08 01 Jaarstukken 2024 Definitief (20250630)
Tekst van het document
Rioolheffing: lagere toerekening overhead, rente en straatvegen (€ 116.000 nadeel) Het nadeel wordt veroorzaakt door lagere kosten welke toe te rekenen zijn aan de tarieven van de riolering. Dit betreft de grotendeels de rentelasten aan de rioolheffing vanwege vertraagde uitvoering van de investeringen. Voor een inhoudelijke toelichting op de voortgang van deze investeringen wordt verwezen naar het onderdeel "Lopende kredieten programma 2". Watergangen / stedelijk water (€ 75.000 voordeel; reserve mutaties € 10.000 nadeel) a. In de paragraaf C. Onderhoud kapitaalgoederen is een tabel opgenomen met de cijfermatige afwijkingen (zie tabel Par. C-2 - onderdeel c.). De kosten voor het onderhoud vallen lager uit voor het maaien, opschonen en afvoeren van baggerspecie (€ 60.000 voordeel). Het cyclisch onderhoud en afvoeren van baggerspecie is afhankelijk van het Waterschap. b. Vanwege onderbesteding, vertraagde uitvoering, en lagere uitgaven op de lopende kredieten en de af te sluiten kredieten is er een voordeel op de afschrijvingslasten van € 14.000 en een nadeel op de lagere onttrekking uit de reserve kapitaallasten van € 10.000. Zie voor een inhoudelijke toelichting het overzicht van de lopende kredieten en de af te sluiten kredieten van programma 2. Dit betreft de kredieten Baggeren stedelijk water (lopend) en de Waterornamenten (af te sluiten).
Diverse kleine verschillen per saldo (€ 7.000 voordeel).
28
Lopende kredieten programma 2 Thema 1 Tabel Lopende kredieten
Jaar Raming Totaal Restant Projectfase Planning (van aanvang) Uitgaven (afgerond in )
Thema Natuur en Groen Alternatief omranding Zilverlindes Markstraat Made (CA)
2023
Totaal
40.000
23.458
16.542 5. Realisatie
40.000
23.458
16.542
Q2 2025
Alternatief omranding Zilverlindes Markstraat Made (CA) Omranding en maken van een markeerstreep met betrekking tot parkeren is gemaakt. Thema 2 Tabel Lopende kredieten
Jaar (van aanvang)
Raming
Totaal Uitgaven
2018
4.200.000
950.824
Restant Projectfase
Planning (afgerond in )
3. Ontwerp
Q4 2024
Thema Verkeer en inrichting openbare ruimte Aansluiting Zoutendijk / Horenhilsedijk
3.249.176 Aankoop grond Zoutendijk
2018
516.000
157.224
358.776 5. Realisatie
Q2 2024
Verkeersreconstructies extra uit CA 2023
2023
100.000
60.958
39.042 4. Voorbereiding
Q2 2024
Aanleg sport- en schoolroutes (verkeersveiligheid) CA 2023
2023
710.000
325.586
384.414 3. Ontwerp
Q3 2024
Verkeersreconstructies 2024 24/00 CA
2024
148.100
-
Aanl.rotonde Godfried-Schal.st Made24/00
2024
750.000
42.980
707.020 4. Voorbereiding
Q2 2024
Fietsveilig maken Zonzeelseweg 24/00
2024
450.000
1.155
448.845 4. Voorbereiding
Q2 2024
Centrumplan Made
2016
2.940.000
224.242 3. Ontwerp
Q1 2026
148.100
2.715.758 Vervanging keerwanden Stationsstrt VJN24
2024
75.000
65.000
10.000 3. Ontwerp
Q3 2024
Vergroten burgertevredenheid 2022
2022
90.000
81.829
8.171 4. Voorbereiding
Q2 2024
Vergroten burgertevredenheid 2023
2023
90.000
67.886
22.114 5. Realisatie
Q1 2024
Vervanging openbare verlicht. 2024 24/00
2024
147.363
32.269
115.093
Vergroten burgertevredenheid 2024 24/00
2024
113.922
7.996
105.926
Civiele werken buiten projectgeb. Romboutsstr Made
2021
117.750
64.403
53.347 5. Realisatie
Q2 2026
Herinrichting havenplein Terheijden (CA)
2023
450.000
31.436
418.564 3. Ontwerp
Q1 2025
Wegen/rehabilitatie 2024 24/00
2024
229.694
236.207
Verkeersveilig Zeggelaan (minimale variant)
2020
935.000
544.913
Laadpalen 2024 (CA) 24/00
2024
50.000
-
6.513390.087 4. Voorbereiding
Q4 2024
50.000
Totaal 12.112.829 5.386.424 6.726.405
Aansluiting Zoutendijk / Horenhilsedijk Het technische ontwerp voor de bypass is gereed. We starten in Q1 2025 met de aanbestedingsprocedure en we verwachten in Q3 2025 met de werkzaamheden te kunnen starten. Aankoop grond Zoutendijk De verwerving van gronden voor de bypass wordt in Q1 2025 afgerond, waardoor de bypass kan worden aangelegd.
29
Verkeersreconstructies extra uit CA 2023 / Verkeersreconstructies 2024 24/00 CA We hebben nu een medewerker verkeer die zich met de uitvoering gaat bezig houden. Aanleg sport- en schoolroutes (verkeersveiligheid) CA 2023 In 2024 rondden we de werkzaamheden in Wagenberg af. In Terheijden en Lage Zwaluwe startten we met het verkeerskundig onderzoek en participatie. Daarna maakten we keuzes voor verkeersmaatregelen, die we in 2025 gaan aanleggen. In 2025 volgen ook de kernen Made, Hooge Zwaluwe en Drimmelen. Aanleg rotonde Godfried-Schal.st Made24/00 In 2024 maakten we het ontwerp voor de rotonde af. Met de aannemer hebben we de voorbereidingen voor het werk opgestart. In Q2 2025 wordt de rotonde aangelegd. Fietsveilig maken Zonzeelseweg 24/00 We maakten het ontwerp voor de Zonzeelseweg af. Ook verrichtten we onderzoeken naar onder andere de natuurwaarden. Hieruit blijkt dat er nader onderzoek nodig is. Deze onderzoeken worden in 2025 uitgevoerd. Een startdatum van de werkzaamheden is nog niet te geven. Centrumplan Made Het functionele ontwerp voor de riolering is gemaakt. Verdere voorbereiding en uitvoering zijn afhankelijk van de bouwwerkzaamheden en de hemelwatersnelweg (Made hoog) waar het resterende deel ook onderdeel van is. Vervanging keerwanden Stationsstrt VJN24 De vervanging van de damwand is in 2024 gestart en afgerond in 2025.
De werkzaamheden zijn naar tevredenheid uitgevoerd. Vergroten burgertevredenheid 2022/ Vergroten burgertevredenheid 2023 / Vergroten burgertevredenheid 2024 24/00 Met de middelen voor burgertevredenheid hebben we diverse extra werkzaamheden kunnen doen in de kernen Hooge Zwaluwe en Lage Zwaluwe. Hiervoor gebruikten we meldingen van bewoners. Denk hierbij aan extra onderhoud aan bestrating, verkeersmaatregelen, straatmeubilair en bebording. Vervanging openbare verlicht. 2024 24/00 We stelden een vervangingsplan voor openbare verlichting op. Deze werkzaamheden zijn in 2024 gestart en lopen door tot in 2025. Civiele werken buiten projectgeb. Romboutsstr Made De herinrichting van het parkje naast het nieuwe appartementencomplex op de hoek Van Gilslaan – Romboutsstraat is begin 2026 gepland, kort voor de oplevering van IKC Stuifhoek. Herinrichting havenplein Terheijden (CA) Het project dijkverzwaring van het waterschap zijn in 2024 afgerond. De voorbereidingen voor het havenplein zijn opgepakt. Uitvoering in 2025 Wegen/rehabilitatie 2024 24/00 Betreft de reconstructie van de Zeggenlaan. De werkzaamheden worden het 1e halfjaar van 2025 afgerond. Verkeersveilig Zeggelaan (minimale variant) In 2024 legden we 5 van de 6 fases van het project Zeggelaan aan. In Q2 2025 ronden we de werkzaamheden af.
Laadpalen 2024 (CA) 24/00 We hebben nu een medewerker verkeer die zich met de uitvoering gaat bezig houden.
30
Thema 3 Tabel Lopende kredieten
Jaar (van aanvang)
Raming
Totaal Uitgaven
Restant Projectfase
Planning (afgerond in )
Thema Water Baggeren stedelijk water
2014
681.000
377.563
303.437 5. Realisatie
Q3 2024
Rioolvervanging Burg. van Campenhoutstraat / Boerenhoekstraat
2018
1.884.000
989.429
894.571 5. Realisatie
Q2 2025
Maatregelen kern Made uitvoering: vervanging (Nachtegaalstraat)
2021
1.147.200
148.112- 5. Realisatie
Q3 2024
Maatregelen kern L.Zw.: uitvoering: vervanging (Griendwerkerstraat)
2021
6.322 5. Realisatie
Q3 2024
Maatregelen kern Thd: voorbereiding (Molenstraat)
2021
3. Ontwerp
Q1 2026 Q3 2026
1.295.312 1.412.500 1.406.178 1.450.000
80.315 1.369.685
Maatregelen kern Made (Schoolstraat,Dreef): verv.
2023
788.200
-
788.200 3. Ontwerp
Mt.kern Md voorber(Fresia- Ger.str)23/00
2023
100.000
-
100.000
Maatregelen kern Made (de Gijster)
2023
527.000
331.282
Maatregelen kern Made (Meidoornln Hoefkensstr)
2023
1.122.808
195.718 3. Ontwerp
Q4 2024
199.548- 3. Ontwerp
Q4 2024
227.058 3. Ontwerp
Q4 2024
1.322.356 Maatregelen kern Wagenberg (Gomarusstraat eo)
2023
828.400
601.342
Vervanging rioolontstopper 24/00
2024
70.000
-
70.000
Maatregelen kern Terheijden 24/00
2024
98.560
-
98.560
Maatregelen Made hoog: voorbereid. 24/00
2024
50.000
-
50.000
Mtrgl.kern Ma(Schoolstr/Dreef)VerF1 24/00
2024
394.100
-
394.100
Mtrrgl Made:uitv(Fres/Gerstr)vervF1 24/00
2024
1.372.650
8.674
Rioolvervanging Kerkstraat Made
2018
608.464
113.115
495.349 3. Ontwerp
Q1 2026
Maatregelen kern Made: voorbereiding Stationsstraat
2020
100.000
37.939
62.061 3. Ontwerp
Q1 2025
Maatregelen gebied Oude haven Drimmelen
2020
100.000
86.708
13.292 4. Q2 2025 Voorbereiding
Maatregelen kern Made: uitstroomleiding (Kievitstr./Acaciastr.) i.c.m. Nachtegaalstr.
2020
189.560
42.969
146.591 5. Realisatie
Vervanging drukriolering (mechanisch/elektrisch)
2023
275.000
-
1.363.976
Q2 2025
275.000 4. Q3 2024 Voorbereiding
Totaal 13.199.442 6.693.181 6.506.261
Baggeren stedelijk water Eind 2024 is het gedeelte Terheijden voorbereid. Wederom betrof het de B-watergangen binnen de bebouwde kom. Begin 2025 heeft de aannemer de werkzaamheden conform het bestek uitgevoerd. Rioolvervanging Burg. van Campenhoutstraat / Boerenhoekstraat Het project voor het gedeelte Burgemeester van Campenhoutstraat en de Boerenhoekstraat is afgerond. We gebruiken, zoals in de vorige bestuursperiode besloten, het restant krediet voor het vergroten van de riolering in de Prinsenpolderstraat tussen de Burgemeester van Campenhoutstraat en de Vierendeelseweg. Dit is inclusief het aanpassen van de overstort in de Vierendeelseweg (Ambities Klimaatadaptatie). We willen dit deel van het project in 2025 voorbereiden en aansluitend uitvoeren. Maatregelen kern Made uitvoering: vervanging (Nachtegaalstraat) Het project is gereed. Vanwege het vele slechte weer in de afgelopen periode liep het project vertraging op. Door de vele regen was de grondwaterstand erg hoog. Om droog te werken maakten we extra kosten. Maatregelen kern L.Zw.: uitvoering: vervanging (Griendwerkerstraat) Het project is bijna gereed. Vanwege het vele slechte weer in de afgelopen periode liep het project vertraging op. Door de vele regen was de grondwaterstand erg hoog. Om droog te werken maakten we extra kosten. Het budget was toereikend. Het waterschap bekijkt of er nog extra berging nodig is.
Indien deze noodzakelijk is, moet het krediet worden opgehoogd.
31
Maatregelen kern Thd: voorbereiding (Molenstraat) Het project is in voorbereiding. Het bovengrondse ontwerp is gereed. Ondergronds nog niet. Het verlengen van de persleiding van het waterschap en vervanging van de kabels en leidingen inclusief netverzwaring moet nog geregeld worden. Dit willen we gelijk meenemen in het project. Het TEC (Terheijdens Energie Collectief) gaat geen warmtenet aanleggen. We wachten nog op de afwaardering van de Molenstraat als dijklichaam. De verwachting is dat we eind 2025 / begin 2026 kunnen starten. Maatregelen kern Made (Schoolstraat,Dreef): verv. Het functionele ontwerp voor de riolering is gereed. De besteksvoorbereiding zal in de loop van 2025 worden opgestart. Mt.kern Md voorber(Fresia- Ger.str)23/00 Het functionele ontwerp voor de riolering is gereed. De besteksvoorbereiding zal in de loop van 2025 worden opgestart. Maatregelen kern Made (de Gijster) Het project is bijna gereed en zal in 2025 worden afgerond. Maatregelen kern Made (Meidoornln Hoefkensstr) Het project is bijna gereed en zal in 2025 worden afgerond. Maatregelen kern Wagenberg (Gomarusstraat eo) Het project is bijna gereed en zal in 2025 worden afgerond. Vervanging rioolontstopper 24/00 De afspraak met het inkoopbureau is gemaakt om het Plan van Eisen (PvE) op te stellen en dan de aanbesteding te doen.
Maatregelen kern Terheijden 24/00 Het laatste aan te pakken deel van de kern Terheijden is deelproject “maatregelen kern THD: voorbereiding (Molenstraat). Maatregelen Made hoog: voorbereid. 24/00 Het functionele ontwerp voor de riolering is gereed. De besteksvoorbereiding zal in de loop van 2025 worden opgestart. Mtrgl.kern Ma(Schoolstr/Dreef)VerF1 24/00 Het functionele ontwerp voor de riolering is gereed. De besteksvoorbereiding zal in de loop van 2025 worden opgestart. Mtrgl Made:uitv(Fres/Gerstr)vervF1 24/00 Het functionele ontwerp voor de riolering is gereed. De besteksvoorbereiding zal in de loop van 2025 worden opgestart. Rioolvervanging Kerkstraat Made Het functionele ontwerp voor de riolering is gereed. De besteksvoorbereiding zal in de loop van 2025 worden opgestart. Maatregelen kern Made: voorbereiding Stationsstraat Het functionele ontwerp voor de riolering is gereed. De besteksvoorbereiding zal in de loop van 2025 worden opgestart. Maatregelen gebied Oude haven Drimmelen Het werk nadert de voltooiing. Dit jaar zal dit project worden afgerond door het aanbrengen van een overstortconstructie die uitmondt op de Amer. Maatregelen kern Made: uitstroomleiding (Kievitstr./Acaciastr.) i.c.m. Nachtegaalstr. Conform de strategische rioolplanning passen we 2 overstorten aan. Kievitstraat leverden we in 2023 op.
Om de Acaciastraat aan te leggen, is het noodzakelijk dat Brabant Water een transportleiding verlegt. Door de omvang van deze leiding heeft dit een grote impact op de watervoorziening in Made. Omdat Brabant Water heeft aangegeven deze leiding eind 2025 te gaan vervangen is besloten om hierop te wachten. We maken werk met werk. Vervanging drukriolering (mechanisch/elektrisch) Het werk is afgerond. Conform het bestek heeft de aannemer de werkzaamheden uitgevoerd en in april afgerond.
32
Thema 4 Tabel Lopende kredieten
Jaar (van aanvang)
Raming
Totaal Uitgaven
Restant
Projectfase
Planning (afgerond in )
Thema Tractie en gereedschappen Bestelauto
2021
47.226
41.668
5.558
5. Realisatie
Q1 2025
Bestelauto
2022
47.226
44.103
3.123
5. Realisatie
Q1 2025
Bus met laadkraan (3 stuks) 24/00
2024
166.244
-
166.244
260.696
85.771
174.925
Totaal
Bestelauto (2x) De twee bestelauto’s zijn afgeleverd in het 4e kwartaal 2024. Bus met laadkraan (3 stuks) 24/00 De afspraak met inkoopbureau is gemaakt om het Programma van Eisen (PvE) op te stellen en dan de aanbesteding te doen. Af te sluiten kredieten programma 2 Tabel Af te sluiten kredieten
Jaar (van aanvang)
Raming
Totaal Uitgaven
Restant
Renovatie openbaar groen 2023
2023
219.017
219.720
703-
Renovatie openbaar groen 2024
2024
147.292
173.086
25.794-
366.309
392.806
26.497-
13.013-
Thema Natuur en Groen
Totaal thema Natuur en Groen Thema Verkeer en inrichting openbare ruimte Rode loperroute
2019
1.000.000
1.013.013
Aanleg rotonde Godfried-Schalkenstraat te Made (CA) :voorbereiding
2023
50.000
49.194
806
Project de Kleine Schans eo (Zuiderwaterlinie) (CA)
2020
268.000
291.915
23.915-
Aanbrengen brug de Schans
2020
100.000
145.954
45.954-
Aanhangstrooier 24/00
2024
45.000
42.776
2.224
Vervanging openbare verlichting 2023
2023
125.000
130.199
5.199-
Wegen / rehabiliatie 2023
2023
Totaal thema Verkeer en inrichting openbare ruimte
202.000
202.000
-
1.790.000
1.875.050
85.050-
Thema Water Waterornament Dorpsplein
2022
75.000
73.970
1.030
Waterornament Nieuwstraat
2022
75.000
66.917
8.083
Ambitieniveau WRP
2018
487.667
487.885
218-
Aanpassing persleiding (BP De Schakel Drimmelen)
2023
163.150
382.410
219.260-
800.817
1.011.183
210.366-
2.957.126
3.279.039
321.913-
Totaal thema Water Totaal
Toelichting af te sluiten kredieten (afwijking > € 25.000) Renovatie groen 2023 / 2024 Werkzaamheden mbt diverse groenprojecten, verbetervoorstellen etc. zijn afgewikkeld. Aanbrengen brug de Schans Deze brug is tegelijkertijd aangebracht met het realiseren van de watertrap. Zowel de brug als de watertrap zijn gereed.
33
Aanpassing persleiding (BP De Schakel Drimmelen) De wegenstructuur en het rioolstelsel in de Marinaweg zijn aangepast. Jachthaven Biesbosch kan nu verder met de ontwikkeling van het gebied De Schakel.
34
3. Ruimte, wonen, duurzaamheid en economie Inleiding ruimte, wonen, duurzaamheid en economie Het programma is uitgewerkt in drie thema’s. De programmadoelstellingen zijn uitgewerkt in de volgende thema’s en bijbehorende sub-doelstellingen: 1. Woningbouw en ruimte 2. Duurzaamheid 3. Economie, recreatie en toerisme. 3.1 Woningbouw en ruimte Wat hebben we dit jaar bereikt? Voldoende woningen bouwen in alle kernen en alle prijsklassen Er is een grote behoefte aan veel nieuwe, duurzame woningen. Jongeren en ouderen hebben moeite om een woning te vinden en de druk op de woningmarkt is enorm. De komende vier jaar zijn daarom cruciaal. We moeten de bouw van nieuwe woningen dus gaan versnellen. Dat doen we ook door actiever grondbeleid te voeren. Maar bouwen is meer dan stenen stapelen. De plannen voor de dorpen en de randen van de dorpen moeten veel betaalbare woningen voor onze inwoners bieden, in een groene omgeving, natuurinclusief en energieneutraal. Dat staat allemaal in het Programma Wonen. Daarnaast zorgen we ervoor dat andere voorzieningen, zoals scholen en sportaccommodaties, ook klaar zijn voor de groei van het aantal inwoners. Wat hebben we dit jaar gedaan? 100 tijdelijke woningen Status Vertraagd Het bouwen van flexwoningen kan snel gaan, maar net als bij reguliere bouw is er voorafgaand een ruimtelijke procedure nodig.
Hierdoor is het nog niet gelukt om alle gewenste100 woningen te plaatsen. De stand van zaken is als volgt:
Locatie Markstraat Terheijden: 16 woningen zijn geplaatst.
Locatie De Ligne Made: 21 woningen, stedenbouwkundige inrichting gereed en plaatsing voorzien in laatste kwartaal 2025.
Locatie Lageweg Terheijden: 60 woningen, aanbesteding gestart. Naar verwachting worden in het eerste kwartaal 2026 de laatste woningen aan de Lageweg geplaatst.
Bouw 800 woningen Status Vertraagd Onze ambitie in deze collegeperiode is 800 woningen toe te voegen aan onze woningvoorraad. Sinds het begin van dit college zijn er 385 woningen opgeleverd. We hebben nog een slag te slaan: het zwaartepunt van de opleveringen ligt in 2025 en 2026. Dit is logisch, omdat we aan het begin van deze collegeperiode onze ambitie flink hebben verhoogd, terwijl planvorming en woningbouw nu eenmaal tijd kosten. Helaas haalden we in 2024 ons doel niet om 200 woningen te bouwen. Dit komt vooral doordat enkele grotere projecten zijn uitgesteld, zoals Kloosterstraat (51 woningen),
35
Zuideindsestraat (43 woningen) en Verlengde Elsakkker (88 woningen). De laatste wacht nog op een uitspraak van de Raad van State. Bouwen volgens de Drimmelense ambitie Status Op schema Onze woningbouwplannen voldoen aan de Drimmelense norm: duurzaam, betaalbaar, energieneutraal, natuurinclusief, voor de juiste doelgroep, stedenbouwkundig doordacht met aandacht voor ontsluiting en verkeerafwikkeling en voldoende openbaar groen en speelruimte. Wat we bedoelen met al deze termen, staat in het document: De Drimmelense ambitie, een inspiratiedocument. Eind 2024 was dit document in concept klaar. In 2025 delen we dit document met ontwikkelaars. Duurzaamheidsregeling en starterslening Status Op schema In 2024 ondersteunden we starters bij het kopen van een huis. We verstrekten 29 leningen. Verder ondersteunden we woningeigenaren met het verduurzamen of gasloos maken van hun woning. We hebben hiervoor 32 leningen toegekend. Ecowijk Lage Weg Terheijden Status Vertraagd Permanente bebouwing op deze locatie blijkt niet mogelijk. Daarom richten we ons nu op het plaatsen van tijdelijke woningen op deze locatie. Hiervoor doorlopen we een aanbestedingsprocedure die naar verwachting begin juni 2025 is afgerond. We gaan er nog steeds vanuit dat de eerste woningen in december 2025 worden geplaatst.
Herstructurering Woningbouw Status Op schema In 2024 zijn we samen met Woonvizier gestart met een verkenning naar herstructurering. Samen met Woonvizier en inwoners willen we inzetten op beter ruimtegebruik, verouderde woningen vervangen door duurzame en toekomstbestendige woningen voor starters en senioren en een leefgebied ontwikkelen waar ouderen vitaal oud kunnen worden. Invoering Omgevingswet Status Op schema Sinds 2024 werken we met de Omgevingswet in het fysieke domein en 2024 stond in het teken van leren hiermee te werken, bijsturen en aanpassen. We werken met één aanspreekpunt voor alle initiatieven. De evaluatie hiervan is nog in volle gang. Verder zijn we gestart met het actualiseren van onze Omgevingsvisie en met het opstellen van een gemeentebreed Omgevingsplan. Dit proces is nog niet afgerond en loopt in 2025 door.
36
Natuurinclusief Bouwen Status Op schema In 2024 ontwikkelden we een lokaal kader voor natuurinclusief bouwen. Nieuwe woningbouwinitiatieven toetsen we aan dit kader. Het kader stelt een kwantitatieve norm van 50 m² openbaar groen per woning en een kwalitatieve eis om gevarieerd groen aan te planten. Daarnaast is het verplicht om nestverblijven in de woningen te integreren. In 2025 implementeren we dit kader. Opkoopbescherming Status Op schema In 2024 gaven we opdracht voor regionaal onderzoek naar schaarste op de woningmarkt en de mogelijke inzet van opkoopbescherming. Dit onderzoek is bijna afgerond. Regeling huisvesting aandachtsgroepen Status Vertraagd Nadat in 2023 de achterstand was ingelopen, lopen we in 2024 opnieuw achter bij het huisvesten van statushouders. Het college heeft een plan van aanpak vastgesteld om deze situatie te verbeteren. Toch verloopt dit nog moeizaam, onder andere door trage gezinsherenigingen, hogere taakstellingen en de situatie op de woningmarkt. In verschillende woningen verspreid over onze gemeente worden Oekraïense vluchtelingen opgevangen. Dat verloopt goed. In de Brieltjenspolder 18 is een opvanglocatie voor 75 asielzoekers geopend. De dagelijkse gang van zaken loopt goed. De zoektocht naar een tweede opvanglocatie gaat langzaam.
Vooral omdat het ministerie nog geen duidelijke financiële en uitvoerende richtlijnen heeft gegeven voor voor gemeentelijke opvanglocaties. We zijn gestart met het herzien van het beleid huisvesting arbeidsmigranten te herzien. Het onderzoek van de Rekenkamer West-Brabant vormt daarvoor het beginpunt. In 2024 hebben we met een breed samengesteld projectteam de huidige situatie in onze gemeente zo goed mogelijk in kaart gebracht. Ook hebben we met inwoners, werkgevers, huisvesters en arbeidsmigranten gesproken tijdens een participatietraject. Mede op basis van alle opgehaalde input, formuleerden we doel en ambities voor het nieuwe beleidskader huisvesting arbeidsmigranten. In de eerste helft van 2025 zullen de bouwstenen en het uiteindelijke beleid aan de gemeenteraad worden voorgelegd. In het kader van de Wet Goed Verhuurderschap beschikken we sinds december 2023 over het meldpunt ‘Problemen met verhuurders’. We hebben via dit meldpunt nog geen meldingen ontvangen. Vereveningsfonds woningbouw Status Afgerond Op 12 september 2024 besloot de gemeenteraad om het Vereveningsfonds woningbouw om te vormen tot de Algemene bedrijfsreserve Grondbedrijf. Voorrang bij nieuwbouwwoningen Status Op schema
37
In 2024 hebben we samen met de SRBT-regio een onderzoek laten uitvoeren naar het nut, de noodzaak en de mogelijkheden om inwoners met een lokale binding voorrang te geven bij toewijzen van nieuwbouwwoningen. Dit onderzoek is bijna afgerond. Wonen en werken ZZP'ers Status Op schema We stimuleren de ontwikkeling van geclusterde woningbouw + bedrijfsruimte bij locaties die hiervoor mogelijk in aanmerking komen, bijvoorbeeld in de overgangsgebieden van woningbouw naar bedrijfsruimte. Wonen met Zorg Status Op schema We omarmen initiatieven op het gebied van wonen met zorg. Zo is in 2024 het bestemmingsplan voor een woonzorgcomplex aan de Zuideindsestraat onherroepelijk geworden. 3.2 Duurzaamheid Wat hebben we dit jaar bereikt? We kiezen voor duurzaamheid, minder afval en nieuwe energie We kiezen voor duurzaamheid, minder afval en nieuwe energie. We willen zwerfafval in onze gemeente verminderen en naar circulariteit toewerken. We willen duurzame energie voor de toekomst van onze kinderen en kleinkinderen. We moeten snel stappen zetten om onze energievoorziening te verduurzaam en Drimmelen wil hierin voorop blijven lopen. Dat vraagt soms om moeilijke keuzes. De uitvoering van de Transitie Visie Warmte en het werken aan aardgasvrije wijken vraagt veel mensen en middelen. Drimmelen staat voor grote opgaven op het gebied van duurzaamheid.
De vraag is niet of we deze transitie technisch kunnen realiseren maar of deze transitie ook sociaal lukt. De energietransitie moet voor iederéén haalbaar en betaalbaar zijn. Ook veel direct zichtbare dingen, zoals het proactief opzetten van een laadpalenstructuur voor fiets en auto en de toepassing van LED-veldverlichting, vragen nu om beslissingen en de daarbij behorende randvoorwaarden. Wat hebben we dit jaar gedaan? Beleidsplan Afval Status Vertraagd In 2024 zijn er verschillende stappen gezet om de afvalstroom te verminderen en beter te scheiden. We hebben gewerkt aan bewustwording, hergebruik gestimuleerd, de oprichting van repaircafés aangemoedigd, (zwerf)afval verminderd, het scheidingsgedrag van mensen verbeterd en de samenwerking met Zwerf-Afval-Pakkers (ZAPpers) en ondernemers versterkt. Het tarief voor het legen van restafval is voor 2025 verhoogd en de papiercontainers zijn aanbesteed en uitgezet. Er zou in 2024 een afvalbeleidsplan opgesteld worden, maar dit heeft vertraging opgelopen. We hebben ervoor gekozen om samen met de regio breder te kijken naar de ontwikkelingen die op korte termijn verwacht worden, vooral op het vlak van circulariteit. Op deze manier voorkomen we dat er twee keer in korte tijd een nieuw afvalbeleidsplan ter vaststelling wordt voorgelegd
38
Dorpsgerichte aanpak aardgas vrij maken Drimmelen Status Op schema De raad stelde in 2022 de Transitie Visie Warmte (TVW) vast, waarmee het startsein werd gegeven voor het aardgasvrij maken van de gebouwde omgeving. De zes speerpunten uit deze TVW vormen hiervoor de basis en gaan uit van een gemeentebrede – en dorpsgerichte aanpak. In 2024 is samen met inwoners en stakeholders gewerkt aan een wijkuitvoeringsplan (WUP) voor Hooge Zwaluwe en Terheijden. In Terheijden is dit plan na een voortvarende start halverwege vorig jaar stil komen te liggen (zie Traais Energie Collectief). In Hooge Zwaluwe zijn samen met inwoners uit de wijk De Heerlijkheid vervolgstappen gezet wat leidde tot een definitief wijkuitvoeringsplan. Naast deze aardgasvrije aanpak, hebben we ook vol ingezet op besparing en isolatie met het gemeentelijk EnergieBespaarTeam (EBT). Die keken samen met inwoners naar hun energieverbruik en gaven bespaartips en ondersteuning bij kleine, energiebesparende maatregelen. Wanneer een woning voldeed aan de voorwaarden kregen zij ook een isolatieadvies op maat en hulp bij de aanvraag van een gemeentelijke subsidie. Ook zijn er vorig jaar voorbereidingen getroffen voor een lokale isolatieaanpak gericht op eigenaren van slecht geïsoleerde koopwoningen. Voor dit initiatief ontvangen we rijkssubsidie vanuit het Nationaal Isolatie Programma (NIP).
Eind vorig jaar zijn we een samenwerking aangegaan met Enexis Netbeheer om te zorgen voor een toekombestendig elektriciteitsnetwerk in onze wijken. Dit houdt in dat er dikkere stroomkabels en extra transformatiestations worden aangelegd om netcongestie te voorkomen en de toename van het stroomverbruik aan te kunnen. Duurzaamheidsvisie Plukmade Status Vertraagd In het glastuinbouwgebied Plukmade ontbreekt een duurzame energievoorziening. Inmiddels worden voorbereidingen getroffen voor het realiseren van een geothermiebron waarvan de warmte voor een deel in de vraag kan voorzien. Op dit moment zijn er onderhandelingen over de prijs/hoeveelheid van de warmte afname. Zodra hier duidelijkheid over is, willen we samen met de ondernemers een totaalvisie opstellen waarin de verduurzaming van het tuinbouwgebied Plukmade centraal staat. Duurzame mobiliteit Status Op schema We hebben onze bewoners laten meedenken over de locaties van toekomstige laadpalen. We begonnen met de voorbereidingen voor fietsoplaadpunten op strategische locaties. Denk hierbij aan horeca en sportverenigingen. Op deze manier stimuleren we duurzame mobiliteit. Energieloket ondernemers Status Op schema Het Regionaal Energieloket voor ondernemers en de helpdesk zijn voortgezet. Inzet middelen Rijk voor duurzaamheid Status
39
Vertraagd We ontvingen diverse middelen voor duurzaamheid. De wijkuitvoeringsplannen lopen volgens schema, dankzij de versterking van het Energieteam. Het team werkt samen met adviseurs om ernergiebesparende maatregelen aan huis te treffen. De middelen voor kleine energiebesparende maatregelen (Spuk Energiearmoede door ons Energiebespaarteam (EBT)) liggen op schema. De middelen voor Lokale Aanpak Isolatie (Sisa NIP) lopen achter. Dit komt deels door de regels vanuit Natuurvriendelijk Isoleren (waarbij slechts 3% van de woningen geïsoleerd mag worden) en deels door de onbekendheid met de subsidieregeling bij onze inwoners. Dit probleem van onbekendheid wordt in 2025 opgepakt door ons EBT-team en communicatie. Het andere probleem is landelijk bekend. Daarvoor wordt een Soorten Management Plan opgesteld.
Inzet middelen windmolens Status Op schema De windmolens langs de A16 gaan vanaf 2026/2027 voor financiële middelen zorgen. Het gaat hier om 25% van de opbrengst van de molens, met als doel om de lokale energietransitie te versnellen. De gemaakte afspraken tussen de gemeente en de Stichting Energietransitie Drimmelen (STED), zien erop toe dat deze gelden worden aangewend voor duurzame projecten in Drimmelen. Voorstellen van initiatiefnemers voor duurzame projecten, worden eerst getoetst door STED. Daarna gaan ze voor bindend advies naar het college. Deze en andere afspraken zijn vorig jaar geformaliseerd in een samenwerkingsovereenkomst. Daarna is regulier overleg gestart tussen gemeente en STED over de voortgang en het proces. De financiële middelen uit de windmolens komen vanaf 2026/2027 beschikbaar en worden in een subfonds gestort van de EFB (Energiefonds Brabant). Klimaatadaptatie Status Op schema Klimaatadaptatie vraagt om bewustwording en maatregelen om de gevolgen te beperken. We stimuleren dit met praktische acties, waarbij minder verharding en meer groen het uitgangspunt is. Ook bij bouwplannen zetten we in op een klimaatbestendige inrichting. In regionaal verband uitwerken van de DPRA-strategie (Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie) met een praktische vertaling naar lokale acties.
Klimaatadaptatie vraagt om een betere bewustwording en maatregelen om de gevolgen te beperken. We maakten bewoners enthousiast door praktische acties zoals het NK-tegelwippen. We boden complete plantpakketten aan tegen inlevering van een vierkante meter verharding. De schoolpleinen van de basisschool De Zeggewijzer en basisschool De Grienden zijn vergroend. Daarnaast voerden we een groot gedeelte van het uitvoeringsprogramma klimaatadaptatie uit, waaronder het opstellen van een lokaal hitteplan. In nieuwe ontwerpen voor reconstructies en nieuwbouwwijken namen we minder verharding op en projecteerden meer groen. Programma Duurzaamheid Status Op schema In 2024 werkten we aan de actualisatie van het Programma Duurzaamheid. We evalueerden het huidige Programma Duurzaamheid. Ook hadden we gesprekken met verschillende stakeholders en vond er een stakeholdersbijeenkomst plaats. In het laatste kwartaal begonnen we aan een eerste opzet voor het nieuwe Programma Duurzaamheid: aanscherping doelstellingen, benoemen 40
maatregelen en koppelkansen en het in beeld brengen van de betrokken stakeholders. In 2025 gaan we hiermee verder en leggen we het geactualiseerde Programma Duurzaamheid ter besluitvorming voor. Onze stakeholders betrekken we hierbij. Naast actualisatie van het Programma Duurzaamheid liep in 2024 de uitvoering van het huidig programma gewoon door. Regionale Energie Strategie (RES) Status Op schema In 2021 is de RES West-Brabant 1.0 vastgesteld, met daarin de regionale ambities voor duurzame energieopwekking. Het afgelopen jaar hebben de 16 West-Brabantse gemeenten, Waterschap Brabantse Delta en Enexis Netbeheer het Regionaal Plan Energiesysteem West-Brabant 2.0 (RPE WB) afgerond. Dit plan bouwt voort op de RES 1.0 en houdt vast aan het doel voor 2030: 2,2 TWh duurzame elektriciteit opwekken. Echter, de opgave van de RPE 2.0 is breder en dieper en richt zich op de ontwikkeling van een regionaal energiesysteem. Dit systeem is gebaseerd op vier energiedragers: elektriciteit, warmte, waterstof en groen gas. Deze combinatie zorgt voor een meer diverse, robuuste en duurzame energievoorziening. Daarnaast volgen we een gebiedsgerichte aanpak, waarbij we werken met vijf gebieden in plaats van afzonderlijke, gemeentelijke bijdragen. Een ander belangrijk kenmerk is de integrale benadering, waarbij we energie in samenhang brengen met andere maatschappelijke opgaven.
Dit om de overgang naar duurzame energie rechtvaardig, en daarmee voor iedereen haalbaar en betaalbaar te houden. In 2025 wordt de RPE 2.0 eerst ter consultatie aangeboden aan de gemeenteraad voor het ophalen van wensen en bedenkingen. Daarna vindt hierover besluitvorming plaats door alle deelnemende partijen aan de RPE West-Brabant. Samenwerking energietransitie Status Op schema In lijn met het coalitieakkoord gaven we ook in 2024 advies en ondersteuning aan onze duurzame relaties. Denk daarbij aan het Traais Energiecollectief (TEC), de Traaise Energiemaatschappij (TREM), de Stichting Energietransitie Drimmelen (STED) en de coöperatie Opgewekt Drimmelen. Met bovengenoemde partijen werkten we constructief samen aan het versnellen van de lokale energietransitie. Een mooi voorbeeld daarvan was het project 'Zon op andermans dak' van Opgewekt Drimmelen. Inwoners die geen zonnepanelen op eigen dak kunnen plaatsen, kunnen daarmee toch zelf energie opwekken. Dit dankzij 150 zonnepanelen op het dak van de gemeentewerf in Made. Eind 2024 waren alle voorbereidingen afgerond voor duurzame energieopwekking vanaf 2025. Stimuleren duurzaamheid Status Op schema In 2024 zorgden we voor advies en inzicht over energieverbruik en -besparing door inzet van energieambassadeurs en lekcheckers: energieambassadeurs legden 73 bezoeken af en voerden 260 lekchecks uit.
Het team vrijwilligers is een stabiel team dat graag inzicht geeft aan de inwoners. Het Energieloket is er nog steeds voor onze inwoners en ondernemers. We organiseerden een collectieve actie voor onze inwoners op het gebied van isoleren.
41
Subsidieregeling Groene Daken Status Op schema De subsidieregeling 'Groene Daken en Gevels' is een regeling voor zowel kopers als huurders van woningen. In 2024 zagen we voor het eerst minder animo onder woningeigenaren voor de aanschaf van een groen dak. Ondanks inzet van gemeentelijke online en offline communicatiekanalen en middelen bleef de animo onder woningeigenaren beperkt. Huurders maakten helemaal geen gebruik van deze subsidie. Hierdoor bleef meer dan de helft van het budget onbenut. Een overweging is om de regeling open te stellen voor bedrijven, verenigingen en stichtingen. Traais Energie Collectief (TEC) Status Vertraagd De ambitie om van Terheijden het eerste energieneutrale dorp van Nederland te maken, krijgt gemeentelijke steun. Op basis van de Transitievisie Warmte (TVW) zijn onder meer drie wijken in Terheijden aangemerkt als 'kansrijke buurt'. Eind 2023 zijn we samen met onze partners, het Traais Energie Collectief (TEC) en de Traaise Energie Maatschappij (TREM), gestart met een wijkuitvoeringsplan (WUP). De gemeente pakte hierin de regisseursrol, ook ingegeven door het Klimaatakkoord. De WUP heeft als doel samen met inwoners en stakeholders de richting te bepalen naar een aardgasvrije gebouwde omgeving op basis van het bestaande collectieve warmtenet. Daarbij was er ondersteuning van de Provincie via het programma Sociale Innovatie Energietransitie (SIE2).
Na een technische wijkanalyse is een plan van aanpak ontwikkeld, dat tot een gedragen uitvoeringsplan moest leiden. Tijdens de ontwikkeling van WUP Terheijden voerden twee aandeelhouders van TREM gesprekken met potentiële investeerders: BOM (Brabantse Ontwikkelings Maatschappij), welke nauw gelieerd is aan de Provincie. En met Enpuls Warmte Infra, dat onderdeel is van netwerkbedrijf Enexis Groep. De gesprekken over deelname in het Eerste Traais Warmtebedrijf (ETW, onderdeel van TREM) leverden niets opgeleverd, waarna de aandeelhouders besloten niet langer te investeren in de verdere ontwikkeling van ETW. De contractuele verplichtingen aan klanten, zoals de levering van warmte, worden wel nagekomen. Door deze ontwikkelingen was er geen basis meer voor een WUP in Terheijden. Medio 2024 besloten de drie betrokken partijen (TEC, TREM, DRIM) om de werkzaamheden aan het WUP stil te leggen. Wel is door hen het masterplan Terheijden afgerond, waarin staat beschreven wanneer en hoe welke wijk in de toekomst aardgasvrij kan worden. En is er dankzij het programma SIE2 een zogenoemde Quickscan Warmte uitgevoerd voor heel Terheijden dat, samen met het masterplan, goede inzichten geeft voor de toekomst. Eind 2024 waren 150 woningen, bedrijven en maatschappelijke organisaties aangesloten op het warmtenet van TREM.
Verduurzaming dorpslinten Status Op schema We hebben informatieavonden voor bewoners georganiseerd en de gesprekken met de bewoners van de Helkantsedijk hebben we afgerond. De welstandsnota gaan we aanpassen naar aanleiding van een motie van de gemeenteraad. Door capaciteitsproblemen is dit vertraagd.
42
Verduurzaming gemeentelijke gebouwen Status Vertraagd We zijn nog volop bezig met het in kaart brengen van de nutsverbruiken van de verschillende panden. Dit gaat langzamer dan verwacht.
Verduurzaming huurwoningen Status Op schema Via de jaarlijkse prestatieafspraken zetten we met Woonvizier in op het verduurzamen van de voorraad sociale huurwoningen in de gemeente. Ook in 2024 zijn hierover afspraken gemaakt. Volgens deze afspraken heeft de corporatie 35 sociale huurwoningen verduurzaamd in 2024. Zonnevelden Status Vertraagd De gemeente Drimmelen zoekt al enkele jaren naar een passende oplossing voor het zonneveldendossier, binnen de eigen (beleids)kaders en de uitspraak van de Raad van State uit 2022. Na een onafhankelijke herbeoordeling van alle vijf aanvragen voor een zonnepark, is eind 2023 een omgevingsvergunning verleend voor zonnepark De Bergen. Het afgelopen jaar hebben zowel NaGa Solar als De Groene Koepel een beroep ingesteld tegen bovengenoemde omgevingsvergunning. In september zijn de beroepen door de rechtbank ongegrond verklaard. Beide partijen zijn vervolgens in hoger beroep gegaan bij de Raad van State. Over de besluitvorming met betrekking tot de andere vier parken is afgesproken dat NaGa Solar de mogelijkheid krijgt om deze aanvragen naar eigen inzicht aan te passen. Zodra NaGa aangeeft dat de aanvragen klaar zijn voor besluitvorming, dient de gemeente binnen vijf maanden een besluit bekend te maken.
3.3 Economie, recreatie en toerisme Wat hebben we dit jaar bereikt? Bloeiende en sterk lokaal verbonden economie Een bloeiende en sterk lokaal verbonden economie is belangrijk voor het levendig en bruisend houden van onze dorpen. Zodat je er kunt winkelen, van evenementen kunt genieten, uit eten kunt gaan, kan werken en recreëren. Lokale ondernemers moeten kunnen blijven ondernemen, kunnen groeien, zich ontwikkelen, en daarom willen we ze faciliteren in het ontplooien van nieuwe initiatieven. Op die manier zorgen we voor werkgelegenheid, een gezonde toeristisch-economische sector en vitaliteit van onze dorpen ook richting de toekomst. Drimmelen moet zich verder ontwikkelen als recreatiegemeente. Met als aantrekkelijke pijlers de Biesbosch, de Zuiderwaterlinie en ons vitale platteland. De Biesbosch is en blijft onze troef als het gaat om natuur en recreatie. Een goede balans daartussen is belangrijk. Dat vraagt om goede samenwerking tussen alle betrokken partijen en heldere keuzes. Er moet een betere spreiding komen van toeristen en recreanten over onze gemeente. De randen van de Biesbosch moeten daar op worden ingericht en de recreatieve ontwikkeling van het Gat van den Ham moet worden gestimuleerd. Overnachtingen en bestedingen moeten verder zijn toegenomen.
De havens van Lage Zwaluwe, Terheijden en Drimmelen en het vitaal platteland vormen het zwaartepunt van onze recreatieve structuur. De gemeente werkt intensief samen met ondernemers en organisaties op het gebied van recreatie en toerisme. Er is een stichting opgericht voor marketing en promotie en er is een nieuw
43
informatiecentrum gerealiseerd in Drimmelen. Er wordt geïnvesteerd in recreatieve verbindingen over land en water. Wat hebben we dit jaar gedaan? Ameroever Lage Zwaluwe Status Vertraagd We ontwikkelen een (groene) recreatieve kop van de haven in Lage Zwaluwe, waarbij we verbinding leggen met het bestaande speeltuintje. Ook plaatsen we een mooi uitkijkpunt waar je vogels kunt spotten en de Biesbosch kunt bekijken als recreatieve attractie. Door de moeizame communicatie met het Rijksvastgoedbedrijf en het ontbreken van een vaste contactpersoon voor overname van de pacht liepen we in 2024 vertraging op. Voor 2025 bekijken we hoe we deze impasse kunnen doorbreken. Bedrijventerreinen Status Op schema In de Dorpsvisie Lage Zwaluwe staan kansen voor bedrijvigheid aan de haven en in de Louisepolder. Voor de Thijssenweg hebben twee initiatiefnemers zich bij de gemeente gemeld met ideeën voor de percelen grenzend aan het huidige bedrijventerrein aan de Thijssenweg. Dit is ruimtelijk de meest logische plek om uit te breiden. Hiermee vormt dit volgens het college de gewenste uitbreiding van het bedrijventerrein. Voor uitbreiding van bedrijventerrein Brieltjenspolder, gericht op reguliere werklocaties, niet zijnde grootschalige productie of logistiek, vindt momenteel een verkenning plaats.
Beverpad Lage Zwaluwe Status Vertraagd In het najaar 2024 is de verkeerskundige haalbaarheid van verschillende scenario’s in beeld gebracht. Deze scenario’s worden vervolgens besproken met de bewoners van Lage Zwaluwe. Naar verwachting maken we in het voorjaar van 2025 een keuze voor het definitieve ontwerp, met uitvoering gepland voor het najaar 2025. Duurzame ontwikkeling buitengebied Status Vertraagd De gemeente participeert niet langer meer in de Groenblauwe Gebiedsgerichte Aanpak (GGA) Biesbosch, omdat deze door de provincie voorlopig is opgeheven. De provincie geeft momenteel voorrang aan de opgaven van andere GGA gebieden. Daarnaast is het Nationaal Programma Landelijk Gebied is beëindigd. Hiervoor moet eerst nieuw nationaal beleid vastgesteld worden en financiële middelen beschikbaar gesteld worden. Het provinciaal beleid Brabants Programma Landelijk Gebied (BPLG) is omgezet in een BOS 2.0 (BOS 2.0, Brabantse Ontwikkelaanpak Stikstof). Dit moet verder uitgewerkt worden voor de GGA gebieden en voor provinciale maatwerkregels. De gemeente heeft aan de lokale ZLTO gevraagd om een toekomstvisie op te stellen. Op basis daarvan, en in samenhang met de provinciale maatwerkregels BOS 2.0, zoekt de gemeente een oplossing voor een duurzame toekomst voor de agrarische sector.
44
Haven Terheijden Status Op schema De werkzaamheden die Waterschap Brabantse Delta aan de haven in Terheijden uitvoerde, zijn afgerond. In het voorjaar 2025 wordt ook de openbare ruimte van de haven opnieuw ingericht. In aanvulling hierop wordt de betonnen kademuur in de haven verfraaid met een kunstwerk waarop de geschiedenis van Terheijden verteld wordt. In 2025 wordt, volgens eerder genomen besluiten, gestart met afstoten van het beheer van de haven. Kleine Schans Status Afgerond De plannen rond de ingang van de Kleine Schans zijn najaar/winter 2024 gerealiseerd met een mooie watertrap met waterspuwers in de vorm van soldatenhoofden, een vissteiger, en een visdoorstroom buis. Het resultaat is een aantrekkelijke entree voor de Kleine Schans. Koop lokaal Status Op schema Door verschillende bedrijfsbezoeken en acties, zoals op de Dag van de Ondernemer zetten we lokale ondernemers actief in de schijnwerpers. Ook de rubriek "ZZP'er in de spotlight" in het maandelijkse ondernemersnieuws draagt hieraan bij. Team Economie stimuleert collega's continue om opdrachten en diensten vanuit de gemeentelijke organisatie lokaal in te kopen. Binnen de samenwerking met de BIZ is 'Koop lokaal" een belangrijke onderliggende doelstelling. Meerjarige vergunning evenementen Status Op schema We zijn in de afrondende fase van het nieuwe evenementenbeleid. Besluitvorming hierover vindt plaats in 2025.
Ondernemersfonds Status Op schema Het mogelijk invoeren van een gemeentebreed ondernemersfonds is ingrijpend en veelomvattend, en kan alleen slagen bij voldoende draagvlak. Om dit te peilen spraken we met verschillende ondernemers. Eind 2024 was er een informatiebijeenkomst voor ondernemers. De aanwezige ondernemers en stakeholders vulden als eerste groep de enquête hierover in. In het voorjaar van 2025 is de enquête beschikbaar voor alle ondernemers. Afhankelijk van de uitkomsten van het draagvlakonderzoek worden vervolgacties bepaald. Ontsluiting Hofmansplaat en Veerverbinding Drimmelen-Altena-Geertruidenberg Status Vertraagd
45
In 2024 zijn gesprekken gevoerd met de gemeentes Altena en Geertruidenberg voor de realisatie van een driehoeksveerverbinding. De aanlandplaatsen in Drimmelen en Geertruidenberg leveren geen problemen op, maar wel de aanlandplaats in Altena. Deze is gekoppeld aan een pachtcontract voor de haven Vissershang. In 2027 wordt dit contract hernieuwd wat nieuwe kansen oplevert voor realisatie. In 2025 wordt een intentieverklaring ondertekent om de ambitie vast te houden tot 2027. Samenwerking Recreatief Drimmelen Status Op schema De samenwerking met het recreatieve veld zoals het ondernemersplatform Recreatief Drimmelen wordt voortgezet en waar mogelijk uitgebouwd. Er is in 2024 een vierjarige overeenkomst met Recreatief Drimmelen gesloten tot 2028, met de optie tot verlenging. De samenwerking verloopt zeer voorspoedig. Uitvoerings- programma (vrijetijds)economie Status Afgerond De Nota Economie en de Visie Vrijetijdseconomie zijn samengevoegd. Verbreding toeristisch-recreatief aanbod Status Op schema Drimmelen heeft naast de Biesbosch ook zes geweldige cultuurrijke en gastvrije Brabantse dorpen. We zetten volop in voor het ondersteunen en verder ontwikkelen van initiatieven die de geschiedenis en natuurparels van onze dorpen benadrukken, zoals de Zuiderwaterlinie, monumentale gebouwen en natuurgebieden zoals de Zonzeelse Polder, Gat van den Ham en de Terheijdense Binnenpolder.
In 2024 actualiseerden we onder andere alle fietsknooppuntenroutes en hebben we de geschiedenis van de Zuiderwaterlinie verbeeld in de entree van de Kleine Schans. Ook zijn er ontwerpen gemaakt voor de vertelmuur van de haven van Terheijden. Daarnaast zijn de toeristisch recreatieve mogelijkheden van Gat van den Ham verder onderzocht, en zijn de ontwerpen van de dorpsentrees verder vorm gegeven. Verhoging toeristenbelasting Status Op schema De toeristenbelasting wordt ingezet voor toerisme. Eind 2023 is deze belasting verhoogd met 75% van €1,00 per persoon per nacht naar €1,75 per persoon per nacht. Ondanks enige terughoudendheid van de ondernemers is de verhoging soepel ingevoerd en zijn er geen negatieve reacties van toeristen ontvangen. De inkomsten uit de toeristenbelasting worden gebruikt voor het ontwikkelen en ondersteunen van initiatieven die door ondernemers gedragen worden en bijdragen aan het op de kaart zetten van Drimmelen. Op verzoek van de ondernemers in de verblijfsrecreatie (waar nu de toeristenbelasting wordt geïnd) zijn we in 2024 in overleg gegaan met de sector. Het doel was te onderzoeken hoe we de lasten evenwichtiger verdeeld kunnen worden over alle ondernemers die profiteren van toerisme en te kijken welke mogelijkheden er zijn om verdere investeringen in het toeristisch-recreatieve aanbod mogelijk te maken.
Hiertoe wordt in 2025 de pilot met het Biesboschvaantje gestart.
46
Voortzetting Biesboschsamenwerking Status Op schema Ondernemers die hun brood verdienen in of rondom de Biesbosch, kunnen meedenken en praten over wat er met de Biesbosch moet gebeuren. De Biesbosch moet toegankelijk blijven voor boten. Verduurzamen doen we in goed overleg met de ondernemers. Het rondje varen door de Biesbosch binnendoor moet behouden blijven voor de watersporter en de ondernemers. De voortzetting van de Biesboschsamenwerking met focus op de betrokkenheid van ondernemers, behoud van het 'rondje Biesbosch' en de verduurzaming van de boten volgens het principe 'haalbaar en betaalbaar'. In 2024 is gestart met het onderzoek naar bestemmingsmanagement en de aanpassing van de Biesboschverordening. In 2025 starten we met het vervolgonderzoek naar Stil en Duurzaam varen. Wat heeft programma 3 gekost? Tabel Prg. 3-1 Realisatie en begrotingsafwijkingen programma 3 (bedragen x € 1.000) Nr. Thema
Prim. Begroting
Bijg. Begroting
Realisatie
Afwijkingen
2024
2024
2024
2024
3.1 Woningbouw en ruimte
-10.549 N
-14.500 N
-11.932 N
2.568 V
3.2 Duurzaamheid
-4.663 N
-8.388 N
-4.959 N
3.429 V
3.3 Economie, Toerisme en Recreatie
-1.050 N
-1.405 N
-1.769 N
-365 N
-16.262 N
-24.293 N
-18.660 N
5.633 V
3.1 Woningbouw en ruimte
7.722 V
11.263 V
8.820 V
-2.442 N
3.2 Duurzaamheid
5.105 V
8.625 V
5.515 V
-3.110 N
302 V
466 V
996 V
530 V
Totaal baten
13.129 V
20.353 V
15.331 V
-5.022 N
Saldo van baten en lasten excl. mut. reserves
-3.133 N
-3.940 N
-3.329 N
610 V
-553 N
111 V
299 V
188 V
-3.686 N
-3.829 N
-3.031 N
799 V
Totaal lasten
3.3 Economie, Toerisme en Recreatie
Saldo mutaties reserves Saldo van baten en lasten incl. mut. reserves Nr. Thema
Bijg. Begroting
Realisatie
Verschil
Reserves
Afwijkingen
2024
2024
2024
2024
2024
-3.238 N
-3.112 N
126 V
356 V
482 V
3.2 Duurzaamheid
236 V
556 V
319 V
-35 N
285 V
3.3 Economie, Toerisme en Recreatie
-938 N
-773 N
165 V
-133 N
32 V
Saldo van baten en lasten incl. mut. reserves
-3.940 N
-3.329 N
610 V
188 V
799 V
3.1 Woningbouw en ruimte
Begrotingsafwijkingen Programma 3: 3.1 Woningbouw en ruimte (€ 126.000 voordeel; reservemutaties € 355.000 voordeel) Actieve grondexploitaties (€ 567.000 nadeel; Algemene bedrijfsreserve Grondbedrijf/ reserve Bovenwijkse voorzieningen € 567.000 voordeel) Zie voor een inhoudelijke toelichting paragraaf G. Grondbeleid. Het nadeel wordt grotendeels veroorzaakt door het treffen van een extra voorziening ter grootte van € 607.000. Deze wordt gedekt vanuit de Algemene reserve Grondbedrijf (is een voordeel).
47
Faciliterende grondexploitaties (€ 495.000 voordeel; reserve Landschappelijke inpassing/ reserve Bovenwijkse voorzieningen € 213.000 nadeel) Met het ingaan van de Omgevingswet zagen we een afwachtende houding bij projectontwikkelaars. Pas in de loop van 2024 kwamen er meer nieuwe plannen binnen maar het duurt dan nog een paar maanden voor we tot een anterieure overeenkomst (en dus verrekening van de kosten) komen. Woningbouwprojecten (€ 44.000 voordeel) Onze woningbouwambitie is verdubbeld, van 100 woningen per jaar naar 200 woningen per jaar. Om dit mogelijk te maken, hebben wij een projectenteam in het leven geroepen. In 2024 bestond het grootste deel van het team nog uit personeel van derden. Om die reden hebben we een fors positief resultaat op eigen personeelskosten, maar een negatief resultaat op inhuur. In 2025 wordt het aandeel personeel van derden fors teruggebracht. Aan de inkomstenkant zien we dat er minder leges zijn binnengekomen voor principebesluiten. Doordat er onder de Omgevingswet met intaketafels en omgevingstafels wordt gewerkt, worden er minder principeverzoeken ingediend. Hierdoor zijn er minder inkomsten uit leges op principebesluiten. Ruimtelijke Ordening (€ 249.000 nadeel) Het nadeel op Ruimtelijke ordening wordt voor het grootste deel veroorzaakt door de inzet van personeel, vooral personeel van derden.
Vanwege de komst van de Omgevingswet hebben we in 2023 nog zoveel mogelijk bestemmingsplannen voor het einde van het jaar als ontwerp in procedure gebracht. Omdat veel procedures nog doorliepen in 2024, was hier ook in 2024 extra inzet op nodig. Inmiddels is het aandeel personeel van derden binnen cluster RO fors teruggebracht. Omgevingswet (€ 125.000 voordeel) In 2024 is met de Konijnenburggroep gewerkt aan de eerste fase van het Omgevingsplan. We zijn begonnen met een transitieplan en hebben de gewenste structuur van het omgevingsplan bepaald. Het budget voor inhuur van Konijnenburggroep is volledig ingezet. Door de gedeeltelijke uitbesteding hadden we een aanzienlijk voordeel op eigen personeelskosten; onze inzet kon beperkt blijven tot een aantal kerngroep bijeenkomsten. Verder hadden we een voordeel op advieskosten. Dit betrof budget voor het actualiseren van de Omgevingsvisie. Door een personeelswisseling is het niet gelukt hier in 2024 mee te starten. Overige grondzaken (€ 49.000 voordeel) Door hogere opbrengsten verkoop reststroken en ontvangsten recognities vallen de baten met € 32.000 hoger uit. Ook zijn de kosten voor taxaties grondaankopen en herstel van teruggegeven reststroken lager uitgevallen met € 17.000. Omgevingsvergunning (€ 137.000 voordeel) a.
Leges (€ 279.000 voordeel) In het eerste kwartaal van 2025 is er een fout in het VTH systeem naar boven gekomen waardoor er circa € 200.000 aan vorderingen uit de jaren 2021-2023 alsnog zijn gefactureerd. Deze zijn niet in 2025 geboekt maar op 2024 en zien we nu terug in een deel van deze afwijking. De resterende afwijking van € 79.000 komt voort uit het verschuiven van projecten die eerste in 2025 aangevraagd zouden worden maar al in 2024 zijn aangevraagd. Hier is te denken aan bijvoorbeeld het project de Biezen waarvoor eerst 16 woningen in 2024 en 48 in 2025 gepland waren en vervolgens alle 64 woningen alsnog in 2024 zijn aangevraagd. De verschuiving zal in 2025 dan weer een tekort van circa € 70.000 geven. b. Toezicht en handhaving / omgevingsvergunningen (€142 .000 nadeel): Het nadeel wordt vooral veroorzaakt door inhuur van personeel. Per abuis staat het budget voor deze inhuur volledig bij RO en niet ook deels bij Vergunningen. Overigens staan er wel inkomsten in de vorm van leges tegenover maar dit is niet volledig kostendekkend. Omgevingsdienst Midden- en West-Brabant (€ 63.000 voordeel) De positieve afwijking komt vooral doordat er minder uitgaven zijn geweest op de budgetten van de hercontroles. Dit is te wijten aan het feit dat er door de OMWB efficiënter wordt gewerkt en dat het naleefgedrag van onze bedrijven verbeterd waardoor er minder hercontroles nodig zijn.
Diverse kleine verschillen per saldo (€ 29.000 voordeel)
48
3.2 Duurzaamheid (€ 319.000 voordeel; reservemutaties € 35.000 nadeel) Duurzaamheid: verduurzaming gemeentelijke panden (€ 35.000 voordeel; reserve Duurzaamheid € 35.000 nadeel) We zijn in 2024 gestart met het opstellen van een routekaart op het gebied van duurzaamheid gemeentelijk vastgoed. Door de complexiteit van het maken van deze routekaart en de beperkte capaciteit bij gebouwenbeheer is het opstellen van deze routekaart vertraagd. Tweede helft 2025 wordt de raad met een raadsbrief op de hoogte gebracht over de stand van zaken en het vervolg. Duurzaamheid: inzet ambtelijk personeel (€ 103.000 voordeel) In 2024 zijn we druk bezig geweest met de actualisatie van het Programma Duurzaamheid, maar daarnaast ook gewoon met de uitvoering van het huidige Programma Duurzaamheid. De capaciteit, die wordt besteed aan de uitvoering, wordt toegeschreven aan de daarbij behorende kostenplaatsen, zoals mobiliteit, energietransitie en klimaatadaptatie. Afvalstoffen: beleid (€ 43.000 voordeel) De kosten voor externe advisering en voorlichting zijn ongeveer € 17.000 lager uitgevallen. Door een personele wisseling (invulling vacature) zijn ook de ambtelijke kosten ongeveer € 26.000 lager. Afvalstoffenheffing (€ 23.000 nadeel) Het werkelijke resultaat van de afvalstoffenheffing (uitgaven en inkomsten) bedraagt een tekort van € 123.966 (zie ook de paragraaf B. Lokale heffingen).
De geraamde onttrekking bedraagt (inclusief begrotingswijzigingen) een tekort van € 248.589. Per saldo dus een lager tekort van € 124.623 dan was geraamd (voordeel). Door lagere kosten heeft er ook een lagere BTW toerekening plaatsgevonden waardoor er een tekort op de exploitatie ontstaat van ongeveer € 23.000 (nadeel). Energietransitie, WijkUitvoeringsPlannen (WUP) en warmteleiding Moerdijk (€ 183.000 voordeel) Energietransitie (€ 25.000) Het voordeel wordt veroorzaakt doordat de animo (aanvragen) voor subsidie "groene daken" voor het eerst tegenvalt met € 30.000 en hoeven we geen financiële bijdrage van € 10.000 meer te betalen aan Energie A16. Ook dit jaar was er een piek van kosten (juridische advisering) met betrekking tot het zonneparkdossier met € 15.000. Wijkuitvoeringsplannen (WUPs) Hooge Zwaluwe en Terheijden (€ 88.000) Voor Hooge Zwaluwe is er een licht voordeel van € 10.000. Naast hogere advies- en onderzoekskosten zijn er minder communicatiekosten. Het WUP Hooge Zwaluwe gaat ‘in de uitvoering’ in 2025. Het WUP Terheijden, kwam na een voortvarende project start up, halverwege stil te liggen. Dit omdat de aandeelhouders/eigenaren van TREM besloten niet langer te willen investeren in het warmtenetwerk van Terheijden. Daarmee viel het fundament van het project weg, want we hadden geen communicatieboodschap/ toekomstperspectief meer voor de inwoners.
Uiteindelijk is slechts € 10.000 van de geraamde € 75.000 uitgegeven en zijn er minder kosten gemaakt door een lagere ureninzet van eigen personeel met € 13.000. Het WUP Terheijden mag dan stil komen te liggen, maar het budget (vanuit programma SIE2/PNB) dient in 2025 wel te worden aangewend voor andere warmteprojecten. We zijn immers een overeenkomst aangegaan met Provincie en Buurkracht. Warmteleiding Moerdijk (€ 70.000) De ontwikkelingen rond deze toekomstige ‘Brabantleiding’ (van Moerdijk naar Geertruidenberg) zijn op een heel laag pitje komen te staan. Het private warmtebedrijf Ennatuurlijk heeft hier voorlopig haar handen vanaf getrokken, mogelijk vanwege de warmtewet die per 1 januari 2026 van kracht wordt. Deze bepaalt dat de energie-infrastructuur voor 51% in publieke handen moet zijn, en dat maakt het voor hen minder interessant. Het budget van € 40.000 was door ons opgenomen voor nader onderzoek, om daarmee inzicht te krijgen of gemeente Drimmelen/onze kernen konden profiteren van deze warmteleiding in relatie tot aardgasvrije wijken. Dit onderzoek heeft dus niet meer plaatsgevonden. Het project (ook onderdeel van RES West-Brabant) heeft wel ambtelijke uren gekost, maar minder dan was geraamd (€ 30.000).
Diverse kleine verschillen per saldo (€ 22.000 nadeel) 3.3 Economie, recreatie en toerisme (€ 165.000 voordeel; reservemutaties € 133.000 nadeel) Toerisme en recreatie (toeristenbelasting) (€ 115.000 voordeel; reserve Toerisme en recreatie € 115.000 nadeel)
49
De opbrengst van de toeristenbelasting wordt volledig besteedt aan uitgaven Toerisme en recreatie. De niet bestede middelen van ongeveer € 115.000 worden conform gestort in de reserve Toerisme en recreatie voor besteding in de volgende jaren. Het voordeel bestaat grotendeels uit een werkelijk hogere opbrengst toeristenbelasting met € 35.000. In de begroting was de opbrengst te laag geraamd. Tevens is er ook een lager uitgekeerd aan subsidies met ongeveer € 35.000 en zijn een aantal projecten vertraagd zoals Uitvoering aantrekkelijke entrees kernen (totaal € 100.000, waarvan € 50.000 gereserveerd voor 2024) en Nieuwe toeristische bewegwijzering (€ 25.000). Deze projecten en meer worden in 2025 uitgevoerd. Onderbesteding investeringen (€ 19.000 voordeel; reservemutaties € 17.000 nadeel) Als gevolg van vertraagde uitvoering van de investeringen zijn er lagere kapitaallasten. Dit bestaat uit lagere afschrijvingslasten met € 47.000 (voordeel) en een rentetoerekening (omslagrente) van € 28.000 (nadeel) welke niet geraamd was op het programma. De raming van de rentelasten (omslagrente) zijn opgenomen in het programma Algemene dekkingsmiddelen). Een groot deel van de afschrijvingslasten wordt gedekt vanuit de reserve Kapitaallasten. Door de lagere onttrekking geeft dit een nadeel van € 17.000.
Voor een inhoudelijke toelichting op de voortgang van deze investeringen wordt verwezen naar het onderdeel "Lopende kredieten programma 3". Stimulering en ondersteuning van ondernemers: ondernemersloket en - fonds (€ 38.000 voordeel) Het invoeren van een (gemeente breed) ondernemersfonds is een ingrijpend besluit, dat vraagt om draagvlak onder de ondernemers. In 2024 is gestart met een draagvlakonderzoek, in de vorm van individuele gesprekken, een informatiebijeenkomst en een eerste enquête. De uitkomsten van het onderzoek worden in 2025 verwacht. De kosten voor de invoeren van het fonds zijn daarom ook niet uitgegeven. Beleid ter versterking van economische bedrijvigheid: uitvoering nota Economie en ontwikkeling berdrijventerreinen (€ 97.000 voordeel) Het traject ter voorbereiding op de ontwikkeling/uitbreiding van bedrijventerrein Brieltjenspolder loopt nog in 2025. Afwaardering / verkoop perceel grond (€ 116.000 nadeel) Ten behoeve van toekomstige woningbouw in Hooge Zwaluwe is een grond perceel aangeschaft. Een deel ervan is tegen taxatiewaarde (agrarische gronden) verkocht. De gemiddelde m2 prijs was hoger voor het gehele perceel dan deel wat tegen agrarische taxatiewaarde is verkocht. Dit betreft een afwaardering van ongeveer € 116.000 (nadeel). Dit "verlies" zal gecompenseerd gaan worden wanneer we overgaan naar een actieve grondexploitatie (BIE).