CConstaterende datdrimmelen
Koppel je AI →
Document · PDF

10 02 Bijlage Ontwerp WRP Drimmelen definitief.pdf

Raad 30 maart 2023, gemeente drimmelenBij agendapunt: Water- en RioleringsPlan 2023-202729.389 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 4

Naar aanleiding daarvan is er in Noord-Brant en Limburg de Uitvoeringsagenda Ruimtelijke Adaptatie Zuid-Nederland opgesteld waarin al deze onderwerpen aan bod komen. Hier vandaan gaan de diverse werkeenheden, waaronder ook WE4Climate, aan de slag met een regionale en lokale vertaling.

2.6.2

Regionaal en overig In samenwerking met waterschap Brabantse Delta zijn er afspraken gemaakt ten aanzien van beheer en onderhoud van het stedelijk water. Met het waterschap vindt sowieso regulier afstemming plaats. Daarnaast is onderzoek gedaan naar kostenbesparende alternatieven voor het vergroten van de capaciteit van de rioolwaterzuiveringsinstallatie. In de toekomst wordt mogelijk gezocht naar meer kansen voor optimalisatie in de waterketen (bijvoorbeeld via meten en monitoren). In het kader van de uitvoeringsplanning en de concrete projecten buiten wordt steeds meer de samenwerking gezocht met de kabel- en leidingenbeheerders en woningcorporaties. Projectplanningen, maar ook langere termijnplanningen worden gezamenlijke afgestemd om te komen tot een zo optimaal mogelijke uitvoeringsperiode en zo min mogelijk overlast voor omwonenden.

Water- en Rioleringsplan Drimmelen definitief rapport

-12-

R038.P230/R008/RHOU 17 februari 2023

3

Evaluatie In dit hoofdstuk wordt het vigerende WRP Drimmelen 2018-2022 geëvalueerd. In de evaluatie wordt teruggekeken naar de afgelopen planperiode. Aan de hand van de inhoud van het vigerende WRP wordt vastgesteld welke geplande werkzaamheden daadwerkelijk zijn uitgevoerd en welke niet, welke beleidsuitgangspunten hebben gefunctioneerd en hoe de financiële afwikkeling van de gemeentelijke watertaken is geweest. In de evaluatie wordt de hoofdstukindeling uit het bestaande WRP 2018-2022 gevolgd.

3.1

Algemeen Wanneer op de afgelopen planperiode wordt teruggekeken en het vigerende WRP tegen het licht wordt gehouden, kan wordt vastgesteld dat het plan zijn doel heeft gediend. Het document is regelmatig gebruikt als naslagwerk voor beleidsvragen en toetsing en het heeft de gemeente richting gegeven in de afgelopen planperiode. Met name de hoofdstukken ambitie en strategie spelen hierin een belangrijke rol. In de planperiode is veel aandacht uitgegaan naar het klimaatbestendig inrichten van de openbare ruimte, waarbij ook de ondergrondse infrastructuur zijn steentje moet bijdragen. Het voldoen aan de doelen uit het BasisRioleringsPlan (BRP, 2017), zijnde het voldoen aan de neerslagsituatie bui 09 (is circa 30 mm in één uur), heeft behoorlijk veel impact op de projecten. Het onderwerp klimaatadaptatie is in de afgelopen planperiode ook het belangrijkste aandachtspunt geweest in de regionale samenwerking (WE4Climate) met omliggende gemeenten. In dit samenwerkingsverband wordt gewerkt aan een gezamenlijk uitvoeringsagenda voor de komende planperiode. Ook intern worden steeds meer integrale projecten uitgevoerd, waarbij (reguliere) afstemming met andere afdelingen van groot belang is. Niet alle geplande werkzaamheden zijn uitgevoerd conform planning. Interne en externe afstemming met onder meer bewoners, maar ook de beperkt beschikbare menskracht hebben hier aan bijgedragen.

De beschikbare tijd staat vaak onder druk door (ad hoc) urgente vraagstukken. Financieel zijn de beschikbare budgetten zo efficiënt mogelijk ingezet en zijn strategische keuzes gemaakt welke werkzaamheden prioriteit verdienden en waar combinaties met andere werkzaamheden konden worden gemaakt. Dit is gelijk het grootste aandachtspunt dat naar voren komt uit de evaluatie van de afgelopen planperiode: er is veel druk op de algemene (projecten)planning die een sterk ad-hoc karakter kent. Door de vele veranderingen in de planning van (algemene) civieltechnische projecten in combinatie met beperkte personele en soms ook financiële middelen is de werkdruk erg hoog. Dit heeft gevolgen voor de reguliere riool(vervangings)projecten. Mede vanuit dat perspectief leeft de wens om meer te gaan werken met

Water- en Rioleringsplan Drimmelen definitief rapport

-13-

R038.P230/R008/RHOU 17 februari 2023

gerichte beheerplannen, met een strategische, overkoepelende planning, maar ook aan vertrouwen uit de politiek om te kunnen bouwen aan langere termijn projecten (hoofdstructuren riolering op kernniveau). Inhoudelijk zijn de beleidslijnen uit het WRP gevolgd en zijn ook de reguliere beheer- en onderhoudstaken binnen de daarvoor gestelde budgetten uitgevoerd. Daarmee is het functioneren van het rioleringssysteem in de afgelopen planperiode gewaarborgd.

3.2

Beleidskader, samenwerking en ambitie In het voorgaande WRP is een ambitiematrix opgenomen die bestuurlijk is vastgesteld en waar de budgetten voor deze planperiode op gebaseerd zijn. In de afgelopen planperiode is deze ambitiematrix voor een heel groot deel gevolgd en geconcretiseerd in de uitgevoerde werkzaamheden en projecten. Voorbeelden hiervan zijn het realiseren van het gemeentelijke grondwatermeetnet, het voldoen aan de neerslagsituatie bui 09 (circa 30 mm neerslag in één uur) bij rioolvervangingsprojecten, aandacht voor de oppervlaktewaterkwaliteit (tegengaan van blauwalg) en het inzetten op klimaatbestendige inrichting van de openbare ruimte. Dit laatste aspect, ook wel bekend onder de noemer ‘klimaatadaptatie’ is tevens een belangrijk onderwerp in de regionale samenwerking. De gewezen samenwerking binnen werkeenheid 4 (WE4) vanuit het samenwerkingsverband Samenwerking Water West Brabant (SWWB) is verder gegaan onder de noemer WE4Climate en richt zich op het opstellen van een gezamenlijke uitvoeringsagenda klimaatadaptatie. In de afgelopen periode zijn de meeste doelen van de samenwerking gerealiseerd. Beleidsmatig fungeren diverse beslisbomen nog steeds, financieel is er winst gehaald in het optimaliseren van de afvoer naar de zuivering in relatie tot het wel of niet vergroten van de capaciteit.

En voorts worden vanuit de samenwerking de reinigings- en inspectiewerkzaamheden en het kolkenzuigen gezamenlijk aanbesteed. Intern binnen de gemeente is er een groei in integraal werken en onderlinge, vroegtijdige afstemming (bijvoorbeeld het overleg ‘ruimtelijke initiatieven’). Er is nog winst te behalen in verdere afstemming van een meerjarige uitvoeringsplanning.

3.3

Toestand aanwezige voorzieningen Voor het waarborgen van het functioneren van alle aanwezige voorzieningen worden inspectie- en onderhoudswerkzaamheden uitgevoerd. Deze werkzaamheden zijn conform het geplande schema uitgevoerd, gedeeltelijk vanuit de samenwerking. De algehele conditie van de riolering is goed, met name op de zandgronden. Er ontstaan echter knelpunten in het plannen en uitvoeren van maatregelen die volgen uit de inspectie (projecten). Hierdoor is een achterstand ontstaan. Dit wordt mede veroorzaakt door de beperkt beschikbare menskracht. Naast de maatregelen aan de vrij vervalriolering geldt dit ook voor maatregelen aan de gemalen, persleidingen en drukriolering.

Water- en Rioleringsplan Drimmelen definitief rapport

-14-

R038.P230/R008/RHOU 17 februari 2023

Voor al deze gegevens en het beheren van alle objecten zijn beheerprogramma’s beschikbaar. Er is echter te weinig capaciteit beschikbaar om optimaal gebruik te maken van deze programma’s op het gebied van beheer- en onderhoudsplanning en het analyseren van storingen en dergelijke. Maatregelen ter verbetering van knelpunten in het rioleringssysteem volgen ook uit klachten en meldingen van burgers. Deze komen binnen via het centrale meldingensysteem en worden daar geregistreerd. Daarnaast komen er meldingen binnen via de buitendienst of via de rioolbeheerder. Figuur 3.1: overzicht meldingen

Gemalen

Overigen riolering

Rioolverstopping

2019

2020

Straatkolken algemeen

Wateroverlast

450 400 350 300 250 200 150 100 50 0 2018

2021

2022

* de gegevens van 2018 zijn vanaf 1 april 2018 ** de gegevens van 2022 betreffen de periode tot 1 juli 2022

Op het gebied van beheer en onderhoud van het oppervlaktewater wordt er nog veel op ad-hoc basis gedaan (klachten en meldingen). Verdere inventarisatie van het areaal en de kwaliteit daarvan (watergangen en duikers) is gewenst.

3.4

Strategie riolering De gemeente Drimmelen hanteert de zogenaamde brede zorgplicht voor bewoners in het buitengebied. Daarbij is de gemeente verantwoordelijk voor de aanleg en het beheer en onderhoud van de zuiveringsvoorzieningen. De particuliere eigenaar betaalt daarvoor rioolheffing.

3.4.1

Gegevensbeheer Het rioolbeheersysteem waarin alle basiskenmerken van de objecten worden bijgehouden is goed gevuld en voorzien van actuele informatie. Het verkrijgen van revisie vereist soms nog wat extra inspanning en is niet altijd compleet.

Water- en Rioleringsplan Drimmelen definitief rapport

-15-

R038.P230/R008/RHOU 17 februari 2023

Uit een vergelijking van de huidige gegevens uit het beheerbestand met het voorgaande WRP blijkt dat er sprake is van een toename aan lengte riolering. Dit betreft ongeveer 5%. Deze toename wordt met name gevonden in regenwaterriolering als gevolg van afkoppelwerkzaamheden. Hierbij is de gemengde riolering vervangen en is er (nieuwe) regenwaterriolering bij gelegd. Daarnaast vindt er overdracht van riolering vanuit nieuwbouwlocaties plaats die zorgt voor toename van het areaal (regenwater- en vuilwaterriolering) en wordt nieuwe riolering in het beheerbestand toegevoegd vanuit inventarisaties.

3.4.2

Vervangingsplanning Een groot deel van de vervangingsplanning is gebaseerd op de resultaten van de inspectieplanning in combinatie met de geplande werkzaamheden die voortvloeien uit het BRP (2017). De strategie is om de hoofdafvoer die in het BRP is geschetst te volgen en dit aan te vullen met het vervangen van kwalitatief slechte leidingen die volgen uit de inspecties. Voor alle projecten wordt primair uitgegaan van traditioneel vervangen en waar mogelijk en doelmatig het afkoppelen van verhard oppervlak. Daarbij dient de nieuwe riolering te voldoen aan bui 09, conform de eisen vanuit het WRP. Relining (renovatie) van riolering heeft in de afgelopen periode maar in beperkte mate plaatsgevonden. Ten aanzien van de beschikbare middelen voor de vervangingswerkzaamheden wordt geconstateerd dat deze structureel te laag zijn. Op basis van politieke keuzes zijn de te hanteren eenheidsprijzen aan het begin van de vorige planperiode naar beneden bijgesteld, hetgeen in veel gevallen op projectniveau heeft geleid tot te weinig financiële middelen voor de geplande werkzaamheden. De onderstaande tabel geeft een overzicht van de uitgevoerde projecten en de lengte vervangen / aangelegde riolering. Tabel 3.1: uitgevoerde werkzaamheden

project Rioolvervanging Groenendijk (Lage Zwaluwe) Rioolvervanging Rozenbloemstraat (Made) Rioolvervanging Vijverstraat (Lage Zwaluwe) Rioolvervanging Utrechtlaan (Lage Zwaluwe) Rioolmaatregelen Huijgenstraat / van Goorstraat (Terh.) Rioolvervanging onder langs dijken Lage Zwaluwe Rioolvervanging Parallelweg (Wagenberg) Rioolvervanging Vijverstraat Rioolvervanging Marktstraat Made Rioolvervanging Terheijden Midden Rioolvervanging Molenplein (centrumplan Made) Totaal

Water- en Rioleringsplan Drimmelen definitief rapport

-16-

2018 [m1] 1.571 763

2019 [m1]

2020 [m1]

2021 [m1]

520 352 260 3.698 29

2.334

1.132

3.727

520 210 1.051 235 2.016

R038.P230/R008/RHOU 17 februari 2023

3.5

Strategie grondwater In de afgelopen planperiode heeft de gemeente Drimmelen een gemeente-breed grondwatermeetnet gerealiseerd, mede om invulling te geven aan haar gemeentelijke grondwaterzorgplicht. Met dit meetnet, dat 42 peilbuizen omvat verspreid over de verschillende kernen, wordt inzicht verkregen in de gemiddelde grondwaterstanden binnen de gemeente. In geval van vragen, maar ook bij klachten of calamiteiten kan van deze gegevens gebruik worden gemaakt. Naast de peilbuizen heeft de gemeente ook drainage in openbaar gebied in beheer en onderhoud. Nieuwe drainage is beperkt aangelegd in de planperiode. Alle bekende gemeentelijke drainage in openbaar gebied wordt meegenomen in het reguliere onderhoudsprogramma (eenmaal per 5 jaar).

3.6

Strategie oppervlaktewater Ten aanzien van de maatregelen aan het oppervlaktewatersysteem is er regelmatig overleg met het waterschap op basis van het watergangen- en bermenbestek (maaien). Daarbij vindt kennis- en gegevensuitwisseling plaats. In de planperiode is gestart met ecologisch maaibeheer. Dat creëert een langzamere afvoer van water (vasthouden) en vergroot de ecologische waarde. Ook is een start gemaakt met het baggeren van de watergangen, waarbij specifiek wordt gekeken naar de bestrijding van blauwalg. In de planperiode zou er verder meer inzicht in de duikers moeten worden verkregen. Door inventarisatie en inspectie zou een onderhoudsplanning kunnen worden opgesteld. Vooralsnog loopt er nu alleen een pilot voor het opschonen van duikers bij het baggeren van B-watergangen binnen de bebouwde kom. Verdere inventarisatie van de duikers, maar ook actualisatie van beheerplannen heeft niet plaatsgevonden.

3.7

Middelen en kostendekking Het hoofdstuk ‘middelen en kostendekking’ geeft inzicht in de vooraf geplande financiële consequenties van de werkzaamheden op het gebied van riolering en grondwater. Op basis van de geplande activiteiten is tevens inzichtelijk gemaakt welke personele middelen noodzakelijk zijn.

3.7.1

Personele middelen In het vigerende WRP is inzichtelijk gemaakt dat er ruim 6,5 fte noodzakelijk is om de geplande gemeentelijke watertaken uit te voeren. Daarbij is als uitgangspunt gehanteerd, dat de gemeente Drimmelen er voor kiest om een deel van deze taken uit te besteden. Ook is daarbij reeds gesignaleerd dat de gemeente kampt met een structurele onderbezetting, dat de werkdruk hoog is en dat verschillende geplande onderzoeken en werkzaamheden in de tijd verschoven worden of niet worden uitgevoerd. In de afgelopen planperiode is er gemiddeld circa 5 à 5,5 fte beschikbaar geweest voor de gemeentelijke watertaken. Dit is minder dan in het vigerende WRP is opgenomen als

Water- en Rioleringsplan Drimmelen definitief rapport

-17-

R038.P230/R008/RHOU 17 februari 2023

noodzakelijke hoeveelheid personele middelen. Dit bevestigt de constateringen uit het vigerende WRP ten aanzien van onderbezetting en werkdruk. Een deel van de werkzaamheden waar de gemeente in de afgelopen planperiode zelf niet aan toe kwam, is uitbesteed. Ondanks de inhuur van personeel zijn niet alle geplande taken uitgevoerd. Het werken op regiebasis vraagt ook tijd van de vaste medewerkers. Er is door de eigen organisatie wel ingezet op projecten en planvorming (met name gericht op klimaatadaptatie), maar dit was ontoereikend om alle geplande werkzaamheden te kunnen uitvoeren. Ook de eerder genoemde veranderingen in de planning (ad-hoc karakter) hebben daar aan bijgedragen. Het blijft een punt van aandacht om de achterstand op dit gebied de komende planperiode weg te werken. Structureel gebrek aan personeel leidt tot (een verdere) achterstand in de uitvoering van werkzaamheden en projecten. Daarnaast is participatie een steeds belangrijker onderdeel van rioleringswerkzaamheden, hetgeen ook tijd en personele inzet kost. In het huidige coalitieakkoord (mei 2022) wordt hier op ingespeeld door in ieder geval op het gebied van klimaatadaptatie 0,5 fte extra formatie te creëren en op het gebied van biodiversiteit 0,2 fte extra formatie te creëren.

3.7.2

Financiële middelen De uitgaven zijn over het algemeen redelijk conform de beschikbare gestelde budgetten geweest, uitzonderingen daargelaten ten gevolge van onvoorziene omstandigheden. Wel vinden de uitgaven van de investeringen in veel gevallen later plaats door het verschuiven van projectplanningen als gevolg van onder meer voorbereidingstijd, ad-hoc vragen, participatietrajecten en afstemming met derden (onderuitputting). De reguliere exploitatielasten zijn ook conform planning geweest. Wel is vanaf 2020 de rentetoerekening, die wordt meegenomen in het bepalen van de hoogte van de rioolheffing, fors lager geworden door lagere rentestanden.

3.7.3

Kostendekking De gemeente ontvangt middelen uit nieuwe rioolaansluitingen en uit de rioolheffing die burgers en bedrijven betalen. Het aantal heffingseenheden is licht gestegen gedurende de planperiode. Door de vertraagde uitvoering van de vervangingsinvesteringen (zie eerder) in combinatie met de lagere rentetoerekening is er in de afgelopen planperiode jaarlijks sprake geweest van een overschot dat is toegekend aan de voorziening. In de onderstaande tabellen is een overzicht opgenomen van het resultaat van de rioolheffing en het verloop van de voorziening.

Water- en Rioleringsplan Drimmelen definitief rapport

-18-

R038.P230/R008/RHOU 17 februari 2023

Tabel 3.2: resultaat rioolheffing planperiode

Resultaat Rioolheffing

2018

2019

2020

2021

Opbrengst rioolheffing

€

3.166.934

€ 3.272.872

€ 3.096.124

€ 2.930.634

Netto uitgaven rioolheffing

€

2.914.074

€ 3.170.764

€ 2.651.740

€ 2.629.910

Saldo (mutatie voorziening)

€

252.860

€

€

€

102.109

444.383

300.724

Tabel 3.3: verloop voorziening riolering planperiode

Voorziening Riolering

2018

2019

2020

2021

Beginstand

€

2.050.259

€ 2.303.119

€ 2.405.227

€ 2.849.611

Mutatie

€

252.860

€

€

€

Eindstand

€

2.303.119

€ 2.405.227

102.109

444.383

€ 2.849.611

300.724

€ 3.150.334

Gezien de groei van de voorziening in de planperiode en het beleidsvoornemen uit het voorgaande WRP om een deel van het overschot uit de voorziening in te zetten voor lastenverlichting van de burger, is besloten om in 2022 over te gaan tot een eenmalige teruggave. Dit betreft in totaal € 800.000,- (zijnde jaarlijks € 200.000,- over de planperiode 2018-2021). Daarnaast is ruim € 440.000 euro aan onderuitputting ingezet voor tariefsverlaging van het vastrecht.

Water- en Rioleringsplan Drimmelen definitief rapport

-19-

R038.P230/R008/RHOU 17 februari 2023

Water- en Rioleringsplan Drimmelen definitief rapport

-20-

R038.P230/R008/RHOU 17 februari 2023

4

Visie en ambitie In dit hoofdstuk wordt vooruit gekeken. Er wordt een stip op de horizon geplaatst en daar wordt met gepaste ambitie, stapsgewijs en doelgericht naartoe gewerkt. Door vooruit te blikken worden ook kansen zichtbaar. Door deze kansen te benutten kan werk met werk worden gemaakt en kan op sommige momenten hetzelfde worden bereikt tegen minder kosten of meer worden bereikt tegen gelijke kosten. De visie verwoordt de stip op de horizon. In hoofdstuk 2 is de visie al verwoord. Deze luidt als volgt: Het hebben en houden van een duurzaam, veilig, gezond, robuust en toekomstbestendig (grond)water- en rioleringssysteem in zowel het bebouwde gebied als het buitengebied van de gemeente Drimmelen.

4.1

Toelichting visie Grote ombuigingen binnen de rioleringszorg kunnen niet van de een op andere dag worden doorgevoerd. Onderdelen van het rioleringssysteem kennen een lange levensduur. Fysieke ingrepen vereisen veel inspanning en kosten en worden om die reden over meerdere jaren uitgespreid. Daarbij kunnen deze ingrepen soms tot overlast voor burgers leiden. Met de wetenschap dat veranderingen in de rioleringszorg tijd kosten, is het belangrijk om gedoseerd te bouwen aan een water- en rioleringssysteem dat voldoet aan de omstandigheden zoals die te verwachten zijn over een langere periode van 30 tot 50 jaar. In de navolgende paragrafen wordt vanuit de gemeentelijke watertaken beschreven hoe dit op hoofdlijnen vorm krijgt.

4.1.1

Afvalwater Inwoners en bedrijven binnen de gemeente Drimmelen produceren afvalwater. De gemeente heeft de wettelijke plicht om dit afvalwater in te zamelen en te transporteren naar de met het waterschap overeengekomen overnamepunten. Daar wordt het afvalwater overgedragen aan het waterschap om te worden getransporteerd en gezuiverd. Het streven van de gemeente Drimmelen is om het inzamelen en transporteren van het afvalwater tegen de laagst maatschappelijke kosten uit te voeren, zonder daarbij tekort te doen aan haar wettelijke verplichtingen. Als middel daarvoor gebruikt zij riolering.

4.1.2

Hemelwater Als het regent, verdwijnt in de gemeente Drimmelen veel hemelwater vanaf daken en vanaf de verharding in de openbare ruimte ook in de (gemengde) riolering en wordt direct afgevoerd naar de rioolwaterzuiveringsinstallatie. Om al dat relatief schone hemelwater te

Water- en Rioleringsplan Drimmelen definitief rapport

-21-

R038.P230/R008/RHOU 17 februari 2023

transporteren en te zuiveren, zijn kostbare voorzieningen nodig en dat kost geld en energie. Door de verandering van het klimaat wordt het bestaande rioolstelsel steeds zwaarder op de proef gesteld. Buien worden heviger en duren langer. Hierdoor neemt het risico op wateroverlast toe. Anderzijds zijn er langere droge perioden met kans op verdroging. Het blijven vergroten van de ondergrondse voorzieningen (riolering) is echter geen optie. Uiteindelijk zullen ondergrondse voorzieningen te klein zijn en het steeds maar vergroten wordt uiteindelijk te kostbaar. Om bij een veranderend klimaat droge voeten te blijven houden, wordt nadrukkelijk ook gekeken naar bovengrondse oplossingen en wordt de samenhang met de (her)inrichting van de openbare ruimte gezocht. Bij de (her)inrichting van de openbare ruimte worden er daarom twee sporen gevolgd. In de eerste plaats wordt ernaar gestreefd om het aantal vierkante meters verharding terug te brengen (straten, wegen, pleinen). Dit heeft als positief effect dat er minder hemelwater wordt opgevangen en dat dit niet afgevoerd hoeft te worden naar de riolering. Tevens vermindert dit op termijn de opwarming van het bebouwd gebied. Als het verminderen van de verharding niet mogelijk of niet gewenst is dan wordt de verharding, waar dit mogelijk is, afgekoppeld.

Dit houdt in dat het afstromende regenwater niet afgevoerd wordt naar de gemengde riolering, maar bijvoorbeeld rechtstreeks naar een infiltratievoorziening of naar groenvoorzieningen waarin overtollig hemelwater tijdelijk wordt geborgen en/of kan infiltreren in de ondergrond of rechtstreeks naar het oppervlaktewater. Het regenwater kan ook worden afgevoerd via regenwaterriolering, maar er wordt juist ook gekeken naar mogelijke aanpassing van de bovengrondse inrichting van de openbare ruimte (trits ‘vasthouden-bergen-afvoeren’). De perceeleigenaar is verantwoordelijk voor de verwerking van regenwater op zijn eigen perceel. Deze zal steeds vaker actief gestimuleerd en gemotiveerd en soms verplicht worden om een steentje bij te dragen door op eigen terrein voorzieningen te treffen voor infiltratie, buffering of opslag van hemelwater. De perceeleigenaar kan ook een belangrijke bijdrage leveren door verharding te vervangen voor groen.

4.1.3

Grondwater De perceeleigenaar is zelf verantwoordelijk voor de ontwatering van zijn eigen terrein. De gemeentelijke zorgplicht richt zich op het openbaar gebied. Om grondwateroverlast te voorkomen en perceeleigenaren de mogelijkheid te bieden hun eigen terrein te ontwateren, stelt de gemeente de bewoners een overnamepunt ter beschikking voor de afvoer van overtollig grondwater. Dit dient echter wel doelmatig plaats te vinden. Bij projecten legt de gemeente als het nodig is drainage aan in openbaar gebied. De grondwaterzorgplicht vereist verder van de gemeente Drimmelen inzicht in het functioneren van het grondwatersysteem en in de bodemopbouw. Daartoe worden de grondwaterstanden gemeten met behulp van een meetnet van peilbuizen. Deze meetgegevens worden met regelmaat geanalyseerd om de ontwikkelingen in het grond-

Water- en Rioleringsplan Drimmelen definitief rapport

-22-

R038.P230/R008/RHOU 17 februari 2023

watersysteem te volgen. Uiteindelijk wordt er gestreefd naar een passend grondwaterpeil bij de functie van het bovenliggende gebied: niet te nat, maar zeker ook niet te droog.

4.1.4

Oppervlaktewater Het is essentieel om een goed ingericht watersysteem te hebben binnen het stedelijk gebied. De toenemende neerslag moet geborgen worden en moet uiteindelijk afgevoerd worden. Het watersysteem biedt voldoende veiligheid tegen hoogwater (langdurig natte perioden) en is klimaatadaptief ingericht. De waterkwaliteit wordt zo veel als mogelijk gewaarborgd. De inrichting en de flora en fauna spelen daarbij een belangrijke rol, onder andere via bijvoorbeeld natuurvriendelijke oevers. Beheer en onderhoud van het oppervlaktewatersysteem vindt plaats in nauwe samenwerking met het waterschap dat de meeste oppervlaktewateren in beheer heeft.

4.1.5

Bedrijfsvoering De gemeente Drimmelen wil haar riolerings- en watervoorzieningen in goede toestand hebben en houden. Om dit te bereiken, voert zij onderhoudswerkzaamheden uit waarbij zij zich richt op een efficiënt, doelmatig en integraal onderhoudsprogramma. Daarvoor is kennis van het werkelijk functioneren van de voorzieningen een vereiste. Dit wordt verkregen door het monitoren van het functioneren van de rioleringsvoorzieningen, door analyse van de uitgevoerde werkzaamheden en door een goed gegevensbeheer. Ook op het gebied van planvorming richt de gemeente Drimmelen zich niet alleen op de korte termijn. Zij wil voldoende kennis en actuele informatie beschikbaar hebben om tussentijds geactualiseerde (beleids)producten te kunnen blijven opleveren. De gemeente Drimmelen streeft naar een integrale en duurzame benadering van de afvalwaterketen en het (grond)watersysteem (grondwater, hemelwater en de relatie met het oppervlaktewater). Hierbij wordt samenwerking gezocht met de waterpartners (waterschap, Brabant Water) en de regionale partners (WE4Climate). Integraliteit en samenwerking zijn mogelijkheden om te komen tot kostenbesparingen. Duurzame oplossingen zijn daarbij het doel.

4.1

Ambitieniveau De wettelijke zorgplichten van de gemeente kunnen op verschillende ambitieniveaus worden uitgevoerd: ‘reactief’ (ingrijpen indien nodig), ‘anticiperend’ (planmatig te werk gaan) en ‘toekomstgericht’ (duurzaam inspelen op nieuwe ontwikkelingen). Het ambitieniveau bepaalt het tempo en de middelen waarmee de lange termijn visie wordt vormgegeven en beïnvloedt hiermee voor een deel het kostenniveau en daarmee ook de hoogte van de rioolheffing. Voor alle drie de ambitieniveaus geldt dat deze zo doelmatig mogelijk worden ingevuld.

Water- en Rioleringsplan Drimmelen definitief rapport

-23-

R038.P230/R008/RHOU 17 februari 2023

Het gaat erom niet alleen de dingen goed te doen, maar ook de goede dingen te doen. Dit alles binnen een realistische (uitvoerings)planning, afgestemd met alle belanghebbenden binnen de openbare ruimte.

4.1.1

Reactief Het ambitieniveau ‘reactief’ kenmerkt zich door een afwachtende, behoudende houding. Er wordt niet of nauwelijks planmatig te werk gegaan en pas ingegrepen bij regelmatig terugkerende calamiteiten. Overlast vindt af en toe plaats, maar wordt geaccepteerd. De wettelijke en bestuurlijke verplichtingen worden minimaal ingevuld.

4.1.2

Anticiperend In het ambitieniveau ‘anticiperend’ wordt meer planmatig te werk gegaan, waarbij de strategie is gericht op een goede uitvoering van de wettelijke taken en het beperken van risico’s. Overlast wordt zoveel mogelijk voorkomen en de veiligheid wordt gewaarborgd. Daarbij worden de beschikbare middelen en de bestaande ervaring zo efficiënt mogelijk ingezet. De blik is hierbij gericht op de middellange termijn (periode van 5 à 10 jaar), rekening houdend met ontwikkelingen die binnen die termijn op de gemeente afkomen.

4.1.3

Toekomstgericht In het ambitieniveau ‘toekomstgericht’ wordt vooruitstrevend te werk gegaan. De strategie is gericht op een lange termijn visie waarin de zorgplichten op een meer duurzame wijze kunnen worden ingevuld. Innovatie en investeringen gaan hand in hand, waarbij via pilots (bijvoorbeeld binnen de samenwerking) ervaring wordt opgedaan, voordat wordt overgegaan tot een eventuele algemene toepassing daarvan. Overlast wordt zoveel mogelijk voorkomen en de veiligheid wordt gewaarborgd. Monitoring van het functioneren van de systemen is een belangrijke informatiebron om hier invulling aan te geven.

4.2

Ambitiematrix In de bijgevoegde tabel (figuur 4.1) zijn de gemeentelijke zorgplichten en de bedrijfsvoering ingevuld voor de drie beschreven ambitieniveaus. De tabel vormt een ambitiematrix op basis waarvan een keuze kan worden gemaakt voor een na te streven ambitieniveau om invulling te geven aan de visie. Dit wordt vervolgens nader uitgewerkt in de strategie van het WRP Drimmelen. Het uit te werken ambitieniveau kan desgewenst gedifferentieerd worden over de verschillende zorgplichten om zo te komen tot een optimale mix van activiteiten. Belangrijk om op te merken hierbij is dat het gaat om een ambitiematrix. Dat wil zeggen, een ambitie die de gemeente heeft voor het realiseren van haar visie en waar zij, in een realistisch tempo met zorgvuldig gebruik van de haar ter beschikking staande middelen, naar toe werkt. Dat betekent ook dat deze visie voor diverse onderdelen niet per direct vigerend beleid is. De visie en bijbehorende ambitie geven uitdrukking aan het voornemen van de gemeente om specifiek ergens naar toe te groeien, het beleid beschrijft de

Water- en Rioleringsplan Drimmelen definitief rapport

-24-

R038.P230/R008/RHOU 17 februari 2023

vigerende uitgangspunten die de gemeente nu hanteert in haar planvorming, beheer en onderhoud en andere activiteiten. Het beleid is vastgelegd in de strategie van het WRP Drimmelen.

4.2.1

Toekomstscenario Vanuit de ambitiematrix is een toekomstscenario geformuleerd. Het toekomstscenario geeft op hoofdlijnen een beeld waar de gemeente Drimmelen de komende planperiode voor staat. Het sluit (logischerwijze) aan bij de ambitie zoals die ook in de voorgaande planperiode door de gemeenteraad van de gemeente Drimmelen is vastgesteld (2018) en waar al handen en voeten aan is gegeven in de afgelopen jaren. Daarnaast zijn, door actief te participeren in de samenwerking en op basis van de resultaten daarvan te zoeken naar kostenbesparingen en efficiëntere manieren van werken, reeds stappen gezet. Het toekomstscenario is opgenomen in de tabel in figuur 4.1. Uit de ambitiematrix blijkt dat de gemeente in veel gevallen kiest voor het ambitieniveau ‘anticiperend’ of ‘toekomstgericht’. Uit de evaluatie van het voorgaande WRP Drimmelen is al gebleken dat de belangrijkste opgaven voor de komende planperiode bestaan uit het klimaatbestendig inrichten van de openbare ruimte en het realistisch en doelmatig uitvoeren van de groeiende vervangingsopgave van de (gemengde) riolering. Figuur 4.1: ambitiematrix met ingevuld toekomstscenario (planperiode 2023-2027)

Water- en Rioleringsplan Drimmelen definitief rapport

-25-

R038.P230/R008/RHOU 17 februari 2023

4.3

Toetsingskader In de Kennisbank Stedelijk Water is een aparte module opgenomen met daarin een toetsingskader voor de inhoud van een verbreed GRP. Dit sluit als een nadere en meer concrete uitwerking aan op de eerder geformuleerde visie van de gemeente. In het algemeen zijn er drie hoofddoelen die ten grondslag liggen aan de gemeentelijke zorg voor de inzameling en het transport van afvalwater. Dit betreft: • duurzame bescherming van de volksgezondheid; • handhaving van een goede leefomgeving; • duurzame bescherming van natuur en milieu.

Water- en Rioleringsplan Drimmelen definitief rapport

-26-

R038.P230/R008/RHOU 17 februari 2023

Deze algemene beweegredenen voor de rioleringszorg worden in het kader van dit WRP Drimmelen vertaald naar de onderstaande doelen. Deze doelen maken deel uit van het toetsingskader. Doel 1:

Doelmatige inzameling van het binnen het gemeentelijk gebied geproduceerde stedelijk afvalwater.

Doel 2:

Doelmatige inzameling van het hemelwater en overtollige grondwater dat niet mag of kan worden gebruikt voor de lokale waterhuishouding.

Doel 3:

Transport van het ingezamelde afvalwater, hemelwater en grondwater naar een geschikt lozingspunt.

Doel 4:

Voorkomen van ongewenste emissies naar oppervlaktewater, bodem en grondwater.

Doel 5:

Zo min mogelijk overlast voor de omgeving veroorzaken.

Doel 6:

Doelmatig beheer en een goed gebruik van de gemeentelijke voorzieningen tegen de laagst maatschappelijke kosten en het beheersen van deze kosten.

Het toetsingskader in zijn geheel is opgebouwd uit vier componenten: doelen, functionele eisen, maatstaven en meetmethoden. De doelen zijn een algemene vertaling van wat de gemeente Drimmelen wil bereiken, aansluitend op de visie. Vanuit deze doelen zijn eisen afgeleid die aan het functioneren van de riolering als systeem of aan de toestand van de objecten (riolen, putten, randvoorzieningen) worden gesteld, de zogenaamde functionele eisen. Om te kunnen bepalen in hoeverre aan de functionele eisen wordt voldaan, zijn vervolgens maatstaven en meetmethoden geformuleerd. In het onderstaande kader is een voorbeeld van deze werkwijze gegeven. De gedetailleerde uitwerking van het toetsingskader is opgenomen in bijlage 2. Doelen zijn de beschrijving van het gewenste systeemgedrag, ofwel de gewenste (ideale) situatie voor de toestand en het functioneren van de voorzieningen. Een voorbeeld van een doel is: ‘het voorkomen van vuiluitworp naar het oppervlaktewater’. De functionele eis bij het bovenstaande doel is bijvoorbeeld: ‘de vuiluitworp door overstortingen en regenwaterlozingen moet beperkt zijn’. De maatstaven zijn de getalsmatige precisering van de functionele eis.

Een voorbeeld van een maatstaf bij de eerder genoemde functionele eis is: ‘de vuiluitworp vanuit gemengde rioolstelsels mag maximaal 50 kg CZV/ha.jaar zijn’ De meetmethoden tenslotte geven aan op welke wijze wordt getoetst of aan de maatstaven wordt voldaan. Een voorbeeld van een gangbare meetmethode bij bovenstaande maatstaf is: ‘regenreeks- en vuiluitworpberekening’ Water- en Rioleringsplan Drimmelen definitief rapport

-27-

R038.P230/R008/RHOU 17 februari 2023

5

Overzicht van de aanwezige voorzieningen In dit hoofdstuk wordt een beschrijving gegeven van het rioolstelsel van de gemeente Drimmelen in de huidige situatie en wordt ingegaan op de aanwezige gemeentelijke voorzieningen voor afvalwater en hemelwater (riolering).

5.1

Niet aangesloten bebouwing Binnen de gemeente Drimmelen zijn per 1 juli 2022 geen panden aanwezig die niet beschikken over een voorziening die voldoet aan de eisen van de Regeling lozing afvalwater huishoudens. Alle panden waar afvalwater wordt geproduceerd, zijn aangesloten op de (druk)riolering of een soortgelijke voorziening.

5.2

Overzicht aanwezige voorzieningen riolering In deze paragraaf wordt ingegaan op de aanwezige voorzieningen voor afvalwater en hemelwater. Dit wordt samengevat onder de noemer ‘riolering’.

5.2.1

Stelsels en systemen Het afvalwater en het hemelwater binnen de gemeente Drimmelen wordt ingezameld met behulp van verschillende stelsels en systemen. Dit betreft: • gemengde riolering: hierbij worden het afvalwater en het hemelwater door dezelfde leiding afgevoerd richting (uiteindelijk) de rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI). • gescheiden riolering: hierbij worden het afvalwater en het hemelwater via aparte stelsels afgevoerd. Het hemelwater wordt direct geloosd op het oppervlaktewater of lokaal verwerkt. Het afvalwater wordt via een rioolgemaal afgevoerd naar de RWZI. • verbeterd gescheiden riolering: hierbij worden het afvalwater en het hemelwater via aparte stelsels afgevoerd. Het afvalwater en het eerste, veelal verontreinigde hemelwater worden via een gemaal afgevoerd naar de RWZI. Het overige hemelwater wordt via een regenwateroverstort geloosd op het oppervlaktewater of lokaal verwerkt. • infiltratie: hierbij wordt hemelwater rechtstreeks, via een apart stelsel (infiltratieriool) of via waterdoorlatende verharding in de bodem geïnfiltreerd. • persleidingen: rioolgemalen transporteren het water onder (hoge) druk uit de vrijverval riolen (vaak over langere afstanden) naar een lozingspunt. De leidingen die daarvoor nodig zijn, worden persleidingen genoemd.

• drukriolering: hierbij wordt via pompputten en persleidingen afvalwater (veelal uit het buitengebied) afgevoerd naar het (gemengde) rioolstelsel. • IBA’s (Individuele Behandeling van Afvalwater): hiermee wordt het huishoudelijke afvalwater van percelen (veelal in het buitengebied) lokaal behandeld.

Water- en Rioleringsplan Drimmelen definitief rapport

-28-

R038.P230/R008/RHOU 17 februari 2023

De kernen van de gemeente Drimmelen zijn voor het grootste deel gemengd gerioleerd. Op diverse plaatsen is echter verhard oppervlak van de gemengde riolering afgekoppeld dat rechtstreeks of via regenwaterriolering afvoert naar het oppervlaktewater. Verbeterd gescheiden riolering is met name op bedrijventerreinen terug te vinden. Nieuwere wijken zijn voorzien van gescheiden riolering. In het buitengebied wordt gebruik gemaakt van drukriolering en IBA’s die in principe in beheer en onderhoud bij de gemeente of het waterschap zijn. In totaal zijn er circa 11.800 particuliere en bedrijfsmatige aansluitingen op de riolering (peildatum 1 januari 2022). De gemeente Drimmelen telt 27.484 inwoners (per 1 januari 2022, bron: gemeente Drimmelen).

5.2.2

Kenmerken vrijverval riolering In de gemeente Drimmelen ligt volgens het rioolbeheerbestand per 1 januari 2022 circa 160 kilometer aan vrijverval riolering. Dit is als volgt onderverdeeld: • gemengde riolering 98,8 km • regenwaterriolering (RWA) 27,6 km • vuilwaterriolering (DWA) 30,3 km • overige riolering 3,3 km • kolken circa 10.870 stuks Uit een vergelijking met de karakteristieken in het vigerende WRP blijkt dat er circa 7 km aan lengte riolering is bijgekomen, ofwel circa 5%. Dit is voor een groot deel regenwaterriolering, maar ook vuilwaterriolering. De toename van de lengte aan regenwaterriolering wordt voor een belangrijk deel veroorzaakt door de afkoppelwerkzaamheden van de afgelopen planperiode. Daarbij is gemengde riolering vervangen en is er (nieuwe) regenwaterriolering bij gelegd. Daarnaast heeft er overdracht van riolering vanuit nieuwbouwlocaties plaatsgevonden. Een klein deel van de toename wordt veroorzaakt door inventarisatiewerkzaamheden in het kader van rioleringsberekeningen en andere projecten. Daarbij zijn revisietekeningen boven water gekomen die nog niet verwerkt waren in het rioolbeheerbestand. Deze data is nu wel verwerkt. Een gedetailleerd overzicht van de kenmerken van het rioleringssysteem is opgenomen in de naastgelegen tabel 5.1.

Water- en Rioleringsplan Drimmelen definitief rapport

-29-

R038.P230/R008/RHOU 17 februari 2023

Tabel 5.1: kenmerken riolering gemeente Drimmelen (peildatum 1 januari 2023)

Overzicht voorzieningen Opbouw Inwoners gemeente Aansluitingen woningen en bedrijven Aansluitingen woonboten IBA-aansluitingen (gemeentelijk eigendom)

Omvang 27.997 circa 12.500 1 83

eenheid personen stuks stuks stuks

Vrijvervalriolering Hoofdriool gemengd Hoofdriool vuilwater Hoofdriool regenwater Overige riolering Overstorten extern gemengd stelsel Overstorten intern Overstorten (verbeterd) gescheiden stelsel Bergbezinkvoorzieningen (randvoorzieningen) Lozingspunten regenwater (vrije uistroming)

99 30 28 3 28, allen met telemetrie 15 8 8, allen met telemetrie 71

Mechanische riolering Pompunits Gemalen vuilwater Gemalen schoonwater Drukriolering Lengte persleiding rioolwater

256 38, allen met telemetrie 4, allen met telemetrie 43 8

km stuks stuks stuks km km

Overige voorzieningen Straat- en trottoirkolken - machinaal Peilbuizen ten behoeve van grondwaterstanden

10.870 (circa) 42

stuks stuks

km km km km km stuks stuks stuks stuks

Bij hevige neerslag is het gemengde rioolstelsel volledig gevuld en treden de overstorten in werking om overtollig water rechtstreeks op het oppervlaktewater te lozen. In totaal zijn er 28 externe en 15 interne overstorten die deel uitmaken van het gemengde rioolstelsel. Voorts zijn er nog 3 verbeterd gescheiden overstorten en ruim 70 uitstroomconstructies voor het rechtstreeks lozen van hemelwater. Achter 8 gemengde overstorten is een randvoorziening aangelegd om het overstortvolume en de vuiluitworp te reduceren. Dit betreft bergbezinkleidingen (3) of een bergbezinkbassin (5). Een overzicht van alle overstorten is opgenomen in bijlage 3. De leeftijdsopbouw van de vrijverval riolering is in de navolgende grafiek weergegeven. Duidelijk zichtbaar is de piek in riolering met een aanlegjaar tussen 1970 en 1980 (tussen de 40 en 50 jaar oud). Daarnaast blijkt uit de grafiek dat er de laatste jaren (sinds 2010) veel riolering is aangelegd, gerenoveerd of vervangen. In deze periode is er veel regenwaterriolering aangelegd als gevolg van afkoppelwerkzaamheden of gescheiden (dubbele) stelsels in geval van nieuwbouwlocaties. Daarmee is het areaal aanzienlijk gegroeid. Uit de (bekende) leeftijdsgegevens blijkt dat circa 20% van de riolering is ouder dan 50 jaar.

Water- en Rioleringsplan Drimmelen definitief rapport

-30-

R038.P230/R008/RHOU 17 februari 2023

Daarvan heeft 4% een leeftijd hoger dan 60 jaar, de gemiddelde levensduur die voor een rioolleiding wordt aangehouden. Figuur 5.1: aanlegjaar en lengte (in km) vrijverval riolering (bron: rioolbeheerbestand gemeente Drimmelen)

45,0 39,5

40,0

36,4

35,0 30,0 25,0 19,8

20,0

21,5 18,1 16,1

15,0 10,0 5,0

2,5

2,8

onbekend

< 1960

3,4

0,0 1960-1969 1970-1979 1980-1989 1990-1999 2000-2009 2010-2019 2020-heden

In totaal is er binnen de gemeente Drimmelen 180 ha verhard oppervlak aanwezig dat is aangesloten op de riolering. Een gedetailleerd overzicht daarvan is opgenomen in het basisrioleringsplan (2017), hoewel deze informatie door alle uitgevoerde werkzaamheden al enigszins gedateerd is. Het grootste gedeelte van de verharding voert af via de gemengde riolering. Door afkoppelwerkzaamheden wordt deze hoeveelheid steeds minder. Naast de verharding in het openbaar gebied en de verharding van dakoppervlakken wordt ingeschat dat er nog een aanzienlijke hoeveelheid verharding vanuit tuinen (opritten en dergelijke) afstroomt naar de gemeentelijke riolering. In de afgelopen planperiode is ruim 1,5 ha verharding van de gemengde riolering afgekoppeld.

5.2.3

Gemalen en mechanische riolering Binnen de gemeente Drimmelen zijn in totaal 42 rioolgemalen aanwezig, exclusief de ledigingsgemalen van de randvoorzieningen. Deze rioolgemalen zijn in beheer en onderhoud bij de gemeente Drimmelen. Daarnaast zijn er nog 6 rioolgemalen in eigendom en beheer en onderhoud bij waterschap Brabantse Delta. De gemalen fungeren ook als overnamepunt tussen de gemeente en het waterschap. Naast de rioolgemalen kent de gemeente nog 256 minigemalen. Deze minigemalen voeren via drukriolering het huishoudelijk afvalwater af van percelen in het buitengebied. Ook zijn er 83 percelen die hun afvalwater lozen via een IBA die bij de gemeente in beheer en onderhoud is.

Water- en Rioleringsplan Drimmelen definitief rapport

-31-

R038.P230/R008/RHOU 17 februari 2023

In totaal is er binnen de gemeente Drimmelen circa 8 km persleiding aanwezig en circa 43 km drukriolering. Ook voor deze leidingen wordt uitgegaan van een vervangingstijd van 60 jaar. De totale vervangingswaarde van het rioleringssysteem (vrijverval riolering, gemalen en overige objecten) bedraagt in de orde grootte van 180 miljoen euro uitgaande van traditionele rioolvervanging.

5.3

Toestand van de voorzieningen De toestand van de vrijverval riolering wordt bepaald aan de hand van de inspectieresultaten. Van een groot deel van de riolen zijn inspectiegegevens beschikbaar, al zijn enkele soms wat ouder. Circa 95% van de inspectieresultaten is jonger dan 10 jaar. Voor zover bekend uit de inspectiegegevens is de toestand van de vrijverval riolering goed te noemen. Het aantal ingrijpmomenten is beperkt. Dit is weergegeven in de onderstaande figuur. Figuur 6.1: staat van onderhoud vrij verval riolering op basis van inspectieresultaten

goed

100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0%

15,9%

waarschuwing

8,1% 7,7%

11,5% 12,4%

12,8%

71,3%

waterdichtheid

ingrijpen

84,2%

76,1%

stabiliteit

afstroming

Ook de toestand van de rioolgemalen en de drukrioleringspompen is over het algemeen goed. De signalering, gekoppeld aan de centrale hoofdpost, functioneert naar behoren. Alle gemalen worden jaarlijks gekeurd en de resultaten daarvan worden vastgelegd in het beheersysteem. Er dienen nog wel verschillende enkelpompsgemalen te worden omgebouwd tot een dubbelpompsgemaal.

Water- en Rioleringsplan Drimmelen definitief rapport

-32-

R038.P230/R008/RHOU 17 februari 2023

6

Strategie riolering In dit hoofdstuk wordt een beschrijving gegeven van het functioneren van de verschillende objecten en systemen en wordt de strategie ten aanzien van de rioleringszorg uitgewerkt. De strategie is de weergave van de maatregelen en de werkzaamheden die de komende planperiode worden uitgevoerd om invulling te geven aan de missie, visie en doelen.

6.1

Beheer en onderhoud Het beheer en onderhoud bestaat uit diverse werkzaamheden en wordt grotendeels volgens een vaste frequentie uitgevoerd. Het doel hiervan is om alle objecten naar behoren te laten functioneren, zodat de bedrijfszekerheid gewaarborgd is en de vervuilingsgraad tot een acceptabel minimum wordt beperkt. In de onderstaande paragrafen wordt per soort voorzieningen een overzicht gegeven van het beheer en onderhoud.

6.1.1

Vrijverval riolering Onderhoud bestaat uit reiniging en reparatie. Reiniging van de vrijverval riolen vindt plaats volgens het onderstaande schema. • Gemengde- en afvalwaterriolering 1 x per 10 jaar • Regenwaterriolering en IT-riolen 1 x per 10 jaar • Kolken zuigen 2 x per jaar • Overige voorzieningen 1 x per jaar Het reinigen van de riolering, de gemalen en de kolken is gezamenlijk uitbesteed binnen de samenwerking (voorheen werkeenheid 4). Het reinigingsbedrijf draagt zorg voor de afvoer van het vrijkomende rioolslib en het kolkafval naar een gecertificeerd slibverwerkingsbedrijf. Het reinigen van de riolering en de kolken wordt plaatselijk frequenter uitgevoerd indien de situatie daar om vraagt. Het inspecteren van de vrijverval riolering gebeurt met een rijdende inspectiecamera en wordt ingepast in het reinigingsschema. Reparatie bestaat in veel gevallen uit het herstellen van schades of het vervangen van onderdelen die versleten zijn. Een deel van deze (kleinere) reparaties wordt in eigen beheer uitgevoerd. Reparatie, maar ook vervanging, vindt zoveel mogelijk plaats in combinatie met herstraat- of renovatoewerkzaamheden. Op die manier wordt er werk met werk gemaakt. Renovatie door middel van relining vindt plaats in combinatie met een project of het wordt geclusterd uitgevoerd.

Naast beheer en onderhoud op basis van inspectieresultaten vindt er beheer en onderhoud plaats op ad-hoc basis. Dit wordt grotendeels ingegeven door meldingen en klachten van bewoners en medewerkers van de buitendienst. Dit betreft onder andere verstoppingen van huis- en kolkaansluitingen. Prioritering hiervan vindt plaats op basis van schade, overlast en/of (omgevings)risico’s.

Water- en Rioleringsplan Drimmelen definitief rapport

-33-

R038.P230/R008/RHOU 17 februari 2023

6.1.2

Gemalen en persleidingen Preventief onderhoud en inspectie van de gemalen (inclusief de pompen van de randvoorzieningen) vindt eenmaal per jaar plaats. Deze onderhoudsronde is uitbesteed aan een externe partij. Op basis van de bevindingen vanuit deze inspectieronde worden de maatregelen die vallen onder het groot onderhoud geformuleerd en ingepland. Dit wordt vervolgens op de markt gezet (jaarlijks). Ook het onderhoud van de drukrioleringsgemalen vindt eenmaal per jaar plaats. De eigen buitendienst voert driemaal per jaar een reinigingsronde uit van zowel de rioolgemalen als de drukrioleringsgemalen plaatsvindt. De gemalen worden continu gemonitord op hun werking met behulp van het gemaal-beheersysteem Aquaview++. Via dit systeem kunnen alle instellingen worden geraadpleegd en waar nodig aangepast en kunnen grafieken en overzichten van iedere installatie worden gegenereerd. Ook worden storingen via het systeem geprioriteerd en doorgegeven aan de dienstdoende onderhoudsmonteur, die vervolgens de storing oplost. Het oplossen van eerstelijns storingen ligt bij de buitendienst. Onderhoud aan de persleidingen en drukrioleringsleidingen wordt niet met een vaste frequentie uitgevoerd, maar is situatie afhankelijk. Indien de persleidingen moeten worden gereinigd, wordt dat meestal gesignaleerd op basis van terugloop in de (werkelijke) capaciteit van het gemaal.

In dat geval worden de leidingen gereinigd.

6.1.3

Overige voorzieningen riolering Overige voorzieningen zoals de randvoorzieningen worden in het reguliere onderhoud meegenomen. Dat betekent in de regel een onderhoudsfrequentie van eenmaal per jaar, waarbij reiniging en inspectie plaatsvindt door een externe partij. Het onderhoud aan de IBA’s wordt ook eenmaal per jaar door een externe partij uitgevoerd. Onderhoud aan huisaansluitingen wordt niet uitgevoerd. De huisaansluitingen zijn tot aan de perceelsgrens eigendom van de particulier en vallen niet onder de verantwoordelijkheid van de gemeente.

6.1.4

Inventarisatie en gegevensbeheer Inzicht in het te beheren areaal is een belangrijke voorwaarde voor het planmatig beheer van een rioolstelsel. Hiervoor heeft de gemeente de beschikking over een rioolbeheersysteem (vrij vervalriolering) en een gemalenbeheer- en onderhoudssysteem. In deze beheersystemen staan, naast de statische gegevens (materiaalsoort, diameter, pomptype, et cetera), ook dynamische gegevens zoals inspecties, storingsmeldingen en dergelijke. Met behulp van deze beheergegevens is te bepalen wanneer maatregelen uitgevoerd dienen te worden of worden analyses gemaakt om knelpunten of storingen te voorkomen. Aan de hand van de mogelijke rioleringsmaatregelen vindt afstemming plaats met andere

Water- en Rioleringsplan Drimmelen definitief rapport

-34-

R038.P230/R008/RHOU 17 februari 2023

werkzaamheden binnen de openbare ruimte, zowel intern als extern, om te komen tot een integraal maatregelenplan voor de openbare ruimte. Met behulp van de gegevens van het beheerpakket kan het rioolstelsel planmatig beheerd worden. Het beheerpakket wordt doorlopend actueel gehouden door revisiegegevens van uitgevoerde rioleringswerken tijdig in het beheerpakket te verwerken. Deze dienen voor of bij oplevering van een project door de aannemer te worden aangeleverd aan de gemeente ter verwerking. Wanneer de riolering onder asfalt komt te liggen, dienen de gegevens aangeleverd te worden voor het aanbrengen van de eerste laag asfalt. Gegevensbeheer is een belangrijk aspect in het kader van data-gedreven rioolbeheer en vraagt daarom voldoende aandacht. Enerzijds vanuit het perspectief van voldoende beschikbare menskracht, anderzijds ook met het oog op het consequent en op dezelfde wijze doorvoeren van actualisaties en aanpassingen aan de gegevens. De ondergrondse gemeentelijke eigendommen worden ook vastgelegd in het beheersysteem in het kader van de WIBON. Deze wet geeft richtlijnen om graafschades te voorkomen. De gegevens worden ter beschikking gesteld aan het Kadaster. Naast de karakteristieken van de riolering worden ook de inventarisatiegegevens van het op de riolering aangesloten verhard oppervlak (grafisch) bijgehouden.

Onder meer door de diverse afkoppelprojecten in de afgelopen planperiode is het van belang dit overzicht regelmatig bij te werken en actueel te houden.

6.1.5

Overnamepunten Op diverse plaatsen draagt de gemeente Drimmelen het ingezamelde stedelijk afvalwater over aan waterschap Brabantse Delta voor verder transport en zuivering. Tussen de gemeente en het waterschap zijn geen concrete richtlijnen ten aanzien van deze overnamepunten afgesproken, maar wordt volgens ‘onuitgesproken afspraken’ gehandeld. Het is zinvol om binnen de planperiode de grens tussen de verantwoordelijkheden voor het afvalwatersysteem van de gemeente en die van het waterschap wat concreter vast te leggen. Een van de uitgangspunten is dat riolering van derden (veelal bedrijven of recreatiegebieden) aangesloten wordt op de gemeentelijke riolering, overeenkomstig de wettelijke zorgplicht van de gemeente tot inzameling van afvalwater. Bij omvangrijke lozingen wordt afgewogen of aansluiting op het transportsysteem van het waterschap doelmatiger is. Dit is vooral van belang bij ontwikkeling van nieuwe (grote) bedrijven, maar ook bij het heroverwegen van bestaande aansluitingen (overnamepunten) van bedrijven of recreatiegebieden op het transportsysteem.

Speerpunten komende planperiode ‘beheer en onderhoud’ • Revisie en databeheer versterken en structureel capaciteit daarvoor inplannen. • Concretiseren overnamepunten met waterschap Brabantse Delta. • Voortzetten bestaande, reguliere onderhoudsprogramma.

Water- en Rioleringsplan Drimmelen definitief rapport

-35-

R038.P230/R008/RHOU 17 februari 2023

6.2

Bewoners De belangrijkste doelgroep waarvoor rioleringszorg wordt uitgevoerd, zijn de bewoners en bedrijven in de gemeente. Het waarborgen van het functioneren van het systeem komt hen ten goede. Zij betalen daarvoor via de rioolheffing.

6.2.1

Huisaansluitingen Een belangrijke, letterlijke verbinding tussen het gemeentelijke rioolstelsel en de voorzieningen van de bewoners en bedrijven is de huisaansluiting of huisaansluitleiding. Onderhoud aan huisaansluitingen wordt niet door de gemeente uitgevoerd. De huisaansluitleidingen zijn, in geval van een aansluiting op de vrijverval riolering, vanaf de woning tot het ontstoppingsstuk op de perceelgrens eigendom van de particulier en vallen niet onder de verantwoordelijkheid van de gemeente. Verstoppingen door het gebruik vallen onder de verantwoordelijkheid van de gebruiker. Alleen schades of wortelingroei in de huisaansluitleiding in de openbare grond wordt door en op kosten van de gemeente hersteld na melding door de gebruiker. Problemen rondom ontluchting en overlast ten gevolge van het niet of onvoldoende aanwezig zijn van ontluchtingsmogelijkheden binnen de woning vallen ook niet onder de verantwoordelijkheid van de gemeente. Figuur 6.1: verdeling verantwoordelijkheden huisaansluitleiding

In principe heeft ieder perceel een gemengde of twee gescheiden huisaansluitleidingen. Indien een perceeleigenaar een extra huisaansluiting wenst, kan deze, wanneer mogelijk, op kosten van de initiatiefnemer worden aangelegd. In het buitengebied is veel drukriolering aanwezig. Ook zijn verschillende panden aangesloten op gemeentelijke IBA’s. De verantwoordelijkheid voor de huisaansluitleiding is

Water- en Rioleringsplan Drimmelen definitief rapport

-36-

R038.P230/R008/RHOU 17 februari 2023

hier niet eenduidig aan te geven. In de meeste gevallen is dit de pompput of de perceelsgrens. Bij IBA’s is dit over het algemeen de aansluiting op de IBA. De afvoerleiding is de verantwoordelijkheid van de gemeente en/of het waterschap. Verstoppingen en storingen in de drukriolering die veroorzaakt worden door onjuist gebruik zijn voor rekening van de particulier. Hierin gelden dezelfde uitgangspunten als bij een vrijverval aansluiting.

6.2.2

Beheer Als netbeheerder is de gemeente wettelijk verplicht (WIBON) om de liggingsdata van ondergrondse netten, waaronder ook riolering en huisaansluitingen, op te slaan en beschikbaar te stellen. De opslag en beschikbaarstelling verloopt via een eigen voorziening. Per 1 juli 2019 zijn netbeheerders verplicht om hun data binnen een maand na aanleg aan te leveren en te ontsluiten via het speciaal daarvoor ontwikkelde IMKL2015-formaat. Voor zover beschikbaar kunnen de gegevens van de huisaansluitleiding door de bewoners bij de gemeente worden opgevraagd of digitaal ingezien. Gezien de complexiteit om alle bestaande huisaansluitingen alsnog te lokaliseren en digitaliseren kent de WIBON een overgangsrecht. Dit overgangsrecht stelt dat registratie van huisaansluitingen pas hoeft te gebeuren bij nieuwe aanleg, vervanging of renovatie. Indien gemeentelijke (hoofd)riolering op particulier terrein gelegen is of komt te liggen, wordt daartoe een zakelijk recht gevestigd. Boven deze leiding mogen geen bouwwerken worden opgericht of diep wortelende bomen worden geplant. In verband met de veranderende wetgeving door de komst van de Omgevingswet en de mogelijke nieuwe grondslag voor de rioolheffing is de gemeente Drimmelen voornemens om in de komende planperiode een rioolaansluitverordening op te stellen. Hiervoor wordt de beschikbare aanzet vanuit de samenwerking gebruikt.

Met deze aansluitverordening kan gewaarborgd worden dat technische, praktische en juridische beleidsuitgangspunten ten aanzien van een rioolaansluiting eenduidig worden vastgelegd voor alle burgers en bedrijven binnen de gemeente Drimmelen.

6.2.3

Meldingen en communicatie Jaarlijks komen er verschillende meldingen van burgers binnen op uiteenlopende gebieden, zoals wateroverlast, verstopping, storing van pompen, klachten over stank, kolken of problemen met een IBA. De meldingen komen centraal binnen bij het gemeentelijk meldpunt (telefonisch, per mail of per post) of via de Buiten Beter app. Binnengekomen meldingen worden, na beoordeling van de meldingen, gebruikt om werkzaamheden in te plannen. De nadruk ligt op het zo snel mogelijk oplossen van de klachten of storingen. Structurele klachten kunnen aanleiding zijn om een nader onderzoek in te stellen hoe deze klachten definitief opgelost kunnen worden.

Water- en Rioleringsplan Drimmelen definitief rapport

-37-

R038.P230/R008/RHOU 17 februari 2023

Bij alle vervangingswerkzaamheden start de gemeente een communicatieproces op, bijvoorbeeld via een brief of mail of via een informatiebijeenkomst. Ook wordt de Bouwapp gebruikt om bewoners tijdens de werkzaamheden op de hoogte te houden. De vorm van het communicatieproces wordt per project afgewogen. Het doel van de communicatie is enerzijds informeren, maar kan anderzijds ook dienen om de burgerbetrokkenheid bij de inrichting van de eigen omgeving te vergroten en te voorkomen dat een gemeentelijk ontwerp aan het eind van het proces veel kritiek krijgt. Ook biedt deze werkwijze mogelijkheden om klimaatadaptatie mee te nemen in het ontwerp en de bewustwording over de gevolgen van de klimaatontwikkelingen bij de bewoners te vergroten.

6.2.4

Knelpunten Het rioleringssysteem van de gemeente Drimmelen kent in haar functioneren enkele (hydraulische) knelpunten. Veelal zijn of worden deze gesignaleerd vanuit meldingen of vanuit de rioleringsberekeningen (BRP, 2017). Voor de bekende hydraulische knelpunten (onder andere in Made, Drimmelen en Lage Zwaluwe) zijn maatregelen geformuleerd die ook in dit WRP zijn opgenomen in de planning. Een ander bekend knelpunt is het (te) snel overstorten van afvalwater in de kern Terheijden vanwege onder meer het rechtstreeks inprikken van gemaal Wagenberg. Voor dit knelpunt wordt onderzoek gedaan naar mogelijke oplossingsrichtingen in afstemming met het waterschap die eigenaar is van het gemaal.

Speerpunten komende planperiode ‘bewoners’ • Het opstellen van een rioolaansluitverordening. • Zo snel mogelijk oplossen van klachten en storingen, heldere communicatie met waar mogelijk burgerparticipatie. • Rekening houden met voldoende (doorloop)tijd en menskracht binnen uitvoeringsprojecten voor betrokkenheid in het participatietraject.

Water- en Rioleringsplan Drimmelen definitief rapport

-38-

R038.P230/R008/RHOU 17 februari 2023

6.3

Klimaatadaptatie Het klimaat verandert. En hoewel dat soms ‘ver weg’ of ‘voor later’ lijkt, zijn de gevolgen nu al merkbaar. Steeds vaker zijn buien zo intensief dat het rioolstelsel de hoeveelheid regen niet aan kan, dat er water op straat blijft staan of soms zelfs bij gebouwen binnen loopt. De warme zomerdagen houden langer aan of leveren nieuwe recordtemperaturen op. Allemaal uitingen van een veranderend klimaat. De effecten van deze veranderingen beïnvloeden het wonen, werken en verblijven in Nederland en in de landen om ons heen, in grote steden en in kleine dorpen. Kortom: de effecten beïnvloeden ieders directe leefomgeving. In het algemeen wordt klimaatverandering vaak gekarakteriseerd door een verhoging van de temperatuur en een toename van de hoeveelheid neerslag en de intensiteit van de neerslag. Er moet rekening worden gehouden met hevigere regenbuien, lange periodes van regenval, periodes van langdurige droogte en hitte en een stijgende zeewaterspiegel. Klimaatadaptatie is het inspelen op de gevolgen van de verwachte klimaatontwikkelingen. Klimaatadaptief handelen overstijgt maatregelen aan alleen het rioleringssysteem, het vereist dat er ook gekeken wordt naar het niveau van het toekomstbestendig inrichten van de openbare ruimte (zogenaamde bovengrondse maatregelen) en ondergrondse mogelijkheden voor het opvangen en vasthouden van water.

De afwegingen rondom het treffen van dergelijke maatregelen worden in samenspraak met andere disciplines gemaakt (bijvoorbeeld ruimtelijke ordening, wegen en groen) en externe organisaties zoals het waterschap en nutsbedrijven (energietransitie). Daarbij wordt zoveel mogelijk meegelift met andere reeds geplande werkzaamheden in de openbare ruimte.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=drimmelen&id=8f1d715f-5aaa-42a8-87ea-5469f38d3e24