10 02 Bijlage Ontwerp WRP Drimmelen definitief.pdf
Tekst van het document
6.3.1
Visie klimaatadaptatie Zowel lokaal als regionaal wordt er invulling gegeven aan een visie en een strategie over de manier van omgaan met klimaatveranderingen en klimaatadaptatie. Daarvoor zijn er zowel regionaal als lokaal klimaatstresstesten uitgevoerd en zijn er ook risicodialogen gevoerd. Regionaal is de strategie vastgelegd in de Uitvoeringagenda Ruimtelijke adaptatie ZuidNederland (2021), terwijl lokaal gewerkt wordt aan een uitvoeringsagenda door het samenwerkingsverband WE4Climate, waar de gemeente Drimmelen deel van uit maakt. Nu al is duidelijk dat de zowel regionaal als lokaal ingezet wordt op de onderstaande aspecten. • Infiltreren daar waar het kan (ondergrond afhankelijk) • Tijdelijk vasthouden van het water in het eigen gebied (indien doelmatig) • Creëren van waterberging in het eigen gebied
Water- en Rioleringsplan Drimmelen definitief rapport
-39-
R038.P230/R008/RHOU 17 februari 2023
• • • •
Vergroenen van het stedelijk gebied, zowel de openbare ruimte als de particuliere percelen Beperken van verhardingen, verhardingen zijn waterdoorlatend of lopen rechtstreeks af naar openbaar groen of naar het oppervlaktewater Klimaatadaptief bouwen Acceptatie van water op straat (waterhinder)
De gemeente Drimmelen sluit met haar visie op klimaatadaptatie hier volledig op aan. In de eerder aangehaalde ‘Toekomstvisie 2040’ (2020) van de gemeente Drimmelen is onder meer het toekomstperspectief ‘een toekomstbestendige gemeente’ uitgewerkt, waarin klimaatadaptatie een prominente rol heeft. Daaruit is de onderstaande visie op klimaatadaptatie te destilleren. ‘De gemeente Drimmelen werkt circulair (energie) en is klimaatbestendig en waterrobuust ingericht. De kernen van Drimmelen zijn groen. Er zijn volop bomen en groene perken en ook de particuliere erven zijn veel meer als tuin ingericht. Bij alle nieuwe woningen zit standaard een stuk groen. Dankzij slimme oplossingen zijn de nadelige effecten van klimaatverandering (zoals wateroverlast en hittestress) zo minimaal mogelijk merkbaar. De nadelige effecten die er zijn, zullen we accepteren. In Drimmelen heb je droge voeten en een koel hoofd.’ Vanuit de klimaatvisie zijn er vijf ambities te formuleren om de gemeente Drimmelen tot een toekomstbestendige gemeente te maken. Deze ambities raken voor een deel aan de inhoud van dit Water- en Rioleringsplan, maar overstijgen die ook deels of bevinden zich op aanpalende beleidsveleden. De uitwerking van de ambities in doelstellingen is derhalve opgenomen in bijlage 4 van dit WRP. Een deel is ook opgenomen in de ambitiematrix klimaatadaptatie op de volgende pagina.
Integraliteit is van groot belang op het gebied van adaptatie. Daar waar er daarom een directe link ligt met het WRP Drimmelen, met name op het gebied van omgaan met neerslag, is dit in de navolgende paragrafen uitgewerkt. De onderstaande klimaatambities zijn geformuleerd. 1. In Drimmelen heb je en hou je droge voeten! 2. Een koele woonomgeving in 2040 3. Drimmelen bestand tegen extreme droogte 4. Gevolgen overstromingen worden beperkt 5. Gemeente Drimmelen: een klimaatadaptieve organisatie Het proces van klimaatadaptatie moet periodiek herhaald worden met een frequentie van eenmaal per zes jaar. Indien zich in een (deel)gebied nauwelijks grote wijzigingen hebben voorgedaan, kan het proces in een geminimaliseerde vorm worden uitgevoerd. Aanleiding voor aanpassingen kan een wijziging van inzichten zijn of het optreden van klachten die eerder niet bekend waren.
Water- en Rioleringsplan Drimmelen definitief rapport
-40-
R038.P230/R008/RHOU 17 februari 2023
Tabel 6.1: ambitiematrix klimaatadaptatie
Water- en Rioleringsplan Drimmelen definitief rapport
-41-
R038.P230/R008/RHOU 17 februari 2023
6.3.2
Hemelwaterzorgplicht Het klimaatadaptief handelen van de gemeente is mede een invulling van de gemeentelijke hemelwaterzorgplicht die in de Waterwet is benoemd. De hemelwaterzorgplicht is in de Waterwet (artikel 3.5) vastgelegd met de onderstaande bewoordingen. 1. De gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders dragen zorg voor een doelmatige inzameling van het afvloeiend hemelwater, voor zover van degene die zich daarvan ontdoet, voornemens is zich te ontdoen of zich moet ontdoen, redelijkerwijs niet kan worden gevergd het afvloeiend hemelwater op of in de bodem of in het oppervlaktewater te brengen. 2. De gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders dragen tevens zorg voor een doelmatige verwerking van het ingezamelde hemelwater. Onder het verwerken van hemelwater kunnen in ieder geval de volgende maatregelen worden begrepen: de berging, het transport, de nuttige toepassing, het, al dan niet na zuivering, terugbrengen op of in de bodem of in het oppervlaktewater van ingezameld hemelwater, en het afvoeren naar een zuiveringtechnisch werk.
De hemelwaterzorgplicht heeft betrekking op het op een perceel verzameld hemelwater, waarvan de houder zich niet anders kan ontdoen dan door het aan de gemeente als inzamelaar over te dragen. De zorgplicht omvat in beginsel dan ook niet meer, dan het door de gemeente aanbieden van een voorziening, waarin het hemelwater geloosd kan worden. Er bestaat een beleidsmatige voorkeur voor gescheiden rioleren. Bij nieuwbouwwijken wordt deze situatie direct gerealiseerd, in bestaande situaties wordt dit nader afgewogen. Aandachtspunten in dit geval zijn het voorkomen van foutieve aansluitingen en het voorkomen van problemen met ontluchting. De perceeleigenaar draagt de eerste verantwoordelijkheid om het overtollige hemelwater te bergen op zijn eigen perceel. De gemeente heeft vervolgens een inspanningsverplichting om, als dit niet mogelijk is, het overtollige hemelwater te ontvangen en af te voeren. Daarin kent de gemeente een zekere beleidsvrijheid. Dit houdt in dat, afhankelijk van de lokale situatie, de meest doelmatige oplossing zal worden gekozen voor de inzameling en verdere verwerking van het hemelwater. Een kernwoord hierbij is de doelmatige inzameling van het hemelwater. De gemeente toetst op overtolligheid van het aangeboden hemelwater en de mate waarin het hemelwater doelmatig kan worden verwerkt alvorens wordt overgegaan tot het inzamelen van het hemelwater.
Doelmatigheid uit zich hierbij onder meer in een afweging van de kosten van maatregelen, mogelijkheden om aan te haken bij andere maatregelen (bijvoorbeeld afkoppelen), de duurzaamheid van maatregelen, aspecten ten aanzien van beheer en onderhoud en uniformiteit (één gelijke maatregel voor een hele straat in plaats van diverse ad-hoc oplossingen). De hemelwaterzorgplicht houdt echter ook in, dat de gemeente verantwoordelijk is voor het bergen van hemelwater in het openbaar gebied. Dat is immers haar eigendom. Gerechtelijke uitspraken uit het verleden, waarbij de gemeente aansprakelijk was voor
Water- en Rioleringsplan Drimmelen definitief rapport
-42-
R038.P230/R008/RHOU 17 februari 2023
schade door hemelwater dat vanaf openbaar gebied particuliere woningen binnenliep, laat zien dat de gemeente zorgvuldig met deze verantwoordelijkheden dient om te gaan. De gemeente Drimmelen treft in principe enkel maatregelen in de openbare ruimte. Uit doelmatigheidsoverwegingen worden afkoppelmaatregelen meegenomen in de uitvoering van een project. Het ontharden van particuliere terreinen is een punt van aandacht in de ontwerpfase van een project. Het oppervlakkig afvoeren van hemelwater is afhankelijk van de mogelijkheden van een gebied. In bestaande situaties, waar geen oppervlaktewater aanwezig is of er geen ruimte of mogelijkheid is om infiltratievoorzieningen aan te leggen, zal noodzakelijkerwijs gekozen moeten worden voor ondergrondse oplossingen. Bij nieuwe ontwikkelingen zal nadrukkelijk gekeken worden naar de mogelijkheden van oppervlakkige afvoer en/of het niet aanleggen van een hemelwaterstelsel.
6.3.3
Voorkomen van wateroverlast Zoals genoemd leidt klimaatverandering tot het vaker ontstaan van lokale, hevige regenbuien. Het rioolstelsel kan het aanbod van hemelwater in zulke extreme gevallen niet altijd goed aan, waardoor water-op-straat optreedt. Deze water-op-straat situaties zijn nagenoeg onvermijdelijk, waardoor soms waterhinder of -overlast kan ontstaan en in sommige gevallen zelfs schade. Ten aanzien van het beperken van wateroverlast in het algemeen is de gemeente op verschillende fronten actief. Het verminderen van het risico op wateroverlast is daarbij het belangrijkste doel. Water kan soms nog op straat blijven staan (waterhinder), maar de inzet is dat water niet de woningen binnen kan lopen (schade). Waterhinder
= plasvorming op straat en/of kortdurend water-op-straat (<2uur), geen problemen voor woningen of stremming van vitale infrastructuur.
Wateroverlast = langdurige en ruime plasvorming en/of water-op-straat (<12 uur), problemen rondom woningen of bedrijven (niet binnen) en de openbare ruimte, lokale infrastructuur tijdelijk of deels gestremd. Waterschade
= water stroomt bebouwing binnen en er is sprake van schade, vitale infrastructuur (bijvoorbeeld wegen naar kwetsbare voorzieningen) is gestremd.
De gemeente Drimmelen legt de grens primair bij het voorkomen van schade aan eigendommen en het belemmeren van de veiligheid in een gebied. Verder wordt wateroverlast zoveel als mogelijk voorkomen (doelmatigheidsafweging). Bij wateroverlast en bij het ontstaan van schade is voorts de afweging of dit een incident is (overmacht) of dat er sprake is van een structureel probleem. Indien aanrijtijden van politie, ambulance en
Water- en Rioleringsplan Drimmelen definitief rapport
-43-
R038.P230/R008/RHOU 17 februari 2023
brandweer in het geding komen door wateroverlast in de hoofd-aanrijroutes zal onderzocht worden of (tijdelijke) maatregelen het knelpunt kunnen verminderen. Belangrijk in dit alles is het besef dat het praktisch en financieel onmogelijk is om iedere neerslagsituatie te verwerken via de riolering. De riolering heeft, net als andere infrastructuur, uit het oogpunt van doelmatigheid een maximale capaciteit. Als de ondergrondse leidingen volledig gevuld zijn, moet het hemelwater bovengronds worden geborgen en afgevoerd. Hierbij valt te denken aan straten, parkeerterreinen en openbaar groen. Water-op-straat is daarmee een belangrijke vorm van waterberging en een essentieel deel van de oplossing om wateroverlast te voorkomen, hoe hinderlijk het soms ook is. Maar schade (bijvoorbeeld doordat water woningen binnenstroomt) moet zoveel als mogelijk worden voorkomen. Maatregelen zijn er dan ook op gericht om de kans op wateroverlast te verkleinen. Bij de uitwerking en het uitvoeren van maatregelen wordt nadrukkelijk ook aandacht besteed aan de eigen verantwoordelijkheid van bewoners en particuliere perceeleigenaren. Daar waar water op eigen terrein geborgen kan worden en de hoeveelheid particuliere verharding beperkt blijft of verminderd wordt, neemt de kans op wateroverlast af.
Over deze principes zullen bewoners zowel bij specifieke projecten als in het algemeen worden geïnformeerd en zij worden gestimuleerd om hierin hun verantwoordelijkheid te nemen. Daarnaast wordt bij (nieuwe) rioleringsberekeningen, maar ook bij afkoppelen, rekening gehouden met intensievere neerslagsituaties. Indien er maatregelen geformuleerd moeten worden, zeker in geval van concrete wateroverlastlocaties, wordt uitgegaan van een integrale benadering. Daarbij wordt de oplossing niet alleen gezocht in ondergrondse infrastructuur, maar juist in het beschouwen van de volledige openbare ruimte. Hierbij wordt ook stil gestaan bij opties als bovengrondse afvoer en berging van overtollig hemelwater in groenzones (klimaatadaptief handelen). Dit soort maatregelen vraagt interdisciplinaire samenwerking tussen de verschillende gemeentelijke afdelingen, maar biedt veel kansen om gezamenlijk op te trekken in de openbare ruimte. Concreet wordt voor rioleringsberekeningen in bestaande gebieden uitgegaan van de onderstaande beleidsuitgangspunten. 1. De algemene richtlijn is ‘geen water op straat’ vanuit de riolering bij een neerslagsituatie ‘bui 08’ conform de Kennisbank Stedelijk Water (omvang van 20 mm neerslag in één uur). 2.
Aanvullend daarop geldt, conform het WRP en de daarvoor beschikbaar gestelde ambitiegelden (vigerend WRP), ‘geen schade’ vanuit de riolering bij bui 09 (omvang van circa 30 mm neerslag in één uur). Dit is uitgewerkt in het BRP (2017). Voor nieuwbouwlocaties geldt dat deze sowieso moeten voldoen aan bui 09. Ook wordt een doorkijk gemaakt met behulp van bui 10 (omvang van 36 mm neerslag). 3. Vanuit het DPRA (DeltaPlan Ruimtelijke Adaptatie) en de daaruit voortvloeiende uitvoeringsagenda wordt de
Water- en Rioleringsplan Drimmelen definitief rapport
-44-
R038.P230/R008/RHOU 17 februari 2023
totale openbare ruimte getoetst aan zogenaamde klimaatbuien van de stichting Rioned (bijvoorbeeld 70 mm neerslag in één uur), waarbij onderzocht wordt wat de bovengrondse effecten zijn van extreme neerslag en de mogelijkheden rondom (bovengrondse) afvoer en berging in de openbare ruimte. Ook worden klimaatdoelen op het gebied van hitte en droogte hierbij betrokken. Buitenom het voorkomen van materiele schade en overlast als gevolg van water op straat is het ook van belang om te voorkomen dat burgers in aanraking komen met verontreinigd (afval)water uit oogpunt van volksgezondheid en het voorkomen van besmetting of ziekte.
Speerpunten komende planperiode ‘klimaatadaptatie’ • Invulling geven aan de klimaatdoelstellingen uit de ambitiematrix klimaatadaptatie (onder andere middels de uitvoeringsagenda). • Klimaatbestendige inrichting van de openbare ruimte en het zoveel als mogelijk voorkomen van wateroverlast en waterschade. • Eigen verantwoordelijkheid en mogelijkheden op eigen terrein onder de aandacht brengen van bewoners en particuliere perceeleigenaren. • Interne en externe afstemming rondom maatregelen en projecten om zoveel als mogelijk werk met werk te maken.
Water- en Rioleringsplan Drimmelen definitief rapport
-45-
R038.P230/R008/RHOU 17 februari 2023
6.4
Onderzoek en planvorming In het kader van een goede rioleringszorg is het belangrijk om inzicht te hebben in de kwalitatieve staat en het functioneren van het rioolstelsel. Waar nodig dient daarvoor onderzoek te worden uitgevoerd en beleidsuitgangspunten te worden vastgelegd
6.4.1
Inspectie Inspectie van de vrijverval riolering en van de gemalen is noodzakelijk om inzicht te hebben in welke kwalitatieve staat de voorzieningen verkeren. Dit is een belangrijk onderdeel, omdat hiermee bepaald wordt of nog voldaan wordt aan de minimaal gestelde eisen voor de betreffende voorziening. De gemeente Drimmelen is voornemens om in deze planperiode haar riolering te inspecteren met een frequentie van eenmaal per 10 jaar ofwel circa 16 kilometer riolering per jaar te inspecteren. Dit is gekoppeld aan de reinigingsronde. Het streven is om zoveel als mogelijk aaneengesloten gebieden (kernen of wijken) te reinigen en te inspecteren. Voorts is er ruimte voor nader onderzoek als de inspectieresultaten of calamiteiten daar aanleiding toe geven. De inspectieresultaten worden vervolgens ingelezen in het rioolbeheersysteem. Voor de inspectiewerkzaamheden is in het verleden een langjarig plan uitgewerkt op basis waarvan de inspecties zijn uitgevoerd. Dit vindt zijn basis in de samenwerking (WE4). Het plan heeft als leidraad gediend in de afgelopen jaren en zal ook, met de opgedane ervaringen, in de komende planperiode op een soortgelijke manier worden voortgezet. Hierbij wordt rekening gehouden met de geconstateerde areaaltoename. Voor de interpretatie van de inspectieresultaten wordt gebruik gemaakt van de NEN-EN 13508-2, inspectie en toestandsbeoordeling van riolen.
Aan de hand hiervan worden per type schade waarschuwings- en ingrijpmaatstaven opgenomen. Op basis hiervan kan worden overgegaan tot reparatie of eventueel vervanging van de riolering. De keuze daarin wordt bepaald door een financiële afweging van de reparatiekosten ten opzichte van de vervangingswaarde van de betreffende leiding. De hoofdgemalen, drukrioleringsgemalen en de pompinstallaties van de randvoorzieningen worden door een externe partij eenmaal per jaar geïnspecteerd. Op basis van de inspectieresultaten wordt jaarlijks een rapportage opgesteld met een beschrijving van de staat van de gemalen en een voorstel voor reparatie of vervangingswerkzaamheden (groot onderhoud). Periodiek worden alle gemalen gecontroleerd conform NEN 3140 (elektrisch). De herhalingstijd is afhankelijk van de geconstateerde toestand.
6.4.2
Berekeningen Het functioneren van het rioleringssysteem kan worden beoordeeld met behulp van modelberekeningen. De resultaten hiervan zijn vastgelegd in het basisrioleringsplan (BRP, 2017).
Water- en Rioleringsplan Drimmelen definitief rapport
-46-
R038.P230/R008/RHOU 17 februari 2023
Het BRP geeft inzicht in het functioneren van de riolering en biedt oplossingen om dit functioneren waar nodig te verbeteren. De geformuleerde maatregelen uit het BRP zijn gericht op zowel het verminderen van de vuilemissie (indien nodig) als op het verbeteren van het hydraulisch functioneren, maar bevatten soms ook structuurverbeteringen in het rioolstelsel of aanpassingen aan rioolgemalen. Bij de maatregelen is bewust een doorkijk gemaakt met intensievere neerslagsituaties in het kader van de klimaatontwikkelingen (bui 09). De geformuleerde maatregelen uit het vigerende BRP zijn, voor zover zij nog niet al zijn uitgevoerd, opgenomen in de vervangingsplanning van dit WRP. Waar mogelijk worden de maatregelen gekoppeld aan reeds geplande vervangingswerkzaamheden of aan andere projecten, zoals herstraatwerkzaamheden of reconstructies. De maatregelen worden ook afgestemd met het waterschap in het kader van de samenhang met het transportsysteem en het watersysteem. De gemeente voert het beleid om haar basisrioleringsplan, of de meer recente benaming, een Systeemoverzicht Stedelijk Water (SSW), gemiddeld eenmaal per vijf à tien jaar te actualiseren. De komende planperiode vindt dit daarom wederom plaats.
6.4.3
Meten en monitoren Meten en monitoren in het rioleringssysteem is een belangrijke onderzoeksactiviteit met een hoge kenniscomponent. Door te meten wordt meer kennis verkregen over het daadwerkelijk functioneren van de riolering. Deze kennis over het functioneren van de riolering vertaalt zich op de lange termijn in kwaliteitsverbetering, beter inzicht, doelmatiger beheer, vermindering van emissies naar het oppervlaktewater en uiteindelijk ook besparingen. In de riolering zelf wordt vooral gemeten middels niveaumeters bij overstorten en andere voorzieningen. De analyse van de verkregen data vindt slecht beperkt plaats. Samenwerking met het waterschap kan hier verbetering in brengen, maar daartoe dienen eerst onderling goede afspraken te worden gemaakt over sturing en het voeren van regie hierbij. De hoofdgemalen worden verder continu gemonitord op hun werking met behulp van de gemaalbeheersoftware van Aquaview++ (draaiuren, waterniveau, et cetera). Ook data van de overstortmeters, grondwatermetingen en regenmeters wordt hierin verzameld. Dit systeem werkt naar tevredenheid en worden doorgezet in de komende planperiode. Het is van belang de meetresultaten goed te blijven interpreteren en mee te nemen bij het formuleren van beheermaatregelen. Speerpunten komende planperiode ‘onderzoek en planvorming’ • Voortzetten kern- en wijkgerichte aanpak reiniging en inspectie.
• Meer actieve analyse en interpretatie van alle verzamelde gegevens uit de hoofdpost
Water- en Rioleringsplan Drimmelen definitief rapport
-47-
R038.P230/R008/RHOU 17 februari 2023
6.5
Vervangingsplanning De vervangingsplanning is een dynamisch document dat, indien nodig, ieder jaar wordt bijgesteld aan de hand van de jaarlijkse inspectieresultaten van delen van de riolering binnen de gemeente en op basis van ontwikkelingen vanuit de ruimtelijke ordening.
6.5.1
Afweging maatregelen Om te komen tot een integraal maatregelenpakket, waar rioolvervanging onderdeel van uit maakt, wordt rekening gehouden met diverse aspecten. De kwaliteit van de rioolleidingen, het functioneren van het stelsel, risico-inschatting als het riool instort en tenslotte de leeftijd van het riolering zijn factoren die benut worden om tot een maatregelkeuze te komen op strengniveau. Daarnaast speelt de noodzaak tot het nemen van maatregelen in het kader van klimaatadaptatie een belangrijke rol hierin. Wat ook een belangrijk aspect is in deze, is de volgordelijkheid van maatregelen. De gemeente Drimmelen werkt bewust aan het bouwen van een hoofdstructuur voor een goede afvoer van afval- en hemelwater. Het prioriteren van maatregelen kent daarin een belangrijke rol. Daarbij kan het voorkomen dat een maatregel in de ene straat uitgevoerd moet worden om een positief effect op een andere locatie te genereren. Onderlinge samenhang en werken vanuit de hoofdstructuur draagt bij aan een goed functionerend en toekomstbestendig rioolsysteem. Aan de hand van de mogelijke rioleringsmaatregelen vindt afstemming plaats met andere werkzaamheden binnen de openbare ruimte, zowel intern als extern. De interne afstemming met andere disciplines (groen, wegen, ruimtelijke ordening) is van essentieel belang om kosten te besparen en overlast voor burgers zoveel mogelijk te voorkomen.
Dat geldt ook voor de afstemming met externe partners, zoals de nutsbedrijven. De resultaten van de afstemming leiden tot een integraal maatregelenplan voor de openbare ruimte. Tot slot wordt voor het opstellen van een integraal maatregelenplan voor de openbare ruimte uitgegaan van een wijk- of kerngerichte aanpak. Door voor grotere, maar afgebakende gebieden een integraal maatregelenplan op te stellen, ontstaat meer armslag en daarmee ruimte om potentiële kansen vanuit verschillende disciplines te verzilveren.
6.5.2
Renovatie of vervanging Bij renovatie en vervanging van de riolering wordt onderscheid gemaakt in levensduur verlengende maatregelen (renovatie) of het volledig nieuw aanleggen van de voorzieningen (vervanging). Renovatie houdt in veel gevallen in dat een leiding en/of inspectieput wordt bekleed met een kunststof bekleding (zogenaamde relining) die beschadigde of lekke riolen hersteld. De keuze voor renovatie of vervanging is afhankelijk van de karakteristieken van een object en de aard van de schade, maar zeker ook van omgevingsfactoren zoals ligging van de
Water- en Rioleringsplan Drimmelen definitief rapport
-48-
R038.P230/R008/RHOU 17 februari 2023
leidingen (weg of tuin), karakter van de weg (druk of rustig), diepteligging, kwaliteit huisaansluitingen (gres), eigendomssituatie en mogelijke combinatie met andere werkzaamheden (bijvoorbeeld herinrichting of afkoppelen). Technische voorwaarden voor relining zijn onder meer zijn dat er een kous (coating) aangebracht moet kunnen worden in de leiding en dat er geen onacceptabele verzakkingen of tegenschot in de rioolstreng aanwezig zijn. Daarnaast is een belangrijke randvoorwaarde voor relinen dat de afmeting van de leiding hydraulisch voldoende is en geen opstuwing veroorzaakt en er dus geen diameteraanpassing moet plaatsvinden. Door relining wordt zowel de instroom van grondwater naar de riolering (rioolvreemd water) als de uitstroom van afvalwater (risico op vervuiling grondwater) voorkomen. De instroom van grondwater heeft een negatief effect op het functioneren van de rioolwaterzuivering. Voor de uiteindelijke afweging tussen vervangen en relinen wordt door de gemeente Drimmelen gebruik gemaakt van het processchema dat is opgesteld binnen de samenwerking en is opgenomen in de rapportage ‘doelmatig beoordelen en vernieuwen van riolen’(2015). Een goede afweging volgens dit proces moet leiden tot een zowel technisch als financieel zo optimaal mogelijke keuze.
De gemeente Drimmelen zoekt, gesteund door de ervaringen vanuit de samenwerking, naar een risicogestuurd beheer en onderhoud en het zo optimaal mogelijk in stand houden van haar rioolstelsel (assetmanagement).
6.5.3
Afkoppelen Een belangrijke duurzame maatregel om de vuilemissie uit de gemengde riolering terug te dringen, de doelmatigheid van de afvalwaterketen te vergroten en de kans op wateroverlast te verkleinen, is het afkoppelen van verhard oppervlak. Het primaire doel van afkoppelen is het ontvlechten van afvalwater en (schoon) hemelwater. Afkoppeloplossingen worden niet alleen gevonden in (regenwater)leidingen, maar ook in oppervlakkige afstroming, wadi’s of, waar mogelijk, infiltratie. Ook het terugdringen of beperken van de hoeveelheid verharding speelt bij afkoppelen een rol. In geval van het realiseren van nieuwe voorzieningen bij bestaande bebouwing wordt gezocht naar participatie van burgers. Afkoppelen maakt deel uit van het rioleringsbeleid van de gemeente, maar wel met de aantekening dat dit doelmatig moet gebeuren (in lijn met de rapportage ‘scheiden van de riolering, doelmatig of niet’ (Werkeenheid 4, 2014)). Daarbij wordt er naar gestreefd om structureel afkoppelkansen te signaleren en te verzilveren, bijvoorbeeld op locaties waar kan worden meegelift met andere werkzaamheden zoals rioolvervanging, herstraatwerkzaamheden of herbouwprojecten in bestaand gebied. Het afkoppelen geschiedt zorgvuldig, met aandacht voor risico’s ten aanzien van de waterkwaliteit en aandacht voor beheer- en onderhoudsaspecten, met name in bestaande gebieden.
Ook wordt gewaakt voor kapitaalvernietiging. Dit alles heeft tot doel om te
Water- en Rioleringsplan Drimmelen definitief rapport
-49-
R038.P230/R008/RHOU 17 februari 2023
komen tot robuuste en flexibele rioolstelsels die de klimatologische ontwikkelingen aankunnen. Afkoppelen (zowel bovengronds als ondergronds) is geen doel op zich, maar wordt als potentiële maatregel overwogen in relatie tot de meest actuele inzichten in kosten, beheer en onderhoud, effecten op wateroverlast en vuilemissie, en dergelijke. Iedere keer wordt daarvoor een doelmatigheidsafweging gemaakt, waar deze aspecten bij worden betrokken. Bij elk project zal, afhankelijk van de mogelijkheden van een gebied, een keuze gemaakt worden voor ondergronds dan wel bovengronds afkoppelen. Burgers zullen, indien van toepassing, actief betrokken worden bij het afkoppelen en opvangen van regenwater op eigen terrein. Het vervangen van verharding door groen op eigen terrein kan bijdragen aan een lagere belasting van het rioolstelsel, het vergroten van de biodiversiteit, het verminderen van het risico van verdroging, het aanvullen van het zoete grondwater en het verlagen van de hittestress in bebouwd gebied. Ook geldt dat, naarmate er minder regenwater afvloeit naar het gemengde stelsel, het risico van verdund afvalwater op straat met risico’s voor de gezondheid van de bewoners kleiner wordt.
Indien blijkt dat (onbedoeld) regenwater op de drukriolering zit en voor overlast zorgt, zal onderzocht worden waar de foutaansluitingen vandaan komen en worden de eigenaren verplicht worden om deze foutaansluitingen van de drukriolering af te halen. Bij afkoppelwerkzaamheden is te allen tijde afstemming met het waterschap noodzakelijk in verband met de capaciteit van het ontvangende oppervlaktewater.
6.5.4
Uitgangspunten vervanging Vervanging van riolen of gemalen vindt in hoofdzaak plaats op basis van de kwalitatieve staat. De ouderdom speelt een ondergeschikte rol. De staat en de functie van de bovenliggende weg daarentegen zijn wel belangrijk in de afweging. Afstemming van het wegbeheer en het rioolbeheer is essentieel om de lastendruk van de burgers zo laag mogelijk te houden. Ook de aanpak van wateroverlastlocaties en klimaatadaptieve maatregelen speelt steeds meer een rol. Bij rioolvervangingsprojecten of wegreconstructies worden de huisaansluitingen in de openbare ruimte ook vervangen (tot aan de erfgrens, in overleg met de eigenaren). De huiseigenaren zal geadviseerd worden om indien nodig ook hun huisaansluitleiding op eigen terrein te vervangen. Voor de gemiddelde levensduur van de voorzieningen wordt uitgegaan van de onderstaande gegevens. De praktijkervaringen bij vervanging van riolering en gemalen binnen de gemeente Drimmelen bevestigen de waarde van deze uitgangspunten.
Water- en Rioleringsplan Drimmelen definitief rapport
-50-
R038.P230/R008/RHOU 17 februari 2023
• • • • •
Vrijverval riolering Vrijverval riolering (gerenoveerd) Gemalen en randvoorzieningen, bouwkundig Rioolgemalen en drukrioleringsunits, mechanisch/elektrisch Persleidingen
60 jaar 50 jaar 45 jaar 15 jaar 45 jaar
De hoeveelheid verloren berging in het rioolstelsel van Drimmelen is acceptabel. Bij rioolvervanging wordt gestreefd naar het opheffen van verloren berging. Voor het opheffen van verloren berging zijn geen extra financiële middelen gereserveerd.
6.5.5
Concretisering vervangingsplanning Ten behoeve van het inzicht in de kosten en kostendekking is een langjarige vervangingsplanning opgesteld. Daarbij is uitgegaan van de gemiddeld langste levensduur en financiële afschrijvingstermijn van onderdelen van het rioleringssysteem. Uitgegaan wordt van een 60 jarige vervangingsplanning. De eerste 5 jaar van deze planning, overeenkomend met de planperiode, is gebaseerd op concrete keuzes om maatregelen uit te voeren, onder meer gebaseerd op de inspectieresultaten en rioleringsberekeningen (onder andere het BRP). De resterende planning is gebaseerd op leeftijd en een financiële afvlakking om een gemiddeld investeringsniveau te verkrijgen. Maatregelen in het kader van klimaatadaptatie zijn integraal opgenomen in deze planning. Afhankelijk van de resultaten van de rioolinspecties, nieuwe inzichten of ontwikkelingen kan de planning jaarlijks aangepast worden. Bij de behandeling van de jaarlijkse operationele plannen van zowel het riolerings- als wegenbeheer zullen eventuele aanpassingen bestuurlijk worden geaccordeerd. Op de navolgende pagina is de geconcretiseerde planning voor de planperiode opgenomen. Speerpunten komende planperiode ‘vervangingsplanning’ • Een realistische en doelmatige vervangingsplanning, gebaseerd op actuele eenheidsprijzen. Concreet uitgewerkt voor de komende planperiode.
• Gericht bouwen aan de hoofdstructuur, met name ten aanzien van de regenwaterriolering, om zoveel mogelijk toekomstbestendig te zijn.
Water- en Rioleringsplan Drimmelen definitief rapport
-51-
R038.P230/R008/RHOU 17 februari 2023
Tabel 6.1: vervangingsplanning planperiode
Water- en Rioleringsplan Drimmelen definitief rapport
-52-
R038.P230/R008/RHOU 17 februari 2023
6.6
Riolering buitengebied Binnen de gemeente Drimmelen zijn per 1 januari 2022 geen panden bekend die niet voorzien zijn van een voorziening die voldoet aan de eisen van de Regeling lozing afvalwater huishoudens. Alle panden waar afvalwater geproduceerd wordt, zijn voor zover bekend aangesloten op de riolering of een soortgelijke voorziening. De meeste panden in het buitengebied zijn aangesloten op drukriolering of op andere zuiveringsvoorzieningen (IBA). Om de inzameling van afvalwater in het buitengebied middels de drukriolering te kunnen waarborgen, is het aansluiten van hemelwater op de drukriolering verboden.
6.6.1
Regeling buitengebied Per 1 januari 2008 zijn er wettelijke regelingen van kracht voor lozingen in het buitengebied en zijn er eisen gesteld aan de septic tank waar veel huishoudens in het buitengebied gebruik van maken. Deze eisen houden in, dat iedere ongerioleerde lozing moet zijn voorzien van een zuiveringsvoorziening. Deze zuiveringsvoorziening is minimaal een verbeterde septic tank (IBA klasse 1, minimale inhoud 6 m3) conform de eisen van de Regeling lozing afvalwater huishoudens. De aanwezige voorzieningen binnen de gemeente Drimmelen voldoen aan deze eisen, omdat ze klasse IIIa zijn.
6.6.2
Brede zorgplicht De gemeente Drimmelen kiest met dit WRP voor het hanteren van de zogenaamde brede zorgplicht voor niet gerioleerde panden in het buitengebied. Dat betekent dat de gemeente verantwoordelijk is voor de aanleg en het beheer en onderhoud van een zuiveringsvoorziening op het particuliere perceel. De gemeente is eigenaar van deze voorziening en de particuliere gebruiker betaalt rioolheffing of waterschapsbelasting voor het beheer en onderhoud van de voorziening. Dit is in lijn met het beleid uit de voorgaande planperioden. Het is de bedoeling om in overleg met het waterschap het beheer en onderhoud van de IBA’s in de planperiode over te gaan dragen aan waterschap Brabantse Delta. Hier moeten nog nadere afspraken over worden gemaakt.
Speerpunten komende planperiode ‘riolering buitengebied’ • Afspraken maken met waterschap Brabantse Delta om te komen tot overdracht van het beheer en onderhoud van de IBA’s.
Water- en Rioleringsplan Drimmelen definitief rapport
-53-
R038.P230/R008/RHOU 17 februari 2023
6.7
Nieuw te realiseren bebouwing
6.7.1
Algemeen Voor nieuwe (particuliere) bouwwerken in bestaand gebied geldt het beleid, dat het huishoudelijk afvalwater, het hemelwater en het grondwater gescheiden moeten worden aangeboden conform het Bouwbesluit 2012. Op die manier kunnen deze huisaansluitingen eenvoudig worden opgepakt bij toekomstige afkoppelwerkzaamheden. Riolering dient te voldoen aan de eisen conform de NEN 3215 (Gebouwriolering en buitenriolering binnen de perceelgrenzen) en de NTR 3216 (Riolering van bouwwerken). Alle nieuw te realiseren bebouwing binnen de gemeente wordt aangesloten op de gemeentelijke riolering, op drukriolering of via een alternatieve voorziening die voldoet aan de eisen van de Regeling lozing afvalwater huishoudens. Dit wordt afgedwongen door ongezuiverde lozingen op oppervlaktewater en in de bodem niet toe te laten. Bij de omgevingsvergunning wordt melding gemaakt van de verplichting aan te sluiten op de riolering. Binnen de bebouwde kom of daar waar binnen 40 meter een gemeentelijk riool aanwezig is, dient verplicht te worden aangesloten op het gemeentelijke rioolstelsel. Dit afstandscriterium geldt vanaf de perceelsgrens. Bij nieuwbouw zal het hemelwater gescheiden worden afgevoerd en infiltreren in de bodem of rechtstreeks afstromen naar het oppervlaktewater. Indien infiltratie mogelijk is, geldt dat als uitgangspunt.
Indien het hemelwater wordt afgevoerd, vindt dit in principe oppervlakkig plaats of, wanneer dat niet mogelijk is, met behulp van regenwaterriolering. Belasting van de riolering en de rioolwaterzuiveringsinstallatie met schoon water wordt daarmee voorkomen (‘vasthouden-bergen-afvoeren’). Ook worden aspecten als droogte, veilige bouwhoogte en drooglegging beschouwd. Voor iedere ontwikkeling die leidt tot nieuwe verharding of een toename aan verharding, geldt een bergingseis conform de regels uit de Keur van waterschap Brabantse Delta. Daarin is opgenomen dat voor verharding boven de 500 m2 een bergingseis geldt van 60 mm over het verharde oppervlak.
6.7.2
Incidentele nieuwbouw in landelijk gebied Bij incidentele nieuwbouw in het landelijk gebied op locaties waar geen riolering aanwezig is binnen een straal van 40 meter vanaf de perceelsgrens en waar in de planperiode van dit WRP geen riolering zal worden aangelegd, vindt in eerste instantie de toetsing plaats of er wel of niet invulling gegeven zal worden aan de zorgplicht voor het inzamelen van afvalwater. Indien dat niet het geval is, zal in de omgevingsvergunning worden opgenomen dat het vrijkomende afvalwater niet ongezuiverd op oppervlaktewater of in de bodem mag worden geloosd. Iedere nieuwe lozing dient te voldoen aan de eisen conform de Regeling lozing afvalwater huishoudens.
Water- en Rioleringsplan Drimmelen definitief rapport
-54-
R038.P230/R008/RHOU 17 februari 2023
De gemeente zal bij bouwaanvragen voor deze nieuwbouw een melding doen aan de waterkwaliteitsbeheerder en de betrokkenen naar haar doorverwijzen. In geval van bodemlozingen ligt de verantwoordelijkheid bij de gemeente. In het geval van nieuwe bedrijfsmatige lozingen is de aard en de omvang van de lozing bepalend voor de wijze van lozen. Er wordt bepaald of een lozing al dan niet op de riolering dient plaats te vinden of, indien dit niet rendabel blijkt te zijn, welke vorm van lozen dan wordt toegestaan (Activiteitenbesluit). Dit gebeurt in nauwe samenwerking met het waterschap die als waterkwaliteitsbeheerder daar een belangrijke rol in speelt.
6.7.3
Projectmatige nieuwbouw Bij projectmatige nieuwbouw worden de voorzieningen voor de afvoer van afvalwater en hemelwater (bijvoorbeeld uitleggers naar de hoofdriolering) en eventueel voor grondwater aangelegd bij het bouwrijp maken van de locatie. De kosten hiervoor worden opgenomen in de exploitatieopzet en verrekend met de grondeigenaar en/of ontwikkelaar. Alle nieuwbouw- en herstructureringsprojecten worden toekomstbestendig uitgevoerd, waarbij het scheiden van afvalwater en hemelwater (ontvlechten) de norm is. Verhard oppervlak wordt volledig afgekoppeld en waar mogelijk dient regenwater op eigen terrein te worden gebufferd. Afhankelijk van de karakteristieken van het gebied wordt een keuze gemaakt tussen bovengronds of ondergronds verwerken van regenwater. In een rioleringsplan (of waterparagraaf) zal worden nagegaan waar hemelwater kan worden ingezet voor de lokale waterhuishouding en aan welke eisen moet worden voldaan. Het hemelwater dat niet aan deze criteria voldoet, wordt ingezameld en afgevoerd naar de RWZI. Voor de aanleg van de voorzieningen wordt een (riool)ontwerp gemaakt volgens de dan geldende eisen, waarbij de insteek is om een klimaatbestendige openbare ruimte te realiseren en regenwater zoveel mogelijk ter plaatse wordt verwerkt.
Er worden rioleringsberekeningen uitgevoerd (bui 09 en bui 10) en er wordt een risicoafweging gemaakt, waarbij rekening wordt gehouden met verschillende klimaatontwikkelingen (kort hevig nat, langdurig nat, langdurig droog en hittestress). Er wordt tijdig overleg gevoerd met de waterbeheerder (kwantiteit en kwaliteit). In verband met de voorkeur om regenwater op particuliere terreinen op te vangen, is het belangrijk dat dit ook fysiek mogelijk wordt gemaakt. Bij de bouwwerkzaamheden slaat de grond in de (achter)tuinen vaak dicht, doordat er met zwaar materieel over de bouwlocatie wordt gereden. Dit kan leiden tot klachten (richting de gemeente) op het moment dat bewoners intrek nemen in hun nieuwe woning, vaak in de vorm van het melden van een te hoge grondwaterstand. De oorzaak is echter niet de hoge grondwaterstand, maar zogenaamde ‘verkneding’ van de bodem. Op de lagere (klei)laag blijft water staan en er ontstaat een zogenaamde ‘schijn-grondwaterspiegel’. Om dit te voorkomen, wordt de ontwikkelaar verplicht om het perceel ‘diep te spitten’ nadat het is opgehoogd.
Water- en Rioleringsplan Drimmelen definitief rapport
-55-
R038.P230/R008/RHOU 17 februari 2023
Ter voorkoming van foutieve aansluitingen worden bij gescheiden rioolstelsels buizen in twee verschillende kleuren toegepast. De aansluitingen moeten op particulier terrein in dezelfde kleur worden aangelegd. Voor vuilwaterriolering is dit roodbruin, voor regenwaterleidingen is de kleur middelgrijs. In geval van IT-riolering worden meestal groene leidingen toegepast. Het verplicht gebruiken van deze kleuren wordt ook in de omgevingsvergunning opgenomen.
6.7.4
Watertoets Voor alle ruimtelijke plannen moet een watertoets worden uitgevoerd. In deze watertoets wordt aangegeven hoe in het betreffende plan met water wordt omgegaan. Aspecten als oppervlaktewater, grondwater, hemelwater, afvalwater, waterkwaliteit en -kwantiteit, omgevingsfactoren en waterberging komen hierin aan de orde. Met de watertoets wordt de waterbeheerder tijdig betrokken in het ontwerpproces. Het streven is om vanuit de watertoets in de nabije toekomst te gaan komen tot een klimaattoets, waarbij ook de aspecten droogte en hitte worden betrokken. In de openbare ruimte is de zoektocht naar een evenwicht tussen blauw, groen en steen essentieel om de klimaatontwikkelingen het hoofd te bieden. Voldoende ruimte tussen vloerpeil en het niveau van de openbare ruimte zorgt er voor dat water op straat niet direct tot schade aan de woningen leidt. Doorgaande wegen in het plan moeten in principe altijd beschikbaar zijn voor de hulpdiensten.
Water- en Rioleringsplan Drimmelen definitief rapport
-56-
R038.P230/R008/RHOU 17 februari 2023
6.8
Overige aspecten
6.8.1
Vermindering rioolvreemd water Rioolvreemd water is water dat niet op de riolering geloosd zou moeten worden. Dit kan bijvoorbeeld bestaan uit lekwater bij hogere grondwaterstanden, instromend oppervlaktewater (instroom van water), regenwater op drukriolering, water vanuit drainage of afgebroken huisaansluitleidingen. Afvalwateraansluitingen op hemelwaterriolering vallen ook onder rioolvreemd water en hebben grote invloed op de waterkwaliteit. Rioolvreemd water heeft in het algemeen een kostenverhogend effect op het transporteren en zuiveren van afvalwater en veroorzaakt een wezenlijk verhoogde emissie van nutriënten en gevaarlijke stoffen. Voor het opsporen van rioolvreemd water kan onder meer gebruik worden gemaakt van de meetgegevens van waterschapsgemalen en gemeentelijke rioolgemalen. Figuur 6.2: effecten rioolvreemd water
Bij de bepaling van de maatregelen om rioolvreemd water terug te dringen, wordt een integrale afweging gemaakt, waarbij de hoeveelheid rioolvreemd water, de oorsprong van het water, de staat van de riolering, de mogelijkheid om het probleem op te lossen en de afstemming met overige vakdisciplines een rol speelt. Het is niet doelmatig om alleen voor het bestrijden van rioolvreemdwater het riool te vervangen. De kosten die gemaakt worden om de waterdichtheid van het riool te waarborgen, maken in principe deel uit van de kosten van onderhoud en vervanging van het rioolstelsel. Indien er sprake is van aansluitingen van drainage op de gemengde riolering worden deze zoveel mogelijk afgekoppeld als zij gesignaleerd worden bij rioolvervanging. Regenwater op de drukriolering wordt alleen aangepakt als dit een knelpunt oplevert voor de afvoer van het afvalwater. Een kleine hoeveelheid regenwater op de drukriolering kan bijdragen in het voorkomen van aantasting van de ontvangende riolering. Geconstateerde afvalwaterlozingen op regenwaterriolering worden hetzelfde jaar nog overgezet naar vuilwater- of gemengde riolering. De invloed van puur afvalwater op het oppervlaktewater is dermate groot dat dit niet lang kan worden gedoogd.
6.8.2
Diffuse bronnen Een aantal stoffen dat diffuus in het rioolwater terechtkomt, vormt een belasting voor het milieu. Te denken valt hierbij aan zink uit dakgoten, koper uit waterleidingen of minerale olie uit motoren. Er wordt naar gestreefd de emissie van deze stoffen te voorkomen. De
Water- en Rioleringsplan Drimmelen definitief rapport
-57-
R038.P230/R008/RHOU 17 februari 2023
gemeente volgt hierin het landelijk beleid, dat is vastgelegd in het beleid Duurzaam Bouwen (DuBo) met regelgeving voor duurzaam (ver)bouwen in het Bouwbesluit 2012.
6.8.3
Duurzaamheid Ook binnen de rioleringszorg wil de gemeente invulling geven aan duurzaamheid. Duurzaamheid betekent ‘ontwikkelingen uitvoeren die aansluiten op de behoeften van het heden zonder het vermogen van toekomstige generaties om in hun eigen behoeften te voorzien in gevaar te brengen’. Vanuit de gemeentelijke watertaken is er relatie te leggen met thema’s die zijn verwoord in het Programma Duurzaamheid (‘duurzame Big Five’). Uiteraard geldt dat voor klimaatadaptatie, maar ook voor thema’s zoals energietransitie en versterking van de biodiversiteit. Concreet betekent duurzaam omgaan met water bijvoorbeeld dat oplossingen binnen de hemelwaterzorgplicht steeds vaker gezocht worden in meer natuurlijke voorzieningen zoals waterlopen en waterpartijen. Ondergrondse constructies worden waar mogelijk vervangen door bovengrondse oplossingen in de openbare ruimte en waar mogelijk vindt vergroening plaats. Hiermee wordt ingespeeld op klimaatverandering met steeds hevigere neerslagsituaties. Duurzame rioleringszorg draagt bij aan een duurzame bescherming van de volksgezondheid (het primaire doel van de rioleringszorg), maar ook aan de instandhouding van natuur en milieu en waterkwaliteit.
Naast het zoeken naar duurzame oplossingen geeft de gemeente invulling aan het streven naar duurzaamheid door gebruik te maken van duurzame producten als hergebruikt pvc en pompen met een laag energieverbruik (in geval van vervanging van de bestaande pompen). Hiermee wordt invulling gegeven aan aspecten als het hergebruik van materiaal, laag energieverbruik en circulaire economie. Binnen de gemeentelijke rioleringszorg worden nieuwe ontwikkelingen op het gebied van duurzaamheid gevolgd, bijvoorbeeld terugwinning van grondstoffen. Indien zich kansen voordoen, wordt bezien of er nuttige toepassingen zijn binnen de gemeente Drimmelen en worden deze verzilverd. Dit is echter op ad-hoc basis.
Water- en Rioleringsplan Drimmelen definitief rapport
-58-
R038.P230/R008/RHOU 17 februari 2023
7
Beleid grondwater In de Waterwet is de gemeentelijke zorgplicht voor grondwater verwoord. In dit hoofdstuk wordt nader ingegaan op de werkzaamheden die in de komende planperiode in het kader van de grondwaterzorgplicht zullen worden uitgevoerd. Tevens wordt het kader geschetst, waarbinnen deze maatregelen worden uitgevoerd. Vanwege klimaatverandering nemen zowel droge als natte perioden toe in frequentie, waardoor grondwateroverlast en/of -onderlast vaker kunnen optreden. Dit betekent dat de gemeente vaker te maken kan krijgen met meldingen van burgers en bedrijven ten aanzien van grondwaterklachten. Onder meer om bij klachten juist te kunnen handelen, is het van belang dat de gemeente hiervoor beleid beschikbaar heeft, zodat het voor burgers en gemeente duidelijk is wat men van elkaar mag verwachten. Het gemeentelijk grondwaterbeleid bevat onder andere de concretisering van de grondwaterzorgplicht voor het beheergebied van de gemeente, maar beschrijft nog meer aspecten.
7.1
Grondwaterzorgplicht De gemeentelijke grondwaterzorgplicht is verankerd in de Waterwet (artikel 3.6). Daarin staat: 1. De gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders dragen zorg voor het in het openbaar gemeentelijke gebied treffen van maatregelen teneinde structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand voor de aan de grond gegeven bestemming zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken, voor zover het treffen van die maatregelen doelmatig is en niet tot de zorg van de beheerder of de provincie behoort. 2. De maatregelen, bedoeld in het eerste lid, omvatten mede de verwerking van het ingezamelde grondwater, waaronder in ieder geval worden begrepen de berging, het transport, de nuttige toepassing en het, al dan niet na zuivering, op of in de bodem of in het oppervlaktewater brengen van ingezameld grondwater, en het afvoeren naar een zuiveringtechnisch werk.
De gemeente is daarmee formeel verantwoordelijk voor de uitvoering van het grondwaterbeheer in het stedelijk gebied voor zover dat binnen de kaders van de Waterwet is bedoeld. Het WRP is de plaats waar zij haar beleid ten aanzien van de invulling van de grondwaterzorgplicht verwoordt. Uit hoofde van deze zorgplicht dienen gemeenten, binnen de grenzen van doelmatigheid, maatregelen te treffen om structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand te beperken of te voorkomen. Hierbij richt de zorgplicht zich met name op maatregelen van waterhuishoudkundige aard in de openbare ruimte van de gemeente. In het geval dat de maatregelen bestaan uit het aanleggen van (ontwaterings)voorzieningen, valt daar ook het beheer van deze voorzieningen onder. De gemeente heeft nadrukkelijk niet de plicht de grondwaterstand op een (vooraf) vastgesteld peil te houden. Het grondwaterpeil staat onder invloed van zoveel factoren en
Water- en Rioleringsplan Drimmelen definitief rapport
-59-
R038.P230/R008/RHOU 17 februari 2023
reageert dermate onafhankelijk, dat het vasthouden van het peil niet tot de mogelijkheden behoort. Een overzicht van de verantwoordelijkheden op het gebied van grondwater is opgenomen in de navolgende figuur. Figuur 7.1: verantwoordelijkheden grondwater
Een van de aspecten waarin de grondwaterzorgplicht van de gemeente zichtbaar wordt, is het functioneren van het waterloket (de regisseursrol van de gemeente). Het waterloket is de plaats waar burgers meldingen en klachten over grondwater doorgeven (via het frontoffice). Het waterloket is vervolgens de aanjager voor het zoeken naar oplossingen van grondwaterproblemen, maar is niet per definitie de plaats waar de oplossingen worden geformuleerd. Hiertoe kunnen ook andere partijen worden ingeschakeld. Een voorbeeld hiervan is grondwater-problemen bij lintbebouwing langs oudere dijken, waarbij zowel burger als waterschap als gemeente elkaar moeten vinden. Het grondwaterloket draagt zorg voor de communicatie naar de burger toe van de resultaten van dit soort afstemmingstrajecten.
7.2
Grondwateroverlast De gemeente Drimmelen streeft naar een grondwatersituatie waarbij de grondwaterstanden op een natuurlijke manier fluctueren en waarbij geen overlast wordt ervaren als gevolg van structureel te hoge of te lage grondwaterstanden. De perceeleigenaar is zelf verantwoordelijk voor het voorkomen van overlast of schade ten gevolge van grondwater. Dit houdt in dat de perceeleigenaar zelf verantwoordelijk is voor de ontwatering van het eigen terrein, evenals voor het beheer en onderhoud van deze voorzieningen. Behalve door te hoge grondwaterstanden kan ook overlast ontstaan door te lage grondwaterstanden.
Water- en Rioleringsplan Drimmelen definitief rapport
-60-
R038.P230/R008/RHOU 17 februari 2023
Daarbij valt te denken aan schade aan gebouwen door ongelijkmatige zetting en paalrot, maar ook aan schade aan particulier groen. De gemeentelijke zorgplicht richt zich op het openbaar gebied. Eventuele maatregelen zullen daarom ook in openbaar gebied worden getroffen. De grondwaterzorgplicht is, evenals de hemelwaterzorgplicht, een inspanningsverplichting en geen resultaatsverplichting.
7.2.1
Overlast en onderlast Er is onderscheid te maken in grondwateroverlast door te hoge grondwaterstanden en zogenaamde grondwateronderlast door te lage grondwaterstanden. Om overlast te voorkomen en perceeleigenaren de mogelijkheid te bieden hun eigen terrein te ontwateren, stelt de gemeente de bewoners een overnamepunt ter beschikking voor de afvoer van overtollig grondwater. De gemeente zal het aangeboden water afvoeren naar een geschikt lozingspunt. Dit is in volgorde van voorkeur: oppervlaktewater, regenwaterriolering of, als er geen andere doelmatige oplossing voorhanden is, naar de gemengde riolering. De gemeente heeft een ontvangstplicht voor het overtollige grondwater, maar aan de omvang en de aard van het aangeboden grondwater kunnen door de gemeente voorwaarden worden gesteld, evenals bij hemelwater. Burgers dienen de voorschriften over waterdichtheid van gebouwen en afvoer van hemelwater op te volgen die in het bouwbesluit opgenomen zijn. Daarin is onder meer opgenomen, dat woningen die na 1 januari 1993 gebouwd zijn, moeten beschikken over dampdichte vloeren. Ook problemen als gevolg van lekke kelders behoren niet tot de verantwoordelijkheid van de gemeente. Dit is een bouwkundig probleem. In veel gevallen ligt de focus bij grondwater vaak op grondwateroverlast. Voor de toekomst is grondwateronderlast echter ook een realistisch probleem.
Door langdurig droge periodes kan het grondwaterpeil zodanig laag worden dat ongelijke zettingen en paalrot leiden tot schade aan eigendommen. Vanuit klimaatadaptatie is droogte één van de vier thema’s waarvoor een strategie wordt ontwikkeld. Vanuit de Uitvoeringsagenda Ruimtelijke Adaptatie en binnen WE4Climate wordt in de planperiode ingezet op het ontwikkelen van voldoende kennis op dit gebied om de juiste keuzes te maken in de te nemen maatregelen. Het infiltreren van regenwater in de gebieden, waardoor het grondwaterpeil op een acceptabel niveau blijft, wordt naar verwachting een belangrijke maatregel.
7.2.2
Streefwaarden De gemeente wil structurele grondwateroverlast voorkomen. Daarom hanteert de gemeente een streefwaarde voor de maximale grondwaterstand (ontwateringsdiepte) om structurele overlast te voorkomen bij in- en uitbreidingen. Deze streefwaarde is afhankelijk van lokale kenmerken van de betreffende (ontwikkel)locatie. De streefwaarden zijn weergegeven in de navolgende tabel.
Water- en Rioleringsplan Drimmelen definitief rapport
-61-
R038.P230/R008/RHOU 17 februari 2023
Tabel 7.1: streefwaarde gewenste grondwaterstanden
Functie van de grond Bebouwing – wonen en werken • met een kruipruimte • kruipruimteloos Wegen Groen – plantsoenen en perken Groen – sportparken
Streefwaarde grondwaterstand ten opzichte van aanlegniveau < 70 centimeter beneden onderzijde vloer < 50 centimeter beneden onderzijde vloer < 70 centimeter onder het maaiveld < 50 centimeter onder het maaiveld < 50 centimeter onder het maaiveld
Een tijdelijke verhoging van de grondwaterstand boven de norm leidt niet direct tot structurele schade. Daarom wordt als uitgangspunt gehanteerd dat de grondwaterstand maximaal 30 aaneengesloten dagen de norm mag overschrijden binnen een periode van drie jaar. In verband met kans op schade geldt deze tijdelijk toegestane verhoging niet voor wegen (spoorvorming) en sportvelden (bespeelbaarheid). In geval van structurele problemen (groter gebied en langdurige overlast) vindt onderzoek plaats naar de aard en de oorzaak van de grondwateroverlast en/of -onderlast. Hoge(re) grondwaterstanden op percelen van particulieren blijven de verantwoordelijkheid van de perceeleigenaar en daar treft de gemeente geen maatregelen. Wel geeft de gemeente op verzoek advies aan particulieren die hinder ondervinden van hoge grondwaterstanden op hun perceel.
7.3
Grondwatervoorzieningen
7.3.1
Bestaande voorzieningen Binnen de gemeente Drimmelen functioneert een beperkt aantal voorzieningen ten behoeve van het grondwater. Er zijn enkele IT-riolen en drainageleidingen in gemeentelijk eigendom en enkele wadi-voorzieningen in de openbare ruimte. De IT-riolering wordt meegenomen in het reguliere beheer en onderhoud van de riolering. De wadi-voorzieningen voor wat betreft de bovengrond in het groenonderhoud en voor wat betreft de onderliggende leidingen (uitstroomleidingen) in het rioleringsonderhoud. De overige drainageleidingen in het openbaar gebied worden niet altijd met een vaste frequentie onderhouden en doorgespoten. Dit is afhankelijk van de staat en de ligging van de drainage die echter niet overal inzichtelijk is. In de komende planperiode wordt hier nader onderzoek naar gedaan. De drainage van sportvelden, speelterreinen en begraafplaatsen maakt onderdeel uit het reguliere onderhoudsprogramma van de groenafdeling en worden wel jaarlijks met een vaste frequentie onderhouden.
Water- en Rioleringsplan Drimmelen definitief rapport
-62-
R038.P230/R008/RHOU 17 februari 2023
7.3.2
Nieuw te realiseren voorzieningen Bij vervanging van bestaande (lekke) riolering wordt per locatie onderzocht of de gelijktijdige aanleg van drainage noodzakelijk is om overlast te voorkomen. De lokale (bodem)omstandigheden zijn hierin bepalend. Bij nieuw te realiseren bebouwing wordt grondwater in het kader van de watertoets in de planvorming betrokken. Afhankelijk van de resultaten hiervan, wordt besloten of er grondwaterregulerende voorzieningen noodzakelijk zijn. Goed inzicht in de bodemopbouw is hierbij van groot belang. Indien een grondwaterregulerende voorziening wordt aangelegd, is dit meestal drainage. Deze drainage wordt rechtstreeks aangesloten op het oppervlaktewater of op de regenwaterriolering. De nieuwe drainageleidingen dienen te worden opgenomen in het beheersysteem. Bij bouwprojecten zullen ontwikkelaars en andere initiatiefnemers nadrukkelijk gewezen worden op de eis tot het realiseren van voldoende drooglegging en eventueel noodzakelijke maatregelen daarvoor (bijvoorbeeld kleischelpen in kruipruimte of kruipruimteloos bouwen).
7.3.3
Grondwatermeetnet Om gemeente-breed inzicht te verkrijgen in de heersende grondwaterstanden, maar ook in het kader van projecten en gebiedsontwikkelingen voert de gemeente metingen van de grondwaterstand uit met behulp van peilbuizen op diverse locaties. Aan de hand van de meetgegevens ontstaat inzicht in de lokale situatie en kan desgewenst worden nagegaan of maatregelen noodzakelijk zijn. Het beleid van de gemeente is om proactief te reageren op meldingen ten aanzien van grondwateroverlast. Met behulp van de informatie uit het grondwatermeetnet en op basis van gericht nader onderzoek kan onderbouwd gereageerd worden op klachten en meldingen over grondwateroverlast of grondwateronderlast.
Water- en Rioleringsplan Drimmelen definitief rapport
-63-
R038.P230/R008/RHOU 17 februari 2023
8
Beleid oppervlaktewater In dit hoofdstuk wordt de strategie voor het oppervlaktewatersysteem beschreven. Rondom het oppervlaktewater wordt nauw samengewerkt met waterschap Brabantse Delta. Zij is waterkwantiteits- en kwaliteitsbeheerder.
8.1
Overzicht oppervlaktewatersysteem De gemeente Drimmelen valt qua oppervlaktewater binnen het stroomgebied Gat van den Ham. Binnen het stroomgebied zijn diverse waterlopen aanwezig, variërend van stedelijke watergangen tot kleine polder- en bermsloten De belangrijkste grote oppervlaktewateren binnen de gemeente Drimmelen zijn het Gat van den Ham en de Breede Vaart. Figuur 8.1: stroomgebied Gat van den Ham (bron: waterschap Brabantse Delta)
8.2
Beheer en onderhoud Beheer en onderhoud van waterlopen is van wezenlijk belang voor het in stand houden van een goed functionerend watersysteem. In de waterlegger van het waterschap is van deze watergangen vastgelegd wie verantwoordelijk is voor het beheer en onderhoud. In grote lijn kan gesteld worden dat alle watervoerende sloten, vaak als A-watergang aangemerkt, in beheer en onderhoud zijn bij het waterschap. De overige watergangen (B-watergang of bermsloten) zijn in beheer en onderhoud bij de aanliggende perceeleigenaren. Binnen stedelijk gebied is dit alleen de gemeente, om niet elke afzonderlijke bewoner een deel van
Water- en Rioleringsplan Drimmelen definitief rapport
-64-
R038.P230/R008/RHOU 17 februari 2023
het onderhoud te laten uitvoeren. De categorie A-watergangen kennen een onderhoudsfrequentie van tweemaal per jaar. De B-watergangen in het buitenstedelijk gebied worden eenmaal per jaar gemaaid, waarbij 25% gespaard wordt. Dit is bedoeld om de biodiversiteit te versterken. De B-watergangen in het binnenstedelijk gebied en de overstortsloten (opgenomen als Awatergang in de legger) worden tweemaal per jaar volledig uitgemaaid. De overstortsloten worden ook na iedere overstortgebeurtenis uitgemaaid en opgeschoond over een lengte van 500 meter. Voor het uitmaaien van natte waterpartijen (zijnde poelen en vijvers) geldt dat per waterpartij jaarlijks 33% wordt gemaaid. Op die manier wordt bijgedragen aan de biodiversiteit en voldaan aan de wet Natuurbescherming en is de begroeiing nooit ouder dan 3 jaar. Voor de duikers tussen de A-watergangen geldt dat de gemeente verantwoordelijk is voor het constructieve deel en het waterschap voor het schoonhouden van het doorstroomprofiel. Voor de overige duikers geldt dat het beheer en onderhoud veelal belegd is bij diegene waarvoor de duiker is aangelegd (de perceeleigenaar of -gebruiker van het naliggende perceel). De onderstaande kenmerken van het watersysteem zijn bekend.
• totale lengte hoofdwatergangen (categorie A) in beheer bij waterschap • totale lengte overige watergangen (categorie B) buitenstedelijk • totale lengte overige watergangen (categorie B) binnenstedelijk • totale lengte overstortsloten • totaal aantal duikers in beheer en onderhoud
8.3
Maatregelen
8.3.1
Kaderrichtlijn water
342,3 km 67,6 km 11,1 km 13,8 km onbekend
Binnen de gemeentegrenzen van de gemeente Drimmelen zijn er enkele waterlichamen vanuit de Europese Kaderrichtlijn Water Figuur 8.2: waterlichamen Europese Kaderrichtlijn Water aangewezen. Dit betreft met name het binnen de gemeente Drimmelen Gat van den Ham. Deze waterlopen liggen echter buiten het bebouwde gebied van de kernen. Voor het oppervlaktewater heeft de gemeente geen wettelijke zorgplicht. De gemeente heeft echter wel (samen met de andere partijen in het waterbeheer) een resultaatsverplichting voor de maatregelen die gezamenlijk zijn afgesproken voor de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW). Deze maatregelen
Water- en Rioleringsplan Drimmelen definitief rapport