoners en te bekijken of we samen een volgende stap kunnen zetten naar een aardgasvrije buurt. Terheijden In Terheijden wordt een soortgelijk plan van aanpak gevolgd, hoewel een verdere uitrol van het bestaande warmtenet de meest logische keuze is. De eerste stap was ook hier meer inzicht krijgen in de drie kansrijke wijken via een technische analyse. Tegelijkertijd is, net als in Hooge Zwaluwe, een kernteam opgezet dat bestaat uit een afvaardiging van TEC, TREM, gemeente en provincie.

Dat laatste komt omdat ‘WUP Traaie’ onderdeel uitmaakt van het provinciale kennis- en leerprogramma Sociale Innovatie Energietransitie (SIE2). In nauwe samenwerking met het kernteam Hooge Zwaluwe is daarnaast een ambtelijk projectteam opgezet, gestart met een aardgasvrij verhaal (‘narratief’), een eerste (interne) nieuwsbrief verstuurd en zijn voorbereidingen getroffen voor een workshop ‘Leefstijlen’. Deze sessie moet meer inzicht geven in de (energie)drijfveren van de Zwaluwse en Terheijdense inwoners. Nadere bewonerscommunicatie wordt begin volgend jaar verwacht. Verduurzaming huurwoningen Omschrijving Ook woningcorporaties staan voor de opgave om hun portefeuille aan huurwoningen snel te verduurzamen. We zijn en blijven in gesprek met Woonvizier over tempo en prioritering. Wat is het resultaat? Uitvoering prestatieafspraken met Woonvizier, gericht op verduurzaming van de woningvoorraad. Kwaliteit 55

In de prestatieafspraken die zijn gemaakt tussen Woonvizier en de gemeente is verduurzaming van woningen een belangrijk onderwerp. Daarin is voor 2023 het streven opgenomen dat Woonvizier minimaal 70 van haar woningen verduurzaamt. Uiteindelijk zijn er 74 sociale huurwoningen verduurzaamd in 2023. Verduurzaming gemeentelijke gebouwen Omschrijving De verduurzaming van het gemeentehuis wordt afgerond. De opgedane ervaringen gebruiken we om een ambitie op te stellen voor het toewerken naar het CO2-arm en aardgasvrij maken van ál het gemeentelijk vastgoed. Zodat we klaar zijn om middelen van het Rijk effectief in te zetten. Wat is het resultaat? Opstellen en uitvoeren duurzaamheidsplan gemeentelijke gebouwen. Kwaliteit De verduurzaming van het gemeentehuis is afgerond en beoordeeld op energielabel B. We zijn gestart met het opstellen van een duurzaamheidsroutekaart voor alle gemeentelijke gebouwen. In deze routekaart worden de verduurzamingsmogelijkheden opgenomen. Daarbij wordt gewerkt met scenario's die in 2024 worden voorgelegd aan de gemeenteraad. Stimuleren duurzaamheid Omschrijving Bewustwording en ondersteuning: we breiden het aantal energieambassadeurs uit, behouden het Energieloket en intensiveren de collectieve acties voor onze inwoners op het gebied van besparen, isoleren en zon op dak. We bezien hoe we ook ondernemers meer mee kunnen krijgen in de verduurzamingsopgave.

Verduurzaming bedrijventerreinen is hierin een mooi onderwerp; Wat is het resultaat? - Voortzetting van het regionaal energieloket voor inwoners - Organiseren van jaarlijks minimaal 2 collectieve (inkoop)acties voor inwoners - Uitbreiding van energieambassadeurs. Kwaliteit In 2023 zijn we gestart met een eigen Energie Bespaarteam (EBT). Het EBT geeft advies aan huis en installeert kleine energiebesparende maatregelen. Als de bewoner veel tochtklachten heeft, volgt een doorverwijzing naar een lek check. Zijn er vragen over het verduurzamen van de woning, dan kan de energieambassadeur meer uitleg geven. Daarnaast is er binnen het EBT ook een allround technisch medewerker, die de tochtklachten in een koopwoning kan oplossen. Als er tochtklachten zijn in huurwoningen, wordt een aannemer ingeschakeld die betaald wordt door Woonvizier. In 2023 zijn 53 woningen bezocht. Hiermee is ruim 15.000 kg CO2 bespaard, en ongeveer € 13.200 aan energiekosten (gemiddeld € 250 per huishouden per jaar). Inmiddels hebben we 4 energieambassadeurs in onze gemeente. In 2023 zijn 22 gesprekken door de energieambassadeurs gevoerd. Daarnaast hebben we ook 12 vrijwilligers die een lek check kunnen uitvoeren. In 2023 hebben zij 165 lek checks uitgevoerd verspreid over alle dorpen. Deze vrijwilligers zorgen voor bewustwording en helpen inwoners op weg naar verduurzamen van hun woning.

Doordat de werkzaamheden door de gemeente zelf worden uitgevoerd, hebben we inzage in alle genomen maatregelen en gegeven adviezen en bijbehorende adressen. Deze worden gebruikt voor analyses door ons en om bewoners verder te kunnen informeren over bijvoorbeeld isolatie-acties (geregisseerd door ons). Bewoners zijn heel enthousiast als onze adviseurs of vrijwilligers geweest zijn. Ze spreken van kundige mensen en bruikbare tips.

56

We werkten ook in 2023 samen met het regionaal energieloket, voor inwoners én bedrijven. In 2023 is een collectieve inkoopactie georganiseerd voor de aanschaf van zonnepanelen en eind 2023 zijn de voorbereidingen getroffen voor de collectieve aankoop van dak/vloerisolatie en isolatieglas. Inzet middelen windmolens Omschrijving De windmolens langs de A16 gaan voor opbrengsten zorgen. Die opbrengsten wenden we aan voor het verduurzamen van alle wijken in onze gemeente. Dat doen we met een revolverend fonds. Wat is het resultaat? Afspraken met de Stichting Energietransitie Drimmelen (STED) over het ondersteunen, selecteren en realiseren van projecten die in aanmerking komen voor een investering uit het fonds. Kwaliteit Eind vorig jaar heeft de gemeente ambtelijk overeenstemming bereikt over een Samenwerkingsovereenkomst (SOK) met STED. Deze afspraken zien erop toe dat financiële middelen uit de windmolens worden aangewend voor duurzame projecten. Het gaat dan om 25% van de opbrengst van de windmolens. De belangrijkste voorwaarde is dat deze plannen bijdragen aan de lokale energietransitie en daarmee aan het Programma Duurzaamheid. Voorstellen van initiatiefnemers worden eerst getoetst door STED en gaan vervolgens voor bindend advies naar het college. Begin volgend jaar wordt de SOK geformaliseerd via een collegevoorstel en officiële ondertekening.

Vervolgens is er regulier overleg tussen STED en gemeente over de voortgang en het proces. Daarnaast is er een zogenaamde Burenregeling. Vanuit deze regeling is ongeveer de helft van het beschikbare budget uitgekeerd aan direct omwonenden. Hiermee hebben zij hun woningen kunnen verduurzamen. De financiële opbrengsten van de windmolens komen vanaf 2026/2027 beschikbaar ten behoeve van de energietransitie en zullen vervolgens in een subfonds worden gestort van de EFB (Energiefonds Brabant). Inzet middelen Rijk voor duurzaamheid Omschrijving De rijksmiddelen voor de uitvoering van de energietransitie oormerken we voor de uitvoering van alle plannen, rekening houdend met capaciteit die al beschikbaar is. Dit geeft de mogelijkheid om het Energieteam op sterkte te brengen en de uitvoering van de energietransitie financieel af te dekken. We zien hierbij kansen voor een koppeling met andere onderwerpen, zoals de duurzame bouwopgave en dorpsgericht werken. Wat is het resultaat? Inzet Rijksmiddelen voor energietransitie en versterking van het energieteam. Kwaliteit In 2023 zijn 153 huishoudens bezocht en zijn kleine energiebesparende maatregelen uitgevoerd. Hiermee hebben we een besparing gerealiseerd van ongeveer 51.200 kg CO2/ jaar. Voor de energierekening betekent dit een besparing van ongeveer € 250 per jaar per huishouden.

De rijksmiddelen voor het aantrekken van personeel op het gebied van energietransitie zijn geïnvesteerd voor dit doel. Inmiddels is het Energiebespaarteam een feit (en wordt uit deze middelen bekostigd). Daarnaast is een communicatiemedewerker ingezet voor Energietransitie en een trainee aangenomen voor de Wijkuitvoeringsplannen. Duurzaamheidsvisie Plukmade Omschrijving 57

In het glastuinbouwgebied Plukmade ontbreekt nog een duurzame energievoorziening. We stellen daar samen met de ondernemers een visie voor op en we verbinden en concretiseren de lopende initiatieven rondom het Amernet. Wat is het resultaat? Een duurzaamheidsvisie voor het kassengebied Plukmade. We stellen de visie samen met de ondernemers op. Kwaliteit De gemeente heeft een opdracht uitgezet voor het opstellen van een rapport waarin in overleg met de tuinders wordt bekeken wat een alternatieve duurzame energiebron (of bronnen) kan/kunnen zijn. Naar aanleiding van de uitkomst van het onderzoek wordt een toekomstvisie voor het kassengebied Plukmade ontwikkeld. Actuele ontwikkelingen met betrekking tot de toekomst van het Amernet hebben hier invloed op. Evenals de Wet collectieve warmtevoorziening (wcw), waarin regels staan over productie, transport en levering van warmte. Duurzame mobiliteit Omschrijving Als gemeente hebben we een stimulerende rol in het verduurzamen van mobiliteit. We moedigen het (elektrisch) fietsen, het elektrificeren van wagenparken en het experimenteren met deelauto’s aan. We faciliteren dat door het proactief uitrollen van een laadpalenstructuur. Wat is het resultaat? Intensivering van de laadinfrastructuur in alle kernen, voor alle vervoerwijzen. Kwaliteit We stelden een visie Laadpalen op. We gingen aan de slag met fietsoplaadpunten.

We sluiten weer aan bij de nieuwe concessie Laadpalen die de provincie uitgezet heeft. Op deze manier stimuleren we het verduurzamen van de mobiliteit. In 2023 ruilden we brandstofauto's van de buitendienst om voor elektrische voertuigen. Klimaatadaptatie Omschrijving Klimaatadaptatie vraagt om een betere bewustwording en maatregelen om de gevolgen te beperken. We enthousiasmeren dit met praktische acties zoals tegel eruit/plant erin en het beschikbaar stellen van regentonnen. Minder verharding en meer groen is het uitgangspunt. Bouwplannen vragen om een klimaatbestendige inrichting. Wat is het resultaat? In regionaal verband uitwerken van de DPRA-strategie (Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie) met een praktische vertaling naar lokale acties. Kwaliteit Klimaatadaptatie vraagt om een betere bewustwording en maatregelen om de gevolgen te beperken. We maakten bewoners enthousiast door praktische acties zoals het NK-tegelwippen. In voorgaande jaren was er ook een regentonnenactie. Hier was helaas weinig animo voor en daarom besloten we dit jaar geen regentonnenactie uit te zetten. Wel boden we complete plantpakketten aan tegen inlevering van een vierkante meter verharding. In nieuwe ontwerpen namen we minder verharding op en projecteerden meer groen.

58

Subsidieregeling Groene Daken Omschrijving De nieuwe subsidieregeling Groene Daken is een succes. Daarom verlengen we de regeling voor de hele coalitieperiode. Met als doel om de inwoners die dat écht nodig hebben gericht te steunen. Met Woonvizier werken we een arrangement uit, zodat ook huurders mee kunnen doen. Wat is het resultaat? Evaluatie en verlenging subsidieregeling Groene Daken. Kwaliteit Ook in 2023 was er veel animo onder woningeigenaren voor de aanschaf van een groen dak. Hierdoor was er voor deze groep al snel geen budget meer beschikbaar. Onder huurders was de belangstelling veel minder groot. Een gerichte sociale mediacampagne van de gemeente, en inspanningen van Woonvizier, hebben daar geen verandering in kunnen brengen. Via enkele cliënten van Woonvizier kregen we terug dat de kosten van een groen dak, ondanks de gunstige regeling, veel huurders afschrikken. Het restant van het 'huurdersbudget' is eind 2023 aangewend voor kopers, die op de wachtlijst stonden. Vanaf 1 februari 2024 kunnen inwoners deze groene subsidie weer aanvragen bij de gemeente. Beleidsplan Afval Omschrijving De afvalstroom moet verminderd worden en nóg beter worden gescheiden.

We werken verder aan bewustwording, stimuleren hergebruik, verminderen afval, stimuleren scheidingsgedrag, hebben daarbij in het bijzonder aandacht voor de inzameling van luiers en beperken zwerfafval door gerichte campagnes. We trekken samen op met onze ZAPpers en ondernemers. We stimuleren de opkomst van repair-cafés en tweedehands winkels en bezien of er op de milieustraat een kringloop nodig en mogelijk is. Uitgangspunt blijft: de vervuiler betaalt. Wat is het resultaat? Opstellen en uitvoeren afvalbeleidsplan gericht op verdere afname restafval. Kwaliteit In 2023 kwamen we niet toe aan het actualiseren van het afvalbeleidsplan. We gaven prioriteit aan de wisseling van de afvalinzamelaar, het vervangen van minicontainers en chips en de nieuwe aanpak voor inzamelen van oud papier en karton. Als we het beleid beoordelen, dan blijkt dat er geen wijzigingen noodzakelijk zijn en dat we de termijn gemakkelijk kunnen verlengen. Prestatie -indicator Prestatie-indicator

Werkelijk 2022 Begroot 2023 Werkelijk 2023

Energietransitie: collectieve inkoopacties (duurzame energie / energiebesparing)

N.v.t.

2

3

Energietransitie: huisbezoeken energiebespaarteam

N.v.t.

-

53

Energietransitie: huisbezoeken energieambassadeurs / lekcheckers

N.v.t.

-

192

34

-

45

Aantal verstrekte subsidies groene daken

3.3 Economie, recreatie en toerisme Wat willen we bereiken? Bloeiende en sterk lokaal verbonden economie Een bloeiende en sterk lokaal verbonden economie is belangrijk voor het levendig en bruisend houden van onze dorpen. Zodat je er kunt winkelen, van evenementen kunt genieten, uit eten kunt gaan, kan werken en recreëren. Lokale ondernemers moeten kunnen blijven ondernemen, kunnen groeien, zich 59

ontwikkelen, en daarom willen we ze faciliteren in het ontplooien van nieuwe initiatieven. Op die manier zorgen we voor werkgelegenheid, een gezonde toeristisch-economische sector, en vitaliteit van onze dorpen ook richting de toekomst. Drimmelen moet zich verder ontwikkelen als recreatiegemeente. Met als aantrekkelijke pijlers de Biesbosch, de Zuiderwaterlinie en ons vitale platteland. De Biesbosch is en blijft onze troef als het gaat om natuur en recreatie. Een goede balans daartussen is belangrijk. Dat vraagt om goede samenwerking tussen alle betrokken partijen en heldere keuzes. Er moet een betere spreiding komen van toeristen en recreanten over onze gemeente. De randen van de Biesbosch moeten daar op worden ingericht en de recreatieve ontwikkeling van het Gat van den Ham moet worden gestimuleerd. Overnachtingen en bestedingen moeten verder zijn toegenomen. De havens van Lage Zwaluwe, Terheijden en Drimmelen en het vitaal platteland vormen het zwaartepunt van onze recreatieve structuur. De gemeente werkt intensief samen met ondernemers en organisaties op het gebied van recreatie en toerisme. Er is een stichting opgericht voor marketing en promotie en er is een nieuw informatiecentrum gerealiseerd in Drimmelen. Er wordt geïnvesteerd in recreatieve verbindingen over land en water.

Wat gaan we daarvoor doen? Accountmanager bedrijven Omschrijving We nemen een fulltime bedrijfscontactpersoon aan die het aanspreekpunt, de motivator en de sparringspartner vanuit de gemeente is, ook voor de agrarische sector. Deze persoon zet in op samenwerking met alle ondernemers en is zo één duidelijk ondernemersloket waar ondernemers snel terecht kunnen met vragen en plannen. Ook willen we onderzoeken wat de mogelijkheden zijn om deze persoon samen met de ondernemers ‘aan te nemen’. Wat is het resultaat? Aanstelling bedrijfscontactpersoon in nauw overleg met het bedrijvennetwerk Drimmelen (BND). Kwaliteit Op 1 december 2022 is de nieuwe bedrijfscontactpersoon gestart. De aanstelling van een bedrijfscontactpersoon is positief ontvangen door het bedrijfsleven. Er hebben al diverse bedrijfsbezoeken plaatsgevonden en de ondernemers weten de bedrijfscontactpersoon in toenemende mate te vinden. Ondernemersfonds Omschrijving We zetten samen met ondernemers een ondernemersfonds op zodat er gezamenlijke investeringen gedaan kunnen worden om onze dorpen fijn en levendig te houden. Wat is het resultaat? Invoering ondernemersfonds. Kwaliteit Door het Bedrijvennetwerk Drimmelen (BND) is het initiatief genomen om de mogelijkheid te onderzoeken van een ondernemersfonds. We zijn hierover in overleg met BND.

De mogelijke invoering van een gemeentebreed ondernemersfonds is een ingrijpend besluit, waarvoor voldoende draagvlak van belang is. Om dit draagvlak te toetsen is in november 2023 een externe draagvlakmeting onder ondernemers gestart. Afhankelijk van de uitkomsten zal al dan niet het ontwikkelingstraject voor het invoeren van een ondernemersfonds worden opgestart.

60

Bedrijventerreinen Omschrijving We maken meer ruimte voor groeiende en nieuwe bedrijven door bedrijventerreinen deze collegeperiode uit te breiden bij de Brieltjenspolder en Thijssenweg. We zien nieuwe kansen bij de Louisepolder. Er wordt geen bedrijventerrein bij station Lage Zwaluwe ontwikkeld aan de kant van de Binnen Moerdijk. Recreatieve bedrijvigheid aan de kant van de Binnen Moerdijk is wel voorstelbaar. Wat is het resultaat? - Uitbreiding bedrijventerrein Thijssenweg - Verkenning kansen Louisepolder in visie lage Zwaluwe - Onderzoek uitbreiding Brieltjenspolder naar een bedrijventerrein. Kwaliteit In 2023 is gestart met het in kaart brengen van de mogelijkheden om bedrijventerrein Thijssenweg uit te breiden. Op basis van ingediende plannen van grondeigenaren van betreffende percelen is dit proces gaande en zal in 2024 verder gestalte krijgen. Ten aanzien van de gewenste uitbreiding van bedrijventerrein Brieltjenspolder is eind 2023 een projectleider gestart. Inmiddels loopt er een onderzoek naar de behoefte aan nieuwe werklocaties in onze gemeente en in regionaal en/of provinciaal perspectief.

Aan de hand van de uitkomsten van dit onderzoek krijgen we antwoord op de vraag hoe groot de behoefte is aan nieuwe werklocaties en advies over de vraag hoe we een eventueel nieuw bedrijventerrein het beste kunnen positioneren ten opzichte van eventueel andere werklocaties in de regio. De uitkomsten van het onderzoek zullen mede als input dienen voor het gesprek met provincie over deze nieuwe werklocatie en als onderbouwing voor de ladder van duurzame verstedelijking. In de subregio Baronie heeft regionaal al enige afstemming plaatsgevonden. Tevens is er een eerste lijst met gegadigden opgesteld. In de Dorpsvisie Lage Zwaluwe wordt het gebied Louisepolder meegenomen. Koop lokaal Omschrijving Lokaal kopen is het uitgangspunt. Zowel voor de gemeente bij het geven van opdrachten aan bedrijven als bij inwoners die boodschappen gaan doen. Ideeën die dit kunnen ondersteunen, zoals het lokaal organiseren van boerenmarkten, omarmen we. Wat is het resultaat? We stimuleren 'koop lokaal'. Kwaliteit Het inkoopbeleid is in 2023 geëvalueerd. Bestand van lokale aanbieders is geupdate. Duurzame ontwikkeling buitengebied Omschrijving We stimuleren een duurzame agrarische sector met ontwikkelingsmogelijkheden, waaronder ook de veehouderij binnen de landelijke en lokale kaders, en belasten de reguliere agrarische sector met zo min mogelijk regeldruk.

Wat is het resultaat? - Intensief overleg met onze stakeholders over een duurzame ontwikkeling van het buitengebied met ontwikkelingsmogelijkheden voor de agrarische bedrijven. - We participeren in de Gebiedsgerichte Aanpak (GGA) voor de stikstofproblematiek in de Biesbosch.

61

Kwaliteit In 2023 zijn voorbereidende gesprekken gevoerd over de Gebiedsgerichte Aanpak (GGA). Begin 2024 zal bekend worden of die GGA er daadwerkelijk komt. Dat is onder meer afhankelijk van de stikstofgevoeligheid van de Biesbosch. Als de GGA er komt zal ook de ZLTO aanhaken. Ruimte voor ondernemers Omschrijving Door ondernemers de ruimte te geven en te zorgen voor minder regels, en meer te gunnen via lokaal aanbesteden, stimuleert de gemeente levendige dorpen, een gezonde lokale economie en meer banen. Zo maken we het in het terrasseizoen makkelijker om terrassen weg te zetten, mits de bereikbaarheid en veiligheid niet in het geding komt en er goed overleg met de omgeving is geweest. Met gebruik van gezond verstand kijken we naar hoe iets wél kan waarbij de gemeente flexibel meedenkt. Wat is het resultaat? Herziening van het terrassenbeleid met ruimte voor de ondernemers. Kwaliteit In december 2023 heeft de gemeenteraad besloten de precariobelasting voor terrassen af te schaffen. De vergunningverlening rondom terrassen blijft gewoon van toepassing. In de APV staan regels omtrent bereikbaarheid en veiligheid. Uitvoerings- programma (vrijetijds)economie Omschrijving De nota’s Economie en Vrijetijdseconomie horen bij elkaar. Het is belangrijk dat die samenhang samen komt in 1 uitvoeringsprogramma. Wat is het resultaat? Eén uitvoeringsprogramma (Vrijetijds)economie.

Kwaliteit In 2023 is gestart met het samenvoegen van de uitvoeringsprogramma's Economie en Vrijetijdseconomie. Dit wordt voorjaar 2024 afgerond. Voortzetting Biesboschsamenwerking Omschrijving Ondernemers die hun brood verdienen in of rondom de Biesbosch, kunnen meedenken en praten over wat er met de Biesbosch moet gebeuren. De Biesbosch moet toegankelijk blijven voor boten. Verduurzamen doen we in goed overleg met de ondernemers. Het rondje varen door de Biesbosch binnendoor moet behouden blijven voor de watersporter en de ondernemers. Wat is het resultaat? Voortzetting van de Biesboschsamenwerking met inzet voor betrokkenheid van de ondernemers, behoud van het 'rondje Biesbosch' en verduurzaming van de boten volgens het principe 'haalbaar en betaalbaar'. Kwaliteit

62

De Samenwerking (SOK) Biesbosch heeft een gebiedsvisie ('Balanceren in de Biesbosch') met een uitvoeringsprogramma als basis voor de samenwerking. Gekoppeld aan de gebiedsvisie wordt jaarlijks een uitvoeringsprogramma uitgewerkt. Binnen de begroting is een jaarlijks bedrag van maximaal € 19.000 beschikbaar voor de uitvoering. Belangrijke onderwerpen voor de gemeente Drimmelen in het uitvoeringsprogramma zijn de bereikbaarheid en toegankelijkheid van het gebied, handhaving, zwerfafval, het aanbod (en onderhoud) van de recreatieve voorzieningen en duurzaam toerisme (waaronder Stil en Duurzaam varen). Zo zijn in 2023 de rustregelingen (onderdeel van de recreatiezonering) vastgesteld en is er een eerste onderzoek naar Stil en Duurzaam varen uitgevoerd. Bij alle ontwikkelingen in het gebied betrekken we de toeristisch recreatieve ondernemers uit de gemeente en het Biesbosch netwerk. Beverpad Lage Zwaluwe Omschrijving Nadat het waterschap de dijk heeft verstevigd voltooien we de aansluiting van het Beverpad op Lage Zwaluwe. We onderzoeken een alternatieve aansluitingsroute als die versteviging te lang gaat duren. Wat is het resultaat? Doortrekking van het Beverpad richting Lage Zwaluwe. Kwaliteit In 2023 is een Plan van Aanpak opgesteld; het daarin opgenomen stappenplan wordt momenteel uitgerold.

Er zijn verschillende varianten voor de aansluiting op Lage Zwaluwe mogelijk; deze zijn schetsmatig op papier gezet inclusief de globale voor- en nadelen per variant. In januari 2024 is een inloopmiddag/avond gehouden waarin bewoners en belanghebbenden hierop hun input konden leveren hierop. Die input namen we vervolgens mee, naast alle andere projectaspecten (zoals financiën, verkeer, juridische zaken) in het vervolg van het afwegings- en keuzeproces voor een definitieve variant. De definitieve variant wordt in het voorjaar vastgesteld waarna de verdere technische uitwerking opgepakt kan worden. Ontsluiting Hofmansplaat en Veerverbinding Drimmelen-Altena-Geertruidenberg Omschrijving We laten voor de zomer van 2023 een voetgangerspontje van Drimmelen Dorp naar de Biesbosch varen. Dat pontje wordt bemenst door onze eigen inwoners. Daarnaast ontwikkelen we deze collegeperiode een driehoeksveerverbinding in de Biesbosch, tussen Drimmelen, Altena en Geertruidenberg. Wat is het resultaat? - Een verdere ontsluiting van de Hofmansplaat door een vaarverbinding van Drimmelen dorp naar de Hofmansplaat. - Een driehoeksveerverbinding tussen Drimmelen, Altena en Geertruidenberg. Kwaliteit In de zomer van 2023 is de vaarverbinding tussen Drimmelen en de Hofmansplaat gerealiseerd door een samenwerking van ondernemers, Staatsbosbeheer en gemeente.

Ten behoeve van de veerverbinding tussen Drimmelen-Altena-Geertruidenberg is in 2023 een haalbaarheidsonderzoek gedaan naar de mogelijkheden en de businesscase. Hieruit is een positief advies gekomen, waarmee we in 2024 aan de slag gaan in de vorm van onderzoek naar de gewenste aanpassingen in aanlandlocaties in de drie gemeentes en zo mogelijk het voorbereiden van het aanbestedingstraject voor een pilot veerverbinding. In het tempo van deze pilot zijn we natuurlijk ook afhankelijk van de gemeenten Altena en Geertruidenberg.

63

Ameroever Lage Zwaluwe Omschrijving We ontwikkelen een (groene) kop van de haven in Lage Zwaluwe en plaatsen in zowel Lage Zwaluwe als Drimmelen Dorp een mooi uitkijkpunt zodat je vanuit daar vogels kunt spotten en de Biesbosch kunt bekijken als recreatieve attractie. Wat is het resultaat? Een aantrekkelijke recreatieplek aan de Ameroever in Lage Zwaluwe met als extra attractie een uitkijkpunt over de Biesbosch. Kwaliteit Vanwege een gebrek aan ambtelijke capaciteit heeft dit initiatief vanaf halverwege 2022 stilgelegen. Onlangs is dit weer opgepakt en is er een Plan van Aanpak opgesteld. Er wordt een stappenplan doorlopen met inbegrip van o.a. een haalbaarheids-, onderzoeks-, participatie- en ontwerpfase; afsluitend volgt de bestuurlijke besluitvorming op het ontwerp en doorlopen proces. De wens om op of nabij deze locatie een strandje te ontwikkelen maakt onderdeel uit van het proces. Aangezien op deze locatie geen sprake is van gemeentelijke eigendommen worden ten eerste gesprekken gevoerd met Rijkswaterstaat, Waterschap en/of de erfpachter om de haalbaarheid van het initiatief te kunnen bepalen. Verbreding toeristisch-recreatief aanbod Omschrijving Drimmelen heeft naast de Biesbosch ook zes geweldige cultuurrijke en gastvrije Brabantse dorpen te bieden.

Daarom wordt ook volop ingezet op het ondersteunen en verder ontwikkelen van initiatieven die de geschiedenis en natuurparels van onze dorpen in het zonnetje zetten, zoals de Zuiderwaterlinie, monumentale gebouwen en natuurgebieden zoals de Zonzeelse Polder, Gat van den Ham en de Terheijdense Binnenpolder. Wat is het resultaat? Een rijke beleving van het erfgoed en de natuur in Drimmelen. Het levert een verbreding op van het toeristisch-recreatieve aanbod. Kwaliteit In 2023 is besloten de overeenkomst met Recreatief Drimmelen met betrekking tot de VVV en de website te verlengen. Daardoor kunnen we ons ook de komende jaren toeristisch-recreatief goed op de kaart zetten. Met de Kleine Schans en de Linie van de Munnikenhof in Terheijden heeft Drimmelen twee belangrijke verdedigingswerken van de Zuiderwaterlinie in handen. Het verhaal van de Kleine Schans draagt bij aan de profilering van Drimmelen. Er wordt hard gewerkt om de zichtbaarheid en beleefbaarheid van de Zuiderwaterlinie te verbeteren. In 2023 is een eerste aanzet gemaakt om aan de hand van verhaallijnen samen met de ondernemers en Toeristisch Traaie ideeën te ontwikkelen voor productontwikkeling en zichtbaarheid. Daarbij wordt ook stevig ingezet op de samenwerking met lokale partijen. Daarnaast heeft in 2023 de voorbereiding plaatsgevonden van de nieuwe entree van de Kleine Schans.

Met de werkzaamheden wordt nog voor de zomer begonnen. Samenwerking Recreatief Drimmelen Omschrijving De samenwerking met het recreatieve veld zoals het ondernemersplatform Recreatief Drimmelen wordt voortgezet en waar mogelijk uitgebouwd. Wat is het resultaat?

64

- Voortzetting samenwerking Recreatief Drimmelen - Voortzetting marketing en communicatieactiviteiten door Recreatief Drimmelen Kwaliteit In december 2023 zijn de samenwerkingsovereenkomsten met Recreatief Drimmelen en de VVV verlengd met 4 jaar, met een optie tot nog eens 4 jaar. De samenwerking verloopt zeer naar wens waarbij Recreatief Drimmelen een uitvoerende rol heeft in de realisatie van diverse actiepunten uit het uitvoeringsplan van de visie Vrijetijdseconomie. Verhoging toeristenbelasting Omschrijving De toeristenbelasting wordt ingezet voor toerisme. Deze belasting kan verhoogd worden als daarvoor draagvlak is bij ondernemers en de toeristenbelasting terechtkomt bij het ontwikkelen en ondersteunen van initiatieven die gedragen worden door de ondernemers en dus bijdragen aan het op de kaart zetten van Drimmelen. Wat is het resultaat? - Onderzoek naar verhoging toeristenbelasting. - Inzet inkomsten toeristenbelasting voor toerisme en recreatie. Kwaliteit In 2023 is door de raad een actualisatie van de toeristenbelasting met € 0,75 vastgesteld. Dankzij deze actualisatie kan uitvoering gegeven worden aan ambities welke voortkomen uit de visie Vrijetijdseconomie. Door de actualisatie is er meer financiële ruimte voor het ondersteunen van recreatieve initiatieven van ondernemers en stichtingen.

Daarbij wordt in het voorjaar van 2024 een onderzoek gedaan naar de mogelijkheid om ook Vermakelijkhedenretributie (dagtoeristenbelasting) in te voeren, zodat het ophalen van toeristenbelasting niet alleen gedragen wordt door de verblijfssector. Daarnaast wordt er een advies voorbereid over de aanpassing van het forfait. Het is het streven van het college om voor de zomer van 2024 alle ondernemers te informeren over alle ontwikkelingen rondom toeristenbelasting en het forfait zodat zij weten waar zij in het nieuwe jaar (2025) aan toe zijn. Kleine Schans Omschrijving We maken de plannen rond de ingang van de Kleine Schans af op een ambitieus niveau. Wat is het resultaat? Een aantrekkelijke entree voor de Kleine Schans. Kwaliteit In 2023 heeft de voorbereiding plaatsgevonden van de aanpassingen aan de Kleine Schans in Terheijden. De monumentenvergunning heeft langer geduurd dan voorzien. In 2024 wordt de nieuwe entree gerealiseerd. Haven Terheijden Omschrijving We behouden het open karakter en de cultuurhistorische waarde van de haven van Terheijden en zetten ons daar bij het Waterschap voor in.

65

Wat is het resultaat? Behoud en versterking van het cultuurhistorisch karakter van de haven in Terheijden. Kwaliteit Op initiatief van het Waterschap worden dit jaar de dijken in de haven verhoogd in het kader van waterveiligheid. Daarbij wordt gekeken hoe we het historische karakter en elementen van de Zuiderwaterlinie terug kunnen laten komen in de haven. Prestatie-indicator Prestatie-indicator

Werkelijk 2022

Begroot 2023

Werkelijk 2023

195

119

189

Inkomsten toeristenbelasting (x € 1.000)

Wat heeft het gekost?

Tabel Prg.3-2 Prim. Begroting

na wijziging

Realisatie

2023

2023

2023

3.1

Woningbouw en ruimte

8.842.850

10.037.838

8.976.909

3.2

Duurzaamheid

3.484.961

5.208.726

3.963.989

3.3

Economie, recreatie en toerisme

1.022.282

1.197.948

1.043.765

Totaal lasten

13.350.092

16.444.512

13.984.663

3.1

Woningbouw en ruimte

6.416.683

6.962.301

4.773.637

3.2

Duurzaamheid

3.799.191

5.461.847

4.586.596

3.3

Economie, recreatie en toerisme

249.646

249.646

373.359

10.465.520

12.673.794

9.733.593

Saldo mutaties reserves

729.336

327.670

-681.790

Saldo van baten en lasten

3.613.908

4.098.388

3.569.280

Totaal baten

Begrotingsafwijkingen programma 3 Programma 3. Ruimte, wonen, duurzaamheid en economie

Begroot Werkelijk

Verschil

Reserves

Netto

3.1 Woningbouw en ruimte

3.075.536 4.203.272 -1.127.735 1.239.839 112.104 voordeel

3.2 Duurzaamheid

-253.120

-622.607

369.487

-162.761 206.726 voordeel

3.3 Economie, recreatie en toerisme

948.302

670.406

277.896

-67.618 210.278 voordeel

Totaal

3.770.718 4.251.070

-480.352 1.009.460 529.108 voordeel

3.1 Woningbouw en ruimte (€ 952.000 nadeel; reservemutaties € 1.064.000 voordeel) Algemene kosten Grondbedrijf (€ 62.500 nadeel) De overschrijding van het begrootte budget wordt met name veroorzaakt doordat de voorbereiding van de Nota Grondbeleid en het programma Kostenverhaal een langere, en zowel in- als extern, intensievere voorbereidingstijd kent dan eerder voorzien. Daarnaast werden er als gevolg van onverwachte strategische grondverwervingen extra kosten gemaakt. Actieve grondexploitaties (€ 825.000 nadeel; Algemene bedrijfsreserve Grondbedrijf/ reserve Bovenwijkse voorzieningen € 825.000 voordeel) Zie voor een inhoudelijke toelichting paragraaf G. Grondbeleid. Faciliterende grondexploitaties (€ 365.000 nadeel; reserve Landschappelijke inpassing/ reserve 66

Bovenwijkse voorzieningen € 269.000 voordeel) De overschrijding voor het faciliterende grondbedrijf wordt veroorzaakt door extra ambtelijke kosten voor langdurige en moeizame woningbouwprojecten. De (woningbouw)projecten zijn onder andere Schansstraat De Weelde Terheijden, Verlengde Elsakker in Wagenberg en de Dorpsstraat Drimmelen. Woningbouwprojecten (€ 119.000 nadeel; reserve Bovenwijkse voorzieningen € 30.000 nadeel) Onze woningbouwambitie is verdubbeld, van 100 woningen per jaar naar 200 woningen per jaar. Om dit mogelijk te maken, hebben wij een projectenteam in het leven geroepen. Deze mensen kunnen zich volledig richten op projecten. Op dit moment bestaat het grootste deel van het team nog uit personeel van derden. Om die reden hebben we een positief resultaat op eigen personeelskosten, maar een negatief resultaat op inhuur. In 2023 hebben we extra ingehuurd om zoveel mogelijk woningbouwprojecten in procedure te hebben voor het einde van het jaar vanwege de Omgevingswet en voor de voorbereiding realisatie flexwoningen. Ruimtelijke Ordening (€ 141.000 nadeel) Dit wordt voor het grootste deel (€ 80.000) veroorzaakt door de inzet van personeel, zowel vast als ingehuurd personeel, om zoveel mogelijk bestemmingsplannen en andere aanvragen voor het einde van het jaar in procedure te hebben vanwege de komst van de Omgevingswet.

De verwachting is dat ook in 2024 hier nog extra inzet op nodig is, omdat veel procedures nog doorlopen in 2024. Naar verwachting zal de drukte vanaf 2025 afnemen. Daarnaast hebben we een flinke overschrijding van € 61.000 op advieskosten. Dit komt volledig door het dossier zonnevelden, waar we inhoudelijke en juridische bijstand voor hebben moeten inschakelen vanwege de uitspraak van Raad van State over de grootschalige zonnevelden. Afgelopen jaar heeft een herbeoordeling van deze dossiers plaatsgevonden, met als doel tot nieuwe besluitvorming te komen. Uiteindelijk is er over één zonnepark een besluit genomen. In 2024 volgt nog besluitvorming over de andere locaties. We verwachten dat dit een langlopend juridisch traject met bezwaar, beroep en hoger beroep gaat worden. Overige grondzaken (€ 23.500 voordeel) a. Inhuur personeel (€ 94.000 nadeel): De overschrijding wordt o.a. veroorzaakt door de inhuur van capaciteit voor het project snippergroen. Tegenover deze uitgaven staan ook extra inkomsten. b. Advies/ taxatiekosten e.d. (€ 143.000 nadeel): Als gevolg van onverwachte strategische grondaankopen werden er kosten gemaakt voor de inschakeling van onze rentmeester voor deze strategische grondverwervingen als ook een onderbouwing van de overeengekomen koopsommen met twee taxaties op basis van de nota Grondbeleid.

Enerzijds om een 0-situatie te bepalen maar anderzijds ook vanwege beoogde ontwikkelingen op deze strategische gronden, werden verkennende- en zo nodig aanvullende bodemonderzoeken verricht. c. Urenbesteding (€ 26.000 voordeel): Dit verschil wordt veroorzaakt door het feit dat er minder beroep werd gedaan op de expertise van de collega’s van afdeling Openbare Werken dan waarmee bij de samenstelling van de begroting 2023 rekening werd gehouden. d. Opbrengsten recognities (€ 21.500 voordeel): De hogere opbrengst wordt veroorzaakt doordat er na vaststelling van de begroting 2023, zakelijk rechten van opstal en erfdienstbaarheid werden gesloten met de eigenaren van windmolenpark Zonzeel. e. Opbrengsten grondverkoop (€ 213.000 voordeel): De hogere opbrengst van de grondverkoop wordt met name veroorzaakt door de verkoop van de ondergrond van camping “De Beverburcht” te Drimmelen en door de verkoop van snippergroen. Omgevingsvergunning (€ 229.000 voordeel) a. Leges (€ 37.000 nadeel): Deze komen voort uit projecten die blijven hangen in beroep en wachten op het onherroepelijk worden van een bestemmingsplan, denk hierbij aan het project in Wagenberg ‘de verlengde Elsakker’. b. Toezicht en handhaving (€ 266.000 voordeel): De onderbesteding (€ 252.000) wordt veroorzaakt door openstaande vacatures bij het team VTH. Sommige vacatures zijn in deze arbeidsmarkt moeilijk te vervullen.

Zo huren wij inmiddels juridische kwaliteit extern in. Daarnaast zijn de kosten voor het actualiseren van het VTH-beleid lager uitgevallen dan voorzien (€ 14.000). Omgevingswet (€ 230.000 voordeel) Door vertrek van de projectleider omgevingsplan hebben de voorbereidingen op het nieuwe omgevingsplan een half jaar stilgelegen. Eind 2023 is opvolging gevonden waardoor de voorbereidingen weer zijn gestart. Hierdoor zijn in 2023 minder uren besteed aan de invoering van de Omgevingswet. In eerste instantie zou de Omgevingswet per 1 juli 2023 in werking treden. Er zou dan 67

ingezet worden op communicatie vóór en de eerste maanden na inwerkingtreding. De inwerkingtreding van de Omgevingswet werd echter uitgesteld tot 1 januari 2024. Hierdoor zijn in 2023 minder uren besteed aan communicatie over de Omgevingswet. Deze uren worden nu begin 2024 ingezet. Tot slot hoeven niet alle medewerkers tijd te schrijven. Hierdoor besteden medewerkers wel tijd aan de invoering van de Omgevingswet, maar is dat niet zichtbaar in de geboekte uren. Omdat de Omgevingswet per 1 januari 2023 in werking zou treden was er € 40.000 beschikbaar voor extra ondersteuning na de inwerkingtreding. Reden hiervoor was dat een toename aan vragen en ondersteuning werd verwacht. Door uitstel van de inwerkingtreding hebben we dit budget niet in hoeven zetten. Dit budget is nu doorgeschoven naar 2024. Door vertrek van onze communicatie- en projectondersteuner (inhuur) hebben we opvolging moeten zoeken. Dit heeft enkele maanden geduurd. Hierdoor zijn in 2023 minder kosten gemaakt voor inhuur van communicatie- en projectondersteuning. Omgevingsdienst Midden- en West-Brabant (€ 47.000 voordeel) De belangrijkste redenen voor het voordeel zijn wederom uitstel van de Omgevingswet naar 2024 en het feit dat er minder vergunningaanvragen en meldingen zijn ontvangen. Naast bovengenoemde reden zien we dat de OMWB steeds efficiënter werkt.

Mede hierdoor zien we de laatste jaren dat we meer begroten dan werkelijk nodig is. Daarom hebben voor het jaar 2024 e.v. € 50.000 van het budget af geraamd. Diverse kleine verschillen € 31.000 voordeel. 3.2 Duurzaamheid (€ 369.000 voordeel; reservemutaties € 163.000 nadeel) Duurzaamheid (€ 28.000 voordeel) De actualisatie van het Programma Duurzaamheid en het opstellen van een uitvoeringsprogramma zijn in 2023 tijdelijk stilgelegd. Door inzet op Omgevingswet, Stedelijke Regio Breda-Tilburg en cluster Beleid was hiervoor te weinig capaciteit beschikbaar. Hierdoor zijn minder uren besteed aan duurzaamheid. Energietransitie (€ 290.000 voordeel; Algemene reserve € 163.000 nadeel) a. SoortenManagementPlan (SMP) (€ 50.000 voordeel; Algemene reserve € 44.000 nadeel): De kosten voor SMP zijn in 2023 niet gemaakt, omdat er een Europese aanbesteding loopt. Deze is gestart in 2023 en zal in 2024 hopelijk leiden tot een opdracht. Dan zullen deze kosten gemaakt worden. Verwachte kosten voor SMP bedragen € 300.000, Provincie subsidiemogelijkheid: € 154.000. (Rijkssubsidie die Provincie moet toekennen, Drimmelen heeft dit bedrag achter haar naam staan, het is nog onduidelijk of we dit ook krijgen (regels Provincie zijn er nog niet). In het SMP worden maatregelen en afspraken vastgelegd over de bescherming van onder andere vleermuizen en zwaluwen.

Daardoor wordt het gemakkelijker om ontheffing van de wet Natuurbescherming te krijgen bij duurzaamheidsmaatregelen. b. Energiearmoede (€ 50.000 voordeel): In 2023 hebben we een Energiebespaarteam opgezet en de opstart kostte veel tijd. Daardoor zijn er minder huisbezoeken afgelegd en daardoor minder energiebesparende materialen ingekocht. Dit gaan we in 2024 en 2025 zeker inlopen. Daarnaast hebben we als gemeente extra subsidie gekregen vanuit Slimme Stappen A16 (juist voor de opstart van het Energiebespaarteam), waardoor wij minder hebben uitgegeven. c. WUP Hooge Zwaluwe / Terheijden (€ 119.000 voordeel; Algemene reserve € 119.000 nadeel): De WUP Hooge Zwaluwe en WUP Terheijden zijn projecten met een looptijd van circa 1,5 jaar en valt daardoor in twee boekjaren. Een deel is in 2023 uitgegeven, de rest wordt in 2024 uitgegeven. Ook een vertraging door een complex aanbestedings- en voortraject spelen mee. De WUP Terheijden is een onderdeel van het provinciale programma SIE2. d. Overige (advies)kosten energietransitie (€ 71.000 voordeel): Voor de realisatie van uiteenlopende, noodzakelijke energieprojecten is de rijkssubsidie (CDOKE - ‘bemensing energietransitie’). Dit heeft ertoe geleid dat het structurele budget voor Advieskosten/Onderzoekskosten niet volledig is aangewend.

Afvalstoffen(heffing) (€ 35.000 voordeel) Bij het thema Duurzaamheid - onderdeel afvalstoffen(heffing) zijn voordelen en nadelen anders dan in de reguliere begroting. Dit heeft te maken met de toerekening van kosten (zie hieronder punt c.). Andere posten hebben geen invloed op de reguliere begroting maar wel op de storting/ onttrekking voorziening Afvalstoffenheffing. De geraamde onttrekking in de begroting (inclusief wijzigingen) bedraagt € 624.161. De werkelijke 68

onttrekking bedraagt € 35.799 hoger dan geraamd (nadeel). Het nadeel wordt veroorzaakt door: a. Afval (€ 93.000 nadeel): Het nadeel wordt veroorzaakt door tal van factoren. De belangrijkste factor is de gestegen kosten voorinzameling van huishoudelijke afvalstoffen. b. Afvalstoffenheffing (Paragraaf B. Lokale heffingen: € 86.000 voordeel): Door een groter aanbod zijn de inkomsten van de Huis-aan-Huis inzameling (grof huisvuil) circa € 9.000 hoger en door een hoger aantal ledigingen zijn de Diftar opbrengsten met circa € 77.000 hoger uitgevallen dan was geraamd. c. Hogere toerekening rente, BTW en overhead (€ 15.000 nadeel): Het nadeel wordt per saldo veroorzaakt door hogere kosten welke toe te rekenen zijn aan de tarieven van de afvalstoffenheffing. Dit betreft de toerekening van overheadkosten (€ 69.000 nadeel), BTW (€ 39.000 voordeel) en de toerekening van kosten straatvegen (€ 15.000 voordeel). d. Overige posten (€ 14.000 nadeel): Het restant van € 14.000 wordt veroorzaakt door hogere uitgaven aan kwijtschelding. De hogere kostentoerekening (punt c.) leidt tot een voordeel op het jaarrekeningresultaat met € 15.000 (hogere kostenverhaal dan in de begroting is opgenomen). Diverse kleine verschillen € 17.000 voordeel. 3.3 Economie, recreatie en toerisme (€ 278.000 voordeel; reservemutaties € 68.000 nadeel) Projecten Coalitieakkoord (€ 109.000 voordeel) a.

Gat van den Ham (€ 19.000 voordeel): In 2023 is gestart met de planvorming rondom Gat van de Ham, waarvoor Bureau Los StadomLand ingezet is. De werkzaamheden zijn gestart in 2023 en lopen door naar 2024. b. Onderzoek veerverbinding (€ 20.000 voordeel): In 2023 is onderzoek gedaan naar een haalbare business case voor een veerverbinding tussen Drimmelen-Altena-Geertruidenberg. Dit heeft geresulteerd in een positief advies, waarmee we in 2024 verder aan de slag willen aan de hand van het ontwikkelen van de juiste voorzieningen en zo mogelijk een aanbesteding voor een pilotveerverbinding. c. De Biesbosch: diverse actiepunten (€ 25.000 voordeel): De beoogde uitkijktorens worden meengenomen in de ontwikkeling van de Ameroever en hebben in 2023 nog geen prioriteit gehad. d. Beverpad Lage Zwaluwe (€ 20.000 voordeel): Het traject om te komen tot een gedragen verlenging van het Beverpad richting Lage Zwaluwe heeft meer tijd in beslag genomen dan voorzien. e. Onderzoek stil en duurzaam varen (€ 25.000 voordeel): Het eerste onderzoek is in 2023 afgerond, wat resulteert in een vervolgonderzoek in 2024. Toerisme en recreatie (toeristenbelasting) (€ 53.000 voordeel; reserve Toerisme en recreatie € 53.000 nadeel) De opbrengst van de toeristenbelasting wordt volledig besteedt aan uitgaven Toerisme en recreatie.

De niet bestede middelen van circa € 53.000 worden conform gestort in de reserve Toerisme en recreatie voor besteding in de volgende jaren. Het voordeel bestaat grotendeels uit een werkelijk hogere opbrengst toeristenbelasting met circa € 70.000. In de begroting was de opbrengst te laag geraamd. Samenwerking Biesbosch (€ 73.000 voordeel) Het restant van 2022 was beoogd om in 2023 in te zetten voor onderzoek bestemmingsmanagement in de Biesbosch en de gemeente Drimmelen. De start daarvan is nu in 2024. Daarnaast zijn de projectgelden van € 19.000 in 2023 niet uitgegeven, maar worden nog wel ingezet voor onderhoud recreatieve voorzieningen en de nulmeting van het bestemmingsmanagement. Voetveren (€ 42.000 voordeel) Omdat er nog geen aanbesteding voor een veer gerealiseerd is, blijven de voorzieningen voor een bijdrage in een mogelijk exploitatietekort en kapitaallasten nog onbenut (krediet "Voetgangersveerverbinding Drimmelen"). Overige recreatie (€ 25.000 voordeel; reserve Kapitaallasten € 15.000 nadeel) Vanwege onderbesteding, vertraagde uitvoering, op de lopende kredieten is er een voordeel door lagere afschrijvingslasten (zie voor een inhoudelijke toelichting het overzicht van de lopende kredieten). Dit betreft de kredieten "Verlengen fietspad Beverpad (fase 3)" en "Haven Lage Zwaluwe". Diverse kleine verschillen € 24.000 nadeel.

69

Totaal diverse kleine verschillen programma € 24.000 voordeel. Lopende kredieten programma 3 Lopende kredieten

Jaar (van aanvang)

Raming

Totaal Uitgaven

Restant Projectfase (K-T)

Planning (afgerond in)

Q2 2025

Thema Woningbouw en ruimte Stedenbouwkundige visie Stuifhoekgebied

2021

Totaal thema Woningbouw en ruimte

95.000

88.120

6.880 3. Ontwerp

95.000

88.120

6.880

150.000

46.386

-

Thema Economie, recreatie en toerisme Voetgangers- veerverbinding Drimmelen

2019

2. Definitie

2024/2025

5. 119.065 Realisatie

Q3 2024

3. Ontwerp

Q2 2024

3. Ontwerp

Q2 2024

5. 218.870 Realisatie

Q2 2024

103.614 Vervanging stroomkasten

2021

150.000

30.935

Verlengen fietspad Beverpad (fase 3)

2022

312.000

12.372 299.628

Haven Lage Zwaluwe

2022

184.271

98 184.173

Vervanging GFT mini-containers Totaal thema Economie, recreatie en toerisme

2023

525.000

306.130 395.921

1.321.271

Totaal programma 3

925.350 484.041

1.416.271

932.230

Stedenbouwkundige visie Stuifhoekgebied Het bestemmingsplan voor een nieuwe Stuifhoekschool inclusief omgeving met woningen is eind 2023 vastgesteld. De stedenbouwkundige visie is dan ook gereed. Start bouw van de school wordt verwacht in 2025. Voetgangers- veerverbinding Drimmelen In 2023 is een haalbaarheidsonderzoek gedaan ten behoeve van een veerverbinding tussen Drimmelen-Altena-Geertruidenberg. Hieruit is een positief advies gekomen, waarmee we in 2024 aan de slag gaan in de vorm van onderzoek naar de gewenste aanpassingen in aanlandlocaties in de drie gemeentes en zo mogelijk het voorbereiden van het aanbestedingstraject voor een pilot veerverbinding. Het krediet dient bewaard te blijven voor bovenstaande onkosten ten behoeve van de realisatie van een Driehoeksveer. Vervanging stroomkasten De realisatie van het vervangen van de stroomkasten staat voor Q3 2024 gepland. Voorbereiding voor deze werkzaamheden zijn inmiddels opgestart. Verlengen fietspad Beverpad (fase 3) Halverwege 2023 is een Plan van Aanpak opgesteld; het daarin opgenomen stappenplan wordt momenteel uitgerold, met verschillende varianten voor de aansluiting op Lage Zwaluwe. De definitieve variant wordt in 2024 door het College vastgesteld waarna de verdere technische uitwerking opgepakt kan worden. Krediet bewaren voor kosten mbt technische uitwerking en afspraken grondeigenaar.

Haven Lage Zwaluwe Vanwege een gebrek aan ambtelijke capaciteit heeft dit initiatief vanaf halverwege 2022 stilgelegen. Onlangs is dit weer opgepakt en is er een Plan van Aanpak opgesteld. Er wordt een stappenplan doorlopen met inbegrip van o.a. een haalbaarheids-, onderzoeks-, participatie- en ontwerpfase; afsluitend volgt de bestuurlijke besluitvorming op het ontwerp en doorlopen proces. De wens om op of nabij deze locatie een strandje te ontwikkelen maakt onderdeel uit van het proces. Krediet bewaren om uitvoering te kunnen geven aan het uiteindelijke ontwerp.

70

Af te sluiten kredieten programma 3 Af te sluiten kredieten

Jaar (van aanvang)

Raming

Totaal Uitgaven

Restant (K-T)

Thema Economie, recreatie en toerisme Vervanging voetveer Terheijden (elektrisch)

121.468

121.468

0

Totaal thema Economie, recreatie en toerisme

2018

121.468

121.468

0

Totaal programma 3

121.468

121.468

0

Vervanging voetveer Terheijden (elektrisch) De vervanging van de voetveer is gereed. Komt nu in de reguliere onderhoudsfase.

71

4. Sociaal domein Inleiding Inleiding Het programma is uitgewerkt in drie thema’s. De programmadoelstellingen zijn uitgewerkt in de volgende thema’s en bijbehorende subdoelstellingen: 1. Onderwijs, jeugd en gezondheid 2. Participatie en schuldenproblematiek 3. Sociale structuur, sport en zorg. 4.1 Onderwijs, jeugd en gezondheid Wat willen we bereiken? We willen kwalitatief goed onderwijs in goed geventileerde scholen met groene schoolpleinen We willen kwalitatief goed onderwijs in goed geventileerde scholen met groene schoolpleinen. Wij staan voor gelijke kansen en willen samen met het onderwijs kijken hoe we dat optimaal kunnen invullen. Onze jeugd verdient meer aandacht en mag meer meedoen. Dit krijgen we voor elkaar door meer activiteiten te organiseren met onze jongerenwerkers en buurtsportcoaches. Daarnaast investeren we in de samenwerking tussen o.a. onderwijs, huisartsen en jeugdzorg in alle dorpen. Zo thuis mogelijk en niet alles medisch maken. Gezondheid is een belangrijk onderwerp in en buiten het sociaal domein. In Drimmelen stimuleren we dit. Wat gaan we daarvoor doen? Plan voor frisse scholen Omschrijving We stellen met het onderwijs (PO en VO) een plan op om te komen tot Frisse Scholen. De gemeente investeert mee om het onderwijs hierin mee te krijgen.

Wat is het resultaat? Eind schooljaar 2025-2026 voldoen alle scholen aan de binnenklimaatnorm Frisse Scholen B (goed) en waar mogelijk A (uitmuntend). Dit is hoger dan de eisen uit het bouwbesluit die veelal overeenkomen met klasse C (voldoende). Kwaliteit Het onderzoek om het binnenklimaat van de scholen naar Frisse Scholen klasse B te brengen, is in Q3 2023 uitgevoerd en afgerond. De opgave, verbeteringsmogelijkheden en financiële consequenties zijn per school in beeld gebracht. In Q2 2024 verwachten we een verdelingsvoorstel van de middelen over de schoolbesturen gereed te hebben. Het is dan aan de besturen om de gebouwen daadwerkelijk aan te passen. Behoud Dongemond College Omschrijving We willen het Dongemond College (VO) tot 2040 voor onze gemeente behouden en onderzoeken wat daarvoor nodig is. Daarmee bieden we zekerheid voor de toekomst. Ook maken we werk van en faciliteren we de samenwerking en verbinding op inhoudelijk niveau tussen het Dongemond College (VO) en de basisscholen (PO). Daarmee creëren we een betere aansluiting van PO naar VO voor onze kinderen. Wat is het resultaat? Het Dongemond College komt tijdens de coalitieperiode tot de conclusie dat het VO in Made voldoende bestaansrecht/ -zekerheid en toekomstperspectief heeft om minimaal tot 2040 open te 72

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=drimmelen&id=bedb6e62-0ad9-4cbf-b037-9dc30b44e8b8