CConstaterende datdrimmelen
Koppel je AI →
Document · PDF

10 02 Eindrapportage Onderzoek doorwerking rekenkameronderzoek gemeente Drimmelen.docx

Raad 10 maart 2022, gemeente drimmelenBij agendapunt: HAMERSTUK Onderzoek Rekenkamer Doorwerking rekenkameronderzoeken22.334 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

Doorwerking van rekenkameronderzoek gemeente Drimmelen

Eindrapportage

17 januari 2022

Postbus 5000 4700 KA ROOSENDAAL www.rekenkamerwestbrabant.nl

2

Doorwerking rekenkameronderzoek gemeente Drimmelen

1. 1.1. 1.2. 1.3. 1.4. 1.5. 1.6.

Inleiding...........................................................................................5 Aanleiding ..........................................................................................5 Afbakening.........................................................................................5 Centrale onderzoeksvraag en –thema’s ..................................................5 Normenkader .....................................................................................6 Onderzoeksmethodiek .........................................................................6 Leeswijzer..........................................................................................7

2. 2.1. 2.2. 2.2.1. 2.2.2. 2.3. 2.4.

Rekenkameronderzoek naar ICT-beleid............................................8 Inleiding ............................................................................................8 Inventarisatie van de aanbevelingen......................................................9 Geformuleerde aanbevelingen............................................................................................9 Reactie op de aanbevelingen .............................................................................................9 Doorwerking in de praktijk..................................................................10 Analyse en beoordeling ......................................................................14

3. 3.1. 3.2. 3.2.1. 3.2.2. 3.3. 3.4.

Rekenkameronderzoek naar armoedebeleid ...................................16 Inleiding ..........................................................................................16 Inventarisatie van de aanbevelingen ....................................................16 Geformuleerde aanbevelingen..........................................................................................16 Reactie op de aanbevelingen ...........................................................................................18 Doorwerking van de aanbevelingen......................................................19 Analyse en beoordeling ......................................................................22

4. 4.1. 4.2. 4.2.1. 4.2.2. 4.3. 4.4.

Rekenkameronderzoek naar decentralisaties .................................25 Inleiding ..........................................................................................25 Inventarisatie van de aanbevelingen ....................................................25 Geformuleerde aanbevelingen..........................................................................................25 Reactie op de aanbevelingen ...........................................................................................25 Doorwerking van de aanbevelingen......................................................26 Analyse en beoordeling ......................................................................29

5. 5.1. 5.2. 5.2.1. 5.2.2. 5.3. 5.3.1. 5.4.

Rekenkameronderzoek naar toezicht en handhaving......................31 Inleiding ..........................................................................................31 Inventarisatie van de aanbevelingen ....................................................31 Geformuleerde aanbevelingen..........................................................................................31 Reactie op de aanbevelingen ...........................................................................................32 Doorwerking in de praktijk..................................................................33 Algemeen..........................................................................................................................33 Analyse en beoordeling ......................................................................36

6. 6.1. 6.2. 6.2.1. 6.3. 6.4.

Rekenkameronderzoek naar inkoop en aanbesteding.....................38 Inleiding ..........................................................................................38 Inventarisatie van de aanbevelingen ....................................................38 Reactie op de aanbevelingen ...........................................................................................39 Doorwerking in de praktijk..................................................................40 Analyse en beoordeling ......................................................................43

7. 7.1. 7.2. 7.3. 7.4. 7.5.

Conclusies en aanbevelingen ..........................................................45 Inleiding ..........................................................................................45 Inventarisatie van de aanbevelingen ....................................................45 Uitvoering van de aanbevelingen .........................................................46 Effecten van de aanbeveling ...............................................................46 Aanbevelingen ..................................................................................46

3

Doorwerking rekenkameronderzoek gemeente Drimmelen

8.

Reactie college op het rapport ........................................................48

9.

Nawoord.........................................................................................49

Bijlage 1 – Deelvragen .............................................................................50 Bijlage 2 – Onderzoeksmethoden .............................................................51 Bijlage 3 - Onderzoeksbevindingen ICT-beleid .........................................53 Bijlage 4 – Onderzoeksbevindingen Armoedebeleid .................................54 Bijlage 5 – Onderzoeksbevindingen RKC-onderzoek Decentralisaties.......56 Bijlage 6 – Onderzoeksbevindingen Toezicht en handhaving....................57 Bijlage 7 – Onderzoeksbevindingen Inkoop en aanbesteding ...................59 Bijlage 8 – Gesprekspartners....................................................................60

4

Doorwerking rekenkameronderzoek gemeente Drimmelen

1.

Inleiding

1.1. Aanleiding Rekenkameronderzoek is een belangrijk instrument voor raden om invulling te geven aan hun kaderstellende en controlerende rol. Het adequaat inzetten van dit instrument kan van substantiële waarde zijn voor raden. Rekenkameronderzoek toetst de doelmatigheid, doeltreffendheid en rechtmatigheid van gemeentelijk beleid en geeft handvatten voor raadsleden, maar ook het college van B en W en de ambtelijke organisatie om (bij) te sturen, te verbeteren en te leren. Een belangrijk element van Rekenkameronderzoek is doorwerking. Doorwerkingsonderzoek richt zich op de vraag of aanbevelingen uit de eerdere onderzoeken zijn opgevolgd en welke (beleids-)effecten deze opvolging hebben gehad. De gemeenteraad van Drimmelen heeft de Rekenkamer verzocht om in het jaar 2021 een doorwerkingsonderzoek uit te voeren. 1.2. Afbakening Dit Rekenkameronderzoek gaat over doorwerking. Wat dient daaronder te worden verstaan? Doorwerking kan meetbaar gemaakt worden door na te gaan of aanbevelingen wel of niet zijn overgenomen. Dit is naar ons oordeel een te beperkte opvatting over wat doorwerking inhoudt. Met die insteek wordt namelijk niets gezegd over de (beleids-)effecten van het Rekenkameronderzoek, zoals de raad van Drimmelen ook als aandachtspunt heeft geformuleerd.

We hanteren daarom de volgende definitie van doorwerking:1 Het beïnvloeden van besluitvormingsprocessen door middel van het bieden van toepassingsgerichte kennis op basis van beleidsonderzoek, verricht door of in opdracht van een Rekenkamer. De geformuleerde definitie van doorwerking biedt een afbakening van het onderzoek. Het onderzoek richt zich op de doorwerking op beleid en uitvoering. De focus van het onderzoek ligt dus niet op de effecten van beleid en uitvoering. In veel gevallen is voor het beoordelen van deze laatstgenoemde effecten verdiepend en uitvoering onderzoek nodig, zoals gebeurd is in de Rekenkamerrapporten waarvan de doorwerking wordt onderzocht. De vijf rapporten die in dit onderzoek betrokken worden zijn: - ICT-beleid (2015) - Armoedebeleid (2017) - Decentralisaties (2017) - Toezicht en handhaving (2018) - Inkoop- en aanbestedingsbeleid (2019) 1.3. Centrale onderzoeksvraag en –thema’s De doelstelling van het onderzoek, zoals deze door de Rekenkamer is geformuleerd, is het vaststellen of de aanbevelingen uit het Rekenkameronderzoek daadwerkelijk het afgesproken vervolg hebben gehad en het bieden van inzicht in verklaringen voor eventuele afwijkingen. Daarnaast moet dit onderzoek leiden tot concrete plus- en leerpunten voor de gemeenteraad bij toekomstig Rekenkameronderzoek.

De gemeenteraad van Drimmelen heeft aangegeven met name geïnteresseerd te zijn in de effecten van de aanbevelingen, zowel op beleids- als uitvoeringsniveau. 1 R. Hoekstra (2013), Wat is de meerwaarde van onze Rekenkamer? Introductie van een model om de doorwerking van Rekenkameronderzoek te meten. Beleidsonderzoek Online oktober-december 2013.

5

Doorwerking rekenkameronderzoek gemeente Drimmelen

De centrale onderzoeksvragen luiden als volgt: In hoeverre werken de aanbevelingen van de rekenkamerrapporten door in het gemeentelijk beleid van Drimmelen? Wat zijn hierbij relevante factoren die van invloed zijn op (de mate van) doorwerking? Wat kan hiervan worden geleerd? Om deze centrale onderzoeksvragen te kunnen beantwoorden onderzoeksthema’s onderscheiden, te weten: I. Inventarisatie van de overgenomen aanbevelingen II. Uitvoering van de aanbevelingen III. Effecten van de aanbevelingen

zijn

verschillende

De bijbehorende deelvragen zijn opgenomen in bijlage 1. 1.4. Normenkader Bij de beantwoording van de centrale onderzoeksvraag en de bijbehorende deelvragen worden de bevindingen getoetst aan een normenkader dat door de Rekenkamer is vastgesteld. Het normenkader is hieronder weergegeven. NORMEN

De aanbeveling is overgenomen. Het is duidelijk welke actie van wie wordt verwacht. De redenen om een aanbeveling niet over te nemen zijn plausibel. De aanbeveling is aantoonbaar opgevolgd. De redenen om de aanbeveling niet op te volgen zijn plausibel. De aanbeveling heeft het beoogde effect op beleid en uitvoering. De opvolging van aanbevelingen wordt gemonitord. De raad is voldoende geïnformeerd over de doorwerking van aanbevelingen. Het toetsen van de bevindingen aan het normenkader resulteert in een overzicht waarin wordt aangegeven in welke mate de normen worden gerealiseerd. We onderscheiden drie categorieën. +/+

Voldoet niet Voldoet gedeeltelijk Voldoet goed

Indien een norm wordt beoordeeld met een +/- kan dit betekenen dat de opvolging van een aanbeveling deels tekort schiet, maar ook dat de implementatie van een aanbeveling nog in ontwikkeling is, maar nog niet is afgerond. 1.5. Onderzoeksmethodiek Om de hoofdvraag en de deelvragen te beantwoorden zijn de volgende onderzoeksactiviteiten uitgevoerd: documentenstudie/secundaire analyse, (groeps)interviews en analyse. Verwezen wordt naar bijlage 2 voor een uitgebreide toelichting op de onderzoeksmethoden.

6

Doorwerking rekenkameronderzoek gemeente Drimmelen

1.6. Leeswijzer In de hoofdstukken 2 tot en met 6 staat telkens een van de bestudeerde Rekenkameronderzoeken centraal. Hoofdstuk 2 gaat in op het onderzoek naar het ICT-beleid (2015); hoofdstuk 3 op het onderzoek naar armoedebeleid (2017); hoofdstuk 4 op het onderzoek naar decentralisaties (2017); hoofdstuk 5 op het onderzoek naar toezicht en handhaving (2018) en hoofdstuk 6 op het onderzoek naar inkoop- en aanbestedingsbeleid (2019). Deze hoofdstukken zijn volgens dezelfde structuur opgebouwd. Hierbij worden na een korte toelichting op de reikwijdte van het onderzoek eerst de aanbevelingen in kaart gebracht. Hierbij wordt ook stilgestaan wat de aanleiding was om de aanbevelingen te doen. Vervolgens wordt besproken in hoeverre de aanbevelingen werden onderschreven door het college en de raad. Daarna wordt in kaart gebracht op welke wijze de overgenomen aanbevelingen in de praktijk zijn gebracht. In de bijlagen 3 tot en met 7 zijn samenvattingen opgenomen van de onderzoeksbevindingen van de bij dit onderzoek betrokken rapporten.

7

Doorwerking rekenkameronderzoek gemeente Drimmelen

2.

Rekenkameronderzoek naar ICT-beleid

2.1. Inleiding In 2015 werd onderzoek verricht naar de doelmatigheid en doeltreffendheid van het ICTbeleid van de gemeente Drimmelen. Het onderzoeksrapport verscheen in september 2015; de focus van het onderzoek lag op de tijdvakken 2013 en 2014. Aanleiding tot het onderzoek waren de volgende (landelijke) ontwikkelingen: - toenemende overheidsinvesteringen in ICT, waardoor tussen en met overheden digitale netwerken ontstaan; - de opkomst van open data; - parlementaire onderzoekscommissie ICT waaruit bleek dat de (rijks)overheid niet goed in control is op de doeltreffendheid en doelmatigheid van ICT-investeringen. Het onderzoek focust zich op de governance van de gemeente Drimmelen, onderscheiden in de clusters beleid en strategie; besturing en verantwoording; en beheer en exploitatie. De centrale onderzoeksvraag luidt: In hoeverre is het ICT-beleid bij de gemeente Drimmelen als doeltreffend en doelmatig aan te merken? De gemeenteraad heeft gevraagd om binnen het onderzoek aandacht te besteden aan de volgende thema’s: toekomstvastheid; meerwaarde en effect van ICT-samenwerking; werken volgens landelijke standaarden en grip op bedrijfsvoering. Voor een samenvatting van de belangrijkste onderzoeksbevindingen wordt verwezen naar bijlage 3.

8

Doorwerking Rekenkameronderzoek gemeente Drimmelen

2.2. Inventarisatie van de aanbevelingen 2.2.1. Geformuleerde aanbevelingen Het onderzoek mondde uit in de volgende aanbevelingen: 1. Beperk de kwetsbaarheid

In de toelichting wordt opgemerkt dat de personele basis kwetsbaar is. Nader onderzocht moet worden hoe de risico’s die deze kwetsbaarheid met zich meebrengen beheerst kunnen worden, tot het moment dat er een duurzame oplossing is (bijvoorbeeld door middel van formalisering van een samenwerking). 2. Betrek de raad bij het nieuwe beleidskader

Toegelicht wordt de raad niet alleen bij beleidsvorming en voorgestelde investeringen te betrekken, maar ook in de verantwoording. De raad moet zelf ook proactiever en deskundiger worden om meer grip te krijgen op de ICT-bedrijfsvoering, waarbij voorgesteld wordt te investeren in de kennis van de raadsleden, organiseren van fractiespecialisme door instellen van een raadscommissie en opstellen van een agenda om de raad te voorzien van relevante kennis, beleidskeuzes en uitvoeringsvarianten. 3. Pas specifieke ICT-voorwaarden toe bij inkoop 4. Borg beleid en uitvoering rond informatieveiligheid en privacy

Toegelicht is dat de gemeente nog niet begonnen is met de invoering van de Baseline Informatiebeveiliging Gemeenten (BIG). Aanbevolen wordt om de opdracht hiertoe te formaliseren, waarbij ook de inregeling van de privacyfunctionaris is opgenomen. 5. Werk samen

Overwogen wordt dat samenwerking opportuun is en uitgewerkt moet worden. Het is een blijvend aandachtspunt om de relevantie en urgentie van samenwerking duidelijk te maken. 6. Professionaliseer de projectbeheersing

Toegelicht is dat professionalisering in de projectbeheersing van belang is, omdat gemeentelijke processen en dienstverlening steeds meer afhankelijk worden van ICTvoorzieningen. Doel van professionalisering is niet alleen beter sturen op bestedingen en planning, maar ook het ontwikkelen van een raamwerk waarmee de doeltreffendheid en doelmatigheid van ICT kan worden bewaakt. 2.2.2. Reactie op de aanbevelingen Bestuurlijke reactie In de bestuurlijke reactie heeft het college aangegeven hoe het invulling wil geven aan de geformuleerde aanbevelingen. Het college kondigt aan de aanbevelingen – voor zover deze al niet in voorbereiding of van toepassing zijn – mee te nemen in het nieuw op te stellen informatiebeleidsplan. Bij de aanbevelingen heeft het college enkele nuanceringen aangebracht. Het college herkent dat de personele basis op systeembeheer kwetsbaar is, zoals opgemerkt in aanbeveling 1. Het wijst erop dat onderzoek naar uitplaatsing bij de gemeente Breda plaatsvindt; in afwachting daarvan wordt gekozen voor externe inhuur. Ten aanzien van aanbeveling 2 om de raad bij het nieuwe beleidskader te betrekken, merkt het college het volgende op. Naar zijn opvatting moet het informatiebeleidsplan inderdaad worden geactualiseerd. Hiermee is de gemeente inmiddels al druk doende.

Daarnaast benadrukt het college dat ICT een bedrijfsvoeringsaspect is en een hulpmiddel is om andere beleidsdoelen te realiseren: ‘De ambities van de raad worden vertaald door het college van burgemeester en wethouders en de ambtelijke organisatie in realistische doelen en activiteiten inclusief de daartoe benodigde ICT-inzet.’ De raad moet worden betrokken bij de

9

Doorwerking Rekenkameronderzoek gemeente Drimmelen

‘wat’-vraag, namelijk het formuleren van maatschappelijke effecten en doelen die bruikbaar zijn als vertrekpunt voor het ICT-beleid. De ‘hoe’-vraag ‘Met welke bedrijfsvoeringsmiddelen kunnen deze effecten en doelen bereikt worden?’ is vooral aan het college, aldus de bestuurlijke reactie. Ten aanzien van aanbeveling 3 merkt het college op dat de VNG bezig is met het opstellen van nieuwe voorwaarden. Het is de bedoeling dat de gemeente Drimmelen hiervan in voorkomende gevallen gebruik zal maken. Het college geeft in reactie op aanbeveling 4 aan dat in het nieuwe beleid de maatregelen vanuit de Baseline Informatiebeveiliging Gemeenten (BIG) worden opgenomen. Daarnaast zal een privacyfunctionaris voor de gehele organisatie worden aangesteld. Ten aanzien van aanbeveling 5 stelt het college dat in de afgelopen jaren de samenwerking met andere gemeenten intensief is onderzocht. Hieraan is vervolg gegeven om samen met de gemeente Breda een verdiepingsslag te maken. Wat betreft het professionaliseren van de projectbeheersing (aanbeveling 6) geeft het college aan dat de organisatie een platte structuur kent; hierdoor worden kleinere ‘projecten’ pragmatisch uitgevoerd. Voor grotere projecten wordt wel een projectplan uitgeschreven en gevolgd.

Behandeling door de raad De inhoudelijke behandeling van het Rekenkamerrapport vond plaats tijdens de opinieronde op 22 oktober 2015; op 12 november 2015 vond besluitvorming plaats. Tijdens deze laatste vergadering besloot de raad om het college opdracht te geven om de aanbevelingen over te nemen en om het nieuwe Informatiebeleidsplan 2016 ter besluitvorming aan de raad voor te leggen. Het gaat hierbij om de zes hierboven geformuleerde aanbevelingen en de aanbeveling die uit de koepelnotitie volgde om de beleidscyclus rond ICT korter te maken. 2.3. Doorwerking in de praktijk Algemeen In de periode sinds het verschijnen van het Rekenkamerrapport hebben verschillende nieuwe beleidsstukken het daglicht gezien. Ten eerste gaat het om het Informatiebeleidsplan 2017-2020.2 Hiermee is voorzien in de actualisatie van het oude beleidsplan, wat in de bestuurlijke reactie reeds werd aangekondigd. Dit beleidsplan is mede tot stand gekomen met inbreng van de gemeenteraad. Deze inbreng richtte zich op het stapsgewijs vertalen van de visie op de gemeentelijke dienstverlening.3 Het beleidsplan is besproken in de opinieronde van 20 oktober 2016 en door de raad vastgesteld op 10 november 2016. De raad heeft gekozen voor het ambitieniveau ‘maximaal dienstverlenend’ en daarbij behorende financiële middelen beschikbaar gesteld.

Op 19 november 2019 heeft het college daarnaast het ‘Informatiebeveiligingsbeleid 2020-2023’ (IB-beleid) vastgesteld. Dit beleid vervangt het in 2016 vastgestelde ‘Informatiebeveiligingsbeleid Gemeente Drimmelen 2016-2019’. Het IB-beleid is vier jaar geldig en wordt minimaal één keer per jaar geëvalueerd samen met het informatiebeveiligingsplan, wat de uitwerking van het IB-beleid vormt. Het IB-beleid is het kader voor passende

2 Op dit moment wordt een nieuw beleidsplan opgesteld. Het voornemen is dat deze in de tweede helft van 2021 ambtelijk gereed is. 3 Zie Raadsbrief Informatiebeleidsplan 2017-2020 van 30 augustus 2016.

10

Doorwerking Rekenkameronderzoek gemeente Drimmelen

organisatorische, procedurele en technische maatregelen om gemeentelijke informatie te beschermen en te waarborgen.4 Tot slot is vermeldenswaardig dat de Visie op Dienstverlening 2019-2023 door de raad op 27 juni 2019 is vastgesteld. Deze visie zal als kader gebruikt worden om beslissingen te nemen in het kader van dienstverlening & informatievoorziening. Concrete uitwerking van deze visie, maar ook van het Informatiebeleidsplan 2017-2020, vond plaats met het Ambitieplan Dienstverlening en Informatievoorziening. Naar aanleiding van de discussie, de gestelde vragen en de behoefte aan meer SMART informatie zijn in dit voorstel een aantal aanpassingen verwerkt en is een bijlage ter verduidelijking en met nadere informatie en verdieping toegevoegd. Vervolgens heeft de raad het aangepaste voorstel vastgesteld op 17 december 2020. Het Rekenkameronderzoek heeft gezorgd voor enige bewustwording in de organisatie en bij het bestuur voor noodzakelijke geachte investeringen op ICT-gebied. Wel hebben geïnterviewde ambtenaren over de doorwerking van het Rekenkameronderzoek opgemerkt dat dit onderzoek slechts beperkt aanleiding is geweest voor veranderingen op ICT-gebied.

De samenwerking met de gemeente Breda en de outsourcing van het technisch beheer (zie paragraaf 2.4 van de rapportage ICT-beleid) zouden de veranderingen in de afgelopen periode voor een belangrijker deel hebben aangejaagd. Aanbeveling 1 Deze aanbeveling richt zich op het beperken van de kwetsbaarheid van de personele basis. Aan deze aanbeveling is invulling gegeven, doordat Drimmelen sinds 1 januari 2017 op het vlak van ICT samenwerkt met Breda. Reeds tijdens de onderzoeksperiode (2013-2015) vonden (interne) onderzoeken plaats naar intergemeentelijke samenwerking op het vlak van ICT, onder andere een onderzoek door bureau Telengy. Dit onderzoek moest de voor- en nadelen van verschillende varianten voor de uitvoering van ICT-taken in kaart brengen. Deze varianten waren zelfstandige uitvoering door de gemeente (eigen beheer); uitbesteding aan Breda of Shared Service Centre Equalit of marktpartij. Telengy adviseerde om aansluiting te zoeken bij Breda en daarvoor een ‘offerte’ op te vragen om de ICT-infrastructuur van Drimmelen te gaan hosten. Op 8 juli 2015 heeft het college besloten om dit advies over te nemen.5 Per 1 januari 2017 is besloten om de middelen en het personeel op het gebied van ICT van Drimmelen te integreren in de infrastructuur van de gemeente Breda. Hiertoe is een samenwerkingsovereenkomst met de gemeente Breda gesloten.

Het applicatiebeheer en functioneel beheer blijft belegd in de gemeente Drimmelen. Deze samenwerking heeft als doel om krachten en kennis te bundelen, de mogelijkheid tot het aantrekken van specialisten te verruimen en de professionaliteit van de dienstverlening te laten toenemen. Op die manier zou de kwetsbaarheid van organisaties afnemen en de innovatiekracht worden vergroot. Bovendien worden efficiency-voordelen verwacht.6 De uitbestede taken liggen met name op het vlak van technisch beheer. De geleverde basisdiensten omvatten ICT op de werkplek, inlogaccounts, hostingdiensten, telefonie en mobile devices, Wifi en print oplossing en de glasvezelverbinding Breda-Drimmelen. Daarnaast kunnen op grond van de samenwerkingsovereenkomst andere aanvullende diensten en producten worden afgenomen. Uit de interviews komt naar voren dat na de outsourcing een team gegevensbeheer, bestaande uit applicatiebeheerders en functioneel beheerders, binnen de gemeente Drimmelen is 4 IB-beleid 2020-2023, pagina 9. 5 Zie Raadsbrief Samenwerking op ICT-gebied van 8 juli 2015. 6 Zie Samenwerkingsovereenkomst ICT Breda-Drimmelen.

11

Doorwerking Rekenkameronderzoek gemeente Drimmelen

gevormd om het beheer van een tiental belangrijke kernapplicaties te borgen. Ook is sindsdien gewerkt aan de governance met betrekking tot informatievoorziening en beveiliging en gegevensbescherming. Regie en sturing op het vlak van ICT zijn beter geborgd: taken zijn beter belegd binnen de organisatie. Naar het oordeel van geïnterviewden hebben deze stappen bijgedragen aan de doelmatigheid van het ICT-beleid, hoewel verdere ontwikkeling en borging noodzakelijk blijft, mede omdat (nieuwe) kwetsbaarheden blijven ontstaan. Gesprekspartners ervaren het als een positieve ontwikkeling dat de tot stand gekomen beleidsplannen een duidelijke (lange termijn)visie op informatievoorziening en – beveiliging bevatten en dat ook meer verbinding met andere beleidsterreinen tot stand is gekomen. Beleid en uitvoering, zowel inhoudelijk als financieel, zijn bovendien beter op elkaar aangesloten. Aanbeveling 2 Aanbeveling 2 roept op om de raad te betrekken bij het nieuwe beleidskader. Zoals hierboven is beschreven, heeft de raad in een sessie kaders meegegeven voor het opstellen van het nieuwe Informatiebeleidsplan 2017-2020. Tijdens deze sessie bleek dat de meerderheid zich uitsprak voor het ambitieniveau ‘maximaal dienstverlenend’. Dit vormde de basis voor de verdere uitwerking van de beleids- en financiële kaders, onder andere in de programmabegroting 2017.

Daarnaast is de raad nadrukkelijk betrokken geweest bij de keuze om de ICT-infrastructuur naar Breda te outsourcen en ook bij de visie van de gemeente op dienstverlening en de uitwerking daarvan. Met de paragraaf Bedrijfsvoering in de P&C-stukken wordt aan de raad inzicht geboden in de realisatie en voortgang van de geformuleerde beleidsvoornemens, waaronder die in het Informatiebeleidsplan.7 Daarnaast is aan de raad een tussentijdse evaluatie van het ambitieplan toegezonden. De raad wordt met ingang van 2021 jaarlijks tussentijds geïnformeerd over de implementatie van het vastgestelde beleid en de voortgang hiervan, inclusief de afronding van projecten en de start van nieuwe projecten. Uit het gesprek met de griffier kwam naar voren dat geen bijzondere aandacht besteed is aan het investeren in relevante (ICT-)kennis bij raadsleden; het onderwerp ICT is op dit moment geen hot item meer. Ook de geïnterviewde ambtenaren merken op dat de technische know how van de raad beperkt is gebleven. ICT blijft een weinig tot de verbeelding sprekend beleidsthema voor de raad, aldus een geïnterviewde. Het is hierbij van belang om de praktische betekenis van ICT voor het voetlicht te brengen, bijvoorbeeld bij het melden van overlast in de buitenruimte. In de communicatie met de raad wordt hiermee rekening gehouden.

Aanbeveling 3 Deze aanbeveling richt zich op het toepassen van specifieke ICT-voorwaarden bij inkoop. Tijdens de interviews is toegelicht dat de Gemeentelijke Inkoopvoorwaarden bij IT (GIBIT) die ontwikkeld zijn door de VNG worden toegepast bij de inkoop van ICT-diensten of producten door de gemeente Drimmelen. Dit uitgangspunt is ook neergelegd in het Inkoop- en aanbestedingsbeleid van de gemeente. Aanbeveling 4 Aanbeveling 4 heeft als doel om het beleid en uitvoering rond informatieveiligheid en privacy te borgen, met specifieke aandachtspunten de invoering van de Baseline Informatiebeveiliging Gemeenten (BIG) en de inregeling van de privacyfunctionaris. In de eerste plaats kan geconstateerd worden dat het beleid rond informatieveiligheid en privacy op dit moment geborgd is in het privacybeleid voor de periode 2020-2023 en in het IBbeleid 2020-2023 die strategische beleidsuitgangspunten bevatten. Dit laatste beleidsplan 7 Zie Jaarstukken 2017, p. 114; Jaarstukken 2018, p. 98-99.

12

Doorwerking Rekenkameronderzoek gemeente Drimmelen

volgde op het in 2016 vastgestelde IB-beleid 2016-2019. De doorvertaling op operationeel niveau vindt plaats in informatiebeveiligingsplannen. Daarnaast worden geldende normen, controles en maatregelen geregistreerd in een Informatiebeveiligingsmanagementsysteem. Daarnaast maken handboeken met procedures en richtlijnen onderdeel uit van het managementsysteem. Het IB-beleid wordt samen met het IB-plan jaarlijks geëvalueerd, onder andere aan de hand van de resultaten van een Baselinetoets, risicoanalyse, uitkomsten van audits en opgetreden incidenten. Bij het opstellen en uitvoeren van het beleid geldt de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO) als gemeenschappelijk normenkader.8 Het college stelt dit normenkader vast, waarbij er ruimte is voor afweging en prioritering op basis van het ‘pas toe of leg uit’-principe. De gemeente stemt haar bedrijfsvoering inzake informatiebeveiliging af op de norm NEN-ENISO/IEC 27002:2017 en de daarvan afgeleide BIO.9 Hoofdstuk 4 van het IB-beleid beschrijft de aanpak van de veertien beveiligingsaspecten uit de BIO, zoals die door gemeente Drimmelen wordt toegepast. De implementatie van de BIO kost enkele jaren, aldus het Informatiebeveiligingsplan 2021-2022. Ten behoeve van de BIO wordt een GAP- en risicoanalyse uitgevoerd, waarna controles/maatregelen worden vastgesteld.

Hierbij geldt dat verplichte maatregelen altijd geïmplementeerd moeten worden. Het Informatiebeveiligingsplan legt vast welke maatregelen op welk moment moeten zijn geïmplementeerd. Daarnaast zijn de (nieuwe) functies Chief Information Security Officer (CISO) die een coördinerende en adviserende rol heeft met betrekking tot informatiebeveiliging en Privacy Officer die dezelfde rol heeft inzake privacybescherming in de organisatie belegd. Deze taken zijn ondergebracht bij één functionaris, namelijk de beleidsmedewerker interne controle, informatiebeveiliging en privacy. Tot de werkzaamheden behoren onder andere het jaarlijks uitvoeren van een audit dat alle BIO-maatregelen toetst. Hij controleert onder andere de naleving en de effectiviteit van de geïmplementeerde informatiebeveiligingsmaatregelen. Ook is hij verantwoordelijk voor het actueel houden van het beleid. Tevens is door de gemeente op 1 april 2019 een wettelijk verplichte Functionaris Gegevensbescherming (FG) aangesteld waarmee de rollen van CISO en FG uit elkaar zijn gehaald. Aanbeveling 5 Aanbeveling 5 onderstreept dat samenwerking opportuun is en uitgewerkt moet worden. Hierboven is reeds beschreven dat de gemeente Drimmelen in de afgelopen periode een intensieve samenwerking met Breda is aangegaan op het vlak van ICT. Geïnterviewden merken op dat de samenwerking met Breda inmiddels naar tevredenheid verloopt.

Het outsourcen van taken naar Breda is een aanjager geweest voor de verdere ontwikkeling van ICT binnen de gemeente Drimmelen, onder andere door vorming van een team gegevensbeheer, vaststellen van de Visie op Dienstverlening en het beter inrichten van de governance. Tegelijkertijd liggen er kansen om meer op te trekken, bijvoorbeeld bij (gezamenlijke) Europese aanbestedingen en het actiever volgen en benutten van marktontwikkelingen. Hierbij geldt wel dat de samenwerking moet bijdragen aan de doelen die de gemeente zichzelf stelt en dat deze leidt tot de best passende keuze voor de gemeente. Dat neemt niet weg dat bij het verkennen van dergelijke keuzes gezamenlijk opgetrokken kan worden. De geïnterviewden melden daarnaast ook op andere fronten samenwerking plaatsvindt, bijvoorbeeld rondom het Digitaal Stelsel Omgevingswet.

8 Informatiebeveiligingsbeleid 2020-2023, p. 29. NB: per 1 januari 2020 vervangt de BIO onder andere de Baseline Informatiebeveiliging Gemeenten (BIG), waarmee een gezamenlijk normenkader voor informatiebeveiliging voor de gehele overheid is ontstaan. 9 Idem, p. 3.

13

Doorwerking Rekenkameronderzoek gemeente Drimmelen

Aanbeveling 6 Aanbeveling 6 richt zich op het professionaliseren van de projectbeheersing. Doel hiervan is het beter sturen op bestedingen en planning, maar ook het ontwikkelen van een raamwerk waarmee de doeltreffendheid en doelmatigheid van ICT kan worden bewaakt. Naar de opvatting van de geïnterviewden is de projectbeheersing in de afgelopen jaren geprofessionaliseerd. Zij wijzen op de verbeteringen die op beleids- en uitvoeringsniveau zijn aangebracht, zoals hierboven beschreven. Daarnaast is een projectportfolio opgesteld, waarbij het managementteam de projecten classificeert en prioriteert. Hierbij wordt gekeken naar de omvang van het project, de benodigde capaciteit en expertise en het belang van het project voor de dienstverlening. De informatieadviseur is eigenaar/regisseur van het projectportfolio – in samenwerking met de informatiearchitect, de CISO en een vertegenwoordiger vanuit het MT. De functie informatieadviseur is niet nieuw, maar heeft in de afgelopen jaren wel een andere inhoud en focus gekregen. Een regulier projectenoverleg dient ertoe om de voortgang en onderlinge relaties en afhankelijkheden met elkaar te delen. Uit het interview kwam naar voren dat de organisatie nu telkens een accuraat beeld heeft van de fase waarin een project zich bevindt. 2.4.

Analyse en beoordeling Uit het voorgaande blijkt dat de aanbevelingen van het RKC-rapport adequaat zijn opgevolgd, hoewel voor een aantal aanbevelingen geldt dat deze naar de letter zijn achterhaald door de tijd, zie bijvoorbeeld de Baseline Informatievoorziening Gemeenten die opgevolgd is door de BIO. Het is de vraag of de geconstateerde verbeteringen rechtstreeks toe te schrijven zijn aan het RKC-rapport. De gemeente was voorafgaand aan het rapport reeds aan het onderzoeken hoe de ICT-taken het best ingebed konden worden. Dit heeft geleid tot de beslissing om ICT-taken te outsourcen naar Breda; deze beslissing zou ook andere verbeteringen hebben aangejaagd. Het RKC-rapport lijkt voor een belangrijk deel dezelfde problemen en knelpunten te signaleren die door het college en de ambtelijke organisatie reeds waren onderkend. Ook de oplossingen/aanbevelingen waren voor een deel niet nieuw, zoals het opzoeken van samenwerking. Wel is duidelijk dat het RKC-rapport heeft gezorgd voor extra bewustwording van de noodzaak om aandacht te besteden aan de problemen/knelpunten en (telkens nieuwe) uitdagingen op het vlak van ICT en ook de raad inzicht geeft in de geconstateerde problematiek. De beoogde effecten van de aanbevelingen, namelijk het verminderen van de kwetsbaarheid op ICT-vlak en het verbeteren van de doeltreffendheid en doelmatigheid, lijken grotendeels te zijn gerealiseerd.

De outsourcing heeft hierbij een belangrijke rol gespeeld, naast de betere borging van informatiebeveiliging/informatievoorziening op beleids- en uitvoeringsniveau.(Hierbij moet opgemerkt worden dat vanwege de snelheid waarmee ICTontwikkelingen elkaar opvolgen continue evaluatie en bijsturing van belang blijft. Het beleid voorziet hierin, doordat periodiek evaluaties en audits worden uitgevoerd. Ook de projectbeheersing is geprofessionaliseerd, zo volgt uit de bespreking van aanbeveling 6 in paragraaf 2.3.. Verder worden bij inkoop inmiddels specifieke ICT-voorwaarden toegepast. Tot slot komt uit de bespreking van aanbeveling 2 naar voren dat de raad nadrukkelijk is betrokken bij het opstellen van de nieuwe beleidskaders/het formuleren van ambities op het vlak van informatievoorziening (door het college de ‘wat’-vraag genoemd). Echter, er is niet structureel geïnvesteerd in het ICT-kennisniveau van raadsleden. Mogelijk heeft dit te maken met het feit dat de raad met het Informatiebeleidsplan 2017-2020 en de besluitvorming rondom de outsourcing een paar jaren geleden belangrijke kaders heeft neergelegd en dat

14

Doorwerking Rekenkameronderzoek gemeente Drimmelen

het onderwerp ICT geen hot item meer is in de raad. Deze verklaring is plausibel. Het is logisch dat met name geïnvesteerd wordt in het kennisniveau van onderwerpen die actueel zijn. Dit moet echter niet ten koste gaan van het controleren van de uitvoering van ingezet beleid, ook op relatief technische onderwerpen zoals ICT. Dit zou expliciet afgewogen moeten worden door de raad; dit is voor zover bekend niet gebeurd. Deze overwegingen maken dat verschillende normen bij aanbeveling 2 beoordeeld worden met een +/-. Uit verschillende beleids- en verantwoordingsdocumenten is goed af te leiden of en hoe de aanbevelingen zijn opgevolgd. De opvolging wordt echter niet expliciet gemonitord noch wordt hierover verslag uitgebracht aan de raad. In deze documenten wordt evenmin verwezen naar het rekenkamerrapport of het raadsbesluit om de aanbevelingen over te nemen, met als enige uitzondering dat in het raadsbesluit van 30 augustus 2016 tot vaststelling van het Informatiebeleidsplan nadrukkelijk ingegaan wordt op het betrekken van de raad (aanbeveling 2). Deze overwegingen maken dat de laatste twee nomen voor het grootste deel met een +/worden beoordeeld. Hieronder volgt de beoordeling van de verschillende aanbevelingen aan de hand van de geformuleerde normen. Norm De aanbeveling is overgenomen. Het is duidelijk welke actie van wie wordt verwacht.

De redenen om een aanbeveling niet over te nemen zijn plausibel. De aanbeveling is aantoonbaar opgevolgd. De redenen om de aanbeveling niet op te volgen zijn plausibel. De aanbeveling heeft het beoogde effect op beleid en uitvoering. De opvolging van aanbevelingen wordt gemonitord. De raad is voldoende geïnformeerd over de doorwerking van aanbevelingen.

A1 + +

A2 + +

A3 + +

A4 + +

A5 + +

A6 + +

nvt

nvt

nvt

nvt

nvt

nvt

+

+/-

+

+

+

+

nvt

+/-

nvt

nvt

nvt

nvt

+

+/-

+

+

+/-

+

+/-

+/-

+/-

+/-

+/-

+/-

+/-

+/-

+/-

+/-

De beoordeling van de normen en hierboven geformuleerde conclusies leidt tot de volgende aanbeveling die is gericht op het onderzoek naar ICT-beleid: 1. Bezie als raad of investeren in het ICT-kennisniveau noodzakelijk en opportuun is.

15

Doorwerking Rekenkameronderzoek gemeente Drimmelen

3.

Rekenkameronderzoek naar armoedebeleid

3.1. Inleiding In januari 2017 verscheen het Rekenkameronderzoek naar armoedebeleid in de gemeente Drimmelen. De aanleiding voor het onderzoek vormde de economische ontwikkeling waardoor bij veel huishoudens ingrijpende veranderingen waren opgetreden in hun inkomenssituatie. De centrale onderzoeksvraag luidde: In hoeverre is armoedebeleid bij de gemeente als doeltreffend en doelmatig aan te merken? Het onderzoek is verricht langs drie sporen: - een onderzoek naar de opzet en werking van het armoedebeleid als zodanig (diepteonderzoek) en de samenhang met andere beleidsvelden (breedte-onderzoek) - een minima-effectrapportage (MER) van het Nibud waarin de effecten van landelijke en lokale regelingen zijn berekend voor een zevental typen huishoudens in de gemeenten Etten-Leur, Moerdijk en Roosendaal zijn soortgelijke diepte- en breedteonderzoeken gedaan naar armoedebeleid. In een koepelnotitie zijn vergelijkingen tussen de vier gemeenten gemaakt. 3.2. Inventarisatie van de aanbevelingen 3.2.1. Geformuleerde aanbevelingen In deze paragraaf wordt nader in gegaan op de aanbevelingen die zijn geformuleerd in het onderzoek naar armoedebeleid. In paragraaf 10 van het onderzoek worden ‘aandachtspunten bij verdere ontwikkeling’ beschreven waarbij een tiental aanbevelingen/aandachtspunten worden geformuleerd. Die staan hieronder weergegeven. Algemeen 1.

Analyseer jaarlijks bij het verschijnen van de Miljoenennota de daarin voorgenomen beleidsmaatregelen en bezie of en in hoeverre deze van invloed kunnen zijn op het gemeentelijk beleid. 2. Stel een kadernota armoedebeleid op en ga hierin en in de beleidsnota WMO expliciet in op de onderlinge samenhang en afstemming in beleid. Activerend beleid 3. Kom tot afstemming en samenhang tussen het armoedebeleid en het beleid met betrekking tot de Participatiewet, het economisch beleid en het onderwijsbeleid. 4. Overwogen wordt dat een oplossing of verminderen van de armoedeval afhankelijk van (politieke) afwegingen bereikt kan worden door: - aanpassing van de kwijtscheldingsmogelijkheden; - verlenen van een (tijdelijke) vorm van compensatie bij uitstroom naar werk. Curatief beleid 5. Neem kennis van de aanbevelingen van Nibud en betrek deze bij de verdere ontwikkeling van het armoedebeleid. 6. Stel een communicatieplan op om het bereik binnen de doelgroepen te verbeteren. 7. Informeer maatschappelijke organisaties doorlopend over het aanbod in regelingen en maak afspraken over de wijze van signalering en doorverwijzing. Preventief beleid

16

Doorwerking Rekenkameronderzoek gemeente Drimmelen

8. Ga binnen de ontwikkeling van een integrale aanpak binnen het sociaal domein na of en in hoeverre financiële problematiek onderdeel uitmaakt van een bredere problematiek en of langs aanpak van die problematiek tot een oplossing gekomen kan worden. 9. Zet het aanbod voor cursussen voor het aanleren van financiële vaardigheden maximaal in. 10. Concretiseer de doelen en doelgroepen van het armoedebeleid zodanig dat hiermee richting wordt gegeven aan het beleid en dat door een daarop afgestemde informatievoorziening controle op het behalen van de doelen mogelijk maakt. Toelichting op de aanbevelingen10 Aanbeveling 1 is gericht op het armoedebeleid van het Rijk en welke effecten dit kan hebben op het lokale armoedebeleid. Uit het Rekenkameronderzoek blijkt namelijk dat er op het niveau van beleidsinstrumenten niet of nauwelijks afstemming is en de optelsom van beleid op rijksen lokaal niveau op onderdelen niet effectief en doelmatig is. De tweede en derde aanbeveling richten zich op de samenhang tussen aangrenzende lokale beleidsvelden maatschappelijke ondersteuning, participatie, onderwijs en economie. De Rekenkamer beveelt aan om het beleid meer samenhangend te maken waarbij over de beleidsvisie, doelen, doelgroepen, instrumenten, budgetten en resultaten op overzichtelijke wijze wordt gerapporteerd aan de raad.

Aanbeveling 4 vraagt aandacht voor de armoedeval die met name optreedt bij de uitstroom naar werk. De armoedeval kan een remmende werking hebben op het zoeken en aanvaarden van arbeid (het primaire beleidsdoel). Aanpassing van het kwijtscheldingsbeleid en financiële compensatie bij uitstroom naar werk zouden deze belemmering weg kunnen nemen. Aanbeveling 5 gaat over de aanbevelingen die het Nibud heeft gedaan. Het Nibud stelt een aantal concrete maatregelen voor die onderzocht kunnen worden door de gemeente bij de verdere ontwikkeling van het armoedebeleid. Voorbeelden maatregelen van het Nibud - Algemene peuterspeelzaalvergoeding - Tegemoetkoming aan alleenstaande AOW-gerechtigden voor maaltijdvoorziening en verruiming van criteria voor huishoudelijke verzorging als maatwerkvoorziening - Bij individuele inkomenstoeslag rekening houden met verschil in kosten tussen paren met jonge en oudere kinderen - Extra (vervoers-)kostenvergoeding voor mensen die werk aanvaarden Tegemoetkoming aan volwassenen voor sportieve en/of sociaal-culturele activiteiten Aanbeveling 6 en 7 gaan over het bereik van de regelingen. Uit het Rekenkameronderzoek blijkt dat het bereik van de regelingen binnen het armoedebeleid niet optimaal is; de beoogde doelgroep maakt niet altijd daadwerkelijk gebruik van de beschikbare regelingen. Dit gaat ten koste van de effectiviteit van het beleid.

In de toelichting bij aanbeveling 6 wordt opgemerkt dat armoede zich steeds vaker voordoet bij werkenden. Mede daarom is het van belang om de regelingen actief naar buiten kenbaar te maken. Hiervoor worden enkele suggesties gedaan, zoals het verbeteren van voorlichting in algemene zin, een integrale aanpak binnen het sociaal domein en de regie op de keten verbeteren. 10 Omdat de aanbevelingen in het rekenkameronderzoek naar armoedebeleid ongenummerd zijn en aanbevelingen

en aandachtspunten van de rekenkamercommissie in dat rapport enigszins door elkaar lopen zijn deze in het kader van dit doorwerkingsonderzoek alsnog genummerd. Deze nummering wijkt af van de nummering in het raadsbesluit van 6 april 2017. Aanbeveling 5 komt in het raadsbesluit niet als zodanig terug.

17

Doorwerking Rekenkameronderzoek gemeente Drimmelen

Aanbeveling 8 richt zich op de integrale aanpak in het sociaal domein waarbij geadviseerd wordt om na te gaan in hoeverre financiële problematiek verband houdt met bredere problematiek van inwoners. In het Rekenkameronderzoek is niet onderzocht of en in welke mate dit al gebeurt. In aanvulling op hierop adviseert de Rekenkamer met aanbeveling 9 cursussen aan te bieden ter versterking van de financiële vaardigheden van uitkeringsgerechtigden. Ten slotte wordt met aanbeveling 10 geadviseerd om in het nieuwe armoedebeleid doelgroepen beter te omschrijven en te concretiseren. Daarvan was tot dusver onvoldoende sprake. 3.2.2. Reactie op de aanbevelingen Bestuurlijke reactie Omdat de aanbevelingen en adviezen in het rapport door elkaar lopen en niet genummerd zijn, is niet precies helder welke adviezen en aanbevelingen worden overgenomen. De volgorde van bespreking van de aanbevelingen in de bestuurlijke reactie loopt bovendien niet parallel met de volgorde waarin aanbevelingen worden gedaan in het rapport. De aanbevelingen en de reacties daarop door het college zijn daardoor niet in alle gevallen één-op-één aan elkaar te koppelen. Uit de bestuurlijke reactie blijkt dat het college niet expliciet aangeeft bepaalde aanbevelingen niet te zullen opvolgen.

In algemene zin antwoordt het college dat de drie samenhangende onderzoeken voldoende handvatten bieden om het nieuwe armoedebeleid op te stellen. Hieronder is per aanbeveling aangeven of en op welke manier het college aankondigt actie te ondernemen. Op aanbeveling 1 wordt in de bestuurlijke reactie niet concreet ingegaan. Aanbeveling 2 en 3 zien op de integraliteit van het beleid. Het college ziet net als de Rekenkamer dat er slagen gemaakt kunnen worden met het op elkaar afstemmen van de drie transities/verschillende gemeentelijke beleidsvelden (zie ook aanbeveling 8). Daaraan wordt volgens het college reeds invulling gegeven en dit zal geformaliseerd worden in de ‘Visie sociaal domein’. Het armoedebeleid zal een uitvloeisel zijn van deze visie waarbij aandacht is voor overige beleidsterreinen. Omdat volgens de Rekenkamer de toegang tot schuldhulpverlening problematisch blijft, wordt met de verantwoordelijke organisaties per kwartaal de actuele situatie besproken en worden vervolgafspraken gemaakt. Het college neemt aanbeveling 4 over om een aantal inkomensondersteunende maatregelen te behouden die een positief effect hebben op de bestedingsruimte van inwoners, zoals Stichting Leergeld, het hanteren van een ruime inkomensgrens en een ruimhartige omgang met kwijtscheldingen van gemeentelijke heffingen.

Aanbeveling 5 ten aanzien van curatief beleid zal worden meegenomen in het nieuwe beleidsplan. Er wordt daarnaast onderzocht of de gemeente via een collectieve ziektekostenverzekering de eigen bijdrage van het CAK voor diverse voorzieningen kan verlagen. Het college onderkent dat het bereik van gemeentelijke regelingen niet altijd optimaal is. In het nieuw op te zetten beleid zal daarom in lijn met aanbeveling 6 een specifieke communicatieparagraaf ingericht worden waaraan samen met de partners in het veld invulling zal worden gegeven. Het college geeft aan dat een aantal keer per jaar overleg plaatsvindt met stakeholders om de informatievoorziening standaard in te bedden. Dit zal uiteindelijk ook aansluiten bij het nog op

18

Doorwerking Rekenkameronderzoek gemeente Drimmelen

te stellen communicatieplan wat integraal onderdeel zal uitmaken van het armoedebeleid, zoals aanbevolen in aanbeveling 7. Op aanbevelingen 8 en 9 wordt niet specifiek ingegaan door het college. Wel besteedt de reactie aandacht aan het versterken van de integraliteit tussen verschillende domeinen en de toegang tot schuldhulpverlening (zie ook bij aanbeveling 2 en 3). Het college antwoordt in algemene zin dat in het nieuw te ontwikkelen beleidsplan minimabeleid en schuldhulpverlening expliciet aandacht zal worden besteed aan preventie. Het college geeft aan dat de Rekenkamer adviseert om doelen en doelgroepen te concretiseren in het beleid (zie aanbeveling 10). Of het college dat ook zal doen wordt uit de reactie niet duidelijk. Wel onderkent het college dat een oudere met een zorgvraag en met een minimuminkomen een tekort heeft bij het bekostigen van het restpakket vanwege het feit dat de gemeente Drimmelen geen bijzondere bijstand toekent voor de eigen bijdrage voor alarmering, bewassingskosten, huishoudelijke hulp en maaltijdvoorziening. Het college zegt toe in het nieuw op te zetten plan hier aandacht aan te besteden. Behandeling in de raad Het Rekenkamerrapport is besproken in de raadsvergadering van 6 april 2017 waarbij de aanbevelingen van de Rekenkamer worden onderschreven. In deze vergadering heeft de raad verzocht om een kadernota op te stellen; dit is toegezegd. 3.3.

Doorwerking van de aanbevelingen Algemeen Hieronder wordt per aanbeveling ingegaan op welke wijze opvolging is gegeven aan de aanbevelingen. In algemene zin kan geconcludeerd worden dat de aanbevelingen van het Rekenkamerrapport herkend worden door de gesprekspartners, zowel de kritische als positieve bevindingen. Het Rekenkameronderzoek heeft de aanleiding gegeven tot het opstellen van een Kadernota armoedebeleid in 201711 en het Beleids- en uitvoeringsplan minima en schuldhulpverlening 2019 – 2023, zie ook hieronder bij aanbeveling 2. De raad is bij de totstandkoming van deze beleidsdocumenten nauw betrokken geweest door het college concrete handvatten en opdrachten mee te geven voor de uitwerking ervan. Een ander belangrijk aandachtspunt uit het Rekenkameronderzoek was het bereik van de verschillende lokale regelingen. Ook daarop zijn naar aanleiding van het Rekenkameronderzoek concrete stappen gezet om dit bereik te vergroten. Aanbeveling 1 - Onderzoek wat de effecten van landelijke maatregelen zijn op het lokale armoedebeleid Aan deze aanbeveling wordt momenteel uitvoering gegeven, zo bleek tijdens de interviews. De gemeente Drimmelen heeft onderzoeksbureau Kwiz recentelijk de opdracht gegeven om minima-effectrapportages op te stellen naar de effecten van landelijk en lokaal beleid.

Deze kwartaalrapportages moeten inzicht bieden in de beleidseffecten op verschillende typen huishouden. Aanbeveling 2 - Stel een kadernota armoedebeleid op. Aan deze aanbeveling is opvolging gegeven door het opstellen van de Kadernota armoedebeleid van 6 juni 2017 en voorgelegd aan de raad. Deze nota is behandeld in de opiniërende vergadering van de raad op 22 juni 2017 en vastgesteld op 6 juli 2017. Deze Kadernota verwijst naar het Rekenkameronderzoek en beschrijft de toenmalige situatie van armoede in Drimmelen en de hoofdlijnen van het op te stellen beleid, rekening houdend met de aanbevelingen uit het Rekenkameronderzoek en de kaders die de gemeenteraad heeft

11 Deze is in de vergadering van 6 juli 2017 besproken en goedgekeurd door de gemeenteraad.

19

Doorwerking Rekenkameronderzoek gemeente Drimmelen

meegegeven. Deze kadernota bevat zeven thema’s en is als basis gebruikt voor het Beleiden uitvoeringsplan minima en schuldhulpverlening 2019 – 2022. Aanbeveling 3 - Kom tot afstemming en samenhang tussen het armoedebeleid en het beleid met betrekking tot de Participatiewet, het economisch beleid en het onderwijsbeleid Hieraan is uitvoering gegeven met het opstellen van het Beleids- en uitvoeringsplan minima en schuldhulpverlening 2019 – 2022. In dit plan wordt expliciet verwezen naar het Rekenkameronderzoek naar armoedebeleid en de aanbevelingen die daarin zijn gedaan. Het beleidsplan is tot stand gekomen op basis van de Paraplunota ‘Samen aan zet’, de input van het Rekenkameronderzoek, het hiervoor aangehaalde Nibud onderzoek en de uitkomsten van sessies met stakeholders. In het nieuwe beleidsplan zijn de doelen beschreven die de gemeente zich stelt en de instrumenten die hiervoor ingezet kunnen worden. Hierbij wordt opgemerkt dat ‘het voorkomen van armoede een doel en ook een middel is om andere doelen te bereiken als ‘regie op eigen leven’, ‘kwaliteit van leven’, ‘mee kunnen doen’ en ‘sociale netwerken’.’ Het beleidsplan legt expliciet de verbinding met andere beleidsvelden, zoals gezondheid, sport en participatie. De raad is bij de totstandkoming van het plan nauw betrokken geweest. Tijdens de raadsvergadering van 1 februari 2018 is het beleidsplan aangeboden aan de raad.

Daarop heeft de raad het plan aangehouden en het college opgedragen de doelstellingen meer SMART te maken en om te laten onderzoeken of de acties uit het beleids- en uitvoeringsplan niet leiden tot een grotere armoedeval. Het Nibud heeft de voorgenomen acties uit het beleidsplan doorgerekend en geconcludeerd dat van armoedeval geen sprake zal zijn. In het Beleidsplan minima en schuldhulpverlening wordt hier expliciet naar verwezen.12 Het plan is vastgesteld op 11 april 2019. Een belangrijk onderdeel in het nieuwe beleid is de toepassing van de omgekeerde toets waarbij vanuit de een brede uitvraag bij de cliënt gekeken wordt naar de hulpvraag en behoefte.13 Dit houdt in dat niet enkel gekeken wordt naar problematiek op het gebied van armoede, maar of er wellicht ook sprake is van problemen op andere leefgebieden zodat ook daarop de hulp en ondersteuning kunnen worden afgestemd. Aanbeveling 4 - Voorkom of verminder de armoedeval Uit de gesprekken komt de opvatting naar voren dat de armoedeval voornamelijk veroorzaakt wordt door het rijksbeleid; lokaal beleid heeft hier in mindere mate invloed op. In het Beleidsen uitvoeringsplan minima en schuldhulpverlening 2019 – 2022 wordt aangegeven dat de gemeente structureel wil onderzoeken wat de effecten van het beleid zijn op de armoedeval.

Daartoe heeft de gemeente Bureau Kwiz gevraagd onderzoek te doen naar de effecten van beleid op de armoedeval door middel van een nulmeting. Vervolgens dient jaarlijkse monitoring plaats te vinden. Het doel hiervan is ervoor te zorgen dat de gemeente – waar mogelijk - de juiste maatregelen kan treffen om de armoedeval te voorkomen en dat geen maatregelen getroffen worden die onbedoeld de armoedeval versterken. Het bureau maakt ook een monitor die inzicht geeft in wie gebruik maakt van regelingen, wat daarmee de relatie is met de uitstroom naar werk en hoe het bereik van de regelingen kan worden vergroot. Najaar 2021 volgt een brief met daarin opgenomen de stand van zaken over de uitvoering van twee jaar armoedebeleid. Op basis hiervan zullen mogelijk nieuwe beleidskeuzes gemaakt worden met als doel de armoedeval te verkleinen of te voorkomen. Aanbeveling 5 - Neem kennis van de aanbevelingen van Nibud en betrek deze bij de verdere ontwikkeling van het armoedebeleid.

12 Beleids- en uitvoeringsplan minima en schuldhulpverlening 2019 – 2023, p 11. 13 Beleids- en uitvoeringsplan minima en schuldhulpverlening 2019 – 2023, p 27.

20

Doorwerking Rekenkameronderzoek gemeente Drimmelen

De suggesties van het Nibud zijn overgenomen en meegenomen bij het opstellen van het Beleids- en uitvoeringsplan minima en schuldhulpverlening 2019 – 2022.14 De aanbevelingen van het Nibud zaten met name in de sfeer van sport, cultuur en de jongere doelgroep. Er zijn verschillende voorzieningen in het leven geroepen. De gemeenteraad heeft besloten om sport en cultuur voor minima gratis te maken. Ook komen bepaalde doelgroepen nu in aanmerking voor een bibliotheekabonnement. De Stichting Leergeld heeft extra subsidie ontvangen om aan schoolgaande kinderen laptops te verstrekken. De opmerking rondom sociale alarmering en maaltijdvoorzieningen heeft geleid tot een wijziging in het voorzieningenaanbod voor chronisch zieken; dit leidt ertoe dat rechthebbenden niet allerlei bonnetjes hoeven aan te leveren (i.t.t een aanvraag voor bijzondere bijstand). De uitvoering is makkelijker dan via de bijzondere bijstand. Dit is verruimd en het bedrag is opgehoogd. Om werklozen te stimuleren met een financiële prikkel komen zij in aanmerking voor een premie bij uitstroom naar werk. Aanbeveling 6 - Stel een communicatieplan op om het bereik binnen de doelgroepen te verbeteren. Aanbeveling 7 - Informeer maatschappelijke organisaties doorlopend over het aanbod in regelingen en maak afspraken over de wijze van signalering en doorverwijzing.

Omdat deze aanbevelingen in elkaars verlengde liggen, behandelen we deze gezamenlijk. Om het bereik van de regelingen binnen het armoedebeleid te vergroten is ingezet op betere communicatie richting doelgroepen, zo is toegelicht tijdens de interviews. Daartoe heeft een communicatiemedewerker van de gemeente Drimmelen een communicatieplan opgesteld. De aanpak bestaat uit verschillende onderdelen: zo wordt via de lokale krant en de gemeentelijke website maandelijks (gemeentelijke) regelingen onder de aandacht gebracht. Via welzijnsorganisatie Surplus wordt structureel aandacht besteed aan schuldhulpverlening en preventie. Alle verenigingen, welzijnsinstellingen en andere relevante organisaties hebben ter verspreiding folders ontvangen van de gemeente waarin informatie wordt gegeven over gemeentelijke regelingen en hoe inwoners daarvoor in aanmerkingen kunnen komen. Eind 2021 zal uit de monitor van Kwiz moeten blijken of deze inspanningen leiden tot een toename van het gebruik van de regelingen, waarbij geïnterviewden de kanttekening hebben geplaatst dat het lastig is om een eventuele stijging van het gebruik direct toe te schrijven aan de inzet op betere communicatie over de regelingen. Een ander belangrijk voorbeeld is de introductie van het Zorgcafé.

Dit is een door de gemeente geïnitieerde periodieke netwerkbijeenkomst met als doel om het netwerk en de contacten tussen verschillende zorgpartijen in de regio te versterken. Werkwijzen en acties kunnen hier op elkaar worden afgestemd. Binnen het Zorgcafé wordt gezamenlijk met de ketenpartners gewerkt aan de transformatie, zo blijkt uit de gesprekken. Aanbeveling 8 - Ga binnen de ontwikkeling van een integrale aanpak binnen het sociaal domein na of en in hoeverre financiële problematiek onderdeel uitmaakt van een bredere problematiek. Aanbeveling 9 - Zet het aanbod voor cursussen voor het aanleren van financiële vaardigheden maximaal in. Omdat deze aanbevelingen in elkaars verlengde liggen, behandelen we deze gezamenlijk. Wanneer inwoners zich melden bij de gemeente met een hulp- of ondersteuningsvraag wordt met toepassing van het nieuwe beleid de integrale toets toegepast.15 Dat betekent dat de 14 Raadsbesluit van 11 april 2019. 15 Beleids- en uitvoeringsplan minima en schuldhulpverlening 2019 – 2023, p 27.

21

Doorwerking Rekenkameronderzoek gemeente Drimmelen

gemeente domeinoverstijgend de situatie in beeld brengt door te vragen naar de situatie op alle leefgebieden. Dat betekent dat ook financiële problematiek in ogenschouw wordt genomen bij het beoordelen van de situatie. Door nieuwe wetgeving is de gemeente in een eerder stadium ervan op de hoogte of een inwoner schulden of betalingsachterstanden heeft. Op die manier kan eerder ondersteuning worden geboden zodat het verder oplopen van schulden kan worden voorkomen. Op scholen wordt aan voorlichting gedaan om schuldenproblematiek te voorkomen. Via schuldhulpverlening wordt ingezet op preventie om schulden in een vroegtijdig stadium te voorkomen. Eens per zes weken is overleg met Surplus, de uitvoerders van schuldhulpverlening in de gemeente. Daar zijn ook maatschappelijk werkers en sociaal raadslieden bij betrokken. Surplus krijgt subsidie voor het aanbieden van cursussen op het gebied van financiële vaardigheden. Deze cursussen zijn bedoeld voor inwoners die al bekend zijn bij Surplus, maar staan ook open voor inwoners die zichzelf aanmelden voor de cursus of inwoners die zijn doorverwezen door partners van de gemeente. Ook met woningcorporaties zijn afspraken gemaakt over het melden en doorverwijzen in geval van schuldenproblematiek. Vanaf 2021 wordt er meer aandacht, tijd en geld geïnvesteerd in preventieve schuldhulpverlening (via het bedrijf Inforing).

Aanbeveling 10 - Concretiseer de doelen en doelgroepen van het armoedebeleid. In het Beleids- en uitvoeringsprogramma minima en schuldhulpverlening 2019 – 2022 worden, behalve kinderen en laaggeletterden, geen andere concrete doelgroepen onderscheiden. Voor deze doelgroepen worden concrete maatregelen benoemd, zoals het Kindpakket en voorzieningen via Stichting Leergeld en maatregelen om laaggeletterdheid tegen gaan. Andere doelgroepen worden weliswaar genoemd, maar van categorisering van doelgroepen en van een expliciete koppeling met doelen en middelen is geen sprake.16 Wel is expliciet in het beleid opgenomen dat kinderen nooit de dupe mogen zijn van armoede en worden huishoudens met verschillende inkomens onderscheiden.17 In het beleid worden in algemene zin maatregelen genoemd om armoede tegen te gaan. Voor het merendeel van de maatregelen geldt dat alle doelgroepen daarvoor in aanmerking komen. Dat is ook de reden dat in het beleid niet per doelgroep de maatregelen beschreven zijn, zo blijkt uit de gesprekken. De volgende stap die de gemeente wil zetten is kunnen aantonen of het beleid bijdraagt aan het realiseren van de doelen. Hiervoor is een extern bureau (Kwiz) ingeschakeld dat gaat onderzoeken wat de maatschappelijke effecten zijn van het gemeentelijke beleid.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=drimmelen&id=fb434867-5783-4f4c-a8da-bcdc1ad1313e