09 03 Bijlage Omgevingsvisie Drimmelen leesvariant.pdf
Tekst van het document
Omgevingsvisie 2040 Gemeente Drimmelen Dit is een analoge leesversie. De interactieve officiële omgevingsvisie is te raadplegen op: omgevingsvisie.drimmelen.nl
Voorwoord wethouder Jan-Willem Stoop We zijn bijzonder blij dat we de omgevingsvisie Drimmelen met de input van onze inwoners, bedrijven, belangenorganisaties en verenigingen uit Drimmelen hebben kunnen maken. Bij het begin van het schrijven van dit voorwoord moest ik denken aan het liedje van Fluitsma en Van Thijn. 15 miljoen mensen op dat hele kleine stukje aarde. Inmiddels zijn er zo’n 17 miljoen mensen en is ook Drimmelen fors gegroeid. 27.000 mensen op zo’n 12.000 hectare aarde werken samen met elkaar aan een stukje toegevoegde waarde. Dat is Drimmelen. Het rijke land van zand en klei, water, groen, natuur en weidse uitzichten. Mooie dorpslinten die we koesteren, prachtige pleinen waar we samenkomen, voorzieningen voor jong en oud, zowel binnen als buiten. Een genot om te wonen, een feest om te verblijven. Zes levendige dorpen, drie buurtschappen en een aantrekkelijk buitengebied. Het zijn uiteindelijk de mensen die de gemeente Drimmelen samen maken tot een hechte en waardevolle gemeenschap.
Ontwikkelingen op het gebied van energie, gezondheid, klimaat, circulaire landbouw, economie, wonen en natuur hebben impact op onze omgeving. We gaan verantwoord mee in die flow van verandering maar zeker in deze tijd vol onzekerheden is er ook een moment van herbezinning. Wat vinden we echt belangrijk in ons leven en onze omgeving en welke koers varen we hierin als waterrijke gemeente. Onze waarden en ambities zijn uitgewerkt in deze visie. In Drimmelen vormen we een inclusieve samenleving waarin iedereen mee kan doen. Het is essentieel dat we de verschillende opgaven in hun onderlinge samenhang beschouwen. Een cultuuromslag van sectoraal naar integraal is de enige mogelijkheid om onze ambities samen met u op een juiste manier aan te pakken. Met de kracht die onze gemeenschap heeft ben ik er van overtuigd dat het gaat lukken, zodat we nog lang gezond en gelukkig kunnen genieten van en in onze mooie blauwgroene gemeente.
Jan-Willem Stoop, Wethouder (Januari 2021)
1
Inhoudsopgave In de omgevingsvisie laten we zien waar de gemeente Drimmelen voor staat en waar we naar toe willen in de toekomst. De combinatie van ‘thema’s’, ‘waarden’ en ‘ambities’ bepaalt wat er wel en niet kan in onze verschillende gebieden. De huidige status van dit document is aangepast ontwerp (30 september 2021). Meer informatie op: omgevingsvisie.drimmelen.nl Algemene informatie • Voorwoord wethouder Jan-Willem Stoop p.1 • Samenvattingskaart p.3 • Wat is de omgevingsvisie? p.4 • Proces p.7 • Hoe werkt de website? p.9 • Rol van de gemeente p.11
Gebieden
p. 12-30
Drimmelen
p. 31-59
Terheijden
p.13
p.15
Wagenberg
Lage Zwaluwe
Made
Buitengebied
p.25
Kassengebied Plukmade p.27
Biesbosch
Agrarische sector
Bereikbaarheid
Energie
Groene omgeving
p.39
Recreatie en toerisme p.43
Voorzieningen
Wonen
Klimaat en water
p.47
p.50
Werk en ondernemen p. 53
Samenleving
Milieu
Gezondheid
p.19
Thema’s
Hooge Zwaluwe
p.32
p.55
p.21
p.34
p.56
p.17
Ambities
p. 60-69
p.23
p.29
p.36
Waarden
p. 70-76
Samen bouwen aan de gezonde toekomst p.61
Levendige dorpen
Onze blauw-groene motor
p.66
Toekomstbestendige gemeente p.68
Cultureel erfgoed
Landschap
Dorpsgericht werken/ gemeenschapszin p.75
DNA van Drimmelen
p.71
p.64
p.73 p.76
p.45
p.58
2
OMGEVINGSVISIE DRIMMELEN Samen bouwen aan de gezonde toekomst
Onze blauw-groene motor
Een plek voor iedereen
Goede balans
We bouwen voor doelgroepen, zoals jongeren, ouderen, zorgbehoevenden. We experimenteren met nieuwe woonvormen en ontwikkelen duurzame, veilige en toekomstbestendige woningen.
We beschermen onze blauw-groene parel de Biesbosch en zoeken de juiste balans met recreatieve en economische kansen.
Inclusiviteit
Integrale waarde
Iedere inwoner, ongeacht leeftijd, afkomst, sociale klasse of beperking, kan deelnemen aan de (fysieke) samenleving.
Natuur en groen is een integrale waarde in onze gemeente en draagt bij aan beleving, biodiversiteit en helpt ons beter omgaan met een veranderend klimaat.
Veiligheid en gezondheid integraal
Er is voldoende groen en ruimte om te sporten, bewegen en spelen in de wijk. De leefomgeving is toegankelijk en veilig voor alle inwoners
Levendige dorpen Toegankelijke dorpen
We zijn een inclusieve gemeente waar iedereen zich kan verplaatsen. We zetten in op de omslag naar duurzame vervoersmiddelen.
Gezond en veilig recreëren
We verbinden natuurgebieden, landschap en historische plekken. Zo kunnen bezoekers optimaal genieten van wat onze gemeente te bieden heeft.
Woonkernen
Bruisende lokale economie
Winkels en (agrarische) bedrijven dragen bij aan de leefbaarheid en reuring in onze gemeente. “Drimmelens kwaliteitsproducten” zijn natuurlijk, biologisch en duurzaam.
Kassengebied Plukmade Buitengebied Biesbosch (hoge natuurwaarde) Agrarisch gebied met landschaps- en natuurwaarden Natuurnetwerk Brabant Ecologische verbindingszone Kansrijke locaties woningbouw Uitbreidingsmogelijkheid bedrijventerrein Zonnepark Windenergie Hoogspanningslijn Schootsvelden verdedigingswerken Zuiderwaterlinie
3
Toekomstbestendige gemeente Bron van nieuwe energie
We maken de overstap naar hernieuwbare bronnen zoals wind, zon en warmte. Daarbij staan draagvlak en ruimtelijke inpassing centraal.
Onze groene leefomgeving
We zetten ons in voor meer groen in huidige en nieuwe woonwijken en durven daar parkeerplaatsen te vervangen door groen.
Circulair Drimmelen
Reststromen en oude producten bieden we een tweede leven, zodat grondstoffen een leven lang mee gaan. Oftewel, we worden circulair.
Klimaat robuust
Samen met het rijk, provincie, waterschappen en andere gemeenten richten we Drimmelen klimaatbestendig en waterrobuust in.
ontwikkelingen op hoofdlijnen zijn beschreven. De onderdelen van onze leefomgeving, waar we trots op zijn, willen we graag beschermen. Onderdelen waar we minder trots op zijn willen we daarentegen graag verbeteren. Maar we willen ook nieuwe doelen bereiken. Deze doelen vertalen we in ambities en leggen we vast in de omgevingsvisie. In deze visie staat we waar we de komende jaren mee aan de slag gaan. De omgevingsvisie van Drimmelen is afgestemd op de Toekomstvisie 2040 die op 5 maart 2020 door de gemeenteraad is vastgesteld. Het is eigenlijk de eerste invulling van die Toekomstvisie voor de leefomgeving van de gemeente.
Wat is de omgevingsvisie? In de omgevingsvisie van onze gemeente staat wat wij met elkaar belangrijk vinden als het om onze leefomgeving gaat. Over alles wat we buiten zien, voelen, ervaren, horen en ruiken. Dit kan over gebouwen, wegen, stoepen en water gaan, maar ook over gras, bomen en monumenten. Over vergrijzing, het omgaan met het buitengebied, bereikbaarheid, en winkelaanbod. Over gezondheid, veiligheid en duurzaamheid. In de omgevingsvisie kijken we dus niet alleen naar de echte leefomgeving. We kijken ook naar sociale onderwerpen die in de gemeente spelen. Integrale aanpak Deze omgevingsvisie gaat over de hele fysieke leefomgeving. In de visie kijken we minder vaak naar verschillende beleidsnota’s, bijvoorbeeld naar groen of parkeren. We maken keuzes per gebied waarin we al die zaken samen bekijken. En daar koppelen we doelen en ambities aan. Dat noemen we ook wel de integrale aanpak. Dat betekent dat onderwerpen als veiligheid, bereikbaarheid en duurzaamheid in de hele visie terugkomen. Zo zorgen we ervoor dat we de juiste keuzes maken. De visie is de basis voor de invulling van andere instrumenten van de omgevingswet. Dit zijn de programma’s, het omgevingsplan en de vergunningen. Wat is de omgevingsvisie? De omgevingsvisie is een integrale visie waarin de gewenste toekomstige
De omgevingsvisie is een dynamisch document. Het is een ontwikkelingsvisie die met de tijd meegaat. Dat wil zeggen dat we de visie in de toekomst zullen aanpassen als er nieuwe ontwikkelingen zijn. We beoordelen de visie regelmatig. Als het nodig is passen we de inhoud van de visie op onderdelen aan. Dit doen we op vaste momenten (bijvoorbeeld tweejaarlijks) of op momenten dat maatschappelijke ontwikkelingen daarom vragen. Bijvoorbeeld als er nieuwe doelen zijn voor duurzame energie. Het proces van formuleren en het wijzigen van het beleid voor de fysieke leefomgeving wordt zo een cyclus. Het proces komt regelmatig terug. Dit is kenmerkend voor de Omgevingswet. De omgevingsvisie is, als de Omgevingswet in werking treedt, één van de kerninstrumenten van de gemeente. Doel Met de Omgevingsvisie wordt duidelijk hoe we in de gemeente de fysieke leefomgeving beschermen, benutten en ontwikkelen en wat de kwaliteit van de leefomgeving in de gemeente is. De Omgevingsvisie omschrijft het beleid voor de fysieke leefomgeving integraal: alle onderdelen. Met de omgevingsvisie kan de gemeente integrale afwegingen maken ten aanzien van vraagstukken en ontwikkelingen over de leefomgeving. Zij kan via de visie zowel op gebieds- als themaniveau beoordelen of nieuwe ontwikkelingen en concrete aanvragen passen bij de ambities en waarden van onze gemeente.
Maar ook inwoners, ondernemers en stakeholders kunnen in de Omgevingsvisie zien wat de ambities zijn en hoe hun plannen en ideeën daarbij aansluiten. Met de omgevingsvisie willen we bewoners, ondernemers én organisaties inspireren. Het doel is om samen onze gemeente nog leefbaarder, veiliger, toekomstbestendiger en duurzamer te maken. In de visie staan de kaders die wij per gebied belangrijk vinden voor nieuwe initiatieven.
4
Deze kaders zijn de onderdelen van de visie, namelijk de thema’s, waarden en ambities. Bekijk meer bij hoe werkt de website. Wij bepalen in de visie niet precies wat er ergens moet gebeuren. Met onze kaders geven we aan wat we belangrijk vinden. Zo nodigen we u als bewoner, organisatie of ondernemer uit om met plannen te komen die hierbij aansluiten. Initiatief nemen Met de omgevingsvisie formuleren we onze ambitie: hoe moet Drimmelen er in 2040 uitzien? In de visie leggen we nu nog niet vast hoe we de doelen precies gaan bereiken (opgaven). Een integrale aanpak, het betrekken en verbinden van belangen en brede betrokkenheid en participatie staat hierbij voorop. Een nieuw initiatief (plan of idee), dat niet past binnen de regels van de gemeente (bestemmings-/omgevingsplan), wordt getoetst aan de omgevingsvisie. Wanneer het initiatief aansluit bij de keuzes die wij maken in de omgevingsvisie, gaan we ermee aan de slag. Aan de slag betekent niet dat wij als gemeente het plan gaan uitvoeren. Samen met de initiatiefnemer bespreken we wie welke rol hierin pakt. De visie zelf maakt nog geen nieuwe ontwikkelingen mogelijk. Vaak heeft u hiervoor nog wel een (nieuwe) vergunning nodig. Context In de omgevingsvisie geven wij als gemeente aan wat wij belangrijk vinden en waar we naar toe willen in de komende jaren.
Hierbij dienen we ook rekening te houden met het beleid van de hogere overheden, zoals de Provincie en het Rijk. Dit beleid herhalen we niet in onze visie, maar we hebben dit bij het opstellen als uitgangspunten gebruikt en we houden er rekening mee in de uitvoering van onze ambities en bij de verdere uitwerking van de omgevingsvisie in programma’s en het omgevingsplan. Een initiatiefnemer dient zich ook aan dit beleid te houden. Met onze buurgemeenten hebben we in de regio Breda een gezamenlijke opgave op het gebied van wonen, economie, mobiliteit (openbaar vervoer), ‘ruimte, landschap en water’ en ‘klimaat en energie’. Deze aspecten stemmen we onderling af en leggen we vast in het verstedelijkingsakkoord. In de regio West-Brabant (RWB) werken we samen met andere gemeenten aan een samenwerkingsagenda met de thema’s innovatie, de sterke stad en vitaal platteland. Met de rol die de gemeente Drimmelen daarin kan spelen, hebben we met onze keuzes in deze omgevingsvisie al zoveel mogelijk rekening gehouden. Met de ontwikkelingen uit de regionale
5
investeringsagenda (RIA) dragen we gezamenlijk bij aan de doelen uit de provinciale (POVI) en nationale omgevingsvisie (NOVI). Eisen uit de Omgevingswet De omgevingsvisie is vormvrij. Dat betekent dat we als gemeente zelf keuzes kunnen maken in de vorm en de inhoud. In artikel 3.2 en 3.3 van de Omgevingswet staan wel een aantal eisen waaraan de omgevingsvisie moet voldoen. Onder ‘gebieden’, ‘thema’s’, ‘waarden’ en ‘ambities’ staat informatie over de kwaliteit van onze fysieke leefomgeving. Ook beschrijven we de ontwikkelingen en trends voor de toekomst. Daarnaast geldt de basis uit artikel 3.3 voor iedere ontwikkeling binnen de omgevingsvisie. Dit betekent dat alle nieuwe initiatieven met de milieubeginselen (voorzorg, preventief handelen, bronbestrijding en de vervuiler betaalt) rekening dienen te houden. Bij het formuleren van onze ambities hebben we ook de gevolgen van verschillende keuzes in beeld gebracht en meegewogen met het omgevingseffectrapport. Een omgevingsvisie bevat: • een beschrijving van de hoofdlijnen van de kwaliteit van de fysieke leefomgeving, • de hoofdlijnen van de voorgenomen ontwikkeling, het gebruik, het beheer, de bescherming en het behoud van het grondgebied, • de hoofdzaken van het voor de fysieke leefomgeving te voeren integrale beleid.
In een omgevingsvisie wordt rekening gehouden met het voorzorgsbeginsel, het beginsel van preventief handelen, het beginsel dat milieuaantastingen bij voorrang aan de bron dienen te worden bestreden en het beginsel dat de vervuiler betaalt. Beleidscyclus In de Omgevingswet staat de beleidscyclus centraal. Deze cyclus laat de samenhang tussen de omgevingsvisie en de andere instrumenten van de Omgevingswet zien. Het beschrijft hoe de overheid handelt in de fysieke leefomgeving. En verbindt de instrumenten die de overheid daarvoor kan gebruiken logisch met elkaar.
Deze omgevingsvisie beschrijft beleid voor de fysieke leefomgeving en is daarmee het startpunt voor de beleidscyclus. Het uitwerken en verder door laten werken van beleid gebeurt met behulp van andere instrumenten. Bijvoorbeeld met het programma en het omgevingsplan. In een programma staan de maatregelen om bepaald beleid uit te kunnen voeren en doelen te behalen. In een omgevingsplan staan de regels waar iedereen zich aan moet houden. Na het beschrijven van maatregelen en regels stopt de beleidscyclus niet. We kijken of we met de maatregelen en regels de gewenste doelen halen. Op basis daarvan wordt gekeken of aanpassen of veranderen van het beleid nodig is. Zo ja, dan kan het (op onderdelen) aanpassen van de omgevingsvisie de eerste stap zijn. Daarna doorlopen we weer de rest van de cyclus. Samenwerken met de omgevingsvisie Deze omgevingsvisie is niet een eindproduct, maar juist het begin van een ontwikkeling. De omgevingsvisie en het bijhorende omgevingseffectrapport zijn de eerste onderdelen van het integrale afwegingskader voor de ontwikkeling van de fysieke leefomgeving. We wegen de ontwikkelingen af tegen onze ambities. Weliswaar globaal, maar gericht op de bijdrage aan kwaliteit. Gemeente, inwoners, bedrijven en organisaties gebruiken dat bij het werken aan de ontwikkeling van de leefomgeving van de gemeente: samen en integraal.
De Omgevingsvisie vraagt om een verdere vertaling van de ambities naar de verschillende dorpen, gebieden en thema’s. We vullen de cyclus verder in met de actualisaties van de Omgevingsvisie, de programma’s en het omgevingsplan. De Omgevingswet gaat ervan uit dat in 2029 voor het hele grondgebied van de gemeente een omgevingsplan is vastgesteld.
6
termijn weer met elkaar samen te kunnen komen voor de uitvoering van de ambities in deze visie. Sommige doelen worden wellicht nog urgenter, juist vanwege de gevolgen van het corona-virus. Denk hierbij aan de digitale bereikbaarheid van iedereen door de aanleg van glasvezel en het 5G-netwerk. En eventuele leegstaande bedrijfspanden door getroffen bedrijven willen we snel een nieuwe invulling geven binnen de mogelijkheden van deze omgevingsvisie om kansen te bieden voor de toekomst.
Bij het opstellen van de omgevingsvisie vinden wij het belangrijk dat bewoners, bedrijven en andere partijen mee denken over de inhoud. Bewoners zijn de expert en weten het beste wat er in hun omgeving en hun leven belangrijk is. Daarom is hun mening juist zo waardevol. Op deze manier is de omgevingsvisie niet alleen een visie van de gemeente, maar van iedereen! Om ervoor te zorgen dat iedereen betrokken wordt, hebben we in het voorjaar van 2020 een digitale enquête gehouden en Digibijeenkomsten georganiseerd.
Meedoen tijdens de enquête en Digibijeenkomsten Aan de hand van de uitdagingen hebben we de digitale enquête en vervolgens de Digibijeenkomsten vorm gegeven. Hoe ziet u de toekomst van gemeente Drimmelen? Wat vindt u belangrijk voor gemeente Drimmelen, voor uw wijk en voor uw omgeving? Samen met inwoners, bedrijven en organisaties dachten we na over hoe onze gemeente de komende twintig jaar verandert. En wat dat betekent voor de omgeving. Bijvoorbeeld als het gaat om wonen en voorzieningen in uw wijk, bereikbaarheid, gezond leven, werken en ondernemen in de gemeente. Of om groen, water, het klimaat en nieuwe energie. Hebben we straks in elke wijk genoeg voorzieningen? Hoe kunnen we de bereikbaarheid verbeteren? Zijn onze huizen dan allemaal van het gas af? En hoe werken en ondernemen we straks in onze gemeente? Daarover gingen we met elkaar in gesprek. Bent u benieuwd naar de uitkomsten, klik dan op onderstaande links.
Voorbereiding Wij verzamelden eerst informatie over wat er op dit moment gebeurt in de gemeente. Hoe ziet de gemeente eruit, wat zijn de kwaliteiten? Welk beleid kent de gemeente, is dit beleid nog actueel? Welke nieuwe ontwikkelingen komen er op ons af? Zo brachten we in beeld welke belangrijke opgaven (uitdagingen) er zijn. En waar we de komende jaren mee aan de slag moeten. Na deze stap hebben we de onderdelen ‘waarden’ en ‘thema’s’ van de website gevuld.
Klankbordgroep Daarnaast hebben ook de buurgemeenten, het waterschap en andere betrokken partijen meegedacht in het proces. Deze partijen kwamen samen in de klankbordgroep. De bijeenkomsten met de klankbordgroep organiseerden we samen met de gemeente Geertruidenberg. We vroegen de verschillende partijen hoe zij om willen gaan met de ontwikkelingen die spelen en hoe samengewerkt kan worden om de ambities uit deze omgevingsvisie waar te maken.
Corona 2020 was een bijzonder jaar en dat heeft geleid tot een bijzonder proces. Omdat we door de komst van het corona-virus niet samen konden komen met grote groepen, hebben we ons proces digitaal ingestoken en ‘online’ onze vragen gesteld en bijeenkomsten georganiseerd. Zo hebben we toch inwoners, bedrijven en organisaties kunnen betrekken. We hopen op korte
Ook is het gehele proces begeleid door een Spiegelgroep, waarin verschillende vertegenwoordigers van groepen uit onze gemeentelijke samenleving hebben meegedacht over hoe we de Omgevingsvisie tot stand hebben gebracht. In de Spiegelgroep zaten ook enkele deelnemers uit onze jeugd. We hopen dat deze visie vooral ook de inspiratiebron kan zijn voor onze jeugd om mee te blijven denken en mee te werken aan de toekomst
Proces
7
van onze gemeente. De informatie over de leden van de klankbordgroep
en de spiegelgroep vindt u in de bijlage bij deze pagina. Daarbij is ook de website van de organisaties vermeld, waar u meer te weten kunt komen over het beleid en de ambities van deze organisaties. Zo heeft de ZLTO recent een eigen Land- en Tuinbouwvisie Drimmelen opgesteld. In het algemeen geldt dat we elkaar meer en sneller opzoeken bij het oppakken van projecten en ambities. In onze omgevingsvisie benoemen we nog enkele specifieke voorbeelden van samenwerking bij de diverse thema’s en ambities. Vertalen en keuzes maken Alle opbrengsten uit de enquête, digibijeenkomsten en klankbordgroep namen we mee in het verdere proces. Uit deze participatie kwam een aantal speerpunten en doelen naar voren. Zo werd duidelijk dat er botsingen zouden ontstaan, omdat we niet alles tegelijkertijd of in dezelfde ruimte kunnen realiseren. Een voorbeeld van zo’n botsing: in het buitengebied willen we meer recreëren, maar ook ruimte geven aan de natuur, bedrijven én de agrarische bedrijven. We brachten de botsingen in kaart tijdens de botsproeven. Daarbij namen we ook de impactbeoordeling van verschillende keuzes vanuit de omgevingseffectrapportage mee. Vervolgens werden er keuzes gemaakt en zijn botsingen vertaald naar koppelkansen. Deze keuzes en resultaten zijn verwerkt in de ambities van deze omgevingsvisie. In de verwerking zijn ook de aanbevelingen van het omgevingseffectrapport meegenomen.
van gezondheid en veiligheid, omgevingskwaliteit, leefbaarheid en duurzaamheid. Mede op basis daarvan zijn de keuzes in deze omgevingsvisie tot stand gekomen. Vervolgens is in het omgevingseffectrapport onderzocht of de gemaakte keuzes voldoende bijdragen aan de opgaven waar de gemeente Drimmelen voor staat en of de keuzes in samenhang met elkaar zijn. De aanbevelingen die hieruit voortgekomen zijn, zijn verwerkt in de omgevingsvisie. In het omgevingseffectrapport zijn de gemaakte keuzes en ambities samen beoordeeld. De stappen die we gaan zetten om de ambities waar te maken, zijn vervolgens zo concreet mogelijk gemaakt. Hierdoor is het monitoren van de ambities (zie beleidscyclus) mogelijk, een belangrijk onderdeel van de Omgevingswet.
Omgevingseffectrapport (OER) Bij het opstellen van een omgevingsvisie is het belangrijk (en vanuit de wet verplicht) om de effecten op de fysieke leefomgeving mee te nemen in de keuzes die je maakt. Deze effecten hebben we in beeld gebracht in het Omgevingseffectrapport (OER). Dit rapport vormt een eenheid met de omgevingsvisie. Ze horen bij elkaar. In de omgevingsvisie staan de ambities en de keuzes, in het omgevingseffectrapport beschrijven we wat de effecten zijn voor leefomgeving en hoe we daar mee omgaan. Om de effecten goed te kunnen bepalen, hebben we eerst de leefomgevingsfoto (LOF) opgesteld. In deze foto kun je in één oogopslag de situatie in Drimmelen zien voor veel onderwerpen, zoals luchtkwaliteit, natuur en energietransitie (nulmeting). De keuzes voor de omgevingsvisie zijn beoordeeld op de gevolgen voor de leefomgeving. Op het gebied
8
• •
•
Hoe werkt de website? Op de website vindt u onze omgevingsvisie. We laten op een duidelijke manier zien wat we belangrijk vinden in onze gemeente en waar we naartoe willen. De website bestaat uit de volgende onderdelen: gebieden, thema’s, waarden en ambities. Op de kaart ziet u de deelgebieden van de gemeente Drimmelen. De deelgebieden bestaan uit de verschillende dorpen, het buitengebied, de Biesbosch en Plukmade. Per gebied is te zien welke thema’s, waarden en ambities hier gelden. Ook kunt u bijvoorbeeld direct naar een onderwerp gaan onder het kopje “ Thema’s”.
Thema’s: hierin staat hoe we in onze gemeente om willen gaan met een bepaald onderwerp. Bij ‘Wonen’ staat bijvoorbeeld welke soort woningen we in de toekomst in gemeente Drimmelen willen bouwen. Waarden: deze geven aan wat de kracht is van gemeente Drimmelen. De waarden bepalen het DNA en de identiteit van de gemeente. Deze waarden willen we graag behouden of zelfs versterken met nieuwe initiatieven. In het buitengebied van de gemeente zijn dit bijvoorbeeld de landschappelijke waarden. Ambities: deze geven aan waar we in de toekomst naar toe willen met onze gemeente. Bij een nieuwe initiatief kijken we of dit bijdraagt aan het behalen van onze ambities.
Afwegingskader De combinatie van ‘thema’s’, ‘waarden’ en ‘ambities’ noemen we het afwegingskader voor nieuwe plannen. Past een initiatief binnen dit kader, dan is dit verdere overweging waard en onderzoeken we de effecten en mogelijkheden. Een nieuw initiatief moet dus op een bepaalde manier aansluiten bij de thema’s, onze waarden behouden of versterken en een bijdrage leveren aan het behalen van onze ambities! U kunt de website op verschillende manieren gebruiken: Klik op de kaart en u vindt alle informatie over het gebied. Hierbij staan de links naar belangrijke thema’s, waarden en ambities in dit gebied. Wilt u verdiepen in een thema? Klik dan op het thema wat u interessant vindt. Op de themapagina leest u waar we staan en welke ontwikkelingen er op ons af komen. Ook ziet u wat we daarbij belangrijk vinden. U leest ook in welke gebieden het thema speelt en welke andere thema’s, waarden en ambities hiermee samenhangen. Markers Op sommige plekken in de omgevingsvisie hebben wij met markers aangegeven waar ontwikkelingen plaats (kunnen) vinden. De markers zijn hiermee de aandachtspunten voor een omwonende of een ontwikkelaar. Ze kunnen kansen bieden voor woningbouw, bijvoorbeeld bij de uitbreidingslocaties voor woningbouw bij enkele dorpen of voor het uitbreiden van een bedrijventerrein.
9
Alles in samenhang Wat nieuw is aan de omgevingsvisie ten opzichte van eerdere visies, is dat we alles in samenhang bekijken (integraal). Dit betekent dus dat als u wilt weten wat er speelt in uw gebied en wat we er belangrijk vinden, dat zowel de relevante thema’s, waarden en ambities daarbij gelezen moeten worden. Het overzicht daarvan vindt u op de gebiedspagina. Op basis van de samenhang bepalen we bijvoorbeeld of een initiatief wel of niet past bij de omgevingsvisie. Voorbeeld van een initiatief Stelt u zich voor: u bent inwoner in de gemeente Drimmelen en wilt een initiatief starten om samen met de buren zonnepanelen te leggen op de daken in uw straat. U woont in de Dorpsstraat in Drimmelen. Hoe gebruikt u deze website om te kijken of dit kan en mag? De pagina’s die hierbij relevant zijn: • Gebied: Drimmelen. • Thema: Energie, wonen. • Ambitie: Toekomstbestendige gemeente. • Waarde: Cultureel erfgoed. Op deze pagina’s leest u over de kwaliteiten van het dorp Drimmelen, over dat we energie willen besparen en duurzaam willen opwekken, maar ook cultureel erfgoed willen beschermen. Dit hang allemaal samen en is van belang voor het initiatief. Uit de informatie kunt u concluderen dat het misschien wel mag, maar omdat de Dorpsstraat onderdeel is van een beschermd dorpsgezicht, er regels verbonden zijn aan het plaatsen van zonnepanelen.
Daarover kunt u dan met de gemeente Drimmelen verder in gesprek.
10
worden aan het bestemmingsplan (straks omgevingsplan). Past het initiatief niet in het bestemmingsplan, dan wordt door de gemeente bekeken of een initiatief wettelijk gezien mogelijk is en wenselijk is. Bij deze afweging wordt de omgevingsvisie gebruikt. Zie ook ‘hoe werkt de website’. Kostenverhaal Bij het uitvoeren van projecten van initiatiefnemers maken wij als gemeente kosten. Deze kosten betaalt de initiatiefnemer. Hiervoor leggen we in principe afspraken vast in een overeenkomst met deze initiatiefnemer. Lukt dit niet, dan zullen we met een exploitatieplan de kosten alsnog (achteraf) verhalen. Bij sommige projecten levert de initiatiefnemer een bijdrage aan bovenwijkse voorzieningen, bijvoorbeeld voor de aanleg van een rondweg of een park, waar ook het nieuwe project gebruik van maakt.
Rol van de gemeente De rol van de gemeente verandert. Het eigen initiatief van inwoners, bedrijven en organisatie wordt in de toekomst belangrijker. Ook in het gesprek met de mensen in de buurt van een project. Was in het verleden de gemeente vaak actief betrokken bij elk project, bij de uitvoering van de omgevingsvisie bekijken we per project welke rol we pakken. Niet voor ieder project nemen we de regie. Bij sommige projecten kan de initiatiefnemer zelf prima de gesprekken met de omgeving voeren om erachter te komen wat deze mensen belangrijk vinden en daar de plannen op aan te passen. Andere projecten begeleiden we zelf om deze tot een goed einde brengen. Ook zien we nieuwe samenwerkingen ontstaan met ketenpartners zoals organisaties of met verenigingen. Ook nodigen we graag de jeugd uit voor de verdere uitwerking. Gezamenlijke vraagstukken vragen om gezamenlijke oplossingen. Daar is het gesprek over gestart in de klankbordgroep. Deze partners hebben bijgedragen aan de uitwerking van de ambities. We zien mooie kansen om te komen tot nieuwe samenwerkingsverbanden om de ambities in deze omgevingsvisie waar te maken. De GGD en de natuurfederatie betrekken bij het opstellen van het programma Groen, de ZLTO denkt mee over het aanleggen van meer voeten fietspaden in het buitengebied. Belangrijk om hierbij te vermelden is dat initiatieven altijd eerst getoetst
11
De uitgangspunten hiervoor zijn vastgelegd in de Nota Kostenverhaal. Deze Nota Kostenverhaal bevat een lijst van investeringen. Het betreffen investeringen binnen de gemeente Drimmelen die kunnen worden toegerekend aan de nieuwe projecten. Deze investeringslijst wordt jaarlijks bij de P&C-cyclus herzien. Het ‘vergroenen’ van onze gemeente door de aanleg van meer en beter groen, zien we als een bovenwijkse voorziening, waar verschillende projecten aan kunnen meebetalen. Hiervoor wordt een groenfonds opgesteld. In het programma Groen zal dit verder uitgewerkt worden. Ook de nieuwe aansluiting van de Horenhilsedijk op de Zoutendijk bij Hooge Zwaluwe kan een bovenwijkse voorziening zijn, wanneer deze wordt uitgevoerd.
Biesbosch
Drimmelen Lage Zwaluwe Hooge Zwaluwe
Kassengebied Plukmade
Buitengebied
Gebieden
Made Wagenberg Terheijden
De gemeente Drimmelen kent verschillende typen gebieden. Ieder gebied ziet er anders uit en er vinden andere activiteiten plaats. Zo wordt er in het ene gebied gewoond en in het andere gebied gewerkt. De activiteit die in een gebied plaatsvindt, bepaalt in grote mate wat we in een gebied belangrijk vinden en wat we met een gebied willen in de toekomst. Zo mag er in een bedrijventerrein meer geluid worden gemaakt, terwijl het in een natuurgebied vooral stil moet zijn.
Gebieden
p. 12-30
Drimmelen
Hooge Zwaluwe
Terheijden
Wagenberg
Lage Zwaluwe
Made
Buitengebied
Kassengebied Plukmade
Biesbosch
12
Drimmelen Drimmelen heeft ongeveer 500 inwoners. De 18e-eeuwse structuur van het huidige Drimmelen is nog goed herkenbaar. Naast wonen zijn in het dorp ook enkele maatschappelijke- en bedrijfsfuncties aanwezig, voornamelijk geconcentreerd rond de oude haven in het noorden van het dorp. De ligging aan de Amer en de afstand tot het Nationaal Park De Biesbosch maken Drimmelen aantrekkelijk voor toeristen en recreanten.
Thema’s
p. 31-59
Voorzieningen
Bereikbaarheid
Groene omgeving
Recreatie en toerisme
Klimaat en water
Werk en ondernemen
Wonen
Ambities
p. 60-69
Waarden
Samenleving
Gezondheid
Samen bouwen aan de gezonde toekomst
Levendige dorpen
Onze blauw-groene motor
Toekomstbestendige gemeente
Cultureel erfgoed
Dorpsgericht werken/ gemeenschapszin
Landschap
DNA van Drimmelen
p. 70-76
13
Energie
Historische situatie Het dijkdorp Drimmelen is ontstaan in de middeleeuwen. De locatie van het dorp is in de loop van de eeuwen steeds verder naar het oosten toe verschoven, onder andere als gevolg van overstromingen en verdergaande verbetering van de veengrond voor bebouwing. Het gehucht OudDrimmelen is één van de oorspronkelijke locaties van Drimmelen: dit dorp brandde in 1730 af en werd toen grotendeels verlaten. Aan de zuidzijde van het dorp - binnen de contouren van de kerk die hier oorspronkelijk stond - resteert uit deze tijd nog het oude kerkhofje die hoort bij de afgebrande protestantse kerk. De invloed van de zee bleef tot ongeveer 1850 continu en sterk aanwezig. De lange dijken om de kleine polders waren moeilijk tegen de zee te beschermen. Met name in de Nieuwe Zwaluwse Polder en aan de westrand van de Hoge Harmoniepolder liggen een aantal wielen die de plaats van vroegere dijkdoorbraken markeren. Huidige situatie Drimmelen heeft ongeveer 500 inwoners. De 18e-eeuwse structuur van het huidige Drimmelen is nog goed herkenbaar. Omdat de historische wegenstructuren en de aanliggende besloten lintbebouwing (het dorpslint) grotendeels nog intact zijn, is een groot deel van het dorp Drimmelen in 1990 aangewezen als beschermd dorpsgezicht.
De bebouwing in het beschermd dorpsgezicht bestaat uit lintbebouwing van overwegend vrijstaande woningen, gelegen aan de Herengracht, de Dorpsstraat en Batterij. Een groot deel van de bebouwing heeft een monumentaal karakter. Naast wonen zijn in het dorp ook enkele maatschappelijke- en bedrijfsfuncties aanwezig, voornamelijk geconcentreerd rond de oude haven in het noorden van het dorp. De aanwezige bedrijvigheid in de haven is later vermengd met recreatieve functies. Het oude havengebied is ook van cultuurhistorisch belang. Bedrijvigheid is onder andere gericht op scheepsreparatie, scheepsmotoren en visserij met de daarbij behorende arbeiderswoningen. De aanwezige recreatie is een watersportcentrum, botenverhuur, horeca en winkels. De nieuwe jachthaven, die sinds 2004 in gebruik is, is zelfs bijna even groot als het dorp. Deze jachthaven is Europa’s grootste inlandse jachthaven. Hier zijn onder anderen een supermarkt, een speeltuin en camperparkeerplaatsen aanwezig.
De ligging aan de Amer en de afstand tot het Nationaal Park De Biesbosch maken Drimmelen aantrekkelijk voor toeristen en recreanten. Het bezoek aan de Biesbosch start bij de haven in Drimmelen. De Biesbosch is goed bereikbaar via de snelweg en heeft het een aparte aanduiding op de afrit van de snelweg A59. De haven is snel te ontsluiten via de Bromtol, dit is de rotonde bij bedrijventerrein Weststad aan de Oosterhoutse kant van de A59. De Ruilverkavelingsweg loopt vanuit Drimmelen door het landelijke gebied in westelijke richting naar Hooge Zwaluwe en de Stationsweg loopt in zuidelijke richting naar Made. Het dorp Drimmelen is via het OV met een bus te bereiken. De buurgemeente Geertruidenberg is vanwege het kanaal alleen met een omweg bereikbaar via de doorgaande Kanaalweg (N623). Toekomstperspectief In Drimmelen zien we de meeste ontwikkelingen plaatsvinden in en rondom de haven van het dorp. De jachthaven is een belangrijke waarde voor het dorp en de locatie van diverse ontwikkelingen. Uitbreidingen en nieuwe ontwikkelingen zorgen voor een sterkere verbinding tussen het dorp en de Biesbosch. Er is een nieuwe parkeerplaats aangelegd langs de Biesboschweg. We onderzoeken of er meer parkeerplaatsen (ook buiten de dijk) nodig zijn. Op de landtongen is de bouw van (recreatie)woningen uitgangspunt. Indien dit niet realiseerbaar blijkt, komen andere locaties in beeld.
De huidige woningbouwopgave is goed binnen het dorp op te vangen met inbreidingslocaties, maar hier wordt in beginsel niet voor gekozen. Op de kaart staan verschillende markers aangegeven. Deze markers geven aan waar we kansrijke locaties voor woningbouw zien. Deze locaties worden in de toekomst nader onderzocht en/of uitgewerkt. Dit zijn potentieel geschikte locaties om woningbouw te realiseren. Het is afhankelijk van de invulling of een plan daadwerkelijk toegevoegde waarde heeft. Daarnaast blijven watersportgebonden activiteiten/ontwikkelingen in de haven om aandacht vragen. Voor de toeristen willen we de ‘beleving’ van het bezoek aan Drimmelen en de Biesbosch vergroten.
14
Hooge Zwaluwe Hooge Zwaluwe telt ongeveer 1.700 inwoners. Het historische dorpslint (dijklint) waarlangs Hooge Zwaluwe is ontstaan is in de ruimtelijke structuur van het dorp nog steeds goed herkenbaar. Hooge Zwaluwe is vooral een woonkern. Het dorp biedt een gevarieerd woon- en leefklimaat. Het merendeel van de woningen betreft grondgebonden eengezinswoningen, maar ook komen woonvormen voor specifieke doelgroepen voor.
Thema’s
p. 31-59
Voorzieningen
Bereikbaarheid
Groene omgeving
Recreatie en toerisme
Klimaat en water
Werk en ondernemen
Wonen
Ambities
p. 60-69
Samenleving
Samen bouwen aan de gezonde toekomst
Energie
Gezondheid
Levendige dorpen
Toekomstbestendige gemeente
Waarden
p. 70-76
15
Cultureel erfgoed
Dorpsgericht werken/ gemeenschapszin
Landschap
DNA van Drimmelen
Historische situatie De plaatsen Hooge Zwaluwe en Lage Zwaluwe zijn in de middeleeuwen ontstaan. Bij de St. Elisabethsvloed in 1421 werden de landbouwgronden van beide dorpen overstroomd. De dijklinten bleven daarbij gespaard. Kort daarna zijn beide dorpen weer opnieuw opgebouwd omdat veel inwoners van omliggende dorpen zich na de vloed bij de dijk vestigden. Huidige situatie Hooge Zwaluwe telt ongeveer 1.700 inwoners. Het historische dorpslint waarlangs Hooge Zwaluwe is ontstaan is in de ruimtelijke structuur van het dorp nog steeds goed herkenbaar. Het dorpslint bestaat uit de Kerkdijk, Spoorstraat, Havenstraat en Raadhuisstraat. Omdat de historische karakteristieken nog zo goed herkenbaar zijn, is deze op 8 februari 2011 aangewezen als beschermd dorpsgezicht. Binnen het dorpsgezicht zijn diverse rijks- en gemeentelijke monumenten aanwezig. Enkele rijksmonumenten zijn het voormalige raadhuis, de korenmolen en beide kerken. de voormalige seinwachterswoning en vele andere panden aan het dijklint zijn gemeentelijke monumenten. De kleine woningen die na de watersnoodramp in 1953 door de Noorse regering geschonken zijn, zijn ook aangewezen als gemeentelijk monument. Deze zijn te herkennen aan de donkerbruine houten gevels en oranje dakpannen. Hooge Zwaluwe is vooral een woonkern. Het dorp biedt een gevarieerd woon- en leefklimaat.
Het merendeel van de woningen betreft grondgebonden eengezinswoningen, maar ook komen woonvormen voor specifieke doelgroepen voor. Binnen de gemeente Drimmelen is het voorzieningenniveau in de dorpen Made en Terheijden het grootst. Inwoners van Hooge Zwaluwe richten zich voornamelijk op Made. De basisvoorzieningen zijn in het dorp wel aanwezig aan de Burgemeester Godwaldtstraat. Enkele jaren geleden zijn twee basisscholen gefuseerd en zijn woningen met een zorgfunctie (ouderen en mensen met een verstandelijk beperking) in gebruik genomen en is een kleine supermarkt teruggekeerd. Het nieuwe multifunctionele complex vormt samen met de RK-kerk, welke is omgebouwd tot horecaonderneming het nieuwe hart van Hooge Zwaluwe. In het dijklint zijn verspreid nog diverse kleinschalige voorzieningen en bedrijven aanwezig. In het voormalige raadhuis waar tot voor kort een museum was gevestigd zal een bed & breakfast
en kleine winkel in gebruik worden genomen. Ook is de Protestantse Kerk nog in gebruik. Op het gebied van sport en recreatie beschikt Hooge Zwaluwe over voetbalvelden en een sportzaal. Bij de sportzaal is ook een ontmoetingsruimte. Bedrijven bevinden zich op het bedrijventerrein Moerseweg, gelegen aan de oostzijde op enige afstand van het dorp. Verder zijn er onder anderen bedrijven in metaalbewerking en taxi’s aanwezig. De ligging van de A59 en A16 vlakbij Hooge Zwaluwe maakt het dorp goed bereikbaar. Het treinstation Lage Zwaluwe ligt op 9 kilometer afstand en is dus ook prima bereikbaar met de fiets. Hooge Zwaluwe is per bus bereikbaar. Toekomstperspectief In de Margrietstraat zijn in 2020 11 grondgebonden woningen gerealiseerd. Hiermee zijn alle uitbreidingsmogelijkheden voor woningbouw binnen het dorp grotendeels benut. Op de kaart staan verschillende markers aangegeven. Deze markers geven aan waar we kansrijke locaties voor woningbouw zien. Deze locaties worden in de toekomst nader onderzocht en/of uitgewerkt. Dit zijn potentieel geschikte locaties om woningbouw te realiseren. Het is afhankelijk van de invulling of een plan daadwerkelijk toegevoegde waarde heeft. Bij de vaststelling van de aanvulling Structuurvisie medio 2020 is aangegeven dat een integrale afweging over nieuwe woningbouwlocaties wordt opgepakt in het kader van de Omgevingsvisie of het programma Wonen.
In Hooge Zwaluwe markeren we verschillende kansrijke locaties om in de woningbehoefte te voorzien. Deze zullen nog verder worden onderzocht. De uitwerking wordt uiterlijk in 2021 opgepakt met vertegenwoordigers en inwoners van het dorp.
16
Terheijden Terheijden heeft ongeveer 6.300 inwoners en is na Made het grootste dorp van de gemeente Drimmelen. Terheijden heeft een aangenaam woon, werk en verblijfsklimaat. Binnen de gemeente Drimmelen is het voorzieningenniveau in de dorpen Made en Terheijden het grootst. Commerciële voorzieningen, zoals detailhandel en horeca zijn in Terheijden geconcentreerd aan de Raadhuisstraat en de Hoofdstraat, langs het dorpslint.
Thema’s
p. 31-59
Voorzieningen
Bereikbaarheid
Groene omgeving
Recreatie en toerisme
Klimaat en water
Werk en ondernemen
Wonen
Ambities
p. 60-69
Samenleving
Samen bouwen aan de gezonde toekomst
Energie
Gezondheid
Levendige dorpen
Toekomstbestendige gemeente
Waarden
p. 70-76
17
Cultureel erfgoed
Dorpsgericht werken/ gemeenschapszin
Landschap
DNA van Drimmelen
Historische situatie Om inwoners te beschermen tegen het hoge water worden er in gebieden dijken aangelegd, hierdoor ontstaan ook polders. Polder de Grote Waard (later Emiliapolder), de Nieuw Zwaluwse Polder en de Zonzeelsepolder zijn - rondom halverwege de 16e eeuw - de eerste dijken die als bouwen grasland worden gebruikt. Het bebouwingspatroon is als dorpslint ontstaan langs de centrale dorpsstraten: de Hoofdstraat, Raadhuisstraat en Molenstraat. In de tweede helft van de 20e eeuw heeft het dorp een sterke groei doorgemaakt. Daarbij is de eeuwenlange traditie van organische groei van het dorp geëindigd en is rondom de oude structuren planmatige woningbouw ontwikkeld. Twee kilometer buiten het dorp bevinden zich de Linie van de Munnikenhof, de Kleine Schans en de Spinolaschans, die herinneren aan de strategische (militaire) ligging van Terheijden. Huidige situatie Terheijden heeft ongeveer 6.300 inwoners en is na Made het grootste dorp van de gemeente Drimmelen. Terheijden heeft een aangenaam woon, werk en verblijfsklimaat. Binnen de gemeente Drimmelen is het voorzieningenniveau in de dorpen Made en Terheijden het grootst. Commerciële voorzieningen, zoals detailhandel en horeca zijn in Terheijden geconcentreerd aan de Raadhuisstraat, Polderstraat en de Hoofdstraat. Maatschappelijke voorzieningen zijn daarentegen meer gelegen in de woonwijken.
Terheijden heeft een sport en evenementencentrum (de Cour), drie basisscholen en diverse zorgcentra (o.a. woonzorgcentrum Antonius Abt). Bijzonder is het ruim opgezette zorgcluster aan de Zeggelaan waar onder meer mensen met een verstandelijke beperking gehuisvest zijn. Op het gebied van sport en recreatie heeft Terheijden diverse voorzieningen, waaronder een voetbal- en tennisvereniging en een zwembad. Bedrijventerrein Het Spijk, aan de zuidelijke entree van Terheijden, bestaat uit een mix van woningen en bedrijven. Het terrein is in ontwikkeling in het kader van herstructurering. Aan de noordzijde van het dorp is ook een klein verouderd bedrijventerrein Gagelveld aanwezig. Naast de genoemde voorzieningen en bedrijvigheid is Terheijden vooral een woonkern. Het dorp biedt een gevarieerd woon- en leefklimaat. Het merendeel van de woningen betreft grondgebonden eengezinswoningen,
maar ook gestapelde woningen komen voor. Boven enkele winkels en een basisschool met bibliotheek wordt gewoond. In de woongebieden komen verspreid enkele kleinschalige appartementencomplexen voor. De historische lintbebouwing binnen het huidige dorp is nog altijd de bepalende ruimtelijke en functionele ‘ruggengraat’, de zogenaamde hoofdstructuur van het dorp. In het dorpslint staat veel historische bebouwing waaronder ook een aantal gemeentelijke en rijksmonumenten, zoals de molen en de twee kerken met het dorpsplein. De bereikbaarheid van het dorp is zeer goed, het ligt vlakbij afrit 31 van de A59 en aan de N285 richting Breda. Met de aanleg van deze provinciale weg om het dorp heen is veel van het doorgaande verkeer uit het dorp geweerd. Er is een goede busverbinding. Op 6 kilometer afstand ligt bovendien het intercitystation van Breda, wat ook de bereikbaarheid per openbaar vervoer goed maakt per fiets. Toekomstperspectief De behoefte aan nieuwe woningen is hier aanzienlijk. In het dorp worden op een aantal inbreidingslocaties woningen gerealiseerd. Het betreft bijvoorbeeld de inbreidingslocatie aan de Schansstraat. Eind 2020 is gestart met bouwrijp maken in verband met de realisatie van 38 woningen. Er wordt ook gewerkt aan andere woningbouwlocaties en gezocht naar extra woningbouwlocaties aan de randen van het dorp. Op de kaart staan verschillende markers aangegeven.
Deze markers geven aan waar we kansrijke locaties voor woningbouw zien. Deze locaties worden in de toekomst nader onderzocht en/of uitgewerkt. Dit zijn potentieel geschikte locaties om woningbouw te realiseren. Het is afhankelijk van de invulling of een plan daadwerkelijk toegevoegde waarde heeft. Op deze locaties wordt voorzien in een woningbouwprogramma dat gedeeltelijk voorziet in de huidige behoefte, met de nadruk op grondgebonden levensloopbestendige woningen. Onder meer het gebied tussen A59, Molenstraat en N285 komt hiervoor in aanmerking, waarbij aansluiting op de kern het uitgangspunt is en rekening wordt gehouden met vrijwaring van milieuzones. Het bedrijventerrein aan de zuidelijke entree is nog steeds in ontwikkeling in het kader van herstructurering.
18
Wagenberg Wagenberg telt ongeveer 2.200 inwoners. Het dorp heeft een groot aantal monumenten, waardoor de historische structuur nog goed zichtbaar is. De monumenten zijn vooral gecentreerd aan de Dorpsstraat, Brouwerijstraat en Parallelweg. Wagenberg is een klein dorp met een relatief goed voorzieningenniveau. De meeste winkelvoorzieningen zijn van oorsprong gecentreerd aan het dorpslint ter hoogte van de Dorpsstraat.
Thema’s
p. 31-59
Voorzieningen
Bereikbaarheid
Groene omgeving
Recreatie en toerisme
Klimaat en water
Werk en ondernemen
Wonen
Ambities
p. 60-69
Samenleving
Samen bouwen aan de gezonde toekomst
Energie
Gezondheid
Levendige dorpen
Toekomstbestendige gemeente
Waarden
p. 70-76
19
Cultureel erfgoed
Dorpsgericht werken/ gemeenschapszin
Landschap
DNA van Drimmelen
Historische situatie Om inwoners te beschermen tegen het hoge water werden er in gebieden dijken aangelegd, hierdoor ontstonden ook polders. Polder de Grote Waard (later Emiliapolder), de Nieuw Zwaluwse Polder en de Zonseelsepolder zijn - rondom halverwege de 16e eeuw - de eerste dijken die als bouwen grasland worden gebruikt. De dichtbij gelegen polders zijn in die tijd blokvormig aangelegd. Door de bevolkingstoename steeg de vraag naar brandstof. Daarom werd het veen in de polders afgegraven voor turfwinning. Om de turf af te voeren werden afvoerkanalen gegraven. De onderliggende zandgronden werden vervolgens in gebruik genomen voor de landbouw. Hier ontstond - in de overgangszone naar het rivierdal van de Mark - een aantal kleine agrarische plaatsen. Wagenberg ontwikkelde zich als dijkgehucht op de dijk die in de late middeleeuwen tussen Made en Terheijden werd aangelegd, om de landbouwkundige situatie te verbeteren. Huidige situatie Wagenberg telt ongeveer 2.200 inwoners. Het dorp heeft een groot aantal monumenten, waardoor de historische structuur nog goed zichtbaar is. De monumenten zijn vooral gecentreerd aan de Dorpsstraat, Brouwerijstraat en Parallelweg. Het meest in het oog springende gebouw in het dorp is de Sint-Gummaruskerk uit 1904. De bijbehorende woning voor de dominee uit 1856 is een van de oudste gebouwen uit het dorp.
Bij de kruising tussen de Hofstad, de Nieuwstraat en de Dorpsstraat is de hoogte van de oude dijk nog goed te zien. Wagenberg is een klein dorp met een relatief hoog voorzieningenniveau. De meeste winkelvoorzieningen zijn van oorsprong gecentreerd aan het lint ter hoogte van de Dorpsstraat. Wagenberg beschikt ook over een kleine bakkerij met supermarkt aan de Dorpsstraat en bijzondere voorzieningen zoals Kay’s Odyssey en Mini Billund. Voor andere detailhandelsvoorzieningen zijn de inwoners aangewezen op Made of nabijgelegen Breda en Oosterhout. Bedrijvigheid die niet in een woonomgeving past, is gecentreerd aan de Thijssenweg. Wat betreft de maatschappelijke voorzieningen is sprake van een basisniveau. De belangrijkste op de woonkern gerichte voorzieningen zijn aanwezig, zoals een kerk en een basisschool en verspreid enkele kleinschalige medische voorzieningen. Ook beschikt het dorp over een dorpshuis, sociaal cultureel centrum Plexat, de huiskamer van Wagenberg.
Sportvoorzieningen zijn geconcentreerd aan de Kerkstraat, waaronder de sporthal en de veldaccommodatie van de lokale voetbalvereniging. De ligging van Wagenberg vlakbij afrit 31 van de A59 maakt het dorp erg goed bereikbaar voor het autoverkeer. De treinstations van Lage Zwaluwe en Breda zijn beide gelegen op circa 9 kilometer afstand. Er is een goede busverbinding aanwezig, het dorp kent het grootste busstation van de gemeente. Toekomstperspectief In Wagenberg is een aantal potentiële bouwlocaties dat kan worden ingevuld. Versterking van kwaliteit en leefbaarheid zijn daarbij belangrijke uitgangspunten. Ongeveer 85 woningen, grondgebonden en appartementen worden gerealiseerd aan de Verlengde Elsakker. De plannen zijn momenteel in de schetsfase. Ook zijn er 11 woningen gerealiseerd aan de Dorpsstraat. Andere woningbouwontwikkelingen zijn nog in voorbereiding. Daarnaast bevinden zich in Wagenberg enkele kleinschalige ontwikkelingen op perceelniveau. Aan de westzijde van het dorp is een groot potentieel aanbod aan bouwlocaties. Hofstad en inbreiding in bestaande zijstraten langs de Dorpstraat komen hiervoor in aanmerking. Zie ook het onderstaande kaartje. In Wagenberg is eerder het kader van de aanvulling structuurvisie één locatie aangegeven. Aan de westrand van het dorp zien we nog kansrijke locaties voor woningbouw voor Wagenberg (zie lijnmarkering kansrijk voor woningbouw).
Op de kaart staan verschillende markers aangegeven. Deze markers geven aan waar we kansrijke locaties voor woningbouw zien. Deze locaties worden in de toekomst nader onderzocht en/of uitgewerkt. Dit zijn potentieel geschikte locaties om woningbouw te realiseren. In de Kerkstraat zijn er wellicht mogelijkheden om met sloop van bedrijfsopstallen een kwaliteitsslag richting wonen kan worden gemaakt. Het is afhankelijk van de invulling of een plan daadwerkelijk toegevoegde waarde heeft.
20
Lage Zwaluwe Lage Zwaluwe telt ongeveer 4.000 inwoners. Lage Zwaluwe is een woonkern met goede basisvoorzieningen. De historie van het dorp is nog gemakkelijk herkenbaar. Het huidige dorp komt in grote lijnen overeen met de inrichting van 1940.
Thema’s
p. 31-59
Voorzieningen
Bereikbaarheid
Groene omgeving
Recreatie en toerisme
Klimaat en water
Werk en ondernemen
Wonen
Ambities
p. 60-69
Samenleving
Samen bouwen aan de gezonde toekomst
Energie
Gezondheid
Levendige dorpen
Toekomstbestendige gemeente
Waarden
p. 70-76
21
Cultureel erfgoed
Dorpsgericht werken/ gemeenschapszin
Landschap
DNA van Drimmelen
Historische situatie De plaatsen Hooge Zwaluwe en Lage Zwaluwe zijn in de middeleeuwen ontstaan. Bij de St. Elisabethsvloed in 1421 werden de landbouwgronden van beide dorpen overstroomd. De dijklinten (dorpslinten) bleven daarbij gespaard. Kort daarna zijn beide dorpen weer opnieuw opgebouwd omdat veel inwoners van omliggende dorpen zich na de vloed bij de dijk vestigden. Ook zijn de buurtschappen Helkant (Hooge Zwaluwe) en Blauwe Sluis ontstaan, vlakbij Lage Zwaluwe. Vanaf Lage Zwaluwe loopt de Groenendijk met lintbebouwing en verspreide boerderijen in de richting van Blauwe Sluis. Huidige situatie Lage Zwaluwe telt ongeveer 4.000 inwoners. De historie van het dorp is nog gemakkelijk herkenbaar. Het huidige dorp komt in grote lijnen overeen met de inrichting van 1940. De smalle, lintbebouwing aan het dorpslint met een boven- en onderstraat, de bebouwingstype, de dijken en de haven zijn goed bewaard gebleven. Ook de landelijke omgeving en het groen zijn behouden, waardoor het wonen nog steeds landelijk is. Ook in de buurtschappen Helkant en Blauwe Sluis wordt nog steeds met plezier gewoond. Lage Zwaluwe is een woonkern met goede basisvoorzieningen. Ook heeft dit dorp, net als Drimmelen, traditionele (havengerelateerde) bedrijvigheid. De wijken zijn gevarieerd vormgegeven met voornamelijk grondgebonden woningen.
Gestapelde woningbouw is beperkt tot enkele verzorgingscentra of voor huisvesting van senioren. In de wijken zijn enkele dorpsvoorzieningen aanwezig, zoals een Brede School aan de Nieuwstraat en supermarkt aan de Pastoor van Hooijdonklaan en een sportaccommodatie aan de Oudeweg. Het dijklint heeft overwegend woningen met enkele verspreidde bedrijven, horeca en detailhandel en het woonzorgcentrum Ganshoek. Lage Zwaluwe heeft relatief veel bedrijvigheid, onder andere vanwege de ligging aan de haven en de Biesbosch. Al in 1900 waren bedrijven gevestigd aan de Industriestraat. Griendwerkers verwerkten er griendhout (van wilgenplanten) uit de Biesbosch tot hoepels. Grootschaliger bedrijfsactiviteiten vinden momenteel plaats aan de Biesboschweg en Kwistgeldweg zoals een betonbewerkingsbedrijf, een watersportservice en een watersportservice. De Zwingel is een kleinschalig bedrijventerrein op de hoek van de Oudeweg en de Kruisstraat. Er zijn onder andere een benzineverkooppunt, autobedrijf en bouwmarkt aanwezig, maar ook enkele bedrijfswoningen.
Verder kent Lage Zwaluwe een treinstation in haar nabijheid, gelegen in de gemeente Moerdijk. De aanwezigheid van treinstation Lage Zwaluwe (op ca. 3,5 kilometer afstand van het dorp) en op- en afritten van de A16 en A17 maken Lage Zwaluwe goed bereikbaar met de trein en auto. Ook heeft Lage Zwaluwe een busverbinding en kunnen inwoners ook per fiets alle voorzieningen goed bereiken. Toekomstperspectief Lage Zwaluwe-West is een woongebied in ontwikkeling dat het bebouwde gebied tussen het dijklint en de Oudeweg afrondt. Met de ontwikkeling van het gebied krijgt Lage Zwaluwe een nieuw woongebied met ongeveer 300 woningen. Daarnaast zijn inmiddels een brede school, een nieuwe sporthal en een nieuw zorgcentrum gerealiseerd. Ook bevinden zich een beperkt aantal kleinere woningbouwontwikkelingen in het dorp. In de haven van Lage Zwaluwe ligt de focus op toerisme en recreatie. De damwanden zijn opgeknapt en het Degaterrein ondergaat een metamorfose. Hier worden watersportgebonden bedrijfskavels uitgegeven en kan het water worden gebruikt door een publiek toegankelijk wandelpad. Er wordt naar gestreefd om ook het gebied ten noorden van de Biesboschweg grenzend aan de Amer een toeristisch recreatieve impuls te geven. In Lage Zwaluwe centreert de bedrijvigheid zich rond de Louisapolder. Hier blijft ook in de toekomst ruimte om te ondernemen.
Er wordt naar gestreefd om het gebied ten westen van de Biesboschweg een economische impuls te geven.
22
Made Made is met ongeveer 12.000 inwoners het grootste dorp van de gemeente Drimmelen. Het dorp heeft een belangrijke functie voor werkgelegenheid en voorzieningen in de gemeente. Een groot deel van de voorzieningen (met name winkels en horeca) en het gemeentehuis komen samen in het dorpscentrum in en rond de Marktstraat. Naast alle bedrijven en voorzieningen is Made vooral een woonkern.
Thema’s
p. 31-59
Voorzieningen
Bereikbaarheid
Groene omgeving
Recreatie en toerisme
Klimaat en water
Werk en ondernemen
Wonen
Ambities
p. 60-69
Samenleving
Samen bouwen aan de gezonde toekomst
Energie
Gezondheid
Levendige dorpen
Toekomstbestendige gemeente
Waarden
p. 70-76
23
Cultureel erfgoed
Dorpsgericht werken/ gemeenschapszin
Landschap
DNA van Drimmelen
Historische situatie Made is van oorsprong een hoger gelegen dekzandrug in het zuiden van de gemeente. Dit was vanaf halverwege de 13e eeuw de eerste (permanente) woonplaats voor de mens. Steelhoven is één van de oudste dorpen. Deze plaats lag in deze tijd zeer gunstig op de handelsroute Breda- OosterhoutGeertruidenberg. Meer naar het westen toe ontstond op de dekzandrug de agrarische plaats Made. De hoge delen van de zandrug worden gebruikt als bouwland, de lagere delen als weidegrond (de naam Made betekent ‘hooiland’ of gemeenschappelijke weide’).
Met een directe ligging aan de A59 is de (vracht)autobereikbaarheid van het dorp goed. De bereikbaarheid per openbaar vervoer is minder goed ontwikkeld, met dichtstbijzijnde treinstations (Breda en Lage Zwaluwe) op meer 12 kilometer afstand. Er is wel een busverbinding. De ontstaanswijze van Made heeft ervoor gezorgd dat de verkeersstructuur niet altijd helder is. Zeker in het noordelijke deel van Made is door de kleinschalige bouw geen duidelijke structuur te herkennen. Dit komt door de verschillende oude verbindingsroutes en door de invoering van eenrichtingsverkeer. De ontsluiting van het dorp is overwegend via de A59 en richting Wagenberg.
Huidige situatie Made is met ongeveer 12.000 inwoners het grootste dorp van de gemeente Drimmelen. Hoe Made is ontstaan is nog steeds goed herkenbaar in het stratenpatroon en diverse monumenten in het dorp. Een belangrijk oriëntatiepunt is het Molenplein waar een stervormig wegenpatroon samenkomt. De Hervormde Kerk is gebouwd aan het begin van de 16e eeuw en maakt nog altijd onderdeel uit van het dorp. En ook de groene ruimtes, die de laatste twee decennia meer zijn ingevuld met woningbouw, zijn ondanks de verscholen ligging nog steeds aanwezig. Over het algemeen heeft Made door de jaren heen haar dorpse karakter weten te behouden. De bebouwing is kleinschalig en divers.
Toekomstperspectief Er is een aantal grotere locaties (30 tot 100 woningen) in ontwikkeling en een aantal kleinere bouwprojecten. Daarnaast zijn er twee projecten met woon-zorg-appartementen in procedure. Er wordt een vervolg gegeven worden aan de ontwikkeling van Made Oost, waarin vooralsnog ruimte is gereserveerd voor 100 woningen. Ook in gebied nabij de Haagstraat in Made zijn nog bouwmogelijkheden.
Made is het grootste dorp van de gemeente Drimmelen en heeft een belangrijke functie voor werkgelegenheid en voorzieningen in de regio. Een groot deel van de voorzieningen (met name winkels en horeca) en het gemeentehuis komen samen in het dorpscentrum in en rond de Marktstraat. Andere maatschappelijke voorzieningen en kantoren zijn verspreid aanwezig. Het dorpscentrum heeft hierdoor een gemengd karakter. Buiten het centrum zijn maatschappelijke voorzieningen in de woongebieden vermengd. Sportvoorzieningen zijn geclusterd in het sportpark aan de zuidwestzijde van Made. In Made is ook een zorgcentrum aanwezig. Naast alle bedrijven en voorzieningen is Made vooral een woonkern. De woningvoorraad is divers qua bouwjaar, prijs en woningtype. Het grootste deel van de woningvoorraad in Made bestaat uit grondgebonden woningen, zowel aaneengebouwd, geschakeld als vrijstaand. Gestapelde woningen komen regelmatig voor bestemd voor verschillende doelgroepen, waaronder senioren- en zorgwoningen en boven winkels en andere voorzieningen in het centrum.
Voor de ontwikkeling van het kloppend Dorpshart van Made is een nieuw plan in ontwerp. De Bernarduskerk krijgt hierbij een sociaal-culturele invulling met daaromheen woningen. De besluitvorming hierover wordt in 2021 verwacht. Los van deze ontwikkelingen zijn er in Made relatief veel woningbouwlocaties waardoor de woningbouwbehoeftevraag goed kan worden ingevuld. Op de kaart staan verschillende markers aangegeven. Deze markers geven aan waar we kansrijke locaties voor woningbouw zien. Deze locaties worden in de toekomst nader onderzocht en/of uitgewerkt. Dit zijn potentieel geschikte locaties om woningbouw te realiseren. Het is afhankelijk van de invulling of een plan daadwerkelijk toegevoegde waarde heeft. De Brieltjenspolder zien we als een bedrijventerrein dat verder geoptimaliseerd en/of uitgebreid kan worden. Het voorzieningenniveau in Made willen we graag voor de lokale behoefte in tact houden.
24
Buitengebied Drimmelen heeft een aantrekkelijk buitengebied door het gevarieerde landschap. Het buitengebied heeft van alles wat: het westen is relatief open en grootschalig en naar het zuidoosten toe wordt het steeds kleinschaliger en meer verweven.
Thema’s
p. 31-59
Agrarische sector
Bereikbaarheid
Groene omgeving
Recreatie en toerisme
Klimaat en water
Werk en ondernemen
Wonen
Ambities
p. 60-69
Milieu
Samen bouwen aan de gezonde toekomst
Energie
Gezondheid
Levendige dorpen
Toekomstbestendige gemeente
Waarden
p. 70-76
Cultureel erfgoed Landschap
25
Dorpsgericht werken/ gemeenschapszin
Historische situatie Landbouw is historisch de drager van het gebied, ook sociaal en economisch. Bijzondere elementen in het landschap zijn de Binnenpolder, Zonzeelse Polder, Gat van den Ham, de Linie en de Worp.
Boerderijen die vrij komen (ook wel vrijkomende agrarische bebouwing of VAB’s) in dit gebied kunnen een nieuwe invulling krijgen door er woningen, horeca/toerisme en/of nieuwe bedrijvigheid toe te staan. We geven ruimte aan nieuwe woonvormen.
Huidige situatie Drimmelen heeft een fijn en mooi buitengebied. Dit komt mede door de variatie in het landschap. Het buitengebied heeft van alles wat: het westen is relatief open en grootschalig en naar het zuidoosten toe wordt het steeds kleinschaliger en meer verweven. Het buitengebied beschikt over een goed fietsnetwerk voor recreanten, dat nog beter kan worden gemaakt met het toevoegen van enkele schakels. Ondanks de recreatieve uitstraling, bestaat de meeste ruimte in het buitengebied uit landbouwgronden. Door bedrijfsuitbreiding en strengere milieunormen neemt het aantal bedrijven en de werkgelegenheid fors af en vindt er een schaalvergroting plaats. De agrarische sector is van groot belang voor de voedselvoorziening en voor het behoud van ons cultuurlandschap. Ook de eerdergenoemde cultuurhistorische elementen geven identiteit aan het gebied.