CConstaterende datdrimmelen
Koppel je AI →
Document · PDF

10 02 Eindrapportage Onderzoek doorwerking rekenkameronderzoek gemeente Drimmelen.docx

Raad 10 maart 2022, gemeente drimmelenBij agendapunt: HAMERSTUK Onderzoek Rekenkamer Doorwerking rekenkameronderzoeken22.334 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

Informatieverstrekking aan de raad Wat betreft de aanbevelingen gericht op uitvoering wordt de raad in reguliere rapportage geïnformeerd over ontwikkelingen en over wat wel en niet gelukt is. Op een aantal punten wordt de raad niet op de hoogte gehouden, zoals over het opstellen van het communicatieplan. In de jaarlijkse verantwoording is wel aandacht voor de acties die ondernomen zijn. Het voornemen is om vanaf 2023 een nieuw beleidsplan op te stellen; dit is ook nodig om gelden te oormerken. Er is gekozen voor deze periode om ook de nieuwe raad in de gelegenheid te stellen nieuwe prioriteiten/doelstellingen naar voren te brengen. 16 Beleids- en uitvoeringsplan minima en schuldhulpverlening 2019 – 2023, p 12. 17 Beleids- en uitvoeringsplan minima en schuldhulpverlening 2019 – 2023, p 15.

22

Doorwerking Rekenkameronderzoek gemeente Drimmelen

3.4. Analyse en beoordeling Het rekenkameronderzoek doet aanbevelingen die zich richten op het beleid en de uitvoering. De belangrijkste resultaten die (mede) hieruit zijn voortgevloeid zijn nieuwe beleidsdocumenten waarbij samenhang is aangebracht tussen verschillende beleidsvelden. Ook in de uitvoering van het armoedebeleid worden stappen ondernomen om de integrale aanpak te versterken. Verder wordt in het rekenkameronderzoek ingegaan op de verschillende instrumenten die een bijdrage kunnen leveren aan het armoedebeleid. Uit de onderzoeksbevindingen blijkt dat de aanbevelingen ter harte zijn genomen. Deze zijn meegenomen in de verdere ontwikkeling van het armoedebeleid van Drimmelen, met dien verstande dat doelgroepen en bijbehorende maatregelen in beperkte mate expliciet zijn gemaakt in het beleid. Het beperkte bereik van de verschillende regelingen van de gemeente was een belangrijk aandachtspunt in het rekenkameronderzoek. Daartoe zijn concrete stappen ondernomen om dit te verbeteren. Een ander voorbeeld dat de serieuze opvolging van de aanbevelingen illustreert is het inschakelen van externe expertise (bureau Kwiz) om de invloed van landelijke regelgeving op de economische positie van inwoners te onderzoeken en te (blijven) monitoren. Omdat de opvolging van bepaalde aanbevelingen nog steeds in de implementatiefase zit zijn deze (nog) niet beoordeeld met een plus.

Het is desalniettemin te verwachten dat na de implementatiefase deze beoordeeld zouden worden met een plus. Opgemerkt zou kunnen worden dat pas relatief laat begonnen is met de opvolging van de eerste aanbeveling, door het inschakelen van bureau Kwiz. Wat betreft de monitoring en betrokkenheid van de raad kan gezegd worden dat zij op dit thema betroken is en geïnformeerd is. Met name bij de totstandkoming van de Kadernota en het nieuwe beleidsplan was sprake van nauwe betrokkenheid van de raad. Uit gesprekken blijkt dat de raad na de zomer van 2021 middels een raadsbrief op de hoogte zal worden gesteld van de actuele ontwikkelingen op het terrein van armoedebeleid in Drimmelen. Er is, kortom, met inachtneming van de aanbevelingen van het rekenkameronderzoek en met betrokkenheid van de raad nieuw integraal beleid tot stand gebracht, wordt getracht het bereik van regelingen te vergroten, is onderzocht dat de regelingen geen effect op de armoedeval hebben en worden specifieke doelgroepen als kinderen en laaggeletterden onderscheiden met daaraan gekoppelde instrumenten. De raad wordt rondom armoedebeleid niet per aanbeveling op de hoogte gehouden van de ontwikkelingen, maar periodiek in algemene zin over de stand van zaken en ontwikkelingen rondom armoedebeleid. De normen worden als volgt beoordeeld: Norm De aanbeveling is overgenomen.

Het is duidelijk welke actie van wie wordt verwacht. De aanbeveling is aantoonbaar opgevolgd. De redenen om een aanbeveling niet op te volgen zijn plausibel

18

A1 +

A2 +

A3 +

A4 +

A5 +

A6 +

A7 +

A8 +

A9 +

A10 +

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+/-

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+18

Nvt

nvt

nvt

nvt

nvt

nvt

nvt

nvt

nvt

De aanbeveling wordt opgevolgd, maar zit nog in de implementatiefase

23

Doorwerking Rekenkameronderzoek gemeente Drimmelen

De aanbeveling heeft het beoogde effect op beleid en uitvoering. De opvolging van aanbevelingen wordt gemonitord. De raad is voldoende geïnformeerd over de doorwerking van aanbevelingen.

24

+

+/-

+

+/-

+/-

+/-

+

+/-

+

+

+

+

+/-

+

+/-

+

+

+

+/-

+

+

+

+

+/-

+

+

+

+

+

+

Doorwerking Rekenkameronderzoek gemeente Drimmelen

4.

Rekenkameronderzoek naar decentralisaties

4.1. Inleiding In januari 2015 zijn drie decentralisaties in het sociaal domein gerealiseerd: de invoering van de Participatiewet, de Jeugdwet en de uitbreiding van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). Het idee achter de decentralisaties is dat gemeenten hun burgers beter en sneller kunnen helpen bij zorg- en ondersteuningsvragen. In opdracht van de gemeenteraad van Drimmelen heeft de Rekenkamer onderzocht wat de stand van zaken was ten aanzien van de uitvoering van de Participatiewet, Wmo en Jeugdwet. Het onderzoek verscheen in 2017 en richtte zich op de jaren 2015 en 2016. De hoofdvraag van het onderzoek luidde: Hoe zien beleid en uitvoering van de Wmo, Jeugdwet en Participatiewet in de gemeente Drimmelen eruit, worden maatschappelijke doelen bereikt en hoe wordt de uitvoering van het beleid door inwoners ervaren? Binnen het onderzoek zijn vijf onderzoeksthema’s onderscheidden waaraan de deelvragen zijn verbonden. De Onderzoeksthema’s waren: - Beleid - Uitvoering - Doelrealisatie - Financiën - Ervaringen van inwoners 4.2. Inventarisatie van de aanbevelingen 4.2.1. Geformuleerde aanbevelingen In het onderzoek doet de Rekenkamer vier aanbevelingen. 1. Maak een keuze voor duidelijk integraal samenhangend beleid. 2. Zorg voor een goede vertaling van visie en uitgangspunten naar concrete doelstellingen en prestatie-indicatoren en ga deze structureel monitoren. 3.

Zorg in de eigen organisatie voor meer integraliteit in beleid en uitvoering. 4. Stuur gerichter op transformatie bij partners. Deze aanbevelingen bouwen voort op enkele belangrijke conclusies in het rapport. Zo ontbreekt er een integrale beleidsnota sociaal domein waarin de verschillende beleidsterreinen binnen het sociaal domein met elkaar verboden worden. De doelen in het beleid zijn weinig SMART geformuleerd, zodat de effectiviteit van het beleid lastig bepaald kan worden. In het beleid worden doelgroepen in onvoldoende mate onderscheiden. Tussen de verschillende beleidsterreinen wordt in de uitvoering onvoldoende samengewerkt. Over de samenwerking met ketenpartners zijn betrokkenen tevreden. 4.2.2. Reactie op de aanbevelingen Het college antwoordt dat de resultaten van het onderzoek naar de decentralisaties uitvoering en genuanceerd zijn beschreven en in grote lijnen herkenbaar zijn. De aanbeveling sluiten aan bij de vervolgfase van de transformatie van de Participatiewet, WMO en Jeugdwet in de gemeente Drimmelen. Hieronder is per aanbeveling de bestuurlijke reactie weergegeven. Het college wil aanbeveling 1 overnemen en komen tot een duidelijke visie op de transformatie van het sociaal domein, waarin een samenhangend beleid en integraal werken kernbegrippen

25

Doorwerking Rekenkameronderzoek gemeente Drimmelen

zijn. Belangrijke vragen zijn: Wat is de ambitie, op welke doelgroepen en problemen wordt gericht en welke instrumenten worden ingezet? Daarnaast deelt het college de wens geformuleerd in aanbeveling 2 om in de volgende fase van het transformatieproces de doelstellingen meer SMART te formuleren en zoveel mogelijk de resultaten en maatschappelijke effecten te benoemen. Daarbij zal zoveel mogelijk gebruik worden gemaakt van bestaande monitoring, zoals Monitor Sociaal Domein en de Transformatie Monitor Jeugd. In reactie op aanbeveling 3 om meer integraliteit in beleid en uitvoering tot stand te brengen antwoordt het college dat de afgelopen jaren is geïnvesteerd in samenwerking tussen professionals door het organiseren van Zorgcafés, opleiding en casuïstiekbespreking. Dit zal ook de komende jaren blijven. Om de integrale afstemming en samenwerking tussen professionals van de drie domeinen te bevorderen staat de cursus “omgekeerde toets” gepland, worden afspraken gemaakt over integrale vraagverheldering, wordt gestart met casusregie en bestaat het voornemen de richtlijn Multiprobleemgezinnen te implementeren. Op basis van het Rekenkameronderzoek is inmiddels gestart met een verandertraject binnen Werk en Inkomen met als doel de klant meer centraal te stellen, maatwerk te leveren, integraal te werken en de administratieve belasting (voor organisatie en klant) te verminderen.

Het college merkt op dat privacyregels een belemmering kunnen vormen voor integraal werken, bijvoorbeeld wanneer de klant niet toestaat om zijn of haar gegevens intern te delen. Voor wat betreft de rol richting de partners heeft de gemeente geen “zeggingskracht” om te sturen op integraliteit, aldus het college. Aanbeveling 4 roept op om te sturen op transformatie bij de partners. Hierop antwoordt het college dat de afgelopen jaren bij de diverse onderdelen alle maatschappelijke partners zijn betrokken, zoals bij beleid en aanbesteding van nieuwe taken op het gebied van begeleiding en jeugdzorg, bij het opstellen van de visie sociaal domein, bij het spelen van de Koerskaart en bij het uitvoeren van de Quick scan inclusief beleid. In het dorpsteam wordt samengewerkt met vele partners, evenals binnen het Centrum voor Jeugd en Gezin. Het college geeft aan ook in de komende periode partners te betrekken bij het opstellen en uitvoeren van een visie op de transformatie van het sociaal domein. 4.3. Doorwerking van de aanbevelingen Algemeen Het sociaal domein is een beleidsterrein met veel dynamiek dat sinds 2015 volop in ontwikkeling is gebleven. Het Rekenkameronderzoek richtte zich op die eerste fase na de decentralisaties. Uit het rapport en uit de gesprekken blijkt dat in die fase de prioriteit lag bij de continuering van de zorg en de dienstverlening. Daarin is Drimmelen geslaagd.

De opdracht was daarna vooral om de drie beleidsterreinen te integreren in zowel beleid als in de uitvoering en vernieuwingen door te voeren. Uit gesprekken blijkt dat deze ontwikkeling in de periode rond het verschijnen van het Rekenkameronderzoek al in gang was gezet. De noodzaak tot meer samenhang en integratie in beleid en uitvoering werd op dat moment door betrokkenen dus al gevoeld. De aanbevelingen van het Rekenkameronderzoek wezen in dezelfde richting. Mede in dat licht dient de doorwerking van de aanbevelingen te worden bezien en beoordeeld. Aanbeveling 1 – Maak een keuze voor duidelijk integraal samenhangend beleid Deze aanbeveling heeft opvolging gekregen en heeft geresulteerd in het Beleidsplan sociaal domein 2019 – 2023, vastgesteld 28 februari 2019. In dit plan zijn de drie beleidsvelden samengebracht en zijn integrale beleidsdoelen gesteld. In het plan staat per beleidsdoel beschreven welke instrumenten de gemeente daarvoor inzet of kan gaan inzetten. In het

26

Doorwerking Rekenkameronderzoek gemeente Drimmelen

beleidsplan wordt expliciet gerefereerd aan de aanbevelingen van het Rekenkameronderzoek. De geformuleerde beleidsdoelen luiden: 1. inwoners van Drimmelen staan centraal 2. inwoners van Drimmelen kunnen meedoen; 3. inwoners van Drimmelen voelen zich veilig. Het beleidsplan beschrijft hoe deze doelen met de inzet van de instrumenten op basis van Participatiewet, de WMO en de Jeugdwet behaald zouden moeten worden. Op basis van de aanbeveling uit het Rekenkameronderzoek zijn kaders opgesteld waarbinnen het beleidsplan verder zou kunnen worden uitgewerkt. Deze kaders zijn voorgelegd aan de raad. Het is echter niet zo dat uitsluitend het Rekenkameronderzoek de aanleiding is geweest om dit beleid tot stand te brengen. Die intenties waren er al, blijkt uit de gesprekken. De bevindingen van het Rekenkameronderzoek hebben deze intenties wel bevestigd. Aanbeveling 2 - Zorg voor een goede vertaling van visie en uitgangspunten naar concrete doelstellingen en prestatie-indicatoren en ga deze structureel monitoren. In het Beleidsplan Sociaal Domein 2019 – 2023 is een hoofdstuk opgenomen over het meten van resultaten en doelstellingen door middel van kritieke prestatie-indicatoren (KPI’s). Al wordt zowel in het beleidsplan zelf als in de gesprekken benadrukt dat alleen cijfers niet alles zeggen over de vraag of beleid succesvol is. Men gaat nu uit van het principe ‘tel en vertel’.

Cijfers worden gerapporteerd en zoveel mogelijk gekoppeld aan doelstellingen, maar hierbij wordt ook het achterliggende verhaal verteld. Om te bepalen of het beleid succesvol is worden in het nieuwe beleid de volgende KPI’s gemonitord en wordt daaraan een streefcijfer gekoppeld, al ontbreken deze (nog) voor een aantal KPI’s. Clienttevredenheid Bekendheid met onafhankelijk cliëntondersteuning Individueel welzijn Maatschappelijke inzet Eenzaamheid Afwezigheid van eenzaamheid Mantelzorgondersteuning Huishoudens met voorzieningen naar aantal en per wet Veiligheidsperceptie Verwijzing jeugd via huisartsen De gemeente Drimmelen heeft een kleine organisatie en heeft dus niet de beschikking over een eigen afdeling Onderzoek en Statistiek. Dat betekent dat je als gemeente afhankelijk bent van anderen voor het op bepaalde wijze zichtbaar maken van resultaten. Informatie over resultaten van beleid en uitvoering worden gegenereerd door middel van cliënttevredenheidsonderzoeken en er wordt op diverse manieren informatie aangeleverd die gebundeld wordt op www.waarstaatjegemeente.nl.Uit de gesprekken blijkt dat het rapporteren, meten en monitoren van KPI’s beter gaat dan voorheen, maar nog in ontwikkeling is en dus beter kan. Over een aantal verplichte indicatoren wordt gerapporteerd via de P&C cyclus.

Bij de contractering van zorgaanbieders worden afspraken gemaakt over het rapporteren van resultaten. Dit gaat om ruim 100 zorgaanbieders. Daarmee worden afspraken gemaakt over het publiceren van resultaten op hun website. Bij het verlenen van

27

Doorwerking Rekenkameronderzoek gemeente Drimmelen

subsidies worden ook prestatievoorwaarden opgenomen in de beschikking waarover de subsidieontvanger moet rapporteren. In een toezegging aan de raad in de opinieronde van 28 maart 2019 bij de behandeling van het Beleidsplan Sociaal domein 2019-2023 is aangegeven dat de KPI’s in 2020 geëvalueerd zullen worden. Dat betekent dat er gekeken wordt of de genoemde KPI’s voldoende informatie geven om te bepalen of het beleid effectief is. Een aantal KPI’s wordt daarnaast niet jaarlijks gemeten. Dus de KPI’s die het volgende jaar beschikbaar zijn kunnen betrekking hebben op een periode waarin het beleid nog niet of slechts een kleine periode was ingezet. Uiteindelijk is in 2020 weinig aandacht gegeven aan het monitoren van resultaten vanwege Corona. Dat jaar was dusdanig turbulent dat alle aandacht en energie is gevestigd op continuering van de zorg en de dienstverlening. Rapporteren over en monitoren van resultaten is deels blijven liggen. Het was ‘alle hens aan dek’, zoals een van de gesprekspartners daarover vertelde. Het monitoren van resultaten zal in de nabije toekomst weer nadrukkelijker de aandacht krijgen. Voor 2022 zal dit expliciet moeten worden opgenomen in het afdelingsplan/planning. Aanbeveling 3 - Zorg in de eigen organisatie voor meer integraliteit in beleid en uitvoering.

Wat betreft de integraliteit in beleid is bij de bespreking van aanbeveling 1 geconstateerd dat een integraal beleidsplan tot stand is gekomen. Aan de integrale aanpak wordt sinds 2017 steeds meer uitvoering gegeven. Een aantal in het oog springende ontwikkelingen illustreert toenemende integraliteit tussen de verschillende beleidsvelden. Zo wordt bij de intake van een burger, ongeacht of diegene zich meldt voor een voorziening op grond van de Pw, WMO of Jeugdwet, een brede uitvraag gedaan, de zogenoemde omgekeerde toets. Waar voorheen een aanvraag werd behandeld vanuit de kaders van de desbetreffende wet, wordt nu in brede zin gevraagd naar het welzijn van de cliënt. Dat betekent dat bij een aanvrager van een bijstandsuitkering onderzocht wordt of er op andere leefgebieden, zoals een stabiele gezinssituatie, ondersteuning nodig is. Ter illustratie: een inwoner die in de bijstand zit dient uit te stromen naar werk, maar wanneer een stabiele thuissituatie allereerst vraagt om ondersteuning op grond van de Jeugdwet wordt die nu eerst geboden. Als dat vervolgens leidt tot rust in een gezin kan vervolgens gekeken worden naar uitstroom naar werk. Bij de aanvraag wordt de vraag gesteld ‘wat is nodig voor klant/cliënt en het gezin?’ en ‘welke mogelijkheden bieden de wettelijke kaders daarvoor?” Vanuit de organisatie vraagt deze aanpak om goed contact en afstemming tussen medewerkers.

Dat is een continu proces wat volop in ontwikkeling is en steeds beter gaat, zo blijkt uit de gesprekken. Het naar elkaar toegroeien van de drie domeinen zorgt in de uitvoering in bepaalde gevallen om extra inzet; collega’s vragen elkaar onderling om mee te denken en bij te springen wanneer dat nodig is. De consequentie van deze integrale manier van werken is daarom dat de capaciteit tegen zijn grenzen begint te lopen; er moet meer werk worden verricht door hetzelfde aantal medewerkers Dit beeld wordt door meerdere gesprekspartners onderschreven. Wat als positief wordt ervaren door de gesprekspartners is dat de lijntjes tussen beleid en uitvoering kort zijn. Wanneer een casus te complex wordt met problematiek op meerdere leefgebieden, kan de procesregisseur worden ingeschakeld. Deze nieuw ingerichte functionaris kan bij domeinoverstijgende problematiek de regie houden op het proces. De meerwaarde van de procesregisseur is dat diegene het overzicht bewaakt bij de inzet en afstemming van instrumenten in een bepaalde casus en heeft daar waar nodig doorzettingsmacht wanneer verschillende belangen met elkaar botsen. De functie van procesregisseur wordt door gesprekspartner erg positief gewaardeerd en vormt tevens een illustratie van de inspanningen om op uitvoeringsniveau meer samenhang aan te brengen tussen de drie domeinen. Ten

28

Doorwerking Rekenkameronderzoek gemeente Drimmelen

slotte wordt in de gesprekken opgemerkt dat privacywetgeving het delen van informatie soms in de weg staat. Dat bemoeilijkt in bepaalde gevallen een effectieve integrale aanpak. Aanbeveling 4 - Sturen op transformatie bij de partners Uit de gesprekken blijkt dat de gemeente haar verantwoordelijkheid neemt en een regierol pakt richting ketenpartners bij de transformatie binnen het sociaal domein. Zo wordt op directieniveau een zorg- en welzijnsoverleg georganiseerd. Dat gebeurt met de belangrijke zorgpartners om de grote lijnen uit te zetten en de strategie te bepalen. Een ander belangrijk voorbeeld is de introductie van het Zorgcafé. Dit is een door de gemeente geïnitieerde periodieke netwerkbijeenkomst met als doel om het netwerk en de contacten tussen verschillende zorgpartijen in de regio te versterken. Werkwijzen en acties kunnen hier op elkaar worden afgestemd. Binnen het Zorgcafé wordt gezamenlijk met de ketenpartners gewerkt aan de transformatie, zo blijkt uit de gesprekken. Daarnaast is een dorpsteam opgericht, waarin de afdelingen WMO en partners zoals maatschappelijk werk, wijkverpleegkundige, MEE West-Brabant en een verzorgingstehuis zijn vertegenwoordigd. Het dorpsteam is bedoeld om casuïstiek te bespreken vanuit ieders deskundigheid. Het dorpsteam wordt positief gewaardeerd, al is het contact binnen het dorpsteam – mede door corona – minder geworden.

Desalniettemin wordt het dorpsteam door betrokkenen als waardevol ervaren en ziet men het belang van het voortbestaan ervan. Voor jeugdzaken is de taskforce Jeugd opgezet. Het doel daarvan is meer kwaliteit tegen lagere kosten. Hierin werken de gemeenten Drimmelen en Geertruidenberg samen met het CJG Drimmelen Geertruidenberg. Ook is vanuit de gemeente contact gezocht met huisartsen om tot betere samenwerking en afstemming te komen. Hoewel hier aanvankelijk met scepsis op gereageerd werd vanuit de huisartsenpraktijk, is die samenwerking inmiddels tot stand gekomen en in ontwikkeling. Ook dit voorbeeld illustreert het initiatief dat vanuit de gemeente wordt genomen om in samenwerking met ketenpartners de transformatie in het sociaal domein vorm te geven. Over de ontwikkelingen en initiatieven die worden ondernomen wordt de raad periodiek geïnformeerd. 4.4. Analyse en beoordeling De aanbevelingen zijn aantoonbaar overgenomen. Het feit dat het integrale beleidsplan is ontwikkeld is echter niet enkel toe te schrijven aan deze aanbeveling. Uit de gesprekken blijkt dat de intentie om tot een integraal beleidsplan te komen al bestond. De aanbeveling heeft deze intentie mogelijk kracht bijgezet.

In welke mate het rekenkameronderzoek heeft bijgedragen aan de totstandkoming van het integrale beleidsplan kunnen gesprekspartners niet duidelijk aangeven en wordt gekarakteriseerd als ‘kip-ei’ verhaal. Via de P&C cyclus werd de voortgang van het opstellen van het beleidsplan gemonitord. Daarover is periodiek gerapporteerd aan raad. Het meten van de effectiviteit van het beleid heeft apart aandacht gekregen in het beleidsplan. Daarin zijn KPI’s geformuleerd en doelstellingen bepaald. Resultaten worden inzichtelijk gemaakt door middel van klanttevredenheidsonderzoeken en via www.waarstaatjegemeente.nl. In 2020 zouden de KPI’s geëvalueerd worden, maar door corona is het meten van resultaten blijven liggen. Op uitvoeringsniveau wordt steeds meer integraliteit tot stand gebracht met tal van initiatieven en nieuwe werkwijzen. De keerzijde hiervan is dat de organisatie tegen capaciteitsproblemen

29

Doorwerking Rekenkameronderzoek gemeente Drimmelen

begint aan te lopen. Ook belemmert privacywetgeving de integratie tussen de verschillende beleidsvelden. Dat is een proces waarin de organisatie al lerende haar weg aan het vinden is. De gemeente pakt zowel op bestuurlijk, beleidsmatig en uitvoerend niveau de regie en het initiatief in de transformatie in het sociaal domein. Verschillende nieuwe gremia waarin ketenpartners binnen het sociaal domein zijn aangesloten, zijn daar het belangrijkste voorbeeld van. Hoewel de gemeente geen formele mogelijkheden tot sturen heeft bij ketenpartners pakt de gemeente een leidende en regisserende rol op zich waarmee op die manier uitvoering wordt gegeven aan de aanbeveling uit het rekenkameronderzoek. De raad wordt periodiek op de hoogte gehouden van ontwikkelingen ten aanzien van beleid en uitvoering in het sociaal domein middels raadsbrieven. De uitkomsten van de klanttevredenheidsonderzoeken worden eveneens gedeeld met de raad. Met de raad is afgesproken het huidige beleid te evalueren en opnieuw te kijken naar de KPI’s. De geformuleerde normen wordt als volgt beoordeeld: Norm De aanbeveling is overgenomen. Het is duidelijk welke actie van wie wordt verwacht. De aanbeveling is aantoonbaar opgevolgd. De aanbeveling heeft het beoogde effect op beleid en uitvoering. De opvolging van aanbevelingen wordt gemonitord. De raad is voldoende geïnformeerd over de doorwerking van aanbevelingen.

A1 + + + +

A2 + + +/+/-

A3 + + + +

A4 + + + +

+ +

+ +

+ +

+ +

Op basis van deze bevindingen kan de volgende aanbeveling worden gedaan: 2. Evalueer de KPI’s in het beleid, werk deze eventueel verder uit en blijf prestaties/resultaten structureel monitoren.

30

Doorwerking Rekenkameronderzoek gemeente Drimmelen

5.

Rekenkameronderzoek handhaving

naar

toezicht

en

5.1. Inleiding In 2018 voerde de Rekenkamer op verzoek van de gemeenteraad van Drimmelen een onderzoek uit naar toezicht en handhaving. Twee domeinen van gemeentelijke toezicht en handhaving stonden centraal, namelijk: - Openbare orde en veiligheid, waaronder de APV, Opiumwet, Wet wapens en munitie en de Drank- en Horecawet (hierna: het veiligheidsdomein) - Fysieke leefomgeving, waaronder bouwen en wonen, ruimtelijke ordening en milieu (hierna: het fysieke domein) De centrale onderzoeksvraag luidde: Wat is het toezicht- en handhavingsbeleid van de gemeente Drimmelen, hoe wordt dit uitgevoerd en hoe vindt sturing door de gemeenteraad plaats? Het onderzoek bood daarnaast inzicht in de voorbereidingen op de inwerkingtreding van de Omgevingswet. Tot slot is de handhavingscultuur van de gemeente gekarakteriseerd. De belangrijkste onderzoeksbevindingen zijn terug te vinden in bijlage 6. 5.2. Inventarisatie van de aanbevelingen 5.2.1. Geformuleerde aanbevelingen Het Rekenkamerrapport bevatte de volgende aanbevelingen: 1. Neem in het nieuw op te stellen integrale VTH-beleidsplan SMART geformuleerde en op de lokale situatie gerichte hoofd- en sub-doelstellingen op die door de gemeenteraad worden vastgesteld. Benoem hierbij de relatie tussen deze doelstellingen en de meer algemene opgaven en ambities van de gemeente, zoals bijvoorbeeld verwoord in het collegeprogramma.

Toegelicht wordt dat aan de doelstellingen prestatie-indicatoren verbonden zouden moeten worden. 2. Verbeter de integrale risicoanalyse en de daaruit voortvloeiende prioriteitsstelling. Toegelicht wordt dat de risicoanalyse systematisch, navolgbaar en integraal opgezet zou moeten worden, waarbij alle handhavingstaken worden betrokken. De risicofactoren zouden ontleend moeten worden aan de geformuleerde doelstellingen. Een hogere prioritering zou daadwerkelijk moeten leiden tot meer aandacht. 3. Geef in de jaarverslagen inzage in de mate van doelbereiking (zie aanbeveling 1). Toegelicht wordt dat de agendering van de uitvoeringsprogramma’s en jaarverslagen ook voor de raad een middel kan zijn om bijstelling van het beleid te bepleiten. 4. Versterk de aansluiting van de BOA’s domein 1 bij het toezichtbeleid, de organisatie en de aansturing van toezicht en handhaving als geheel. Toegelicht wordt dat hierbij aandacht moet zijn voor afspraken over de omgang met meldingen richting de BOA’s, de betrokkenheid bij de beleidsontwikkeling, het eventueel zorgen voor piekopvang/ back-up en het beter benutten ‘oor- en oogfunctie’ van de BOA’s. De eerste drie aanbevelingen hebben betrekking op de beleidscyclus. Aanbeveling 1 komt voort uit de kritiek van de Rekenkamer dat het VTH-beleid weinig specifieke en concrete

31

Doorwerking Rekenkameronderzoek gemeente Drimmelen

doelstellingen kende en gebrekkig inzicht bood in de verhouding tussen hoofd- en subdoelstellingen. In aanvulling hierop roept aanbeveling 2 op om de risicoanalyse en daarmee de prioriteitsstelling te verbeteren. Hierover was geconcludeerd dat de gekozen prioriteiten zeer breed en vaag geformuleerd waren en dat de vertaalslag van prioriteiten naar wijze van toezichtuitoefening gebrekkig was. Aanbeveling 3 richt zich op het verbeteren van het inzicht in de effectiviteit van het beleid, aangezien geconcludeerd werd dat daadwerkelijk inzicht hierin ontbrak. Gezamenlijk zouden deze aanbevelingen moeten bijdragen aan de verbetering van de Big-8-cyclus en daarmee aan de effectiviteit en efficiëntie van het toezicht. Aanbeveling 4 is gericht op de uitvoeringspraktijk en komt voort uit de vaststelling dat bij de BOA’s domein 1 sprake was van meerdere organisatorische knelpunten. Binnen het veiligheidsdomein vindt mede hierdoor handhaving eerder ad hoc dan programmatisch plaats, wat ten koste gaat van de effectiviteit. Deze aanbeveling beoogt daarmee ook de effectiviteit van het toezicht te verhogen. 5.2.2. Reactie op de aanbevelingen Bestuurlijke reactie In de bestuurlijke reactie heeft het college aangegeven hoe het invulling wil geven aan de geformuleerde aanbevelingen. Ten aanzien van aanbeveling 1 merkt het college op deze ter harte te nemen.

Het college kondigt aan om in de nieuw op te stellen beleidsdocumenten ‘Integraal Veiligheidsbeleid 20182022’ en het ‘Beleid voor vergunningverlening, toezicht en handhaving 2019-2023’ SMARTgeformuleerde doelstellingen op te nemen. Op aanbeveling 2 reageert het college dat het de risicoanalyse en prioriteitsstelling zal opnemen als onderdeel van deze documenten. Het college geeft aan graag invulling te geven aan aanbeveling 3. Als kanttekening wordt geplaatst dat het duiden van de mate van doelbereiking pas in het jaarverslag 2019 vorm kan krijgen, omdat daarvoor de actualisatie van de beleidsdocumenten voorwaarde is. Het college stelt invulling te geven aan aanbeveling 4 door in overleg met de betrokken managers en BOA’s te zorgen voor een versterking van de aansluiting van de BOA’s. Behandeling door de raad Het onderzoek is op 17 januari 2019 door de gemeenteraad inhoudelijk besproken tijdens de Opinieronde. Alle fracties gaven aan de aanbevelingen te onderschrijven. Met name op de versterking van de BOA’s en de sturing door de raad is nader ingegaan. In het kader van aanbeveling 4 hebben enkele fracties aandacht gevraagd voor de communicatie/samenwerking tussen de politie en BOA’s en het eventuele capaciteitstekort bij de BOA’s. Daarnaast is gevraagd wanneer de BOA’s uitgerust worden met een portofoon.

Het college heeft geantwoord dat extra aandacht voor de programmatische en thematische aanpak met name vorm zou moeten krijgen door de BOA-capaciteit uit te breiden, wat door meerdere fracties wordt toegejuicht. BOA’s worden met name ingezet voor de aanpak van ‘kleine ergernissen’; hierbij zou ook niet het uitrusten met allerlei geweldsmiddelen passen. Het college zegt toe schriftelijk terug te komen op de vraag wanneer de boa’s uitgerust worden met een portofoon. Op 31 januari 2019 is het raadsvoorstel waarmee de aanbevelingen worden overgenomen als hamerstuk – zonder verdere inhoudelijke bespreking – unaniem aangenomen.

32

Doorwerking Rekenkameronderzoek gemeente Drimmelen

5.3. Doorwerking in de praktijk 5.3.1. Algemeen In deze paragraaf wordt ingegaan hoe de verschillende aanbevelingen zijn opgevolgd. In algemene zin is het van belang om op te merken dat voor de jaren 2020-2024 een nieuw VTH Beleidsplan (hierna: VTH-beleid 2020-2024) geldt. Dit beleidsplan is op 18 februari 2020 door het college vastgesteld en op 14 april 2020 aan de gemeenteraad bekend gemaakt. Het beleidsplan is niet door de gemeenteraad geagendeerd voor een inhoudelijke bespreking. Het beleidsplan gaat nadrukkelijk in op het Rekenkameronderzoek. Het beleidsplan geeft aan dat bij de totstandkoming de aanbevelingen van het RKC-rapport ter harte zijn genomen.19 Als één van de doelen die de gemeente zich stelt, is bovendien geformuleerd dat alle aanbevelingen van het Rekenkameronderzoek voor 2024 zijn verwerkt.20 De interviews bevestigen dat het Rekenkamerrapport een belangrijke rol heeft gespeeld bij het verbeteren van het toezichts- en handhavingsbeleid. Concrete uiting daarvan is dat de gemeente per juni 2020 een beleidsmedewerker VTH in dienst heeft genomen. Naast het Rekenkamerrapport heeft ook het negatieve toezichtsoordeel van de provincie Noord-Brabant deze verbeterslagen voor VTH aangejaagd. Beide ontwikkelingen zou volgens een gesprekspartners tot een gevoel van urgentie bij het bestuur hebben geleid.

De provincie Noord-Brabant kwam namelijk in 2019 en 2020 als interbestuurlijk toezichthouder voor het omgevingsrecht tot de conclusie dat de gemeentelijke taakuitvoering tekortschoot en plaatste de gemeente in 2020 onder actief toezicht.21 De provincie oordeelde dat Drimmelen herhaaldelijk meerdere documenten op het gebied van Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving (VTH) bestuurlijk niet (tijdig) heeft vastgesteld. Daarnaast voldeden de VTHdocumenten niet aan alle beoordeelde procescriteria VTH. De kritiek richtte zich met name op het onderdeel Vergunningverlening en niet op de onderdelen Toezicht en Handhaving.22 Overigens kwam de provincie in 2021 tot de conclusie dat de tekortkomingen opgeheven zijn. Het actieve toezicht is daarop opgeheven.23 Aanbeveling 1 Aanbeveling 1 richt zich op het formuleren van SMART geformuleerde en op de lokale situatie gerichte toezicht- en handhavingsdoelen. Bestudering van het VTH-beleid 2020-2024 leert dat in hoofdstuk 2 uitvoerig wordt ingegaan op toekomstige landelijke, regionale en lokale ontwikkelingen, waaronder de duurzaamheidsopgave. In hoofdstuk 3 worden de doelstellingen voor VTH uitgewerkt. In het VTH-beleid 2020-2024 wordt opgemerkt dat op basis van de algemene opgave (missie, visie, kernwaarden benoemd in het collegeprogramma) SMART geformuleerde doelstellingen zijn geformuleerd.

Vanuit de missie en visie van de gemeente Drimmelen geldt voor het VTH-beleid 2020-2024 als streven een duurzaam en gezond en veilig Drimmelen voor inwoners en ondernemers. De volgende kernwaarden zijn geformuleerd: blauw/groen, duurzaam, veilig, gezond, gelukkig en SAMEN! Vervolgens zijn in paragraaf 3.2 een viertal strategische, 19 Pagina 18. 20 Pagina 25. 21 Zie 52 Raadsbrief IBT oordeel 2020 en vaststelling VV uitvoeringsprogramma (17 juli 2020). Per 22 Zie Beoordelingsformulier IBT 2020 systematisch toezicht omgevingsrecht Gemeente Drimmelen. 23 Zie 49 Raadsbrief Interbestuurlijk Toezicht (IBT) Toezichtsoordeel VTH documenten 2021 - opheffen actief toezicht.

33

Doorwerking Rekenkameronderzoek gemeente Drimmelen

meetbare doelstellingen geformuleerd, onderverdeeld in één algemene doelstelling, die ontleend is aan het doel van de Omgevingswet, en drie kwaliteitsdoelstellingen: Algemene doelstelling/maatschappelijk doel Met het oog op een duurzame* ontwikkeling en gericht op het in onderlinge samenhang bereiken en in stand houden van een veilige* en gezonde* fysieke leefomgeving en een goede omgevingskwaliteit.* Daarnaast het doelmatig beheren, gebruiken en ontwikkelen van de fysieke leefomgeving ter vervulling van maatschappelijke functies.’ * Deze begrippen zijn nader toegelicht en geoperationaliseerd. Dit doel is gekoppeld aan de kernwaarden ‘duurzaam’, ‘veilig’ en ‘gezond’. Kwaliteitsdoelstellingen Deze doelstellingen zijn uitgewerkt aan de hand van de doelstellingen in de Verordening kwaliteit VTH en zijn gericht op de uitvoeringskwaliteit, de dienstverlening en de financiën. Als voorbeeld bij dit laatste onderwerp is als kwaliteitsdoelstelling geformuleerd dat de financiën en bedrijfsvoering inzichtelijk en transparant zijn. Hieraan is de kernwaarde ‘gezond’ gekoppeld. De strategische doelstellingen zijn gekoppeld aan één of meerdere kernwaarden van de gemeente/de gemeentelijke organisatie. De strategische doelstellingen zijn voorzien van een leidend principe en subdoelstellingen met indicatoren (in paragraaf 5.3 onderzoek naar Toezicht en handhaving).

Bij de algemene doelstelling geldt bijvoorbeeld als subdoelstellingen dat in 2023 60% van de bedrijven en burgers die in de categorie hoog vallen na de eerste controle aan de geldende regels; na de eerste hercontrole is dit 90%. Bij de kwaliteitsdoelstelling voor het onderdeel financiën geldt bijvoorbeeld als subdoelstelling dat de uitvoeringsprogramma’s zo worden opgesteld dat vanuit resultaatgerichte doelstellingen wordt gewerkt en hierin wettelijk vereiste KPI’s worden opgenomen. De jaarverslagen moeten vooral ingaan op de gerealiseerde resultaten versus het beoogde effect. Bovendien zijn per toezichtsveld doelstellingen geformuleerd die gekoppeld worden aan de hogere doelstellingen en voorzien zijn van indicatoren. Ter illustratie een voorbeeld: Beleidsvelddoelstelling Relatie met hogere doelstellingen Indicatoren en richtlijnen voor monitoring

Relatie met strategie

Verminderen van het aantal brandveiligheidsovertredingen Algemene doelstelling + Uitvoeringskwaliteit In 2021 alle vergunningen brandveilig gebruik controleren.

activiteit

Indicatoren: Het aantal (nieuwe) vergunningen en het aantal gebruiksmeldingen Vergunningenstrategie

Door monitoring in het VTH-jaarverslag dient zicht gehouden te worden op de doelrealisatie/effectiviteit, waarover onder andere richting de gemeenteraad verantwoording wordt afgelegd, zie ook aanbeveling 3. Als een doelstelling niet wordt gerealiseerd, wordt hiervoor een verklaring opgenomen in het jaarverslag en indien nodig verbetermaatregelen voorgesteld.

34

Doorwerking Rekenkameronderzoek gemeente Drimmelen

Aanbeveling 2 Aanbeveling 2 richt zich op het verbeteren van de integrale risicoanalyse en de daaruit voortvloeiende prioriteitsstelling. Hoofdstuk 4 van het VTH-beleid bevat de probleemanalyse die uiteenvalt in een omgevingsanalyse en een risicoanalyse. De omgevingsanalyse biedt inzicht in de prioritering van maatschappelijke effecten. De risicoanalyse leidt tot een prioriteitsstelling van de VTHtaken: welke overtredingen zijn het meest relevant en verdienen daarom de meeste aandacht? In het VTH-beleid 2020-2024 wordt – in reactie op deze aanbeveling – opgemerkt dat de risicoanalyse integraal is uitgevoerd. Dit houdt in dat anders dan voorheen ook vergunningverlening, APV, Drank- en Horeca & Bijzondere wetten onderdeel vormden van de risicoanalyse. Bij het prioriteren van de diverse overtredingssoorten zijn vakspecialisten om input gevraagd. Hierbij is gebruik gemaakt van een risicomatrix, met als doel om de effecten van bepaalde overtredingen te beoordelen op een schaal van 1 (nauwelijks effect) tot 5 (zeer groot effect). Hierbij is onder andere gekeken naar de aspecten die in de algemene beleidsdoelstelling terugkomen, zoals gezondheid, duurzaamheid en leefbaarheid. Deze effectscore op de verschillende aspecten is vervolgens gemiddeld en daarna vermenigvuldigd met de kans dat de overtreding zich voordoet.

Op deze wijze zijn eindscores tot stand gekomen, waarbij bij een eindscore boven de 5 sprake is van een hoog risico; tussen 3 en 5 van een gemiddeld risico en onder de 3 van een laag risico. In het VTH-beleidsplan wordt nader omschreven hoe aan de overtredingen met een hoog risico extra aandacht wordt besteed. Aanbeveling 3 Aanbeveling 3 richt zich op het inzicht bieden in de mate van doelbereiking met de jaarverslagen en ligt in het verlengde van aanbeveling 1. Het college dient jaarlijks te evalueren of de voorgenomen activiteiten zijn uitgevoerd en in hoeverre deze hebben bijgedragen aan de gestelde doelen. Hierboven is beschreven dat Integraal beleid 2014-2018 nauwelijks SMART geformuleerde doelstellingen bevatte. Mede hierdoor ontbrak inzicht in de maatschappelijke effecten en doelbereiking van uitgevoerde toezichts- en handhavingsacties. Het VTH-beleid 2020-2024 kent wel SMART geformuleerde doelstellingen. Het uitvoeringsprogramma 2020 was echter nog gebaseerd op het oude beleid. Over het jaar 2020 is het daarom voor het eerst mogelijk om met de jaarverslagen verantwoording af te leggen over de uitvoering van het beleid en het behalen van de beleidsdoelen. In zijn bestuurlijke reactie gaf het college ook reeds aan dat het actualiseren van het VTH-beleid voorwaarde was om aan deze aanbeveling invulling te geven.

In het VTH-beleid wordt als doel geformuleerd dat de jaarverslagen vooral ingaan op de gerealiseerde resultaten versus het beoogde effect. Het evaluatieverslag VTH Uitvoeringsprogramma 202024 biedt inzicht in de relevante ontwikkelingen, de in dat jaar uitgevoerde activiteiten en de bijdrage aan de gestelde doelen. Op deze wijze wordt beoordeeld of het VHT-beleid nog voldoet en welke stappen nog nodig zijn in het kader van de VTH-kwaliteitscriteria. Uit het verslag komt naar voren dat in 2020 acht van de 15 doelstellingen die gelden voor de beleidsperiode 2020-2024 reeds zijn behaald. Zes andere doelstellingen zijn gedeeltelijk opgepakt. Eén doelstelling is nog niet opgepakt.

24 Vastgesteld door het college op 26 april 2021 en toegezonden aan de raad op 3 mei 2021. De raad heeft het verslag niet geagendeerd voor een inhoudelijke bespreking.

35

Doorwerking Rekenkameronderzoek gemeente Drimmelen

Aanbeveling 4 Aanbeveling 4 richt zich op het beter aansluiten van de BOA’s bij de overige gemeentelijke toezichts- en handhavingstaken. Het VTH-beleid vermeldt dat in navolging van deze aanbeveling de BOA’s25 bij de totstandkoming van het beleid zijn betrokken. Deze betrokkenheid betrof het formuleren van de doelstellingen, het invullen van de risicoanalyse en prioriteitstelling door middel van interviews en een gezamenlijke invulsessie van de risicoanalyse. Ook zijn de BOA’s betrokken geweest bij het opstellen van de uitvoeringsprogramma’s. Een geïnterviewde BOA toonde zich hierover tevreden. Voorheen hoorden BOA’s vaak achteraf dat nieuw beleid was opgesteld; nu zijn zij betrokken geweest bij allerlei overleggen in het kader van de totstandkoming van het beleid. Daarnaast is sprake van een lokaal driehoeksoverleg, waarbij een Wabo-toezichthouder, een BOA en een medewerker van de buitendienst op regelmatige basis elkaar informeren over relevante ontwikkelingen. Als signalen binnenkomen waarover niet duidelijk is wie deze moet oppakken, dan wordt hierover in het overleg afstemming gezocht. Dit overleg is volgens de geïnterviewde BOA nuttig. Daarbuiten zijn er ook geregeld contacten tussen de BOA’s en Wabo-toezichthouders.

Zowel de manager van de Wabo-toezichthouders als de geïnterviewde BOA hebben gesuggereerd dat het integraal werken en onderlinge afstemming mogelijk verder versterkt kunnen worden, wanneer de BOA’s en de Wabo-toezichthouders onder één afdeling zouden vallen. Verder gaf de geïnterviewde BOA aan dat tijdens de surveillance extra aandacht wordt besteed aan de prioriteiten, zoals hondenoverlast. 5.4. Analyse en beoordeling Uit het voorgaande blijkt dat het gemeentebestuur de aanbevelingen van het RKC-rapport goed ter harte heeft genomen. Het rapport heeft bijgedragen aan het verbeteren van het VTHbeleid, met name doordat de Big 8-beleidscyclus sluitend is gemaakt. Hierdoor is de gemeente beter in staat de doeltreffendheid en de doelmatigheid van het beleid te beoordelen en hierop waar nodig bij te sturen. De aanbevelingen 1 tot en met 3 die betrekking hadden op de beleidscyclus hebben daarmee het beoogde effect gehad. Daarnaast komt uit de bevindingen in paragraaf 5.3.5 naar voren dat de aansluiting van de BOA’s op de overige VTH-taken is verbeterd, zowel op beleids- als uitvoeringsniveau, waardoor beter integraal wordt gewerkt. Dit draagt bij aan een effectieve en efficiënte uitvoering van toezicht en handhaving. Aan de opvolging van de aanbevelingen is in het VTH-beleid en het Evaluatieverslag nadrukkelijk aandacht besteed. Deze documenten zijn aan de raad toegezonden.

Hiermee heeft de raad goed zicht gekregen in de wijze waarop de aanbevelingen zijn opgevolgd en hebben doorgewerkt. Hieronder volgt de beoordeling van de verschillende aanbevelingen aan de hand van de geformuleerde normen. Norm De aanbeveling is overgenomen.

A1 +

A2 +

A3 +

25 Op dat moment beschikte de gemeente Drimmelen over 2 BOA’s. In 2019 was sprake van een ernstig capaciteitstekort, waarna in 2020 (tijdelijk) een extra BOA met taakaccent verkeer is aangetrokken.

36

Doorwerking Rekenkameronderzoek gemeente Drimmelen

A4 +

Het is duidelijk welke actie van wie wordt verwacht. De aanbeveling is aantoonbaar opgevolgd. De aanbeveling heeft het beoogde effect op beleid en uitvoering. De opvolging van aanbevelingen wordt gemonitord. De raad is voldoende geïnformeerd over de doorwerking van aanbevelingen.

+ + +

+ + +

+ + +

+ + +

+ +

+ +

+ +

+ +

De raad heeft geen aanleiding gezien om de toegezonden documenten te bespreken. Dit valt mogelijk te verklaren, gelet op de goede wijze waarop de aanbevelingen zijn opgepakt. Mocht in de toekomst blijken dat de beoogde doelstellingen niet worden behaald, dan ligt het op de weg van de raad om het college hierop aan te spreken. Tot slot is in paragraaf 5.3.5. beschreven dat de samenwerking en afstemming tussen BOA’s en Wabo-toezichthouders ermee gebaat kan zijn, wanneer zij in één afdeling worden ondergebracht. Dit zou de aansluiting van het BOA- met het Wabo-toezicht verder kunnen versterken. Deze bevinding leidt tot de volgende aanbeveling, in vervolg op het eerder gedane onderzoek: 3. Bezie of de BOA’s en Wabo-toezichthouders in dezelfde afdeling kunnen worden ondergebracht.

37

Doorwerking Rekenkameronderzoek gemeente Drimmelen

6.

Rekenkameronderzoek aanbesteding

naar

inkoop

en

6.1. Inleiding In 2019 verscheen het Rekenkameronderzoek naar inkoop- en aanbestedingsbeleid in de gemeente Drimmelen. De Rekenkamer wenste met dit onderzoek graag inzicht te bieden hoe inkoop en aanbesteding worden ingezet in termen van doeltreffendheid en doelmatigheid. Daar waar het relevant is, is ook naar het aspect rechtmatigheid gekeken. Tevens wordt specifiek aandacht geschonken aan het effect van verschillende ontwikkelingen op het gebied van verandering van wetgeving, taakpakket en verdere professionalisering van de inkoopfunctie. De centrale onderzoeksvraag luidde: In hoeverre is het inkoop- en aanbestedingsbeleid van de gemeente Drimmelen doeltreffend en doelmatig? 6.2. Inventarisatie van de aanbevelingen In het rapport worden tien aanbevelingen gedaan. 1. Verzoek als raad het college van burgemeester en wethouders kaders aan te geven, opdat inkoop (als middel) onderdeel wordt van de inhoudelijke beleidsnota’s van de gemeente Drimmelen (daar waar van toepassing). 2. Stuur als raad actief op het beleid in termen van doeltreffendheid en doelmatigheid, door invulling te geven aan aanbeveling 3 en daarop te sturen. 3. Operationaliseer het inkoopbeleid meer in subdoelen, prestatie-indicatoren, en activiteiten waardoor het beleid toetsbaar wordt op doeltreffendheid en laat dit vaststellen door de raad. 4.

Versterk de achterkant van het inkoop- en aanbestedingsproces (fase 5, 6, en 7) door expliciet te rapporteren over de behaalde resultaten. Vervolgens is het zaak om deze resultaten te relateren aan de doelstellingen van het inkoop- en aanbestedingsbeleid. 5. Laat het Inkoopbureau ook rapporteren over de bereikte doelstellingen van het inkoop- en aanbestedingsbeleid (nadat zij SMART zijn gemaakt). 6. Werk het proces (van doelen, naar activiteiten en resultaten) als het gaat om verantwoordelijkheden en bevoegdheden van contractbeheer en contractmanagement uit en borg dit in de organisatie. Betrek het Inkoopbureau hier nadrukkelijk bij als adviseur en kijk in hoeverre zij een rol kan spelen bij de uitvoering van deze aanbeveling. 7. Integreer de evaluatie van de inkoop- en aanbestedingstrajecten als verplicht onderdeel in het proces en als afronding van het inkoop- en aanbestedingsproces. 8. Werk met een lichte evaluatie bij niet al te complexe projecten en met een uitgebreide evaluatie bij grote en/of complexe projecten. 9. Continueer de reeds toegepaste werkwijze van monitoring, uniformeer deze werkwijze zoveel mogelijk en maak deze uniforme werkwijze integraal onderdeel van het inkoop- en aanbestedingsproces.

38

Doorwerking Rekenkameronderzoek gemeente Drimmelen

10. Rapporteer aan de Raad over de verbeteringen ten aanzien van inkoop- en aanbestedingsbeleid, bijvoorbeeld ten aanzien van het beperken van de risico’s op rechtmatigheid (‘maverick buying’). Het onderzoek schetst een positief beeld van het inkoop- en aanbestedingsbeleid in Drimmelen. Met name de fasen 1 tot en met 4 (voortraject, specificeren, selectie, contracteren) van het inkoopproces zijn goed geborgd; de fasen 5 tot en met 7 (bestellen/uitvoering, bewaken/nazorg en evaluatie) kunnen beter. De eerste aanbeveling komt voort uit het feit dat binnen de verschillende beleidsnota’s van de gemeente inkoop nog niet als apart onderdeel beschreven is en hoe inkoop en aanbesteding kunnen bijdragen aan het realiseren van de beleidsdoelstellingen. De tweede en derde aanbeveling komen voort uit het feit dat het toenmalige inkoop en aanbestedingsbeleid onvoldoende subdoelen en prestatie-indicatoren beschreef. Daaraan zou in het nieuwe beleid expliciet aandacht moeten worden besteed. De raad moet hiervoor de kaders aangeven. Aanbeveling 4 is erop gericht om de achterkant van het inkoopproces te versterken. Er werd tot dan toe onvoldoende gerapporteerd over de behaalde resultaten met betrekking tot inkoop waardoor de doelmatigheid en doeltreffendheid niet kan worden beoordeeld. Aanbeveling 5 wijst erop dat dit eveneens geldt voor het inkoopbureau.

Het onderzoek wees uit dat binnen het proces van inkoop en aanbesteding de verantwoordelijkheden onvoldoende waren uitgewerkt en geëxpliciteerd. De fasen van contractbeheer en contractmanagement dienen beter geborgd te worden binnen de organisatie. Vanwege de expertise van het inkoopbureau ligt het volgens de Rekenkamer voor de hand dat het inkoopbureau hierin een rol kan spelen. Omdat het evalueren van inkoop- en aanbestedingstrajecten nog niet standaard werkwijze was, wordt in aanbeveling 7 aanbevolen dit te integreren en vast te leggen binnen het proces. Omdat niet elke aanbesteding van dezelfde omvang en/of complexiteit is wordt in aanbeveling 8 aanbevolen te werken met lichte en zware evaluaties. De Rekenkamer concludeert dat het proces monitoring goed verloopt, maar beveelt in aanbeveling 9 aan dat deze werkwijze geüniformeerd dient te worden en dat dit integraal onderdeel moet gaan uitmaken van het inkoop- en aanbestedingsproces. Ten slotte beveelt de Rekenkamer aan om over de verbeteringen die worden voorgesteld te rapporteren aan de raad. 6.2.1. Reactie op de aanbevelingen Bestuurlijke reactie Het college geeft in zijn bestuurlijke reactie aan tevreden te zijn over de conclusies ten aanzien van de eerste vier fasen van het inkoopproces. Om in de fasen 5 tot en met 7 verbeteringen aan te brengen zegt het college het huidige beleid opnieuw te gaan toetsen.

Daartoe wordt een scan en nulmeting uitgevoerd op het contractmanagement. Naar aanleiding van deze scan en de adviezen uit dit Rekenkameronderzoek wordt het beleid daar waar nodig aangepast en/of verbeterd. Het college zegt daarnaast toe dat het huidige inkoop- en aanbestedingsbeleid eerder zal worden geëvalueerd. In het beleid is opgenomen dat deze om de vier jaar wordt geëvalueerd. Naar aanleiding van de adviezen van de Rekenkamer wordt er voor gekozen dit eerder te doen, namelijk in 2020 (in plaats van in 2021). De aanbevelingen van de Rekenkamer zullen worden meegenomen in deze evaluatie. Bij de evaluatie zal onder meer aandacht worden

39

Doorwerking Rekenkameronderzoek gemeente Drimmelen

besteed aan het SMART maken van het inkoopbeleid; mogelijkheden om beleid met betrekking tot SROI op te stellen; en de evaluatie van aanbestedingen. Ten slotte vindt het college het goed om te horen dat de raad de verstrekte informatie waardeert en dat het onderwerp haar belangstelling heeft. Nadat het beleid is geëvalueerd en daar waar nodig aangepast zal er met de raad bekeken worden welke informatievoorziening wenselijk is. Behandeling door de raad Eind 2019 is het Rekenkamerrapport in de raad besproken. Naar aanleiding van dit onderzoek is ingestemd met de aanbevelingen van de Rekenkamer. 6.3. Doorwerking in de praktijk Algemeen Uit de interviews blijkt dat het rapport intern in de organisatie goed is ontvangen. De conclusies en aanbevelingen die eruit naar voren kwamen werden herkend en onderschreven. De organisatie heeft de afgelopen vijf à zes jaar stevig geïnvesteerd in het contact en samenwerking met het Inkoopbureau. Voor die tijd was samenwerking met het inkoopbureau nogal vrijblijvend van aard; dat is nu veranderd. Binnen het inkoopproces bestond de mogelijkheid om het inkoopbureau in te schakelen en om advies te vragen, maar dat was geen verplichting. Tegenwoordig wordt in ruim 90% van de gevallen het inkoopbureau betrokken.

Uit de accountantsverslagen blijkt dit een positieve weerslag te hebben op de rechtmatigheid en de doelmatigheid van de inkoop en aanbesteding door de gemeente Drimmelen. De conclusie dat de fasen 5 t/m 7 van het aanbestedingsproces voor verbetering vatbaar zijn wordt eveneens herkend in de gesprekken. De aanbevelingen hebben aanleiding gegeven om dit verder te verbeteren en ontwikkelen. De hierboven beschreven ontwikkelingen waren dus al ingezet voordat het Rekenkameronderzoek naar inkoop en aanbesteding verscheen. Het onderzoek is vooral een bevestiging geweest van de juiste koers die een aantal jaar daarvoor reeds was ingezet. Omdat een aantal aanbevelingen in elkaars verlengde liggen worden deze omwille van de leesbaarheid en duidelijkheid hieronder in samenhang besproken. Aanbeveling 1 Verzoek als raad het college van burgemeester en wethouders kaders voor inkoop aan te geven opdat inkoop (als middel) onderdeel wordt van de inhoudelijke beleidsnota’s van de gemeente Drimmelen. Deze aanbeveling heeft als doel om inkoop (als middel) onderdeel te maken van de inhoudelijke beleidsnota’s van de gemeente Drimmelen. Hiervan is op dit moment nog niet volledig sprake, maar dit is wel in ontwikkeling. Uit gesprekken blijkt dat op den duur het onderwerp inkoop standaard als paragraaf onderdeel zal gaan uitmaken van de verschillende beleidsnota’s.

Op een aantal terreinen is dit al gerealiseerd. Zo is in het economisch beleid en duurzaamheidsbeleid een paragraaf opgenomen over hoe inkoop als middel fungeert om beleidsdoelen te realiseren. Aangegeven is dat wanneer er nieuw MVI (Maatschappelijk Verantwoord Inkoop)-beleid samen met twee buurgemeenten wordt ontwikkeld, SROI daarvan onderdeel zal gaan uitmaken. Aanbevelingen 2 en 3 Stuur als raad actief op het beleid in termen van doeltreffendheid en doelmatigheid, door invulling te geven aan aanbeveling 3 en daarop te sturen.

40

Doorwerking Rekenkameronderzoek gemeente Drimmelen

Operationaliseer het inkoopbeleid meer in subdoelen, prestatie-indicatoren en activiteiten waardoor het beleid toetsbaar wordt op doeltreffendheid en laat dit vaststellen door de raad. Op 3 juni 2021 is het nieuwe Inkoop en Aanbestedingsbeleid van de gemeente Drimmelen in werking getreden. Het vaststellen van inkoopbeleid wordt gezien als een bevoegdheid van het college, maar desondanks heeft het college ervoor gekozen de raad hierover een oordeel te laten vormen en het door haar te laten vaststellen. Het nieuwe Inkoop- en aanbestedingsbeleid is een direct uitvloeisel geweest van de conclusies en aanbevelingen van het Rekenkameronderzoek uit 2019, zo blijkt uit de gesprekken. In het beleid zijn doelstellingen opgenomen die de gemeente wil bereiken met inkoop en aanbesteding. Voor de totstandkoming van het nieuwe beleid is een werkgroep in het leven geroepen en zijn interne themasessies georganiseerd, bijvoorbeeld rondom duurzaamheid en lokaal inkopen. Inkopers vanuit de vakafdelingen hebben input geleverd voor het nieuwe beleid. Binnen alle afdelingen van de organisatie worden vanaf eind 2021 presentaties verzorgd over het nieuwe beleid waarbij aandacht zal worden gegeven aan thema’s als duurzaam en lokaal inkopen. De aanbeveling uit het Rekenkameronderzoek luidde om het nieuwe inkoop- en aanbestedingsbeleid meer SMART te formuleren. Dit is op onderdelen gebeurd.

Uit gesprekken blijkt echter dat het SMART maken van doelen van inkoop en aanbesteding lastig is en dat in bepaalde gevallen doelen onverenigbaar kunnen zijn; de keuze voor de meest duurzame aanbieders kan bijten met het voornemen om vooral lokaal in te kopen. Wat in ieder geval veranderd is dat met het nieuwe beleid beter gedocumenteerd zal worden hoe aanbestedingsprocedures worden doorlopen en welke knelpunten zijn ervaren. Dit heeft vervolgens mede als doel om de raad te kunnen informeren over wat een bepaald aanbestedingstraject heeft opgeleverd, niet alleen financieel, maar ook in termen van kwaliteit/maatschappelijke doelen. Met het Inkoopbureau zijn afspraken gemaakt om dit te borgen. Aanbeveling 4 en 5 Versterk de achterkant van het inkoop- en aanbestedingsproces (fase 5, 6, en 7) door expliciet te rapporteren over de behaalde resultaten. Laat het Inkoopbureau ook rapporteren over de bereikte doelstellingen van het inkoop- en aanbestedingsbeleid. De achterkant van het inkoopproces (fase 4, 5 en 6) dient te worden versterkt door expliciet te rapporteren over behaalde resultaten (zie ook aanbeveling 3). Op dit moment wordt achteraf deels expliciet gerapporteerd over behaalde resultaten. Het is echter niet altijd precies duidelijk waarop wordt gestuurd in het contract omdat dit vooraf niet altijd goed is vastgelegd, waardoor het lastig is te rapporteren over output.

Het inkoopbureau gaat vanaf eind 2021 voor een aantal belangrijke en grote contracten het contractbeheer verzorgen. De verwachting is dat daarmee het rapporteren over de output van een contract zal verbeteren. Eens per jaar rapporteert het inkoopbureau over de inspanningen van het jaar daarvoor. Die gegevens met betrekking tot duurzaamheid en lokaal ondernemerschap worden aangeleverd, maar dit is heel binair (ja of nee), zonder verdere toelichting of duiding. In het najaar van 2021 wordt met de gemeente en het inkoopbureau gesproken over hoe de raad beter geïnformeerd kan worden over resultaten en het bereiken van maatschappelijke doelstellingen. Dan zal ook tussen gemeente en het inkoopbureau worden afgestemd op welk detailniveau zal worden gerapporteerd. Aanbeveling 6

41

Doorwerking Rekenkameronderzoek gemeente Drimmelen

Werk het proces als het gaat om verantwoordelijkheden en bevoegdheden van contractbeheer en contractmanagement uit en borg dit in de organisatie. Betrek het Inkoopbureau hier nadrukkelijk bij. Mede op basis van het Rekenkameronderzoek wordt het contractbeheer en het contractmanagement sterker geborgd. Zo zal het contractmanagement (sturen op KPI’s) dat volgt op het contractbeheer (onder andere het op juiste wijze sluiten en registreren van het contract) voor de tien belangrijkste en grootste contracten worden belegd bij het inkoopbureau. Ter voorbereiding op het steviger borgen van het contractmanagement en naar aanleiding van de aanbeveling hieromtrent is een inkoopscan en contractscan uitgevoerd. Voor de contractenscan zijn diverse contracten bekeken door het inkoopbureau. Om te zorgen dat er een gevarieerd pakket aan te toetsen contracten zou worden aangeboden door de gemeente, heeft het inkoopbureau richting gegeven aan type contract: meerjarig, een dienst, een levering, contract voortvloeiend uit Europese aanbesteding, een strategisch contract, van iedere afdeling een contract. Ondanks het feit dat de gemeente zelf de contracten beheert (en niet het inkoopbureau) werden de contractdocumenten door diverse budgethouders opgevraagd bij het inkoopbureau. Dit illustreert volgens gesprekspartners de noodzaak tot beter contractenbeheer en contractmanagement.

Na de zomer van 2021 zal begonnen worden met het opstellen van een beleid van de wijze waarop het contractmanagement zal worden uitgevoerd. Om het contractmanagement bij het inkoopbureau te beleggen heeft de raad in de voorjaarsnota 2021 budget vrijgemaakt. Zodra het inkoopbureau start met het contractmanagement zal er ook een interne startbijeenkomst worden gehouden waarbij interne ‘materiedeskundigen’ van de vakafdelingen betrokken zijn. Naast budget voor het contractmanagement is binnen de afdeling Middelen formatie vrijgemaakt voor het contractbeheer om hier intern meer handen en voeten aan te geven. Aanbeveling 7 en 8 Integreer de evaluatie van de inkoop- en aanbestedingstrajecten als verplicht onderdeel in het proces en als afronding van het inkoop- en aanbestedingsproces. Werk met een lichte evaluatie bij niet al te complexe projecten en met een uitgebreide evaluatie bij grote en/of complexe projecten. Het Rekenkameronderzoek doet de aanbeveling om het evalueren van de inkoop- en aanbestedingstrajecten als verplicht afsluitend onderdeel in het proces te integreren. De evaluaties zouden op twee momenten uitgevoerd moeten worden; de eerste vlak na het sluiten van het contract en de tweede gedurende het contractmanagement. Over de eerste rapporteert het inkoopbureau in haar jaarrapportage.

Eens per jaar wordt in het kader van contractmanagement met aanbieders van meerjarige diensten gesproken. Deze evaluatie wordt door de materiedeskundige gedaan. Desgevraagd sluit het inkoopbureau aan ter ondersteuning en voor een extra juridische blik. In de praktijk blijkt de evaluatie er soms bij in te schieten en is nog onvoldoende geborgd en gemeengoed binnen de organisatie. De materiedeskundige bepaalt of een zogenaamde lichte of zware evaluatie moet worden uitgevoerd. Over de vraag welk type evaluatie in welk geval is aangewezen moeten intern nog afspraken worden gemaakt. Ook de evaluatieformulieren voor beide typen evaluatie moeten nog meer uitgewerkt worden, zodat elke evaluatie op structurele en uniforme wijze wordt uitgevoerd.

42

Doorwerking Rekenkameronderzoek gemeente Drimmelen

Aanbeveling 9 Continueer de reeds toegepaste werkwijze van monitoring, uniformeer deze werkwijze zoveel mogelijk en maak deze uniforme werkwijze integraal onderdeel van het inkoop- en aanbestedingsproces. Volgens het Rekenkameronderzoek moet de reeds toegepaste werkwijze van monitoring worden gecontinueerd en zoveel mogelijk worden geüniformeerd. De gemeente Drimmelen werkt met een Inkoophandboek waarin de wijze van monitoring is beschreven. Uit gesprekken blijkt dat in de praktijk het proces van monitoring beter kan. In de presentaties over het nieuwe inkoopbeleid die eind 2021 aan de verschillende afdelingen zullen worden gegeven zal eveneens aandacht worden besteed aan het monitoren van het inkoop- en aanbestedingsproces. Aanbeveling 10. Rapporteer aan de Raad over de verbeteringen ten aanzien van inkoop- en aanbestedingsbeleid Deze aanbeveling roept het college op om verbeteringen ten aanzien van het inkoop en aanbestedingsbeleid te rapporteren aan de raad. Uit gesprekken blijkt dat dit gebeurt, maar dat hierin nog verbeterslagen te maken zijn. In de jaarrekening wordt op hoofdlijnen gerapporteerd over inkoop. Daarin wordt met name aandacht besteed aan de financiële aspecten van inkoop en aanbesteding en of er aandacht is geweest voor duurzaamheid en lokale inkoop.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=drimmelen&id=fb434867-5783-4f4c-a8da-bcdc1ad1313e