09 03 Bijlage Omgevingsvisie Drimmelen leesvariant.pdf
Tekst van het document
We willen het onderscheid in open en meer besloten landschap behouden, omdat de afwisseling aantrekkelijk is voor bewoners en recreanten. Landgoederen kunnen een meerwaarde betekenen voor de afwisseling en recreatieve betekenis van ons landschap. Landgoed wonen is bovendien een aanvulling op onze woonmilieus. Wij zullen de mogelijkheden voor landgoederen in ons buitengebied nader vormgeven.
Door inbreiding en verdichting is steeds meer groen uit de dorpen verdwenen. Groen is belangrijk voor de leefbaarheid en het landelijke karakter. In het buitengebied ontstaan gelukkig steeds meer initiatieven van boeren om hun gronden voor ander medegebruik open te stellen of een coachende rol van de boer bij volkstuintjes of andere initiatieven op agrarische bedrijven. Een voorbeeld hiervan is het (B)oerBurgerBos, een kinderboomkwekerij en een Bijenboel aan de Zandstraat in Made. Ondanks het wegvallen van subsidies worden steeds meer natuurparels gerealiseerd. Steeds meer vitale ouderen dragen in dat werk hun steentje bij en dragen dat over op de volgende generaties.
Ook de Zuiderwaterlinie is een belangrijk element wat we ook in de toekomst in het buitengebied willen beschermen en benutten. Deze linie loopt in Noord-Brabant van Bergen op Zoom tot Grave en verbindt elf historische Brabantse vestingsteden met elkaar. Vijftien gemeenten, waterschappen en provincie werken als sinds 2016 samen in de Zuiderwateralliantie over diverse richtinggevende thema’s voor (vrijetijds-) economie, ruimtelijke opgaven en andere vormen van gebiedsontwikkeling.
Een recreatief toegankelijk buitengebied met toegankelijke natuurgebieden is van groot belang om ons gebied te kunnen beleven. De kwaliteit van het buitengebied kunnen we versterken door ruimte te bieden aan (het behoud van) een uniek en divers aanbod van natuur, recreatie en (daarop gerichte) bedrijvigheid. Zo blijft het buitengebied van de gemeente Drimmelen een ideale plek om in te verblijven.
Bij ontwikkelingen in het buitengebied willen we de rust en natuur in het gebied behouden.
Toekomstperspectief Wij streven naar een toekomstbestendig platteland met ruimte voor inwoners en ondernemers. Recreatie, natuur en landbouw moeten daarbij in balans zijn. Een gezonde agrarische sector is belangrijk als beheerder van een groot deel van ons aantrekkelijke buitengebied. Ons bestemmingsplan voor het buitengebied geeft de mogelijkheden aan. Wij bieden agrarische bedrijven nieuwe ontwikkelingsmogelijkheden als dit gelijk opgaat met kwaliteitsverbetering van het landschap. Hiermee willen we de boer en de burger verbinden.
26
Kassengebied Plukmade Het glastuinbouwgebied Plukmade in de Plukmadese polder is van regionaal belang. Het gebied ligt ten oosten van het dorp Made. Hier is ruimte voor omvangrijke glastuinbouwbedrijven met bijbehorende voorzieningen. Het glastuinbouwgebied beslaat 132 hectare netto glas.
Thema’s
p. 31-59
Ambities
p. 60-69
Waarden
p. 70-76
27
Agrarische sector
Bereikbaarheid
Klimaat en water
Milieu
Energie
Werk en ondernemen
Toekomstbestendige gemeente DNA van Drimmelem
Historische situatie Het glastuinbouwgebied Plukmade bij Made bestaat 25 jaar. Deze polder bij Made is destijds ontwikkeld in samenwerking met de PNEM, een van de voorlopers van Essent. Warmtenetten werden eind jaren tachtig meestal aangesloten op bestaande kassen. Uniek was daarom dat de kassen en het warmtenet van de Plukmadepolder tegelijk gebouwd werden, in nauwe samenwerking tussen de PNEM en de Energie Exploitatie Maatschappij Made (EEMM). De eerste kas die werd aangesloten was die van het bedrijf AgroCultuur/Mondial Plants. Huidige situatie Het glastuinbouwgebied Plukmade in de Plukmadese polder is van regionaal belang. Het gebied ligt ten oosten van het dorp Made. Aan de oostkant wordt Plukmade begrensd door het Wilhelminakanaal, aan de zuidrand ligt de Rijksweg A59 en aan de noordkant de doorgaande weg van Made naar Geertruidenberg. Hier is ruimte voor omvangrijke glastuinbouwbedrijven met bijbehorende voorzieningen. Het glastuinbouwgebied beslaat 132 hectare netto glas. Er werken jaarrond zo’n 600 mensen. In piektijden loopt het aantal werknemers op naar ongeveer 1300.
Plukmade kan een rol spelen bij de opgave om energieneutraal te worden met de toepassing van geothermie. Geothermie, ofwel warmte, is een duurzame energiebron. Er wordt gebruik gemaakt van warmte die van nature aanwezig is in de diepe ondergrond van de aarde. Door het aanwezige (warme) water uit de aardlaag op te pompen, wordt de warmte naar het aardoppervlak getransporteerd. Dit warme water wordt gebruikt voor bijvoorbeeld het verwarmen van gebouwen, kassen of industriële processen (Amerwarmtenet). De diepere ondergrond van het tuinbouwgebied Plukmade lijkt geschikt te zijn voor het gebruik van warmte. Hiervoor is inmiddels het bedrijf “Geothermie Plukmade BV” opgericht. In de toekomst kan de warmte dan direct of indirect via het Amerwarmtenet in de kassen van Plukmade worden gebruikt of voor de aangesloten woningen van het Amerwarmtenet. We houden deze mogelijkheden in de gaten en ondersteunen het initiatief waar mogelijk.
Toekomstperspectief Op het huidige Plukmade is schaalvergroting en revitalisering gaande. Hiertoe is enige uitbreiding noodzakelijk. Omdat het huidige terrein geheel benut is, is er voor de zittende ondernemers geen uitbreidingsruimte. Wanneer er meer ruimte nodig is, kan Plukmade het beste aan de Noordzijde verder ontwikkelen. Ook gaan we aan de slag met het verduurzamen van de energievoorziening in dit glastuinbouw gebied. In 2040 willen we een klimaatneutrale glastuinbouw realiseren. De eerste stap is inzetten op besparing en vervolgens kijken we naar de opwek. We hopen over 10 jaar over te stappen op restwarmte, bijvoorbeeld uit het industriegebied bij Moerdijk. Daarvoor is dan wel een warmteleiding noodzakelijk. Als blijkt dat een PlanMer noodzakelijk is, zullen wij een structuurvisie voor dit gebied opstellen. Landschappelijke inpassing en een duurzame groene recreatieve buffer bij Drimmelen maken hier onderdeel van uit.
28
Biesbosch De natuurlijke parel van de gemeente Drimmelen is ongetwijfeld de Biesbosch. De Biesbosch is een nationaal park waar we trots en zuinig op zijn en we gaan daar met veel respect mee om. Tegelijkertijd is de Biesbosch een plek om van te genieten en waar gerecreëerd kan worden.
Thema’s
p. 31-59
Ambities
p. 60-69
Waarden
p. 70-76
29
Milieu
Bereikbaarheid
Recreatie en toerisme
Klimaat en water
Onze blauw-groene motor
Landschap
Groene omgeving
Toekomstbestendige gemeente DNA van Drimmelen
Historische situatie De Biesbosch is ontstaan na de Sint-Elisabethsvloed van 1421, toen de Zuidhollandsche Waard veranderde in een grote binnenzee. Zestien dorpen werden door het water opgeslokt. Latere dijkdoorbraken bij Werkendam zorgden ervoor dat het zoute water door het zoete rivierwater werd teruggedrongen. In het samenspel tussen water, natuur en mensenhanden ontstond in de daarop volgende eeuwen een gebied waar talloze mensen hun brood verdienden. De oorspronkelijke naam Bergsche Veld veranderde in Biesbosch (bos van biezen). Daarna ontwikkelden zich in de Biesbosch landbouw en een biezen-, riet- en griendcultuur. Ook waren hier onder anderen jagers en vissers actief. Toen de biezenvelden door aanslibbing hoger kwamen te liggen verdwenen de biezen en begon spontaan riet te groeien.
Zie ook de ambitie Onze blauw-groene motor. We zoeken aansluiting bij de gebiedsvisie Biesbosch en de recreatiezonering vanuit de visie van Staatsbosbeheer (in afstemming met stakeholders, waaronder de Provincie). Als natuurgebied behoudt de Biesbosch een speciale bescherming.
Door verdere ophoging van het gebied maakte het riet plaats voor de aanplant van wilgen in grienden. Uiteindelijk werd het land zo hoog dat de grienden werden gerooid en vanaf het midden van de negentiende eeuw een groot deel van de Biesbosch werd omgevormd tot wei- en bouwland. In het hart van de Biesbosch kwamen spaarbekkens voor de levering van drinkwater.
Voor de ontwikkeling van de Biesbosch heeft het nationaal park een eigen visie opgesteld.
Daarnaast speelt de ontwikkeling rondom NLDelta. Dit is een ambitieus programma waarin overheden, organisaties en bewoners werken aan het behoud en de ontwikkeling van natuur en de beleving daarvan. Met elkaar zetten zij de schouders onder projecten die leiden tot robuuste oer-Hollandse deltanatuur, goede recreatieve voorzieningen, efficiënte vervoersverbindingen en stimulering van toerisme. NLDelta biedt zowel op het gebied van natuur als op het gebied van toerisme kansen voor de gemeente Drimmelen en onze Biesbosch.
Huidige situatie De natuurlijke parel van de gemeente Drimmelen is ongetwijfeld de Biesbosch. De Biesbosch is een nationaal park waar we trots en zuinig op zijn en we gaan daar met veel respect mee om. Tegelijkertijd is de Biesbosch een plek om van te genieten en waarin gerecreëerd kan worden. De Biesbosch vormt een voormalig getijdengebied, met bijzondere planten, bomen en dieren. Daarnaast is de Biesbosch een gebied dat gekenmerkt wordt door rust en ruimte, waar veel recreanten van genieten. Tot 2020 is 2100 hectare van de landbouw onttrokken en toegevoegd aan het natuurgebied Nationaal Park de Biesbosch. Toekomstperspectief Wij koesteren de Biesbosch en geven de recreanten de mogelijkheden en ruimte om van dit prachtige gebied te genieten met behoud van bescherming van natuurwaarden. De druk op de Biesbosch mag niet te groot worden. Om die reden is het denkbaar dat de Biesbosch verder wordt ontwikkeld aan de zuidelijke randen van de Biesbosch.
30
Thema’s In een thema bespreken we hoe we in gemeente Drimmelen om willen gaan met een bepaald onderwerp. De thema’s hebben we gekoppeld aan de gebieden, waar zij gelden. Bij het thema ‘agrarische sector’ beschrijven we bijvoorbeeld met welke grote ontwikkelingen deze sector geconfronteerd wordt en beschrijven we hoe we daar in de visie mee om willen gaan. Onder het thema ‘wonen’ gaan we onder meer in op welk soort woningen we graag in onze gemeente willen bouwen. De thema’s hebben we gekoppeld aan de gebieden, waar zij gelden. In de omgevingsvisie van gemeente Drimmelen hebben we de thema’s:
31
Thema’s
p. 31-59
Agrarische sector
Bereikbaarheid
Energie
Groene omgeving
Recreatie en toerisme
Voorzieningen
Wonen
Klimaat
Werk en ondernemen
Samenleving
Milieu
Gezondheid
Ook zien we dat die groei niet altijd samengaat met het behoud van natuur. Door evenwicht te zoeken zorgen we voor de juiste balans tussen ruimte voor groei van het bedrijf en een fijne omgeving om in te wonen of voor natuur. Op dit moment kent de gemeente 37 intensieve veehouderijen in 2020.
Agrarische sector Agrarische bedrijven houden zich bezig met het verbouwen van groenten en fruit of het houden van dieren (veehouderijen). In onze gemeente zijn ongeveer 200 agrarische bedrijven actief, waarvan enkele intensieve veehouderijen. De koe in de wei hoort bij het Drimmelense landschap. In Plukmade zijn glastuinbouwbedrijven. Deze agrarischebedrijven zijn belangrijk voor de economie van gemeente Drimmelen. Wat is de agrarische sector? Agrarische bedrijven houden zich bezig met het verbouwen van groenten en fruit of het houden van dieren (veehouderijen). Veel agrarische bedrijven gebruiken akkers of weilanden voor hun productie: ze zijn grondgebonden. Een grondgebonden veehouderij laat koeien bijvoorbeeld in de wei lopen. Waar staan we nu? In onze gemeente zijn ongeveer 200 agrarische bedrijven actief, waarvan enkele intensieve veehouderijen. In Plukmade zijn glastuinbouwbedrijven. Deze bedrijven zijn belangrijk voor de economie van gemeente Drimmelen. Ze willen graag groeien, maar het gebeurt steeds vaker dat bewoners last ervaren van een bedrijf door bijvoorbeeld groei. Groei van bedrijven vinden we belangrijk, maar het mag niet ten koste gaan van het fijne wonen in onze gemeente.
Wat komt er op ons af? Bedrijven in de landbouw en veehouderij moeten groeien of verbreden om succesvol te kunnen zijn. Ook in onze gemeente zien we de agrarische bedrijven steeds groter worden. Andere bedrijven stoppen juist, omdat ze de nodige ontwikkeling niet door kunnen maken. Dit betekent dat we in het buitengebied steeds grotere agrarische bedrijven zien en de kleine bedrijven verdwijnen. Dit zorgt ook voor lege gebouwen, waar een andere invulling voor nodig is. Deze landelijke trend is in onze gemeente gelukkig niet nadrukkelijk aanwezig. Boerderijen die leegkomen doordat bedrijven stoppen (vrijgekomen agrarische bedrijven of VAB’s) kunnen gebruikt worden voor de ontwikkeling van landgoederen, met een meerwaarde voor recreatie én landschap én natuur. Door VAB’s nieuwe invulling te geven, voorkomen we ondermijning, waarbij criminele activiteiten plaatsvinden (denk bijvoorbeeld aan drugs). In het buitengebied moet rekening gehouden worden met klimaatverandering. Door de opwarming van ons klimaat valt steeds meer regen in korte tijd. Het water moet opgevangen worden, waarvoor ruimte nodig is. Deze ruimte bestaat in het buitengebied, bijvoorbeeld op plekken waar agrarische bedrijven zijn vrijgekomen. Ook kan met klimaatverandering rekening gehouden worden met klimaatverandering bij de uitbreiding van bedrijven.
Net als in andere sectoren zien we in de agrarische sector een beweging naar meer digitalisering en duurzamere vormen van productie. De agrarische sector kan hierdoor minder arbeidsintensief worden. Verduurzaming in de agrarische sector leidt tot allerlei innovaties. Het behouden en versterken van het maatschappelijk draagvlak van de agrarische sector in een landelijke uitdaging die het nodig kan maken dat agrarische bedrijven meer aandacht gaan besteden aan innovaties.
32
Hoe zien we de toekomst van de agrarische sector? Voor de agrarische sector hebben we als doel richting 2040 dat duurzaamheid steeds meer centraal komt te staan (bijvoorbeeld door gebruik te maken van duurzame energie). Agrarische bedrijven moeten ook kunnen groeien, zowel in oppervlak als in de ruimte om verschillende activiteiten te ondernemen. Ontwikkeling of vestiging van nieuwe agrarische bedrijven is mogelijk indien er geen extra uitstoot van wordt veroorzaakt (milieu). Een bedrijf kan bijvoorbeeld groeien als er tegelijkertijd voor minder uitstoot van geur en stikstof gezorgd wordt. We zien dat de agrarische sector bij veranderingen ook een positieve bijdrage kan leveren aan de omgevingskwaliteit en duurzaamheid. Gemeente Drimmelen gaat bij wens tot uitbreiding graag met ondernemers in gesprek. Hierbij vinden we maatwerk belangrijk. Gastvrijheid en de bijdrage van landbouw aan het beschermen van het landschap een belangrijk plek moeten krijgen. Wij vinden het belangrijk dat iedereen een plek heeft in ons buitengebied om verschillende activiteiten te ondernemen. De ruimte blijft bestaan voor agrarische bedrijven, maar we bieden ook ruimte voor recreatiemogelijkheden. Daarnaast moeten de groene omgeving en natuur behouden blijven. Dat kan ook, want de functies sluiten elkaar niet per se uit.
Zo kunnen vrijgekomen agrarische bebouwing (VAB’s) worden ingevuld met nieuwe bestemmingen zoals recreatie, wonen en bedrijvigheid. De rust en natuur worden beschermd bij nieuwe ontwikkelingen. Om de natuur en biodiversiteit in het agrarische gebied te verbeteren kunnen braakliggende gronden worden omgezet tot ecologische broeiplaatsen (‘stepping stones’). We zoeken per VAB naar de meest passende invulling. Relatie met: Groene omgeving, Recreatie en toerisme, Klimaat en water,
Wonen, Landschap, Toekomstbestendige gemeente, Samen bouwen aan de gezonde toekomst
33
voor werk en voor gebruik van voorzieningen die zich niet in onze gemeente bevinden verplaatsen naar plaatsen buiten onze gemeente. Werknemers kunnen zich gemakkelijk verplaatsen over de snelwegen A16, A59 en A27. Zo zijn plaatsen als Breda, Den Bosch, Tilburg, Rotterdam en Utrecht snel met de auto te bereiken.
Bereikbaarheid Een goede bereikbaarheid zorgt ervoor dat inwoners gemakkelijk mee kunnen doen aan activiteiten. Op welke manier zijn bedrijven en winkels bijvoorbeeld te bereiken? Wat is bereikbaarheid? Een goede bereikbaarheid zorgt ervoor dat inwoners gemakkelijk mee kunnen doen aan activiteiten. Op welke manier zijn bedrijven en winkels bijvoorbeeld te bereiken? Alleen met de auto, of ook met de fiets en met de bus? Een goede bereikbaarheid zorgt ervoor dat mensen makkelijk onderdeel kunnen zijn van de samenleving. Door te kunnen werken, winkelen en ontmoeten. Met bereikbaarheid worden de mogelijkheden aangegeven, die bewoners hebben om zich te verplaatsen en deel te nemen aan activiteiten. Bewoners kunnen zich lopend verplaatsen, maar ook gebruik maken van vervoersmiddelen als de fiets, auto, bus en trein. Een goede bereikbaarheid zorgt ervoor dat bewoners gemakkelijk mee kunnen doen aan activiteiten. Met activiteiten denken we aan onder meer recreëren, werken, winkelen en ontmoeten. Waar staan we nu? Inwoners van de gemeente Drimmelen verplaatsen zich voor school, werk, boodschappen, winkelen en nog veel meer. We zien dat inwoners zich vooral
Het openbaar vervoer in de gemeente Drimmelen bestaat voornamelijk uit busroutes, alleen Lage Zwaluwe heeft een treinstation. Er is een OVdekkingsgraad in beeld gebracht, deze geeft aan welk deel van de bewoners en gebruikers in de gemeente dichtbij een OV halte wonen. Ook geeft het een beeld van de locatie waar OV haltes gewenst zijn. De gemeente Drimmelen heeft een OV dekkingsgraad van 47,95%, dat is minder dan het Nederlandse gemiddelde voor niet stedelijke gemeenten (52%) en “weinig stedelijke” gemeenten (59%). Wat komt er op ons af? We maken steeds meer gebruik van de elektrische fiets en ook zijn er steeds meer elektrische auto’s. Daar staat tegenover dat het aantal dieselauto’s daalt. Het verkeer moet – en wordt – steeds duurzamer. Slimme mobiliteit draagt bij aan duurzaamheid, maar ook aan minder files. Bij Slimme mobiliteit maken (vracht)auto’s gebruik van data en slimme technieken, waardoor ze veiliger en schoner worden, en de ruimte beter gebruiken. We zien dat mensen steeds verder reizen voor het werk en dat het aantal gewonden door verkeersongevallen stijgt. Als laatste trend zien we dat er meer aandacht is voor mindervaliden, fietsers en ouderen. Deze groepen verdienen extra aandacht omdat zij kwetsbaar zijn of omdat we vinden dat de bereikbaarheid van deze groepen verbeterd moet worden.
Hoe zien we de toekomst van bereikbaarheid? Nu en in de toekomst zetten we ons in voor een goede bereikbaarheid. Voor de inrichting van de openbare ruimte vinden we dat de gemeente, voorzieningen, woningen, recreatiemogelijkheden en bedrijven goed bereikbaar moeten zijn voor alle doelgroepen. De verbetering van de bereikbaarheid zorgt voor een verbetering van de leefbaarheid. De dorpen moeten dan goed met elkaar en met de regio verbonden zijn en moeten toegankelijk zijn voor iedereen. Ook de ontsluiting van de dorpen door een goede verbinding met de snelweg en de verbetering van knooppunt Zonzeel zijn daarbij voor belang.
34
We zetten in op de ontwikkeling van goed en betaalbaar vervoer tussen de dorpen. Hierbij hebben we aandacht voor senioren en mensen met een beperking. Het basisnet voor het openbaar vervoer (OV) en hoe vaak bussen/treinen rijden moet behouden blijven. Daarnaast zoeken we maatwerkoplossingen om toegankelijkheid van OV te borgen. Bij de herinrichting van wegen houden we rekening met doorstroming bus. Ook bieden we ruimte aan nieuwe vormen van het OV en nieuwe andere vormen van duurzaam vervoer. In de toekomst moet het OV en andere vervoersmiddelen schoner, duurzamer en zuiniger worden. Ook bij de bouw van infrastructuur ( bijvoorbeeld wegen, fietspaden, kruispunten) moet gelet worden op duurzaamheid en ‘circulariteit’. Met circulariteit wordt de kringloop van goederen en materialen bedoeld, we zorgen dat we materialen hergebruiken en recyclen. In de gemeente Drimmelen zetten we in op gedragsverandering, waarbij inwoners de auto wordt laten staan. We stimuleren inwoners om vaker de fiets of het OV te nemen, of te wandelen. Hiervoor zetten we een flexibel systeem in dat inspeelt op de vraag van de reiziger naar openbaar vervoer (MAAS: Mobility as a service). Dit is niet alleen goed voor het milieu, maar ook voor een gezond leven. We versterken regionale fiets- en wandelroutes en zorgen voor goede bewegwijzering (borden).
We spannen ons in om langs de N285 een vrijliggend (snel)fietspad en route voor tractoren te realiseren, wat de veiligheid en doorstroming voor alle gebruikers bevordert. Binnen de bebouwde kom moet er altijd een voetpad zijn. Verder willen we in de toekomst winkels en bedrijven in de dorpen meer bij elkaar brengen, zodat deze goed bereikbaar zijn en op loopafstand van elkaar. We willen samen met onze buurgemeenten, Rijkswaterstaat, de Provincie en ProRail onderzoeken of station Lage Zwaluwe tot een OV-hub ontwikkeld kan worden. Bij de ontwikkelingen wordt nagedacht over de verkeersveiligheid, en er wordt ingezet op nul verkeersdoden per jaar. Ook willen we zo min mogelijk ongevallen. Daarom zetten we in op verkeerseducatie, voorlichting en communicatie. Wat betreft het parkeerbeleid vinden we dat er voldoende parkeerruimte moet zijn voor de auto en fiets. Daarvoor moeten duurzame oplossingen
35
komen, en moeten parkeerproblemen bij nieuwe ontwikkelingen worden voorkomen. De parkeerterreinen moeten ook goed bewegwijzerd zijn en er moeten voldoende parkeermogelijkheden bestaan voor minder validen. Daarnaast bereiden we ons voor op het toenemende gebruik van elektrische auto’s met het plaatsen/toestaan van laadpalen in de openbare ruimte. Wij willen ons ook richten op digitale bereikbaarheid. Zo moet geïnvesteerd worden in het verbeteren van de digitale bereikbaarheid (komst glasvezel, 5G netwerk) in de gemeente Drimmelen, maar moeten we ook zorg dragen voor senioren waarvoor de digitale wereld problematisch is. Relatie met: Milieu, Recreatie en toerisme, Wonen, Werken en ondernemen,
Klimaat en water, Levendige dorpen, Toekomstbestendige gemeente, Dorpsgericht werken/gemeenschapszin
De energietransitie betekent ook dat als vervanging van de fossiele energie, duurzame energie opgewekt moet worden. Duurzame energie is energie van bronnen die niet uitgeput raken. Nu kennen we zon, wind, warmte uit de bodem en bijvoorbeeld stroming van water. In de toekomst zijn er misschien nog wel bronnen die we nu nog niet kunnen benoemen. Het gaat ook over het verwarmen van gebouwen op andere manieren dan met aardgas. Daarnaast gaat de energietransitie over de infrastructuur (kabels, leidingen en transformatorhuisjes) die nodig is om energie te verplaatsen en in de toekomst ook op te slaan. Tot slot gaat de energietransitie over het besparen van energie.
Energie De energietransitie is de uitdaging om het gebruik van fossiele energie (energie opgewekt uit bijvoorbeeld kolen of aardgas) te verminderen. Uiteindelijk willen we volledig van fossiele energie af zijn. De energietransitie is een uitdaging die iedereen in onze gemeente raakt. Het is een opgave die bij veel thema’s terugkomt zoals wonen, werken en ondernemen en agrarische sector. Wat is de energietransitie? De energietransitie is de uitdaging om het gebruik van fossiele energie (energie opgewekt uit bijvoorbeeld kolen of aardgas) te verminderen. Uiteindelijk willen we volledig van fossiele energie af zijn. Fossiele brandstoffen zoals olie, aardgas en steenkolen zijn de bron van de meeste energie die we vandaag gebruiken. Het winnen (uit de grond halen) en gebruiken van deze fossiele bronnen is niet alleen erg slecht voor het milieu, het is ook slecht voor onze gezondheid. De uitstoot van CO2 is zo groot dat het klimaat verandert en de aarde opwarmt. Deze klimaatverandering heeft grote gevolgen: de zeespiegel stijgt en we hebben steeds vaker te maken met extreem weer. De kans bestaat dat veel plant- en diersoorten uitsterven. In het Klimaatakkoord van Parijs hebben we afspraken gemaakt en doelen bepaald over de veranderingen in het klimaat. De energietransitie is belangrijk om deze doelen en afspraken te behalen.
Deze transitie omvat het massaal overstappen op duurzame energiebronnen die nooit op gaan, moet de CO2-uitstoot en die klimaatverandering tegenhouden.
Zoals aangegeven is de energietransitie een uitdaging die iedereen in onze gemeente raakt. Het is een opgave die bij veel thema’s terugkomt zoals wonen, werken en ondernemen en agrarische sector. Het is ingewikkeld omdat we de opwek van energie, de infrastructuur en ons gedrag moeten veranderen. Het is ook een opgave die op iedere gemeente, iedere organisatie en ieder mens in ons land af komt. In het volgende deel gaan we in op wat dit concreet betekent voor onze gemeente. Waar staan we nu? Onze gemeente is onderdeel van de energieregio West-Brabant. In deze regio kijken we naar wat we samen aan energie opwekken, maar ook gebruiken. Met de andere gemeenten in de regio maken we een Regionale Energiestrategie (RES), een plan waarin wij met elkaar bepalen hoe we een duurzaam en slim energiesysteem in West-Brabant gaan maken. Ook bepalen we samen met elkaar waar verschillende vormen van duurzame energie het beste opgewekt kunnen worden en maken we afspraken over de verdeling en het transport van energie. In 2018/2019 zijn we begonnen hiermee begonnen. In 2018 was het totale energiegebruik in gemeente Drimmelen 3.097 terajoule (TJ). Daarvan ging 892 TJ naar de gebouwde omgeving, 963 TJ naar verkeer en vervoer, 88 TJ naar industrie, energie, afval en water, 1.081 TJ naar landbouw, bosbouw en visserij, en 73 TJ naar hernieuwbare warmte.
Er wordt momenteel een participatietraject doorlopen met de dorpen waarin de energieopgave in beeld wordt gebracht met daarbij verschillende scenario’s om deze in te vullen. De werkgroepen per dorp gaan een actieplan aanbieden aan de gemeente. Die actieplannen per dorp zijn de basis voor het nieuwe gemeentelijke energiebeleid.
36
De totale energiebesparingsopgave in de gebouwde omgeving (de dorpen in West-Brabant) bedraagt 28.000 TJ (terajoule) (Duurzaamheidsprogramma 2018). Dat is ongeveer 25% van het totale verwachte energieverbruik in 2050. De 95.000 TJ die overblijft moet duurzaam opgewekt gaan worden. De energietransitie heeft niet alleen gevolgen voor de manieren waarop wij onze woningen verwarmen. Ook bedrijven en organisaties moeten hun werkwijzen en energieverbruik verminderen om bij te dragen aan de energietransitie. De energietransitie kan ook gevolgen hebben voor onze mobiliteit. Auto’s gaan in plaats van op benzine of diesel rijden op elektriciteit, waterstof, duurzaam biogas of een combinatie van (duurzame) energiedragers. Hoe zien we de toekomst van energie? Het doel van de energietransitie is om in 2040 zoveel mogelijk energieneutraal te zijn (programma Duurzaamheid) en in 2050 helemaal geen fossiele energie meer te gebruiken. We gaan dit bereiken door in te zetten op het waar mogelijk besparen en duurzaam produceren van energie. De elektriciteit die door de overheid, inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties in gemeente Drimmelen gebruikt wordt, wordt zo duurzaam mogelijk opgewekt. De gemeente geeft ruimte aan nieuwe vormen van het op een duurzame manier opwekking van energie.
Er wordt ingezet op zonne-energie op daken en voorzieningen voor de opwekking van de energie zijn zo goed mogelijk ingepast in het landschap.
Wat komt er op ons af? De komende tijd gaan we met de andere gemeenten in West-Brabant de regionale energiestrategie verder uitwerken. Dit betekent dat we gaan onderzoeken en afwegen waar we kunnen besparen, en waar welke vormen van duurzame energie het beste een plek kunnen geven. De mogelijkheden voor duurzame verwarming onderzoeken we in de Regionale Energiestrategie en Transitievisie Warmte. Daarnaast kijkt men of er mogelijkheden zijn duurzame warmtenetten te realiseren of op bestaande aan te sluiten. Hierbij sluiten we aan bij de doelstelling uit de concept-RES om 15% besparing te realiseren op het gebruik van warmte in de gebouwde omgeving in 2030 (van 5,8 TWh naar 4,9 TWh in 2030 voor de hele regio).
37
Op basis wat we nu aan energie verbruiken en wat er mogelijk is om te besparen bepalen we hoeveel energie we op een duurzame manier op moeten wekken. De afspraken, die regionaal zijn gemaakt in de Regionale Energiestrategie (RES) zijn hierin leidend. De RES gaat uit van 8 windmolens, 1 zonneveld in Terheijden en inzet van zonne-energie op de daken. De rest van de opgave wordt lokaal ingevuld op basis van draagvlak. Langzaam en (waarschijnlijk) per dorp of buurt gaan huizen over van aardgasverwarming naar andere, meer duurzame, vormen van verwarming. In plaats van aardgasverwarming krijgt een woning een verwarmingssysteem op basis van bijvoorbeeld elektriciteit, warmte, biomassa of waterstof. Corporaties van bewoners en ondernemers dragen zorg voor het verwarmen van de gebouwde omgeving, zoveel mogelijk huizen zijn losgekoppeld van het aardgasnet. Voorafgaand aan het veranderen van aardgasverwarmingen
naar andere manieren van het verwarmen van woningen, gaan we onderzoeken hoe woningen het beste op een andere, duurzame, manier verwarmd kunnen worden. Op het gebied van wonen werken wij samen met woningbouwstichting in onze gemeente. We stimuleren zowel eigenaar-bewoners als de stichting om bestaande woningen te verduurzamen en te kiezen voor duurzame energie. Alle nieuwbouwwoningen (zowel koopwoningen als woningen van de woningbouwstichting) moeten vanaf 2021 zogenoemde bijnaenergieneutrale woningen zijn (BENG). Relatie met: Bereikbaarheid, Milieu, Gezondheid, Klimaat en water, Wonen,
Werken en ondernemen, Toekomstbestendige gemeente, Samen bouwen aan de gezonde toekomst
38
Groene omgeving Dit thema gaat over natuur, het landschap en biodiversiteit. We vinden het belangrijk dat er voldoende groen is in onze gemeente, zowel in de dorpen als in het buitengebied, maar ook willen we goed zorgen voor onze natuur. Daardoor behouden en versterken we de verschillende soorten dieren en planten in onze omgeving, dat is biodiversiteit. In dit thema vertellen we wat er speelt op het gebied van de groene omgeving en hoe we daarmee omgaan.
•
•
Wat is de groene omgeving? Het huidige Nederlandse landschap is grotendeels door mensenhanden gemaakt. Voorbeelden hiervan zijn Hooge Zwaluwe en Lage Zwaluwe. Dit landschap is ooit vanaf de oude bebouwingslinten in beide dorpen door de mens veranderd van een veengebied tot een agrarisch gebied. Door veranderingen in het gebruik van het land, zoals meer landbouw en verstedelijking, is er minder ruimte voor natuur dan eeuwen geleden. De natuurgebieden vormen een belangrijk onderdeel van de ruimtelijke hoofdstructuur van het buitengebied. De situatie van de waterhuishouding bepaald voor een groot deel welke natuurwaarden er per gebied zijn. Hieronder worden de natuurgebieden kort beschreven en op kaart weergegeven. We gaan in dit thema niet specifiek in op de Biesbosch.
39
•
De Worp: Westelijk van dorp Drimmelen ligt het binnendijkse moerasgebied De Worp. Het gebied maakte vroeger onderdeel uit van de Biesbosch. Het bestaat uit voormalige grienden, populierenbossen, elzenbroekbos en enkele natte graslandjes met bijzondere vegetaties. Ook de waterspitsmuis is in het gebied aangetroffen, een indicatorsoort voor soortenrijk en zuiver water. Gat van den Ham: Dit gebied is een restant van de binnenzee die ontstond als gevolg van de St. Elizabethsvloed. Via de talloze getijdengeulen kon de zee hier binnendringen, werd het veen opgeruimd en klei afgezet. Vanuit het gebied stromen een drietal kreken (onder andere Gat van den Ham en het Vloedspui) het binnenland in. Het gebied zelf bestaat uit wilgenstruweel en rietlanden. In het water komen diverse bijzondere vissoorten voor zoals de Bittervoorn en de Kleine en de Grote Modderkruiper. Het gebied heeft daarnaast waarde voor doortrekkende en overwinterende vogelsoorten. Vanuit het natuurbeleid wordt gewerkt aan het terugbrengen van de getijdenwerking in dit gebied. Zonzeelse polder: Het veenweidegebied Zonzeel bestond oorspronkelijk uit veenmoerassen die vanaf de 14e eeuw ontgonnen werden. Nadien is het gebied in gebruik genomen als hooiland. In de huidige situatie bestaat het gebied uit extensief beheerde graslandpercelen, loofbosjes, moerasjes en waterplassen.
•
•
Binnenpolder van Terheijden: Dit gebied was ooit van grote botanische (plantkundige) waarde. In de blauwgraslanden en veen- en zeggenmoerassen groeiden vroeger talloze zeldzame plantensoorten waaronder orchideeën. Door ontwatering en ontginning zijn deze unieke moerassen en graslanden verloren gegaan maar inmiddels is de polder gedeeltelijk hersteld. Tegenwoordig treft men in de sloten nog wel allerlei kenmerkende soorten van het veenpolderlandschap aan. De graslanden zijn soortenarm. De kern van het gebied wordt gevormd door een broekbosje met een eendenkooi. Het is een belangrijk broedgebied voor met name zangvogels en een belangrijke rust- en foerageerplaats voor trekkende vogels. Het vormt een opvallend element in het omringende open landschap. Aan de oostzijde van de Binnenpolder van Terheijden ligt de voormalige Linie van Den Hout. Deze is grotendeels begroeid met loofbos. Oevers Mark: De oevers en taluds van het Mark vormen een leefgebied voor diverse vogel- en vlindersoorten. De dijktaluds, oevers en bosjes langs het kanaal zijn ook van belang als ecologische verbindingszone voor soorten als libellen, vlinders, moeras- en struweelvogels en kleine zoogdieren.
Het thema natuur en groene omgeving gaat dus niet alleen over afgebakende natuurgebieden. Natuur omvat ook onze directe omgeving en gaat dan over water, groen en beplanting en biodiversiteit. Natuur en een groene omgeving zijn belangrijke factoren in onze waardering van onze leefomgeving. Ze kunnen daarnaast een bijdragen aan het behalen van doelen op het gebied van klimaatadaptatie. Een brede straat met veel bomen is in de zomer bijvoorbeeld koeler dan een (smalle) straat zonder bomen en alleen maar verharding. Ook het agrarisch gebied draagt bij aan de groene omgeving.
Natuurwaarden in het agrarisch gebied
In het buitengebied onderscheiden we drie soorten groene agrarische gebieden: Agrarisch gebied met gemengde functies, agrarisch gebied met landschapswaarden en agrarisch gebied met natuur- en land schapswaarden. In het agrarisch gebied met gemengde functies staat de ruimte voor agrarische bedrijven voorop, maar er komt ook steeds meer ruimte voor recreatiemogelijkheden. Daarnaast willen we hier de groene omgeving behouden en versterken.
In het agrarisch gebied met landschapswaarden zien we diverse landschapselementen zoals houtsingels, oude bomen, hakhout en poelen voor waarin zich bijzonder planten- en diersoorten (kunnen) voordoen. Naast ecologische betekenis hebben deze elementen ook landschappelijke waarde. Ook de Linies in het buitengebied vormen bijzondere elementen met ecologische waarde. In het agrarisch gebied met natuur- en landschapswaarden zien we ook deze eerder genoemde landschapselementen terugkomen. Daarnaast zijn hier zowel algemene als specifieke natuurwaarden aanwezig. Zo is in het veenontginningsgebied sprake van (potentiële) natuurwaarden in de aanwezige weilanden, slootkanten, poelen en bosjes.
Natuur
Naast de hoeveelheid ruimte voor natuur is ook de kwaliteit een probleem. Verzuring, vermesting, versnippering, verdroging en klimaatverandering bedreigen de levens van planten en dieren. Met de Biesbosch heeft onze gemeente een groot natuurgebied, maar er zijn ook andere kleinere gebieden aanwezig. Deze gebieden liggen meer verspreid over de gemeente. Met veel verschillend (met name provinciaal) beleid en allerlei manieren om de natuur te beheren, probeert de overheid de natuur te beschermen en de kwaliteit te verbeteren.
Biodiversiteit
Veel van het beleid over biodiversiteit heeft zijn basis in internationale afspraken en Europese richtlijnen. Nederland probeert ook de biodiversiteit in stand te houden. Met dit woord, een verkorting van “biologische diversiteit” bedoelen we de totale verscheidenheid van alle levende planten en dieren op aarde. Biodiversiteit betreft zowel de variatie in soorten, als ook de erfelijke variatie binnen soorten en de variatie aan levensgemeenschappen of ecosystemen. Landschap In het landschap zien we veel waarde. Wij hechten aan ons landschap. Het draagt bij aan onze identiteit. We willen uitzichten en zichtlijnen in onze gemeente graag zo houden. We willen niet dat verstedelijking, waarbij dorpen en steden steeds groter worden, ervoor zorgt dat we straks geen mooie open landschappen hebben.
40
Waar staan we nu? We zijn een gemeente met een relatief harde grens tussen het bebouwd gebied en het landelijk gebied. We kunnen onszelf een plattelandsgemeente noemen waarin de dorpen verspreid zijn gelegen in het landelijke en vaak agrarische gebied.
Natuur en biodiversiteit
Aan de noordelijke kant van onze gemeente begint het Natura2000-gebied de Biesbosch. In dit gebied gelden instandhoudingsdoelstellingen voor habitattypen, soorten, broedvogels en niet-broedvogels. Daarnaast is dit gebied stikstofgevoelig. Dat heeft invloed op wat we in onze gemeente wel en niet aan ontwikkelingen kunnen toestaan. De Biesbosch heeft een grote waarde op het gebied van natuurwaarde, maar ook gedeeltelijk voor recreatie en toerisme. Naast het beschermde natuurgebied van de Biesbosch kennen we ook andere soorten natuur of groen in onze gemeente. Deze gebieden dragen bij aan de natuurbeleving in onze gemeente en aan het behoud van biodiversiteit.
Landschap
Het landschap in onze gemeente kenmerkt zich met name als een open landschap. Het landschap heeft cultuurhistorische waarde omdat het iets vertelt over de manier waarop onze voorouders met het landschap omgingen. Zowel in het buitengebied als in de dorpen liggen daarnaast elementen die op zichzelf cultuurhistorische waarde hebben of cultuurhistorische waarde geven aan het landschap. Denk bijvoorbeeld aan het Halvezolenlijntje, de lintbebouwingen van Hooge Zwaluwe en Lage Zwaluwe en het dorpsgezicht van Drimmelen. We zijn ook een gemeente langs de belangrijke rivier de Amer. De oevers van deze rivier zijn door de provincie Noord-Brabant aangewezen als onderdeel van Natuurnetwerk Brabant. Het Natuurnetwerk Brabant is onderdeel van het Natuurnetwerk Nederland. Het is een netwerk van deels bestaande en deels nieuwe natuurgebieden die door ecologische verbindingszones met elkaar verbonden zijn. De oevers van de Amertak, het Gat van den Ham, wat gronden ten westen van Drimmelen, gronden bij Lage Zwaluwe en gronden rondom Terheijden maken onderdeel uit van deze ecologische verbindingszones.
41
Wat komt er op ons af? Vooral in de twintigste eeuw hebben we veel gebouwd in Nederland. Dit is op sommige plaatsen ten koste gegaan van natuur en agrarisch gebied. Natuurgebieden werden steeds kleiner. Doordat er wegen doorheen werden aangelegd zijn gebieden versnipperd. Ook heeft natuur veel ruimte moeten maken voor landbouw en steden. Dit had allerlei gevolgen voor ook de natuur dichtbij, zoals verdroging en vernatting van de grond, vermesting en verzuring. We zijn er trots op dat in de gemeente Drimmelen de hoeveelheid aan natuur is toegenomen. Ook klimaatverandering kan gevolgen hebben voor de natuur. Een verhoging van de temperatuur kan bijvoorbeeld leiden tot het uitsterven van planten die nu nog in Nederland voorkomen. Het uitblijven van strenge winters kan gevolgen hebben voor de vogeltrek. Ook breder heeft klimaatverandering grote gevolgen voor de biodiversiteit. Het leefgebied van bijen, vlinders en insecten staat bijvoorbeeld onder druk. Maar ook plantensoorten verdwijnen of vermeerderen juist door veranderende omstandigheden. Door nieuwe ontwikkelingen zoals de energietransitie, ontwikkelingen in de landbouw en de behoefte aan meer woningen, heeft onze groene ruimte het moeilijk. Duidelijk is dat we oplossingen moeten zoeken in een meer integrale aanpak. Dit betekent dat we per gebied de verschillende uitdagingen en kansen bekijken en keuzes maken.
Dit wordt ook “landschapinclusief omgevingsbeleid” genoemd. Het onderdeel water speelt ook een belangrijke rol binnen de groene omgeving. Onder de omgevingswet ligt de zorgplicht voor het hemel-, afval-, en grondwater bij de gemeente. Wij stemmen deze nieuwe taak af met het Waterschap Brabantse Delta. Hoe zien we de toekomst van de groene omgeving? De natuur in onze dorpen willen we niet alleen behouden, we willen de groene omgeving verder versterken en uitbreiden. Daarbij moet vergroening worden gestimuleerd en verstening worden tegengegaan. Bij nieuwe ontwikkelingen en initiatieven in de dorpen streven we naar een goede balans tussen natuur- en landschapsbehoud en ontwikkeling van nieuwe functies.
De gemeente staat samen met het Waterschap Brabantse Delta voor de opgave om een aantal natte Ecologische Verbindingszones (hierna: EVZ’s) in de gemeente te realiseren. Uitgangspunt is dat gestreefd wordt naar een duurzame realisatie van de EVZ’s. Bij de EVZ Gat van den Ham is er vanwege het onvoldoende beschikbaar krijgen van de benodigde gronden er voor gekozen om in plaats van doorlopende structuren meer stepping stones aan te leggen. Staatsbosbeheer zet zich op regionaal niveau in voor de ontwikkeling van de Groene Metropool, een groen (natuur) en blauw (water) netwerk dat vanuit de binnensteden van Breda en Oosterhout het land dooradert tot in de natuurgebieden. Op provinciaal niveau speelt de ontwikkeling van het natuurnetwerk Brabant en op landelijk niveau het natuurnetwerk NLDelta in de Haringvliet en Biesbosch. Hier liggen kansen voor ons om de natuur in Drimmelen verder te ontwikkelen. We geven uitvoering aan het Programma Duurzaamheid. Hierin staan diverse de ambities, doelstellingen en maatregelen. De uitwerking staat in de beleidsplannen en actieplannen en -programma’s, waaronder Actieprogramma Biodiversiteit. Deze documenten nemen we mee in de verdere uitwerking van de visie, zoals in een programma Groen. Het integraal groenbeleidsplan dat op dit moment nog vigerend is, zal plaats krijgen in dit programma.
Uitvoering en monitoring worden in dit programma ook betrokken. Onze gemeente heeft ook een Groenbeleid. Dit beleid richt zich op een duurzame ontwikkeling van een kwalitatief hoogwaardig bomenbestand. De aard van dit bomenbestand moet aansluiten op zowel de landschappelijke kwaliteiten van de omgeving als op de stedelijke structuur van de kernen. Als rode draad hierbij geldt een omslag van het denken in kwantiteit naar kwaliteit. De gemeente richt zich in haar boombeheer niet primair op het handhaven van zoveel mogelijk bomen, maar veel meer op het creëren van gunstige omstandigheden zodat bomen daadwerkelijk groot uit kunnen groeien en oud kunnen worden. Het effect wat bereikt wordt met een volledig uitgegroeide eik van 100 jaar is vele malen groter dan vijf eiken die niet meer dan 20 jaar oud worden.
en insecten en kleine dieren in de berm kunnen overleven. Ook wordt een inventarisatie gemaakt van waardevolle bomen op basis van vooraf bepaalde beoordelingscriteria. De waardevolle bomen worden weergegeven op de waardevolle bomenkaart die openbaar wordt gemaakt. Voor bomen die op de waardevolle bomenkaart zijn opgenomen geldt een kapverbod, waar alleen bij hoge uitzondering van kan worden afgeweken als andere belangen zwaarder gewogen worden. Zoals onder het thema recreatie en toerisme aan bod komt, willen we recreatiemogelijkheden vergroten, bijvoorbeeld door het ontwikkelen van fiets- en voetpaden. Recreanten worden aangetrokken door de aantrekkelijke groene omgeving. Verdere versterking van het groen in onze gemeente is niet alleen positief voor de biodiversiteit, maar zorgt ook voor een nog aantrekkelijkere gemeente om in te wonen, recreëren of verblijven. Ook de agrarische sector speelt een rol bij de groene omgeving. Landbouwbedrijven dragen bij aan (de instandhouding en verbetering van) het landschap. Bij ontwikkelingen in het buitengebied moeten de rust en natuur worden beschermd. Samen met de Drimmelense boer bekijken we de kansen om voor de ontwikkeling van natuur (en toerisme) op en rond hun percelen. Relatie met: Wonen, Agrarische sector, Recreatie en toerisme,
Bereikbaarheid, Landschap, Onze blauw-groene motor, Samen bouwen aan de gezonde toekomst, Toekomstbestendige gemeente
We willen de biodiversiteit in gemeente Drimmelen onder andere verhogen door ecologisch bermbeheer. Dit betekent dat bermen niet wekelijks als een gazon worden gemaaid maar dat kruiden de kans krijgen te bloeien
42
in de vorm van wandelen of fietsen door de polders. Daarnaast liggen er allerlei sportvoorzieningen in onze dorpen. Denk aan tennisbanen, zwembaden, voetbalvelden en sporthallen. Samen met speeltuintjes zijn deze voorzieningen de belangrijke plekken voor dagelijkse ontspanning van onze bewoners. Ook worden er jaarlijks veel evenementen georganiseerd in de gemeente. Deze evenementen zorgen voor betrokkenheid en een sterke sociale cohesie. Evenementen hebben ook een belangrijke rol in de lokale economie en zijn bepalend voor het imago van onze gemeente. Enkele grote evenementen zoals de Top 100 Made, Sensation Waailand en Power Weekend zorgen voor veel bezoekers (samen 32.000 gasten in 2017).
Recreatie en toerisme Onze gemeente biedt veel mogelijkheden op het gebied van recreatie. Onder recreatie verstaan we alle mogelijkheden voor eigen inwoners om hun vrije tijd te besteden. Dit kan bijvoorbeeld in de vorm van sport of cultuur, maar ook via wandelen, fietsen en varen. Wat is recreatie en toerisme? Onze gemeente biedt veel mogelijkheden op het gebied van recreatie. Nog niet al die mogelijkheden worden tot nu toe optimaal benut. We kunnen en moeten nog meer inzetten op projecten die toerisme en recreatie ondersteunen. Onderstaand beschrijven we hoe we dat doen. Onder recreatie verstaan we alle mogelijkheden voor eigen inwoners om hun vrije tijd te besteden. Dit kan bijvoorbeeld in de vorm van sport of cultuur, maar ook via wandelen en varen. Onder toerisme verstaan we mensen die niet in de gemeente Drimmelen wonen, maar er wel naartoe gaan om hun vrije tijd te besteden. Waar staan we nu? In onze gemeente komen veel vormen van recreatie voor. Met de ligging van de Biesbosch aan de noordkant van de Amer hebben we op het gebied van recreatie en toerisme een grote publiekstrekker in onze gemeente. Naast het natuurschoon in de Biesbosch biedt de Amer recreatiemogelijkheden op het water. Verder is het buitengebied een aantrekkelijke plek voor dagrecreatie
43
Elk dorp kent eigen sterktes op het gebied van toerisme en recreatie. Drimmelen is de belangrijkste verbinding met de Biesbosch, vanuit Drimmelen brengen veel toeristen en recreanten een bezoekje aan het natuurgebied. Het havengebied (de oude haven en de nieuwe haven) vormen het hart van het toeristisch aanbod van het dorp, of zelfs van de gemeente. Made vormt het inkoopcentrum van de gemeente. Made heeft een groot en divers winkelaanbod, maar kampt momenteel met leegstand. Het dorp heeft ook een regionale functie voor inkopen. Terheijden heeft vooral een aantrekkelijk aanbod voor fietsers en wandelaars. Er zijn diverse (dag)horecazaken, een fietspont over de Mark naar de Haagse Beemden en er zijn wandel- en fietsroutes. De Kleine Schans (en daarmee het verhaal van de Zuiderwaterlinie) vormt een belangrijke bezienswaardigheid. Verder zijn er de molen en de haven. Het buitengebied van Drimmelen herbergt vele producenten van (landbouw)producten. De voedselproductie tekent het landschap in de polder en er zijn diverse verkooppunten (aan huis) voor streekproducten. In de gemeente ligt een wandel- en fietsknooppuntennetwerk dat voert langs bezienswaardigheden, dorpen, horeca, rustplekken en vergezichten. Wat komt er ons af? Een kenmerk van het thema recreatie en toerisme is dat ontwikkelingen snel gaan.
Er is door de vergrijzing en de welvaart een steeds grotere groep mensen die tijd heeft om te recreëren. De sector groeit en is sterk afhankelijk van de ruimte die mensen hebben om geld uit te geven aan leuke dingen. De vraag naar duurzame vormen van recreatie en toerisme en ‘groene vakanties’ neemt toe. Door onze ligging aan de Biesbosch en ons landelijke karakter dichtbij de Randstad is recreatie een kansrijke sector.
Bij intensieve recreatie komen er steeds meer mensen om te recreëren, dat zien we bijvoorbeeld in de Biesbosch. Dit kan een grote invloed hebben op de natuur in het gebied en zelfs de kwaliteit van dit unieke natuurgebied onder druk zetten. Daarnaast zien we meer recreatieve activiteiten plaatsvinden in ons buitengebied. Dit kan zorgen voor spanningen tussen de recreatie- en de agrarische sector, maar kan ook zeker voor een meerwaarde zorgen. Deze meerwaarde zien we graag ontstaan en ook de agrariërs (visie ZLTO) zien hier kansen. In het algemeen zien we ook dat bedrijven steeds meer zoeken naar unieke concepten of nieuwe ideeën. Daarmee proberen bedrijven zich te onderscheiden van anderen. Er is bijvoorbeeld een groeiende vraag naar verblijfsrecreatie. Ook zien we meer totaalconcepten ontstaan, wat ervoor kan zorgen dat grenzen tussen sectoren/activiteiten minder worden. Voor dit laatste is een goed ontwikkeld netwerk van recreatie nodig. Hoe zien we de toekomst van recreatie en toerisme? Recreatie en toerisme willen we verder versterken in onze gemeente. We kunnen nog meer inzetten op projecten die toerisme en recreatie ondersteunen, zoals het aanleggen en verbeteren van fiets- en wandelpaden.
Er moeten goede, veilige en bewegwijzerde (historische) fietsen wandelpaden komen tussen de parels (onder andere de jachthavens en Nationaal Park de Biesbosch) van de gemeente om het netwerk logischer te maken. Hier ontstaat een sterke link met het thema bereikbaarheid. Onder dit thema zijn opgaven opgenomen voor het verder vergroten van de mogelijkheden tot recreatie, het versterken van de fiets- en wandelbereikbaarheid en het goed bereikbaar houden van de gemeente. De ZLTO denkt graag mee over de mogelijkheden voor de aanleg van meer fiets- en wandelpaden in het buitengebied.
chalets, bungalows of gebruik maken van kampeerplekken. De havens kunnen verdere aantrekkelijk gemaakt worden door de aanleg van een voetpad. Recreatie kan nog verder versterkt worden door vrijgekomen agrarische bebouwing te hergebruiken. Hierbij bestaan win-winkansen; de vrijgekomen gebouwen verloederen niet en worden ook nog eens gebruik voor de versterking van het gebied. Niet alle gebouwen zullen kunnen worden hergebruikt. Hiervoor moeten andere oplossingen gezocht worden. Bij de ontwikkelingen vinden we het belangrijk dat de rust en natuur in het gebied beschermd wordt. We zoeken naar de balans tussen recreatie, agrarisch gebruik en natuur, en daarom scheppen we belangrijke kaders tot waar of wanneer ontwikkelingen mogelijk zijn. Dit kan door middel van regels in het omgevingsplan. Binnen die kaders is het mogelijk om recreatie en toerisme te versterken. Relatie met: Voorzieningen, Wonen, Groene omgeving, Werken en
ondernemen, Cultureel erfgoed, Landschap, Onze blauw-groene motor, Levendige dorpen
We stimuleren de ontwikkeling van unieke/bijzondere overnachtingsplaatsen om de bestaande dagrecreatie te verbreden naar verblijfsrecreatie. Unieke concepten die een bijdrage leveren aan de verdere ontwikkeling van het recreatienetwerk verwelkomen we graag in onze gemeente. Voorwaarde hierbij is wel dat deze concepten moeten passen in de omgeving. De jachthavens in Lage Zwaluwe en Drimmelen bieden mogelijkheden voor watergebonden recreatie en gelden als toegangspoort tot de Biesbosch. De directe omgeving van deze havens is ideaal voor recreanten die verblijven in
44
• • • • • •
Voorzieningen Voorzieningen zijn nodig om fijn te kunnen wonen in onze gemeente. Voorzieningen zijn de ondersteuning in de gemeente waar bewoners gebruik van kunnen maken, denk aan winkels, scholen, zorg en sportvoorzieningen. Wat zijn voorzieningen? Voorzieningen zijn nodig om fijn te kunnen wonen in onze gemeente. Voorzieningen zijn de hulpmiddelen in de gemeente waar bewoners gebruik van kunnen maken. Je kunt denken aan winkels voor boodschappen, de bank om je geldzaken te regelen, de huisarts of de huisartsenpost om naar toe te gaan als je ziek bent, en nog veel meer. Het is belangrijk dat er voldoende voorzieningen in jouw buurt zijn en dat deze van goede kwaliteit zijn. Dit noemen we ook wel het voorzieningenniveau. Onze wereld verandert razendsnel door digitalisering en we zien ook steeds meer ouderen in onze gemeente door vergrijzing. Wat betekent dit voor onze voorzieningen in onze gemeente? Hier volgt een lijst met voorzieningen in de gemeente: • winkels; • scholen; • kinderdagverblijven; • woonzorgcomplexen;
45
huisartsen, tandartsen, consultatiebureaus en andere zorgvoorzieningen; ontmoetingsplekken zoals parken, speelplekken; maatschappelijke dienstverlening zoals het gemeentehuis; culturele voorzieningen zoals verenigingsgebouwen, bibliotheken, en sociaal-culturele voorzieningen De Mayboom, Plexat en de Cour; sportmogelijkheden zoals sportscholen, binnen- en buitensportverenigingen; geldautomaten; horeca.
Waar staan we nu? In de gemeente zijn de meeste voorzieningen in het centrum van Made en Terheijden te vinden. Hier zijn dan ook de meeste zorgvoorzieningen, maatschappelijke dienstverlening en winkels te vinden. Made heeft winkels, supermarkten, basiszorgvoorzieningen (zoals huisartsen), sportvelden en horecavoorzieningen. Ook de middelbare school is in Made te vinden. In Terheijden zijn onder andere een basisschool, supermarkt, enkele winkels, sportclubs en huisartsen gelegen. In Lage Zwaluwe onder andere een basisschool, supermarkt en diverse sportverenigingen. In Hooge Zwaluwe, Drimmelen en Wagenberg zijn er minder voorzieningen, al heeft Wagenberg relatief veel voorzieningen gezien de omvang van het dorp. Wat komt er op ons af? Een aantal grote (landelijke) ontwikkelingen met mogelijke gevolgen voor het voorzieningenniveau in onze gemeente komt op ons af. Het gaat hier om vergrijzing waardoor verhoudingsgewijs het aantal ouderen in onze gemeente toeneemt ten opzichte van het aantal jongeren. Het aantal 65-plussers stijgt van 22,8% (2020) naar 31,1% (2040). Dit heeft invloed op welke voorzieningen er nodig zijn in onze gemeente. Hier moeten we aandacht aan geven. Als er meer ouderen in de gemeente wonen, hebben we bijvoorbeeld meer levensloopbestendige woningen, seniorenwoningen, zorg op maat en woonzorgcomplexen nodig.
Vergrijzing kan ook leiden tot een toenemende vraag naar zorgvoorzieningen. Als er steeds minder kinderen en jongeren zijn heeft dat ook effect op hoeveel scholen en kinderdagverblijven we nodig hebben. Het kan ook invloed hebben op onze verenigingen, doordat zij bijvoorbeeld meer moeite hebben om vrijwilligers te vinden.
Digitalisering is ook een ontwikkeling die invloed heeft op voorzieningen. We doen steeds meer via de computer, zoals zaken regelen met de bank, maar ook winkelen en boodschappen doen we steeds vaker via internet. De stijgende vraag naar online winkelen kan leiden tot een dalende vraag naar producten uit fysieke winkels. Hierdoor krijgen winkels in centrumgebieden het steeds vaker lastig. Daarnaast kunnen niet alle inwoners meekomen in deze ontwikkeling, doordat zij bijvoorbeeld geen toegang hebben tot een computer of internet. Hoeveel de vraag naar winkels daardoor gaat veranderen weten we nog niet, maar we zien al toenemende leegstand in gebieden met veel winkels. Hoe zien we de toekomst van voorzieningen? Onze gemeente heeft in de huidige situatie een goed voorzieningenniveau. Dat willen we graag zo houden. Wij zetten ons in voor behoud van een kwalitatief aantrekkelijk voorzieningencentra om de leefbaarheid in stand te houden. Dit btekent ook voldoende voorzieningen voor jeugd en jongeren. Voor commerciële functies geldt dat de markt leidend is in de verspreiding van deze functies. Dit betekent echter niet dat we overal de vestiging van (nieuwe) commerciële functies willen toestaan. Voorzieningen kunnen van elkaar profiteren als ze bij elkaar zitten. We blijven ons daarom richten op concentratie van voorzieningen in goed bereikbare centra.
Concreet moeten winkels en bedrijven in 2040 geconcentreerd zijn in de dorpen, zodat deze goed bereikbaar zijn en op loopafstand van elkaar liggen.
We moeten als gemeente in het kader van voorzieningen niet vergeten dat gemeenten Moerdijk, Oosterhout, Breda en Dordrecht dichtbij liggen. Die gemeenten bieden voorzieningen waar ook onze bewoners gebruik van kunnen maken. Voor ons betekent dit dat we niet actief inzetten op het aantrekken van bovenregionale voorzieningen die nu al in omringende gemeenten aanwezig zijn. Tenzij de toegevoegde waarde voor de gemeente groot is. Doordat steeds meer voorzieningen via internet geregeld kunnen worden, is optimale digitale bereikbaarheid van groot belang. Wij streven daarom naar een snelle digitale verbinding in de hele gemeente, zoals glasvezel en een 5G netwerk. Ook voorzieningen krijgen te maken met de energietransitie. Er moet energie bespaard worden en de opwekking van energie moet duurzamer. De opgaven hiervoor zijn in het thema Energietransitie opgenomen. Relatie met: Wonen, Gezondheid, Recreatie en toerisme, Bereikbaarheid,
Werk en ondernemen, Samenleving, Dorpsgericht werken/ gemeenschapszin, Samen bouwen aan de gezonde toekomst, Levendige dorpen, Toekomstbestendige gemeente.
In en rond Made en Terheijden wonen voldoende mensen om een aanbod in dagelijkse voorzieningen te houden. Lage Zwaluwe zit door het lage aantal inwoners aan de ondergrens, dit vraagt om extra inspanningen. In bovengenoemde grootste dorpen moeten de basisvoorzieningen aanwezig zijn, zoals scholen, supermarkten, winkels, openbaar vervoer en sportverenigingen. In eerdergenoemde kleine dorpen zijn en blijven lokale initiatieven welkom. Concentratie is hier niet aan de orde. Dorpshuizen zijn met name voor het levendige verenigingsleven en sociale binding in de kleine dorpen essentieel. Wij streven naar een combinatie met een ontmoetingsplek voor iedereen en dagopvang voor ouderen in ieder dorp. We vinden het belangrijk dat voorzieningen naar de mensen toe kunnen of dat de mensen naar de voorzieningen gebracht kunnen worden. Fysieke aanwezigheid in ieder dorp blijft belangrijk.
46
Ten opzichte van Nederland als geheel heeft onze gemeente bovengemiddeld veel koopwoningen. Van het totale woningaantal is 71,3% een koopwoning. Een goede verdeling in het woningaanbod is belangrijk, zodat er genoeg woningen voor zowel kopers als huurders zijn. De huidige verdeling sluit goed aan bij de woonwensen van onze inwoners.
Wonen Gemeente Drimmelen kent een fijne omgeving om in te wonen en te leven. Er is veel groen, er zijn voldoende voorzieningen en de Biesbosch ligt om de hoek. De dorpen in de gemeente Drimmelen bieden verschillende omgevingen om te wonen (woonmilieus). Dit willen we graag zo houden. In dit thema beschrijven we hoe wat dat gaan doen in het licht van toekomstige opgaven. Wat is wonen? Wonen is één van de eerste levensbehoeften van de mens. De dorpen en het buitengebied in onze gemeente bieden allemaal een verschillende omgeving om in te wonen. De gebieden hebben een eigen identiteit. Zo wordt Drimmelen bijvoorbeeld gekenmerkt door de ligging aan het water, de jachthaven maar ook het landelijk wonen. Made is daarentegen het grootste dorp in de gemeente, met daarmee dorps wonen en meer voorzieningen in de omgeving, maar ook met een iets minder groene omgeving. Met landelijk en dorps wonen duiden we aan dat we verschillende soorten woonomgevingen hebben, van rustig landelijk wonen in het buitengebied en de gehuchten of kleine kernen, tot het meer levendigheid en dorps wonen in bijvoorbeeld Made. Waar staan we nu? In onze gemeente stonden in 2020 ongeveer 11.800 woningen voor ongeveer 27.300 inwoners.
47
Het wonen in onze dorpen is prettig, rustig en grotendeels landelijk. Wij zetten ons in om de kwaliteit van de dorpen en bestaande woningvoorraad te verbeteren en beter te laten aansluiten op de (veranderende) vraag. Dit betekent woningverbetering, kwaliteitsverbetering van de openbare ruimte en het geschikt maken van zoveel mogelijk woningen voor ouderen zodat we zo lang mogelijk zelfstandig kunnen wonen in ons eigen dorp. Voor de levendigheid en leefbaarheid in alle dorpen is het terug krijgen van starters en jonge gezinnen belangrijk. Betaalbare woningen is voor deze groep een voorwaarde. Voor een optimale sociale samenhang streven we naar gemengde wijken waar jong en oud door elkaar wonen. Tegenwoordig worden zoveel mogelijk levensloopbestendige woningen gebouwd. Wat komt er op ons af? Net als veel andere gemeenten heeft onze gemeente te maken met een bevolking die steeds ouder wordt en jongeren die wegtrekken uit de gemeente (vergrijzing). De vergrijzende bevolking heeft gevolgen voor het aanbod en type woningen, bijvoorbeeld door woningen geschikt te maken voor zorg en levensloopbestendigheid. Daarnaast is er sprake van een behoefte aan meer goedkope koopwoningen, sociale huurwoningen en dure huurwoningen in onze gemeente. Daarbij is een tekort aan woningen voor kleine huishoudens. De prognose is dat er tot 2035 nog zeker 1.020 woningen nodig zijn.