10 02 Eindrapportage Onderzoek doorwerking rekenkameronderzoek gemeente Drimmelen.docx
Tekst van het document
Rapporteren aan de raad over kwaliteit van hetgeen is ingekocht, de geleverde dienst of maatschappelijke kwaliteit is nog voor verbetering vatbaar. Ook daar moet nog meer handen en voeten aan gegeven worden in de praktijk. In de jaarrekening van 2021 zal hier voor het eerst aandacht aan worden besteed. 6.4. Analyse en beoordeling Het proces van inkoop en aanbesteding is de afgelopen jaren verbeterd. De raad besloot eind 2019 de aanbevelingen van het rekenkameronderzoek over te nemen. Sinds dat moment heeft de organisatie verschillende stappen gezet. De aanbevelingen zijn allemaal overgenomen en de organisatie is aan de slag gegaan met de implementatie hiervan. Omdat er pas anderhalf jaar verstreken is sinds het verschijnen van het rapport is het logisch dat nog niet alle aanbevelingen volledig geïmplementeerd zijn. Dat is dan ook de reden dat nog niet alle normen met een plus zijn beoordeeld, omdat sprake is van ‘work in progress’. Wel is er eerder dan aanvankelijk voorzien nieuw inkoop- en aanbestedingsbeleid ontwikkeld met aandacht voor maatschappelijke doelen. Dit beleidsplan is vastgesteld door de raad. Een van de belangrijkste boodschappen van het rekenkameronderzoek was om de achterkant van het inkoop- en aanbestedingsproces beter te borgen.
Daarnaast is met name de functie van het inkoopbureau verder versterkt; in zo’n 90% van de inkoop- en aanbestedingsprocedures wordt inmiddels het inkoopbureau betrokken waarmee de positie van het inkoopbureau sterk is verankerd. Daaraan is met name opvolging gegeven door het contractmanagement voor de belangrijkste contracten te beleggen bij het inkoopbureau en daarvoor middelen vrij te maken. Daarnaast zijn ten aanzien van een aantal onderdelen binnen het inkoop en aanbestedingsproces aanbevelingen geformuleerd die weliswaar zijn overgenomen, maar nog niet volledig zijn opgevolgd. Om die reden zijn effecten op beleid en uitvoering nog niet zichtbaar. Daarom zijn bepaalde aspecten bij de beoordeling binnen het normenkader (nog) niet met een plus beoordeeld.
43
Doorwerking Rekenkameronderzoek gemeente Drimmelen
Norm De aanbeveling is overgenomen. Het is duidelijk welke actie van wie wordt verwacht. De aanbeveling is aantoonbaar opgevolgd. De redenen om de aanbeveling niet op te volgen zijn plausibel. De aanbeveling heeft het beoogde effect op beleid en uitvoering. De opvolging van aanbevelingen wordt gemonitord. De raad is voldoende geïnformeerd over de doorwerking van aanbevelingen.
44
A1 +
A2 +
A3 +
A4 +
A5 +
A6 +
A7 +
A8 +
A9 +
A10 +
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+/-
+/-
+/-
+/-
+/-
+/-
+/-
+/-
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+/-
+/-
+/-
+/-
+/-
+/-
+/-
+/-
+/-
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
Doorwerking Rekenkameronderzoek gemeente Drimmelen
7.
Conclusies en aanbevelingen
7.1. Inleiding In dit hoofdstuk wordt een aantal conclusies getrokken op basis van de onderzoeksbevindingen uit de vorige hoofdstukken. Dat doen we aan de hand van de drie onderzoeksthema’s zoals die in de onderzoeksopzet zijn beschreven: 1. Inventarisatie van de overgenomen aanbevelingen 2. Uitvoering van de aanbevelingen 3. Effecten van de aanbevelingen De conclusies en aanbevelingen in dit hoofdstuk hebben betrekking op de rekenkameronderzoek in zijn algemeenheid in de gemeente Drimmelen. Voor de specifieke conclusies over de bij dit onderzoek betrokken rekenkameronderzoeken verwijzen we naar de desbetreffende hoofdstukken; in deze hoofdstukken is ook een drietal, specifiek gericht op dat beleidsterrein, aanbevelingen geformuleerd. Dit onderzoek laat een positief beeld zien van doorwerking van rekenkameronderzoek in de gemeente Drimmelen. De algemene teneur is dat rekenkameronderzoek serieus wordt genomen en een positieve bijdrage levert aan de ontwikkeling van beleid en uitvoering op de verschillende onderzochte beleidsthema’s. 7.2. Inventarisatie van de aanbevelingen Op basis van de inventarisatie van de aanbevelingen moet geconcludeerd worden dat deze in alle gevallen overgenomen zijn, door betrokkenen positief zijn ontvangen en dat de aanbevelingen die de rekenkamer doet worden gezien als behulpzaam.
We hebben in geen van de gevallen gezien dat het college een aanbeveling bewust niet overneemt. Dat is in overeenstemming met hoe binnen het bestuur en de organisatie over rekenkameronderzoek in Drimmelen wordt gedacht; rekenkamerrapporten worden serieus genomen en dragen in de regel bij aan de verdere ontwikkeling van beleid en de uitvoering. Een kanttekening die hierbij geplaatst moet worden is dat de aanbevelingen in de regel niet altijd tot werkelijk nieuwe inzichten leiden bij met name het ambtelijke apparaat en het college of nopen tot beleids- of koerswijzigingen. De aanbevelingen roepen soms op tot acties die reeds op het netvlies stonden of waren ingezet. De aanbevelingen zorgden vooral voor een bevestiging van die reeds ingeslagen wegen. Dit kan op twee manieren worden beoordeeld: met een negatieve blik kan worden gesteld dat rekenkameronderzoeken beperkte meerwaarde hebben, omdat zonder de aanbevelingen eenzelfde koers zou zijn gevaren. Vanuit een positieve blik kan gezegd worden dat het rekenkameronderzoek juist als steun in de rug en als bevestiging dient dat de ingezette ontwikkelingen zich in de juiste richting bewegen. De rekenkameronderzoeken richten zich kennelijk op actuele en relevante onderwerpen. Bovendien worden de onderzoeksonderwerpen aangedragen door de raad die geïnteresseerd is om meer inzicht in de thematiek te krijgen.
De rapporten dragen daarmee eraan bij dat de raad beter geïnformeerd zijn rol kan waarmaken en op de onderwerpen heldere kaders kan stellen en invulling kan geven aan zijn controlerende taak. De vraag dringt zicht op in hoeverre de raad steeds op de hoogte is geweest van die ontwikkelingen. Een rekenkameronderzoek naar de desbetreffende thema’s was immers blijkbaar gewenst. Dat zegt mogelijk iets over de informatiepositie van raad die daarin mogelijk tekortschiet en de mate waarin de raad in positie wordt gebracht over actuele thema’s.
45
Doorwerking Rekenkameronderzoek gemeente Drimmelen
7.3. Uitvoering van de aanbevelingen Nagenoeg alle aanbevelingen van onderzochte rapporten zijn in de praktijk opgevolgd. Dit onderstreept het feit dat het rekenkameronderzoek serieus wordt genomen. Een aantal aanbevelingen is met een +/- beoordeeld wat betreft deze norm. Voor die aanbevelingen geldt dat zij nog in de implementatiefase zitten; de verwachting is dat zij binnen redelijke termijn volledig zullen worden opgevolgd. Het feit dat implementatie tijd kost is een plausibele verklaring voor het feit bepaalde aanbevelingen nog niet volledig zijn opgevolgd. Het is desalniettemin voor de informatiepositie van de raad noodzakelijk dat zij op de hoogte wordt gehouden van de status van de opvolging van de overgenomen aanbevelingen. Voor drie van vijf onderzoeken geldt dat in de aanbevelingen richting wordt gegeven aan nieuw te ontwikkelen beleid. In de beleidstukken die daaruit voortgekomen zijn wordt er expliciet verwezen naar het rekenkameronderzoek, de aanbevelingen en hoe deze in het nieuwe beleid zijn opgevolgd. Dit versterkt de kaderstellende en controlerende rol van de raad; de raad kan immers zelf nagaan of de opvolging van de aanbevelingen voldoet. Het monitoren van opvolging van rekenkameronderzoek is echter niet structureel geborgd in de organisatie, waardoor de raad de uitvoering van de aanbevelingen niet goed kan bewaken.
Er vindt namelijk geen periodieke update plaats aan de raad over de status van de opvolging van aanbeveling en wat daarvan de resultaten/effecten zijn. Er is een aantal instrumenten te bedenken om dit beter te borgen. Zo zou middels een aparte paragraaf in de P&C-cyclus aandacht kunnen worden gegeven aan de opvolging van rekenkameronderzoek. Een andere mogelijkheid kan zijn om hieraan via een Lange Termijn Agenda (LTA) aandacht te geven. De griffier en de concerncontroller zouden hieraan in gezamenlijkheid invulling kunnen geven. Op die manier wordt de raad beter in positie gebracht, kan ze een vinger aan de pols houden en bijsturen waar dat nodig is. Een opvolgingsonderzoek als deze is eveneens een instrument om zicht te houden op de doorwerking van rekenkameronderzoek. 7.4. Effecten van de aanbeveling De impact van de aanbevelingen zijn onder te verdelen in output- en outcome-effecten. De output-effecten zeggen iets over de mate waarin de aanbevelingen invloed hebben gehad op beleid en de uitvoering. Daarover kan geconcludeerd worden dat de aanbevelingen in bepaalde gevallen aantoonbaar hun uitwerking hebben gehad, maar dat in veel gevallen – zoals in de conclusies bij thema 1 reeds beschreven is – de aanbevelingen aansloten bij ontwikkelingen die reeds in gang waren gezet. De aanbevelingen dienden in veel gevallen als bevestiging van die ingeslagen weg.
Het beoordelen van outcome-/maatschappelijke effecten is ingewikkeld, omdat hierbij onderzocht moet worden in hoeverre de opvolging van aanbevelingen heeft geleid tot veranderingen in de maatschappij. Dit aspect viel buiten de reikwijdte van dit onderzoek; harde bewijzen voor het optreden van maatschappelijke effecten zijn dan ook niet aangetroffen. Het valt echter te verwachten dat de rekenkamerrapporten een bijdrage hebben geleverd aan het bereiken van deze gewenste maatschappelijke effecten. Zo is het aannemelijk dat de geïmplementeerde aanbeveling om de integrale risicoanalyse en prioriteitsstelling bij toezicht en handhaving te verbeteren ertoe heeft geleid dat de inspanningen zich meer dan voorheen richten op risicovolle onderwerpen en daarmee het toezicht doelmatiger en doeltreffender hebben gemaakt. Eenzelfde redenering kan voor de opvolging van andere aanbevelingen worden gevolgd. 7.5. Aanbevelingen In deze paragraaf worden de algemene aanbevelingen geformuleerd:
46
Doorwerking Rekenkameronderzoek gemeente Drimmelen
1. Continueer de inspanningen om de aanbevelingen die nog niet volledig zijn opgevolgd alsnog volledig te implementeren. 2. Ga als college bij relevante beleidsstukken of raadsbrieven expliciet in op de wijze waarop opvolging is en wordt gegeven aan de aanbevelingen. 3. Geef als raad opdracht aan de griffier om in samenwerking en afstemming met de concerncontroller de opvolging van aanbevelingen structureel te monitoren en hierover periodiek te rapporteren (bijvoorbeeld via de P&C-cyclus of een LTA) 4. Maak als raad nuttig gebruik van het instrument rekenkameronderzoek. Bezie bij het suggereren van onderwerpen of het op de weg van het college ligt om op korte termijn de raad van informatie te voorzien of dat een onafhankelijk onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid van het beleid gewenst is.
47
Doorwerking Rekenkameronderzoek gemeente Drimmelen
8.
Reactie college op het rapport
Het college heeft in het kader van bestuurlijk hoor en wederhoor op het rapport gereageerd bij brief van 11 januari 2022. De inhoud van deze brief is hieronder integraal overgenomen: ‘Het college heeft vanochtend kennis genomen van het onderzoeksrapport en neemt de aanbevelingen over. Wel heeft het college gevraagd om t.a.v. het onderdeel Armoedebeleid de volgende reactie aan de Rekenkamer over te brengen: “De gemeente heeft bij de uitvoering van het armoedebeleid er bewust voor heeft gekozen om in eerste instantie voorzieningen te faciliteren waar de doelgroep op korte termijn baat bij had en waar we als gemeente direct invloed op hadden. Voorzieningen zoals het inrichten van een noodfonds, het aanbieden van een bibliotheekabonnement en een sportabonnement en het uitbreiden van de Maatwerkvoorziening financiële tegemoetkoming voor chronisch zieken en gehandicapten (MvCG). Vervolgens vroegen wettelijke ontwikkelingen of acute dossiers zoals het stopzetten door Breda van de regionale kredietbank, de komst van de nieuwe Wet schuldhulpverlening en de verplaatsing van de voedselbank om onze nadrukkelijke aandacht. Die zaken die voor de doelgroep wat verder weg staan, maar voor beleid belangrijker zijn, hebben we pas daarna opgepakt.” Het college laat zich graag verder informeren over het vervolg, i.c.
de aanbieding aan en bespreking van het definitieve onderzoeksrapport van de Rekenkamer met de gemeenteraad.’
48
Doorwerking Rekenkameronderzoek gemeente Drimmelen
9.
Nawoord
Met belangstelling heeft de Rekenkamer kennis genomen van de bestuurlijke reactie van het college van burgemeester en wethouders, d.d. 11 januari 2022. Het verheugt de Rekenkamer dat het college aangeeft de aanbevelingen over te nemen. Daarnaast heeft het college een nadere overweging gedeeld over de uitvoering van het armoedebeleid: de bewuste keuze is gemaakt om in eerste instantie voorzieningen te faciliteren waar de doelgroep op korte termijn baat bij had en waar de gemeente direct invloed op had. De Rekenkamer neemt deze opmerking ter kennisgeving aan en acht deze keuze invoelbaar. Zij benadrukt dat het van belang is dat de raad over dergelijke keuzes op de hoogte wordt gesteld. In dit rekenkamerrapport zijn (ook) aanbevelingen opgenomen die gericht zijn aan de gemeenteraad. De Rekenkamer is in afwachting van de behandeling van dit rapport door de gemeenteraad en diens besluitvorming over het opvolgen van onze aanbevelingen. De Rekenkamer spreekt de hoop uit dat het college bereid is samen met de raad op te trekken bij het uitvoeren van de door de raad overgenomen aanbevelingen.
49
Doorwerking Rekenkameronderzoek gemeente Drimmelen
Bijlage 1 – Deelvragen Onderzoeksthema I – Inventarisatie van overgenomen aanbevelingen 1. Welke aanbevelingen zijn geformuleerd in de Rekenkameronderzoeken? Tot wie (raad/college/ambtelijke organisatie) richten deze aanbevelingen zich? 2. Wat was de aanleiding tot de geformuleerde aanbeveling(en)? Welk probleem/problemen dient de aanbeveling op te lossen? 3. In hoeverre zijn de aanbevelingen (volledig) overgenomen? 4. Welke redenen worden aangevoerd, als de aanbevelingen niet zijn overgenomen? Is deze keuze door de raad bewust gemaakt? 5. Heeft de raad zelf nog andere aanbevelingen geformuleerd? Onderzoeksthema II – Uitvoering van de aanbevelingen 6. Is opvolging gegeven aan de overgenomen aanbevelingen? Op welke wijze? 7. Als een aanbeveling geen opvolging heeft gekregen: welke verklaringen kunnen worden gegeven? Is de raad hierover expliciet geïnformeerd? 8. Wordt de implementatie van aanbevelingen gemonitord? Op welke wijze? Wordt de raad op de hoogte gesteld van de voortgang van de implementatie van aanbevelingen? Onderzoeksthema III – Effecten van de aanbevelingen 9. Wat zijn de (output)effecten van de opgevolgde aanbevelingen op (de voorbereiding van) beleid en uitvoering? 10. Wat is bekend over de (outcome)effecten van beleid en uitvoering als gevolg van de opgevolgde aanbevelingen? 11. Is de raad geïnformeerd over deze effecten? Heeft dit geleid tot bijsturing? 12.
Heeft het Rekenkamerrapport op een andere wijze dan door opvolging van de aanbevelingen tot veranderingen in beleid of uitvoering geleid? Welke veranderingen zijn dit? Op welke wijze? 13. Welke lessen kunnen op basis van de bevindingen worden geleerd voor toekomstig Rekenkameronderzoek?
50
Doorwerking Rekenkameronderzoek gemeente Drimmelen
Bijlage 2 – Onderzoeksmethoden Hieronder worden per onderzoeksthema de onderzoeksmethoden besproken. Onderzoeksthema I Inventarisatie van de overgenomen aanbevelingen Onderzoeksthema I is uitgevoerd op basis van documentstudie/secundaire analyse. We hebben de onderzoeksrapporten en waar nodig achterliggend materiaal bestudeerd. Daarnaast zijn de raadsbesluiten waarin tot het overnemen van de aanbevelingen is besloten, het collegeadvies hierover en de bespreking in de raad(scommissie) bestudeerd Onderzoeksthema II Uitvoering van de aanbevelingen Per aanbeveling is bepaald hoe de opvolging kan worden beoordeeld en hoe de geformuleerde deelvragen kunnen worden beantwoord. Dit gebeurt in principe op basis van documentstudie en interviews. Dit voorstel en de lijst van gesprekspartners is besproken met de Rekenkamer. Er is gesproken met de gemeentesecretaris, griffier en de controller waarin alle onderzoeken, de monitoring van de opvolging van aanbevelingen en de doorwerking in algemene zin aan bod komen. Daarnaast zijn per onderzoek gemiddeld drie aanvullende (groeps)gesprekken gevoerd, waarin is ingegaan op de afzonderlijke aanbevelingen. Het totaal aantal gesprekken komt uit op 17. Bij de uitvoering van de interviews is de werkwijze uit het onderzoeksprotocol van de Rekenkamer gevolgd.
Soms zijn aanbevelingen eenvoudig te implementeren in bijvoorbeeld werkprocessen, andere aanbevelingen vergen meer lange termijn inzet. Per overgenomen aanbeveling is gekeken op welke wijze de implementatie van de aanbeveling zijn weerslag heeft gehad. Daarbij is per aanbeveling om een onderbouwing gevraagd in de ambtelijke organisatie, bijvoorbeeld bij de afdelingsmanagers, om aan te tonen dat de aanbevelingen daadwerkelijk zijn overgenomen en op welke wijze dit gebeurd is. Als bleek dat aanbevelingen uiteindelijk niet, of maar ten dele zijn opgevolgd, terwijl is toegezegd dat ze opgevolgd zouden worden, is gekeken naar verklaringen waarom dit niet of niet volledig gebeurd is. Tijdens de interviews met degenen die (ambtelijk) betrokken waren en/of verantwoordelijk waren voor de implementatie van de aanbevelingen is gezocht naar die verklaringen. Onderzoeksthema III Effecten van de aanbevelingen In het onderzoek is primair gekeken naar de effecten op het beleid en de uitvoering (output) dat door de aanbevelingen is beïnvloed. Het voert namelijk te ver om binnen dit onderzoek de outcome volledig te beoordelen. (outcome-)effecten hoeven namelijk niet altijd per se aan beleid en uitvoering toegeschreven worden. Ook andere oorzaken kunnen daaraan ten grondslag liggen.
Mochten er desondanks effecten vast te stellen zijn die onomstotelijk toe te schrijven en te herleiden zijn tot de aanbevelingen, dan is daarover gerapporteerd. Ook is stilgestaan bij onvoorziene effecten van aanbevelingen. Het is denkbaar dat het Rekenkameronderzoek bijvoorbeeld heeft geleid tot het SMART’er formuleren van doelstellingen, niet alleen bij het onderzochte beleid, maar ook bij andere beleidsvelden. Tijdens de interviews is expliciet gevraagd naar dergelijke effecten.
51
Doorwerking Rekenkameronderzoek gemeente Drimmelen
Analyse Nadat alle bevindingen op een rij zijn gezet, is de balans opgemaakt. Hoeveel aanbevelingen worden wel of niet overgenomen, welke verklaringen zijn daarvoor te vinden en welke effecten hebben overgenomen aanbevelingen gehad op beleid en uitvoering? Op basis daarvan zijn algemene en specifieke lessen geformuleerd die meegenomen kunnen worden bij toekomstig Rekenkameronderzoek en de opvolging ervan.
52
Doorwerking Rekenkameronderzoek gemeente Drimmelen
Bijlage 3 - Onderzoeksbevindingen ICT-beleid In het rapport wordt geconcludeerd dat het uit 2010 stammende en tot 2015 geldende beleidsplan onvoldoende aansluit bij de actuele Drimmelse situatie; daardoor is er slechts een beperkt bruikbaar kader waarbinnen inspanningen kunnen worden beoordeeld op doeltreffendheid en doelmatigheid. Desondanks wordt het ICT-beleid – binnen de beperkte doelstellingen – doeltreffend. De doelmatigheid is niet vast te stellen. De basisinformatievoorziening is op orde; kansen voor het laten renderen van gedane investeringen en het daadwerkelijk ondersteunen van organisatiedoelstellingen kunnen niet op structurele basis worden benut. De uitvoering van projecten vindt plaats binnen de financiële kaders. Bij het beheersen van (financiële) risico’s bij inkoop van ICT is weinig formeel instrumentarium voor handen; de gemeente is in opzet slechts beperkt in control op het gebied van ICT-investeringen. In de praktijk wordt dit gebrek gecompenseerd door ervaring en expertise van de informatieadviseur en de korte lijnen binnen de organisatie. Hoewel de organisatie deskundig wordt geacht die goed in positie is gebracht, wordt de personele basis gezien als smal en daardoor kwetsbaar. Door het ontbreken van actueel beleid ontbreekt een formele basis voor doorontwikkeling en innovatie; dit lijkt ook veroorzaakt te worden door de oriëntatie op samenwerking.
Op dit moment ontbreekt een bestuurlijke visie op samenwerking. Ten tijde van het onderzoek werd een onderzoek gedaan naar ICTsamenwerkingsvarianten in de regio. De raad staat op grote afstand tot het ICT-beleid. Het meer kaderstellen is gezien het toenemende strategische belang van ICT relevant en steeds meer urgent. Verantwoording vindt alleen plaats op besteding van het jaarbudget – dus niet op projectniveau – via de reguliere P&C-cyclus. Een beoordeling van de realisatie van doelstellingen is niet mogelijk, omdat deze kaderstelling niet plaatsvindt. Voor de raad is weinig zicht op de doelmatigheid van de bestedingen en inspanningen. Het is niet duidelijk of doelstellingen tijdig en volledig worden gehaald.
53
Doorwerking Rekenkameronderzoek gemeente Drimmelen
Bijlage 4 – Onderzoeksbevindingen Armoedebeleid Opzet en werking van beleid (diepte-onderzoek) Het gemeentelijke armoedebeleid is vastgelegd in het beleidskader ‘Minima doen mee in de gemeente Drimmelen’ uit 2013. De gemeente Drimmelen wil met het armoedebeleid armoede bestrijden en participatie bevorderen. Financiële ondersteuning wordt gezien als tijdelijk vangnet; betaald werk is de beste voorwaarde om armoede te bestrijden, dan wel te voorkomen. In het beleidskader worden geen expliciete doelgroepen onderscheiden. Wel wordt extra aandacht besteed aan ouderen, kinderen en werklozen, maar deze groepen worden niet nader gespecificeerd. Het armoedebeleid van de gemeente Drimmelen kan voornamelijk als ‘curatief’ worden gekarakteriseerd, wat inhoudt dat armoedebeleid gericht is op het herstellen of verzachten van een bestaande armoedesituatie. Doordat geen meetbare doelen zijn geformuleerd, kan niet worden vastgesteld of en in hoeverre zij worden behaald. Uit het diepteonderzoek blijkt verder dat afgemeten aan de financiële omvang bijzondere bijstand en kwijtschelding van belasting de belangrijkste beleidsinstrumenten zijn. Over het bereik van de regelingen kan het onderzoek slechts in beperkte mate uitspraak doen, omdat de voorwaarden voor elke regeling verschillend zijn.
Het bereik van de onderzochte regelingen wordt door de Rekenkamer gekwalificeerd als redelijk, matig en beperkt. De kosten van het minimabeleid lopen op en groeien over de periode 2013 – 2015 met bijna 40%. De uitgaven aan kwijtscheldingen bleven in die periode ongeveer gelijk. Samenhang met aangrenzende beleidsvelden (breedteonderzoek) Het armoedebeleid van de gemeente Drimmelen vindt slechts in beperkte mate aansluiting bij aangrenzende beleidsvelden. De gemeente Drimmelen zet in op activerend arbeidsmarktbeleid. Hierin wordt niet gespecificeerd of en hoe dit aansluit bij het armoedebeleid. Het beleidskader WMO zoekt aansluiting bij het armoedebeleid en vertoont overeenkomsten in de uitvoering, maar de werkwijzen zijn echter niet geheel uniform. Wat betreft jeugdbeleid is er geen aansluiting met het armoedebeleid. In de samenwerking met ketenpartners op het gebied van armoedebestrijding neemt de gemeente een regierol en spoort het partners aan aansluiting te zoeken bij het minimabeleid. Effecten van de uitvoering (minima-effectrapportage) In de MER zijn de effecten berekend van landelijke en gemeentelijke regelingen op de financiële positie van een zevental typen huishoudens. Uit de MER blijkt dat voor zes van de zeven huishoudtypen het inkomen voldoende is om het basispakket (vaste lasten, reserveringen en huishoudelijke uitgaven) te bekostigen.
Wanneer het restpakket (vrije bestedingen) wordt betrokken dan geldt voor een aantal typen gezinnen een (substantieel) tekort. Voor twee typen gezinnen worden in dat geval geen tekorten geconstateerd. Bij een inkomensverbetering van 100% naar 110% van het sociaal minimum is bij zes van de zeven onderzochte huishoudtypen sprake van een armoedeval. Bij vier typen huishoudens is zelfs sprake van een daling van de bestedingsruimte. Omdat de gemeentelijke regelingen doorlopen tot 120% van het sociaal minimum, blijven bij een toename van het inkomen tot dit niveau de aanspraken op deze regelingen bestaan en is er bij geen van de typen huishoudens sprake van een armoedeval. Positie van de raad De uitgaven voor het armoedebeleid worden vastgesteld in de programmabegroting. In de voorjaars- en najaarsnota worden eventuele mutaties in de uitgaven gerapporteerd. Het is op basis van deze informatie echter niet inzichtelijk hoeveel de gemeente uitgeeft aan bijzondere
54
Doorwerking Rekenkameronderzoek gemeente Drimmelen
bijstand en minimaregelingen en aan welke posten. Het is daarom voor de raad niet inzichtelijk waaraan middelen voor minima besteed worden. Vergelijking met andere gemeenten De doelen van het armoedebeleid van de vier gemeenten zijn redelijk vergelijkbaar. Ook in de andere gemeenten geldt het beleid als vangnet, wordt er prioriteit gegeven aan uitstroom naar arbeid en worden met name voor kinderen middelen beschikbaar gesteld om participatie te bevorderen. Om in aanmerking te komen voor regelingen hanteren de vier gemeenten verschillende inkomensgrenzen. Daarnaast zijn in alle vier de gemeenten mogelijkheden om in aanmerking te komen voor kwijtschelding van gemeentelijke heffingen. Het verschil in regelingen tussen gemeenten leidt tot soms substantiële verschillen in de mate waarin typen huishouding ondersteuning krijgen. Wanneer alleen de landelijke regelingen van toepassing zouden zijn, dan zou geen sprake zijn van een armoedeval.
55
Doorwerking Rekenkameronderzoek gemeente Drimmelen
Bijlage 5 – Onderzoeksbevindingen RKC-onderzoek Decentralisaties Er is geen integrale beleidsnota die beleidsvelden met elkaar verbindt; elk beleidsterrein heeft z’n eigen beleidsplan. In deze beleidsplannen is de samenhang met andere beleidsterreinen op onderdelen uitgewerkt. Het overkoepelende doel van het sociaal domein van de gemeente Drimmelen is het realiseren van een integraal, innovatief en betaalbaar sociaal domein. Op het terrein van de Pw zijn vooral acties benoemd waarvan de meeste zijn gerealiseerd. Dit geeft weinig inzicht in de maatschappelijke effecten van het beleid. Voor de Wmo en Jeugd zijn veel maatschappelijke doelen benoemd, maar deze zijn weinig smart geformuleerd. Over de resultaten van het beleid wordt gerapporteerd door middel van raadsinformatiebrieven, managementinformatie, cliënttevredenheidsonderzoeken en de Monitor Sociaal Domein. Deze informatie zegt echter niks over het doelbereik, maar geeft vooral inzicht in het gebruik van de voorzieningen. Alleen het Pw-beleid benoemt specifieke doelgroepen, het Wmo- en Jeugdbeleid niet. De WMO en Jeugdwet richten zich op een ieder met een hulpvraag. In de praktijk zijn er wel groepen waarvoor extra aandacht nodig is. In hoeverre de gemeente de inwoners met een hulpvraag bereikt, is niet uit de beschikbare bronnen op te maken.
De gemeente heeft ervoor gekozen om geen integrale toegang tot zorg en ondersteuning in te richten. Elke kolom heeft een eigen toegang. De gemeente doet aan de poort niet standaard een brede, integrale uitvraag bij elke melding. Er wordt integraal gewerkt binnen de beleidsvelden, men weet elkaar te vinden en de lijnen zijn kort. Tussen de beleidsterreinen wordt nog teveel gescheiden van elkaar gewerkt. Voor de Wmo en de Jeugdwet worden jaarlijks cliënttevredenheidsonderzoeken uitgevoerd. Hier komen aandachtspunten uit naar voren, maar over het algemeen zijn cliënten tevreden over de gemeentelijke uitvoering. Er wordt geen klanttevredenheidsonderzoek in het kader van de Pw uitgevoerd. Het platform Sociale Zekerheid geeft aan dat de klant meer centraal zou moeten staan. De geïnterviewde cliënten hebben wisselende ervaringen met de gemeentelijke dienstverlening. De gemeente is over het algemeen tevreden over de regionale samenwerkingsverbanden. De meerwaarde ligt in kennisdeling, expertise en efficiëntie (door schaalvoordelen).De regionale samenwerking bevordert volgens de gemeente de kwaliteit van de zorg en ondersteuning. De voordelen van de regionale samenwerking wegen op tegen het gegeven dat er soms concessies worden gedaan. Voor wat betreft de financiën in de periode 2015 - 2016 gold voor de Wmo een budgettair overschot en voor de Jeugd was er sprake van een tekort.
Voor de Pw was er in 2015 - 2016 geen tekort. Voor 2017 werden voor Jeugd en de Pw flinke tekorten voorzien. Dat geldt niet voor de Wmo.
56
Doorwerking Rekenkameronderzoek gemeente Drimmelen
Bijlage 6 – Onderzoeksbevindingen Toezicht en handhaving Ten aanzien van het beleid Ten tijde van het onderzoek was het Integraal beleid gemeente Drimmelen 2014-2018 (hierna: Integraal beleid 2014-2018) van toepassing. Voor het domein ‘Openbare orde en veiligheid’ zijn daarnaast beleidsuitgangspunten neergelegd in de Kadernota Integraal Veiligheidsbeleid. Deze beleidsplannen werden uitgewerkt in jaarlijkse uitvoeringsprogramma’s. Bovendien vond jaarlijks verantwoording plaats via een naleefrapportage en/of evaluatieverslagen. Conclusie luidde dat de gemeente Drimmelen over de vereiste wettelijke documenten beschikte, die inzicht boden in de gemaakte beleidskeuzes en alle noodzakelijke elementen bevatten. De beleidscyclus sloot daarmee aan bij het Big 8-model. Ook het gedoogbeleid dat in het Integraal beleid 2014-2018 aan de orde komt voldoet aan de wettelijke eisen. Geconcludeerd werd dat de centrale beleidsdoelstellingen en – uitgangspunten en de visie op toezicht en handhaving in het Integraal beleid 2014-2018 weinig specifiek en concreet waren en niet toegesneden waren op de lokale situatie. Bij de verschillende toezichtthema’s waren wel SMART-doelstellingen geformuleerd. Dit gold het sterkste voor het fysieke domein. Ook de door de gemeente gekozen prioriteiten waren zeer breed en vaag geformuleerd.
Bovendien is onduidelijk of aan de nadere prioriteitsstelling een risicoanalyse ten grondslag ligt. Dit doet afbreuk aan de inzichtelijkheid en consistentie van de prioriteitstelling. Daarnaast was de vertaalslag van prioriteiten naar wijze van toezichtuitoefening bij het fysieke domein niet altijd navolgbaar en bij het veiligheidsdomein in het geheel niet duidelijk. De samenhang tussen de verschillende beleids- en uitvoeringsdocumenten vertoonde op dit vlak gebreken. De operationalisering van de beleidsdoelstellingen als prioriteitenstelling behoeft volgens het onderzoeksrapport verbetering door hoofd- en sub-doelstellingen helder op elkaar aan te sluiten en meetbare indicatoren te formuleren. Ten aanzien van de uitvoering en de organisatie Het onderzoek wees uit dat de beschikbare capaciteit en expertise in algemene zin voldoende zijn om de beleidsdoelstellingen te realiseren. Dit wordt jaarlijks geëvalueerd. Uitzondering zijn de BOA’s domein 1, waarbij organisatorische knelpunten zijn gebleken, waardoor kansen om integraal te werken onbenut blijven. Oorzaken zouden liggen in de inbedding, de taakomvang en de aansturing van de BOA’s. Dagelijkse werkzaamheden worden sterk bepaald door signalen, wat ten koste gaat van programmatisch en thematisch toezicht op de gestelde prioriteiten.
Handhaving vindt binnen dit domein eerder ad hoc dan programmatisch plaats, wat ten koste gaat van de effectiviteit. Binnen het fysieke domein krijgen prioriteiten daarentegen daadwerkelijk extra aandacht en worden overtredingen zowel reactief als proactief gesignaleerd. De veronderstelde effectiviteit van toezicht binnen dit domein is als groot ingeschat. Voor beide domeinen geldt echter dat daadwerkelijk inzicht in de maatschappelijke effecten en doelbereiking van uitgevoerde toezicht- en handhavingsacties ontbreekt. Sturing door de raad De gemeenteraad is actief betrokken bij het actualiseren en vaststellen van het handhavingsbeleid en heeft daarmee inhoudelijke en financiële kaders gesteld. Van controle op de uitvoering is echter nauwelijks sprake. Wel worden met enige regelmaat casuïstische vragen gesteld, maar de beantwoording hiervan heeft niet geleid tot een beleidswijziging. De
57
Doorwerking Rekenkameronderzoek gemeente Drimmelen
enquête liet de ontevredenheid van een aanzienlijk deel van de raad zien over de informatievoorziening vanuit het college, maar de raad heeft zelf niet eenduidig aangegeven waarover en wanneer hij wil worden geïnformeerd. Omgevingswet Anno 2018 luidde het oordeel dat de gemeente voldoende anticipeerde op de komst van de Omgevingswet.
58
Doorwerking Rekenkameronderzoek gemeente Drimmelen
Bijlage 7 – Onderzoeksbevindingen Inkoop en aanbesteding Het onderzoek schetst een positief beeld van het inkoop- en aanbestedingsbeleid in Drimmelen. Met name de fasen 1 tot en met 4 (voortraject, specificeren, selectie, contracteren) zijn goed geborgd, de fasen 5 tot en met 7 (bestellen/uitvoering, bewaken/nazorg en evaluatie) kunnen beter. In het onderzoek worden de volgende conclusies getrokken. Het onderzoek wijst uit dat het (toenmalige) inkoop- en aanbestedingsbeleid van de gemeente Drimmelen nog onvoldoende is geoperationaliseerd. Het inkoop- en aanbestedingsbeleid komt uit 2017 en is gebaseerd op het standaard inkoop- en aanbestedingsbeleid van de VNG met een lokale vertaling. De doelstellingen zijn niet SMART geformuleerd en/of geoperationaliseerd naar subdoelen, prestatie-indicatoren en activiteiten. De reden hiervoor is dat de gemeente nog geen inhoudelijk beleid heeft op thema’s als Social Return on Investment (SROI), lokaal ondernemerschap en innovatie. In de uitvoering wordt aan deze thema’s weliswaar invulling gegeven, maar kaders daarvoor ontbreken. Er is zogezegd ‘sprake van een ‘gap’ tussen strategisch niveau met beleidsdoelstellingen en uitvoering op operationeel niveau’, aldus het rapport. Daardoor kan de effectiviteit van inkoop en aanbesteding niet worden gemeten. Het vorige inkoop- en aanbestedingsbeleid is geëvalueerd.
Evaluatie op operationeel niveau is geen gemeengoed. Het is nog vaak afhankelijk van de projectleider of en in welke mate een aanbesteding wordt geëvalueerd. Het Inkoopbureau vormt de spil van de uitvoering van de inkoopfunctie. De dienstverlening wordt als waardevol ervaren en is de laatste jaren qua toegevoegde waarde toegenomen. Dat blijkt onder meer uit het feit dat 90% of meer van alle aanbestedingen via het inkoopbureau loopt. Contractbeheer- en management zijn voor verbetering vatbaar. De fasen in het inkoopproces na de fase ‘Contracteren’ (bestellen, bewaken, nazorg) zijn niet uitgewerkt in het inkoophandboek en zijn nog onvoldoende geborgd in de organisatie. Het Inkoopbureau verzorgt nu voor een klein deel van de contracten het beheer en contractmanagement. De fasen 1 tot en met 4 van het inkoop- en aanbestedingsproces worden goed en gestructureerd doorlopen (de voorkant). De borging en uitvoering van de fasen 5 tot en met 7 zijn voor verbetering vatbaar (de achterkant). Integriteit en rechtmatigheid zijn voldoende geborgd op het eerste deel van het inkoop- en aanbestedingsproces, maar er worden risico’s gelopen binnen de laatste fasen van het inkoop- en aanbestedingsproces. De raad is nadrukkelijk betrokken geweest bij het onderwerp inkoop.
59
Doorwerking Rekenkameronderzoek gemeente Drimmelen
Bijlage 8 – Gesprekspartners
Algemeen Gemeentesecretaris Griffier Concerncontroller ICT-beleid Afdelingshoofd Middelen Beleidsmedewerker interne controle, informatiebeveiliging en privacy Informatieadviseur Enterprise architect Armoedebeleid Wethouder met o.a. in portefeuille: Minimabeleid incl. schuldhulpverlening, Jeugdzorg en Jongerenbeleid Afdelingshoofd Maatschappelijke Aangelegenheden Beleidsmedewerker Armoede, minimabeleid en inburgering Decentralisaties Wethouder Minimabeleid en schuldhulpverlening Wethouder Wmo en Participatie Afdelingshoofd Maatschappelijke Aangelegenheden Beleidsmedewerker Armoede, minimabeleid en inburgering Beleidsmedewerker Sociale Zaken, Werk en Inkomen Beleidsmedewerker Wmo Beleidsmedewerker Jeugd Consulent Werk en Inkomen Consulent Wmo Consulent Jeugd Jeugdprofessional CJG Drimmelen - Geertruidenberg Toezicht en handhaving Beleidsmedewerker VTH Beleidsmedewerker VTH Manager afdeling Grondgebied Buitengewoon Opsporingsambtenaar domein 1 Inkoop en aanbesteding Afdelingshoofd Middelen Coördinator team Facilitair Inkoopadviseur Inkoopbureau West-Brabant
60
Doorwerking Rekenkameronderzoek gemeente Drimmelen