Jaarrekening 2025 Drechterland definitief

Kosten begraafplaats Inkomsten begraafplaats excl. heffingen Netto kosten begraafplaats

57

Toe te rekenen kosten: Overhead Overige toe te rekenen kosten

273 -

Totale kosten

330

Opbrengsten heffingen

123

Dekking

37%

54

Leges Leges zijn betalingen aan de gemeente waar een individueel aanwijsbare tegenprestatie van die gemeente tegenover staat. Het gaat om een bedrag dat betaald moet worden aan de gemeente voor het gebruik van hun diensten of producten. De leges worden geheven van de aanvrager van de dienst dan wel van degene ten behoeve van wie de dienst is verleend. De leges mogen per titel maximaal 100% kostendekkend zijn. In onderstaande tabellen zijn overzichten opgenomen met betrekking tot de kostendekkendheid van de leges: De totale kostendekkendheid is boven de 100% uitgekomen. Er zijn een aantal grotere projecten geweest waar er grotere bedragen van zijn ontvangen dan begroot. Denk hierbij aan de dorpsweg 109, Multifunctionele accommodatie, De Overhaal en de Wouden 2 (twee aanvragen). Elk jaar hebben we wel een iets groter project maar dit jaar zijn het er meerdere tegelijk.

55

Hoofdstuk 1 Algemene dienstverlening Paragraaf 1 Paragraaf 2 Paragraaf 3 Paragraaf 4 Paragraaf 7 Paragraaf 9 Paragraaf 10 Kostendekking Hoofdstuk 1

Lasten Baten Dekking

Burgerlijke stand Reisdocumenten Rijbewijs Verstrekkingen uit de basisregistratie personen Overige publiekszaken Bijzondere wetten Diversen

Hoofdstuk 2 Fysieke leefomgeving / omgevingsvergunning Paragraaf 2 Paragraaf 3 Paragraaf 4 Paragraaf 7 Paragraaf 8 Paragraaf 11 Paragraaf 12 Paragraaf 13 Paragraaf 14 Kostendekking Hoofdstuk 2

Voorfase Activiteiten met betrekking tot bouwwerken Activiteiten met betrekking tot cultureel erfgoed en werelderfgoed Aanlegactiviteiten Overige activiteiten Overige tarieven Modaliteiten Vermindering Teruggaaf

Hoofdstuk 3 Europese dienstenrichtlijn Paragraaf 1 Paragraaf 3 Paragraaf 4 Paragraaf 5 Kostendekking Hoofdstuk 3

9 20 209% 221 265 120% 98 83 85% 16 10 64% 2 2 84% 132 77 59% 56 3 5% 533 459 86%

Lasten Baten Dekking 22 285 1

17 76% 642 225% 1 89%

5 2 8 79 0 0 402

5 92% 2 64% 2 25% 51 64% 0 0% -4 0% 714 177%

Lasten Baten Dekking

Horeca Winkeltijdenwet Organiseren evenementen of markten Standplaatsen

Recapitulatie Hoofdstuk 1,2 en 3

15 0 17 1 34

7 0 8 1 16

45% 0% 48% 81% 48%

Lasten Baten Dekking

Kostendekkendheid Hoofdstuk 1 Kostendekkendheid Hoofdstuk 2 Kostendekkendheid Hoofdstuk 3

533

459

402

714 177%

34

16

Kostendekkendheid totale tarieventabel

969 1.189 123%

56

86%

48%

Een aanduiding van de lokale lastendruk Het Coelo (Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden) maakt jaarlijks de cijfers van de gemeentelijke belastingdruk bekend. Tot de gemeentelijke woonlasten worden gerekend de bedragen die huishoudens betalen aan OZB, afvalstoffenheffing en rioolheffing. De gemiddelde woonlasten voor een meerpersoonshuishouden met een huurwoning in Nederland bedragen in 2025 € 480, en voor een meerpersoonshuishouden met een eigen woning € 1.053. Onderstaande tabellen laten zien wat de gemiddelde bruto woonlasten van de omringende gemeenten zijn. Conclusie eigenaren/bewoners Uit deze cijfers blijkt dat de gemeenten Drechterland voor deze regio onder gemiddelde lastendruk kent voor een meerpersoonshuishouden met een koopwoning, maar onder het Nederlands gemiddelde zit. Conclusie huurders Uit de cijfers blijkt dat de gemeente Drechterland voor deze regio voor huurders een gemiddelde lastendruk kent en dat de gemiddelde woonlasten voor een meerpersoonshuishoudens lager zijn dan het landelijk gemiddelde van € 480.

57

Woonlasten per huishouden eigenaren/bewoners Rangorde

Gemeente

1 Koggenland 2 Hoorn 3 Drechterland 4 Enkhuizen 5 Medemblik 6 Stede Broec 7 Opmeer

Bruto Woonlasten één persoonshuishouden 2024 2025

Bruto Woonlasten meer persoonshuishouden 2024 2025

€ 817 € 836 € 913 € 912 € 1.004 € 1.039 € 1.178

€ 921 € 940 € 1.034 € 996 € 1.105 € 1.172 € 1.300

€ 845 € 900 € 903 € 1.010 € 1.029 € 1.067 € 1.224

€ 952 € 1.009 € 1.029 € 1.099 € 1.136 € 1.203 € 1.343

Bron: Atlas Coelo - atlas van de lokale lasten

Woonlasten per huishouden - huurders Rangorde

Gemeente

1 Medemblik 2 Koggenland 3 Stede Broec 4 Drechterland 5 Hoorn 6 Enkhuizen 7 Opmeer Bron: Atlas Coelo - atlas van de lokale lasten

58

Bruto Woonlasten één persoonshuishouden 2024 2025 € 241 € 301 € 283 € 301 € 331 € 428 € 540

€ 251 € 309 € 285 € 267 € 339 € 444 € 567

Bruto Woonlasten meer persoonshuishouden 2024 2025 € 341 € 405 € 416 € 422 € 435 € 512 € 662

€ 357 € 415 € 421 € 393 € 449 € 532 € 686

Kwijtschelding Als een belastingschuldige niet of over te weinig financiële middelen beschikt om de belastingaanslag te voldoen kan onder bepaalde voorwaarden aan deze belastingschuldige kwijtschelding worden verleend. Systematiek kwijtscheldingsberekening Voor beantwoording van de vraag of een belastingschuldige voor gehele of gedeeltelijke kwijtschelding in aanmerking komt, vindt een vermogens- en een inkomenstoets plaats. Met de vermogenstoets wordt bekeken of er op het moment van de aanvraag voldoende middelen (bezittingen) aanwezig zijn om de openstaande belastingschuld te betalen. Zijn deze middelen aanwezig, dan wordt geen kwijtschelding verleend. Ontbreken deze middelen of zijn deze onvoldoende, dan wordt met de inkomenstoets gekeken of er in de nabije toekomst alsnog betalingscapaciteit zal ontstaan waaruit de belastingschuld kan worden voldaan. Samenwerking De gemeente heeft voor de behandeling van kwijtscheldingsverzoeken een samenwerkingsverband gesloten met het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (HHNK). Als iemand in aanmerking wil komen of denkt te komen voor kwijtschelding van gemeentelijke heffingen of waterschapsbelasting, kan volstaan worden met het indienen van een kwijtscheldingsverzoek bij een van deze twee organisaties. De organisatie waar het verzoek wordt ingediend, zorgt ervoor dat het verzoek tevens bij de andere organisatie wordt behandeld.

Wat kan worden kwijtgescholden? De gemeenteraad heeft bepaald dat voor de belastingen waar vrijwel ieder huishouden mee in aanraking komt, kwijtschelding mogelijk is. Dat zijn de OZB, afvalstoffenheffing en rioolheffing. Dit is vastgelegd in de verordening kwijtschelding gemeentelijke belastingen Drechterland 2025. Hieraan verwante kosten, zoals aanmanings- en dwangbevelkosten, worden niet kwijtgescholden. Op het moment dat iemand in aanmerking komt voor volledige kwijtschelding, worden deze kosten niet in rekening gebracht. In 2025 is €35.500 aan kwijtschelding (Afvalstoffenheffing) verleend. Voor Rioolheffing en OZB is dit nihil.

59

Weerstandsvermogen en risicobeheersing Het weerstandsvermogen is de mate waarin de gemeente in staat is om de gevolgen van risico’s op te vangen zonder dat het beleid of de uitvoering daarvan in gevaar komt. Het weerstandsvermogen is afhankelijk van de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit (hoeveel middelen zijn er nodig om alle risico’s op te kunnen vangen). Beide komen in het vervolg van deze paragraaf aan de orde. De paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing bevat op grond van artikel 11 BBV ten minste: • Een inventarisatie van de weerstandscapaciteit; • Een inventarisatie van de risico's; • Het beleid omtrent de weerstandscapaciteit en de risico's; • Een kengetal voor de: o netto schuldquote o netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen o solvabiliteitsratio o grondexploitatie o structurele exploitatieruimte en o belastingcapaciteit. • Een beoordeling van de onderlinge verhouding tussen de kengetallen in relatie tot de financiële positie.

Beschikbare weerstandscapaciteit De beschikbare weerstandscapaciteit geeft aan hoeveel middelen beschikbaar zijn om eventuele risico’s op te kunnen vangen. De volgende onderdelen maken deel uit van de beschikbare weerstandscapaciteit: • De onbenutte belastingcapaciteit; • Onvoorzien; • De vrij aanwendbare reserves; • Stille reserves.

In € 1.000 Berekening weerstandscapaciteit Onbenutte belastingcapaciteit Onvoorzien

2.592 20

Totale weerstandscapaciteit (exploitatie)

2.612

Weerstandsvermogen Algemene reserve Stille reserves

13.808 584

Subtotaal

14.392

Totale weerstandscapaciteit

17.004

60

Onbenutte belastingcapaciteit De belastingcapaciteit geeft inzicht in de mate waarin bij een financiële tegenvaller deze in het volgende begrotingsjaar kan worden opgevangen of dat er ruimte is voor nieuw beleid. Wanneer het berekende gemiddelde OZB-tarief voor de gemeente lager is dan het percentage voor toelating tot artikel 12 is er in principe sprake van een onbenutte belastingcapaciteit. In de navolgende berekening is bij benadering aangegeven welke opbrengst deze verhoging genereert. Er is voor gekozen het verschil in percentages te vermenigvuldigen met de WOZ-waarde van de woningen + de WOZ-waarde van de niet-woningen.

OZB-percentage van de Woz-waarde voor toelating art.12 Werkelijk gewogen % Woz-waarde gemeente

0,1595 0,0989

Verschil

0,0606

Onbenutte belastingcapaciteit (in €1.000)

2.592

Onvoorzien De post onvoorzien bedraagt € 20.000. Vrij aanwendbare reserves Onder de vrij aanwendbare reserves vallen de algemene reserve en de bestemmingsreserves waarvan de bestemming kan worden gewijzigd zodat deze kunnen worden ingezet voor onverwachte financiële tegenvallers. De stand van de algemene reserve bedraagt per 31 december 2025 € 13.808.000. Stille reserves Stille reserves hebben te maken met activa die te laag of tegen nul zijn gewaardeerd. De stille reserves maken alleen deel uit van de beschikbare weerstandscapaciteit als de betrokken activa op korte termijn (binnen 1 jaar) verkoopbaar zijn, verkoop van de stille reserves niet leidt tot een gat in de gemeentebegroting en verkoop de taakuitoefening van de gemeente niet aantast.

In € 1.000 - Garagebox aan de Dahliastraat te Hoogkarspel - Woning Dorpsweg 104 te Schellinkhout

15 569 584

61

Risicomanagement Aanleiding en achtergrond De risico’s voor de gemeente Drechterland zijn in kaart gebracht. Door inzicht in de risico’s is de gemeente in staat om op verantwoorde wijze besluiten te nemen zodat de risico’s nu en de risico’s gerelateerd aan toekomstige ontwikkelingen in verhouding staan tot de vermogenspositie van de gemeente. Niet alle risico’s laten zich financieel vertalen. Er zijn diverse risico’s die geen directe financiële gevolgen hebben, bijvoorbeeld imagoschade. In deze paragraaf ligt de nadruk op de financiële risico’s omdat aan de hand daarvan het weerstandsvermogen wordt bepaald. Risico's Volgens de toelichting op artikel 11 BBV zijn de risico’s die relevant zijn voor het weerstandsvermogen de risico’s die niet anderszins te ondervangen zijn. Reguliere risico’s, risico’s die zich regelmatig voordoen en die veelal vrij goed meetbaar zijn, maken geen deel uit van de risico’s in de paragraaf weerstandsvermogen. Hiervoor zijn immers verzekeringen afgesloten of voorzieningen voor gevormd. De risico’s worden tweemaal per jaar geïnventariseerd met alle verantwoordelijke afdelingshoofden, teamleiders en specialisten. In de gemeentelijke jaarstukken van 2025 zijn 12 risico’s opgenomen. De bedrijfsvoering risico’s zijn risico’s voor de SED organisatie.

Om een risico te kunnen analyseren en beoordelen bepalen we de kans op het risico (percentage waarschijnlijkheid) en de gevolgen van het risico (impact) voor de organisatie. De kansberekening wordt onderverdeeld in vijf niveaus. Deze kunnen als volgt worden uitgelegd: Klasse

Kans

Percentage

1

< of 1x per 10 jaar

10%

2

1x per 5-10 jaar

30%

3

1x per 2-5 jaar

50%

4

1x per 1-2 jaar

70%

5

1x per jaar of >

90%

De klassen van impact zijn als volgt: Klasse impact 5

=

> € 500.000

4

=

> € 100.000 < € 500.000

3

=

> € 50.000 < € 100.000

2

=

> € 25.000 < € 50.000

1

=

< € 25.000

0

=

Geen geld gevolgen

62

Door de kans en impact in klassen te verdelen wordt aan beide een score toebedeeld. Op basis van deze scores wordt een statistische berekening gemaakt van de benodigde weerstandscapaciteit. In de beleidsnota is bepaald dat alleen de risico’s met een score van 15 of hoger (score =kans*impact) worden gepresenteerd. Risico’s met een score lager dan 15 zijn onderaan in de tabel opgenomen onder ‘overige risico’s’. De onderstaande tabel bevat een overzicht van de risico’s die na toepassing van de beheersmaatregelen een financieel risico laten zien en waarvoor geen voorziening of reserve voor is opgenomen. Alleen risico’s met een score van 15 of hoger worden apart genoemd in de tabel om focus te houden op de risico’s die substantieel van aard zijn.

63

Onderwerp

Volledige beschrijving risico

WMO

Overschrijding op de open einde regeling Wmo door een stijging van het aantal Wmomeldingen. Faillissement, wetswijzigingen, stijgingen van de CAO's, indexaties, huisvestingslasten of toenemende financiële problemen bij onze maatschappelijke partners kunnen er voor zorgen dat de gemeente hogere kosten maakt of bepaalde ambities moet uitstellen. Onrechtmatig Financieel risico, omdat de heid gemeenten financieel garant staan voor de GR SED.

Jeugdzorg

Overschrijding op de open einde regeling Jeugdzorg door omstandigheden waar de gemeente geen invloed op heeft, waaronder ernst en aard problematiek, jeugdbescherming- en jeugdreclasseringsmaatregelen. Faillissement, wetswijzigingen, stijgingen van de CAO's, indexaties, huisvestingslasten of toenemende financiële problemen bij onze maatschappelijke partners kunnen er voor zorgen dat de gemeente hogere kosten maakt of bepaalde ambities moet uitstellen.

Genomen beheersmaatregel (en)

Bedrag impact

Goede monitoring op data middels kwartaalrapportage s, structureel contact met maatschappelijke partners, tijdig acteren op landelijke nieuws

€ 200.000

4

4

€ 140.000

Opnemen in de paragraaf verbonden partijen in de begroting en de jaarrekening van de gemeenten. Gedurende het jaar rapporteren door middel van kwartaalrapportage s en bespreken in AB Goede monitoring op data middels kwartaalrapportage s, structureel contact met maatschappelijke partners, tijdig acteren op landelijke nieuws

€ 150.000

4

4

€ 105.000

€ 300.000

4

4

€ 210.000

64

Kans Imop pac optret den

Bedrag × kans

Jeugdzorg en Wachtlijsten bij zorgaanbieders Wmo jeugd en Wmo (veel zorgaanbieders hebben te maken met wachtlijsten, mede als gevolg van de huidige arbeidsmarktproblematiek. Het risico bestaat dat de problematiek complexer wordt en/of verergert.

jeugdzorg en Per 1 juli 2025 zijn de nieuwe Wmo overeenkomsten voor jeugdhulp en Wmo van start gegaan. Gezien de overgangssituatie (1 jaar voor jeugd en 2 jaar voor Wmo) kunnen er risico's zijn vanwege de noodzaak tot nieuwe indicaties (arrangementen of producten). Het risico bestaat dat dit tot hogere indicaties en dus hogere kosten leidt.

Beschikbaarheidswijzer die door gecontacteerde aanbieders wordt ingevuld monitoren. Door dit inzicht kan er gekeken worden naar passende zorg met de minste wachttijd. Door contractmanagement wordt met aanbieders onderzocht hoe de wachtlijsten te beheersen. Goede monitoring op de budgetten en de indicaties. Ook het beheersteam jeugd heeft hier een rol in.

65

€ 200.000

4

4

€ 140.000

€ 200.000

4

4

€ 140.000

Overige risico's SED risico doorbelasting

€ 1.064.000 € 625.000

Totaal benodigde weerstandscapaciteit

€ 2.424.000

De bedrijfsvoering risico’s, opgenomen onder de SED organisatie, zijn financieel door de verdeelsleutel (jaarstukken 2025) bepaald en opgenomen onder het weerstandsvermogen van de gemeente Drechterland voor € 625.000. Voor de SED organisatie is er een risico op datalekken en cybercrime en doen zich voor in meerdere vormen, namelijk; • Risico van informatie lekken vanuit extern en vanuit intern handelen, wat is samengevat als datalek; • Aanvallen op onze systemen van buitenaf middels cybercrime. Dit alles kan ook nog leiden tot het benoemde risico van imagoschade; • Er is een risico dat we systemen moeten uitzetten om hackers activiteiten te voorkomen; • Het aansprakelijkheidsrisico wat wordt gelopen wanneer systemen worden gehackt en/of worden uitgezet. De beschikbare weerstandscapaciteit is € 17.004.000 en de benodigde weerstandscapaciteit is € 2.182.000 (= 90% * € 2.424.000). Het ratio weerstandsvermogen is 7,8. Om het weerstandsvermogen te beoordelen heeft het Nederlands Adviesbureau Risicomanagement (NAR) in samenwerking met de universiteit Twente een normtabel ontwikkeld. Ons weerstandsvermogen krijgt als waardering ‘uitstekend’.

Waardering A B C D E F

Ratio >2,0 1,4 – 2,0 1,0 – 1,4 0,8 – 1,0 0,6 – 0,8 <0,6

Betekenis Uitstekend Ruim voldoende Voldoende Matig Onvoldoende Ruim onvoldoende

66

Financiële kengetallen Om de financiële positie van de gemeente inzichtelijker te maken schrijft het rijk een verplichte basisset van vijf financiële kengetallen voor. Kengetallen zijn getallen die de verhouding uitdrukken tussen bepaalde onderdelen van de begroting of de balans en kunnen helpen bij de beoordeling van de financiële positie van de gemeente. De opgenomen kengetallen maken inzichtelijk over hoeveel financiële ruimte de gemeente beschikt om structurele en incidentele lasten te kunnen dekken of opvangen. Ze geven inzicht in de financiële wend- en weerbaarheid. De kengetallen moeten daarbij in samenhang en in onderlinge verhouding beoordeeld worden. Onderstaande tabel geeft de berekende kengetallen van Drechterland weer.

Jaarrekening 2024

Kengetallen: 1 netto schuldquote a. zonder correctie doorgeleende gelden b. met correctie doorgeleende gelden 2 solvabiliteitsratio 3 grondexploitatie 4 structurele exploitatieruimte 5 belastingcapaciteit

3% -6% 53% 1% 3% 104%

Begroting Jaarrekening 2025 2025 49% 39% 43% 7% 0% 104%

10% 1% 56% 3% 4% 98%

Het ministerie van BZK heeft onderstaande signaleringswaarden opgesteld. Hierbij is A het minst risicovol, B gemiddeld en C het meest risicovol.

Specificering kengetal naar categorie 1. Netto schuldquote: a. zonder correctie doorgeleende gelden b. met correctie doorgeleende gelden 2. Solvabiliteitsratio 3. Grondexploitatie 4. Structurele exploitatieruimte 5. Belastingcapaciteit

67

Cat. A

Cat. B

Cat. C

< 90% < 90% > 50% < 20% > 0% < 95 %

90 - 130 % 90 - 130 % 20 - 50 % 20 - 35 % 0 95 - 105 %

> 130 % > 130 % < 20% > 35% <0% > 105 %

Toelichting financiële kengetallen Netto schuldquote De netto schuldquote weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen. De netto schuldquote geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie en zegt het meest over de financiële vermogenspositie van de gemeente. De netto schuldquote geeft aan of een gemeente investeringsruimte heeft of juist op haar tellen moet passen. Het kengetal wordt berekend door het totaal van de geleende gelden weer te geven als percentage van de totale baten. Hoe lager het percentage des te gunstiger en minder risicovol. Toelichting percentages De netto schuldquote van een gemeente ligt gemiddeld op 41% (bron: ministerie van BZK). Bij een hogere netto schuldquote is de gemeenteschuld relatief hoog. Als de netto schuldquote boven de 130% uitkomt, dan bevindt de gemeente zich in de gevarenzone. De genoemde percentages zijn grove vuistregels. Drechterland heeft een netto schuldquote van 10% in 2025. Dit impliceert dat de gemeente een lage schuldenlast heeft. Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Omdat bij leningen onzekerheid kan bestaan of ze allemaal worden terugbetaald, wordt dit kengetal zowel berekend inclusief als exclusief de doorgeleende gelden.

Zo wordt duidelijk wat het aandeel van de verstrekte leningen in de exploitatie is en wat dit betekent voor de schuldenlast. Hoe lager dit percentage, hoe beter. Toelichting percentages De netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen bedraagt 1%. Drechterland zit onder de signaleringswaarde van categorie A. Het getal impliceert dat de gemeente goed in staat is om de rentelasten en de aflossingen te voldoen. De solvabiliteitsratio Dit kengetal geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Onder de solvabiliteitsratio wordt verstaan het eigen vermogen als percentage van het balanstotaal. Het eigen vermogen van een gemeente bestaat uit de reserves en het resultaat uit het overzicht van baten en lasten. Het gemiddelde voor alle gemeenten is circa 39% (bron: ministerie van BZK). Hoe hoger dit percentage is, hoe gunstiger dit is voor de financiële weerbaarheid van de gemeente. Dit cijfer geeft dus een soort toekomstvisie weer. Toelichting percentages De solvabiliteitsratio van Drechterland ligt met een percentage van 56% boven het gemiddelde van 39% en is dan ook goed te noemen. Kengetal grondexploitatie De afgelopen jaren is gebleken dat de grondexploitatie forse impact kan hebben op de financiële positie van een gemeente.

De boekwaarde van de voorraden is van belang, omdat deze moet worden terugverdiend bij de verkoop. De accountant beoordeelt ieder jaar of de gronden tegen een actuele waarde op de balans zijn opgenomen. Het kengetal grondexploitatie geeft aan hoe groot de grondpositie (de waarde van de grond) is ten opzichte van de totale (geraamde) baten en is een indicatie van het risico. Naarmate de inkomsten verder in de toekomst liggen, brengt dit meer rentekosten en risico’s met zich mee. Het gemiddelde voor alle gemeenten is circa 5% (bron: ministerie van BZK). Hoe lager het percentage des te geringer het risico. Toelichting percentages Drechterland zit met haar kengetal op 3% in 2025 en dat houdt in een laag financieel risico.

68

Structurele exploitatieruimte Dit kengetal is van belang om te kunnen beoordelen welke structurele ruimte een gemeente heeft om de eigen lasten te dragen, of welke structurele stijging van de baten of structurele daling van de lasten daarvoor nodig is. Voor de beoordeling van het structurele en reële evenwicht van de begroting wordt een onderscheid gemaakt tussen structurele en incidentele lasten. Wanneer het percentage negatief is, betekent het dat het structurele deel van de begroting onvoldoende ruimte biedt om de lasten te blijven dragen. Een positief percentage betekent dat de structurele baten toereikend zijn om de structurele lasten te dekken. De structurele exploitatieruimte wordt bepaald door het saldo van de structurele baten en lasten en het saldo van de structurele onttrekkingen en toevoegingen aan reserves gedeeld door de totale baten en uitgedrukt in een percentage. Toelichting percentages Dit percentage is in Drechterland voor 2025 4%. De structurele lasten zijn lager dan de structurele baten. Belastingcapaciteit: Woonlasten meerpersoonshuishoudens De belastingcapaciteit geeft inzicht hoe de belastingdruk zich verhoudt ten opzichte van het landelijk gemiddelde. De ruimte die een gemeente heeft om haar belastingen te verhogen om bijvoorbeeld opgetreden risico’s op te vangen wordt vaak gerelateerd aan de totale woonlasten.

Onder de woonlasten worden verstaan de OZB, de rioolheffing en de reinigingsheffing voor een woning met gemiddelde WOZ-waarde in die gemeente. Een belastingcapaciteit van 100% is gelijk aan het landelijk gemiddelde. Een lage belastingcapaciteit houdt in dat de gemeente nog ruimte heeft ten opzichte van het landelijke gemiddelde om structurele baten te genereren. Toelichting percentages De gemeentelijke tarieven zijn lager dan de gemiddelde landelijke tarieven. Samenhang kengetallen De gemeente Drechterland heeft ten opzichte van de BZK-norm een lage schuldpositie. Dit komt doordat Drechterland weinig leningen heeft. De solvabiliteitsratio is goed en blijft stabiel in de komende jaren. Het weerstandsvermogen van de gemeente Drechterland is voldoende om financiële tegenvallers op te vangen. Op basis van de vijf kengetallen afgezet tegen de signaleringswaarden kan de conclusie getrokken worden dat er geen maatregelen genomen hoeven te worden, behalve om te komen tot een reëel en structureel begrotingsevenwicht.

69

Onderhoud kapitaalgoederen De gemeente heeft het eigendom en beheer van de openbare ruimte. De openbare ruimte is voor een ieder toegankelijk en speelt een belangrijke rol in het publieke leven. In de openbare ruimte zijn voorzieningen aanwezig zoals verhardingen, groen, verlichting, water en civiele kunstwerken. Deze voorzieningen hebben een grote invloed op de leefbaarheid en belevingskwaliteit van de openbare ruimte. Ze zijn van groot belang voor inwoners, ondernemers en bezoekers. Het in stand houden van deze voorzieningen is een van de kerntaken van de gemeente. De gemeente streeft naar een betaalbare, functionele, veilige en duurzame openbare ruimte. In 2018 zijn de financiële consequenties van de kapitaalgoederen door de gemeenteraad voor het beheer van de openbare ruimte vastgesteld: de openbare ruimte wordt degelijk en voldoende onderhouden. Over het algemeen is het heel veilig en schoon met uitzonderingen van het centrum van Hoogkarspel. Hier is sprake van een plus: goed, mooi en comfortabel. De openbare ruimte wordt daar goed onderhouden; het is er vrijwel geheel schoon en netjes. Op basis van de financiële consequenties zijn in 2018 door het college de beheerplannen vastgesteld. De vastgestelde beheerplannen worden iedere vijf jaar geëvalueerd. De openbare ruimte wordt degelijk en voldoende onderhouden; over het algemeen is het heel, veilig en redelijk schoon.

De prijzen van bouwstoffen zijn de afgelopen jaren explosief gestegen. De kosten voor de fabricatie van bouwstoffen hebben een relatie met de olie en gasprijzen. Hiermee is de indexatie van de begroting niet voldoende toereikend om de indexatie conform de CBS voor de grond- weg- en waterbouw (12% gemiddeld per jaar) te dekken. Hierbij bestaat de kans dat werken niet kunnen worden uitgevoerd omdat de huidige middelen niet toereik Ook het onderhoud van rioleringen en gebouwen gebeurt aan de hand van beheerplannen (respectievelijk het PSWR (Programma Stedelijk Water en Riolering 2025-2027) en het MJO-gebouwen. Hierdoor zijn ook hiervan de onderhoudsmaatregelen meerjarig inzichtelijk. De beleidsvoering met betrekking op het onderhoudsniveau van gemeentelijk vastgoed heeft als doel de levensduur, functionaliteit en veiligheid van onze vastgoedobjecten te waarborgen. De gemeente stelt vast dat de conditiescore 3 als standaard wordt gehanteerd voor het beheer van haar vastgoedportfolio.

Stand van zaken kapitaalgoederen Wegen Iedere twee jaar laten wij een weginspectie uitvoeren. De resultaten uit de inspectie van 2025 worden verwerkt in een onderhoudsplanning voor de vijf opvolgende jaren. De voorbereidingen voor uitvoering van onderhoud in 2026 zijn in het derde kwartaal van 2025 gestart. Wij houden de wegen op het gestelde onderhoudsniveau B. Er zijn achterstanden in het onderhoud van het wegen areaal. Door ondergrondse infrastructuur werkzaamheden zijn geplande werkzaamheden doorgeschoven. Andere werkzaamheden worden integraal opgepakt met riolering en zijn daarom in de planning aangepast. De planning is om de opgelopen achterstanden in de komende 4 jaar weg te werken. Riolering Programma Stedelijk Water en Riolering (PSWR). Er is en een goed beeld van de daadwerkelijke staat van het stelsel. Bij het vaststellen van het PSWR is ernaast dat er gerekend is op basis van de technische levensduur van het rioolstelsel ook gekeken naar de kwaliteit. Maar in de praktijk kan de technische levensduur zich anders voordoen en bestaat er de kans dat de riolering langer standhoudt. Naast de noodzakelijke vervangingen en verbetermaatregelen wordt er gestuurd op beleid en risicobeperking. Hiermee wordt bedoeld dat knelpunten die relatie hebben op overlast worden beperkt binnen de mogelijkheden.

In 2026 wordt er een hydraulische berekening gemaakt van het rioolstelsel om te kunnen concluderen of de capaciteit voldoet aan de gestelde normen en aanvoer van toekomstige nieuwbouw ontwikkelingen. De maatregelingen worden opgenomen in het PSWR. 70

Door met de Westfriese gemeenten samenwerkingen aan te gaan wordt kennis gedeeld en werk verligt. Voor een nieuw PSWR wordt er gekozen om dit samen op te stellen. Het streven is om het PSWR 2028-2032 voor te leggen in het eerste kwartaal van 2027 zodat we de wijzigen direct kunnen doorvoeren in de nota's. Watergangen en beschoeiingen De gemeente Drechterland heeft het baggeren van de bermsloten/wegsloten uitbesteed aan HHNK (Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier) (2023-2029, cyclustijd 7 jaar). Daarnaast heeft de gemeente een meerjarig baggerplan (2024-2033, cyclustijd 10 jaar) op laten stellen voor de na de Overdracht Stedelijk Water nog te baggeren waterwegen, waarvoor de gemeente zelf verantwoordelijk voor is. Stand van zaken kapitaalgoederen van het areaal beschoeiingen (bestaande uit 16 km beschoeiingen en 3 km natuurvriendelijke oevers) is voldoende. De objecten zijn veilig en functioneel. De komende jaren wordt gestreefd naar een transitie met relatief meer duurzame en natuurvriendelijke oeververdedigingen. Afgelopen jaren is ad hoc geacteerd op het onderhouden van beschoeiingen waardoor er bij echte noodzaak is vervangen. Momenteel worden de inspecties omgezet naar een meerjarenonderhoudsplanning, zodat er een beter overzicht is wat er de aankomende jaren gedaan moet worden. Het baggeren van water in de regio is op peil en wordt volgens planning uitgevoerd.

Bomen De afgelopen jaren is gebleken dat door het verlengen van het groeiseizoen de afgesproken beeldkwaliteit niet werd gehaald en feitelijk al op C niveau werd onderhouden. Tijdens de kadernota heeft de raad extra budget beschikbaar gesteld voor het openbaar groen. Hoewel in het vierde kwartaal werd voldaan aan kwaliteitsniveau B, betekent dit dat de kwaliteit over het geheel genomen niet voldoet aan de gestelde ambities. Dit zal op den duur leiden tot een achteruitgang van de technische kwaliteit van het openbaar groen. Binnen het budget van de onderhoudsbegroting werden dit jaar 72 extra bomen geplant voornamelijk in het buitengebied. Er werd onderzocht waar bomen kunnen uitgroeien tot grote volwassen bomen die toekomstbestendig zijn. In 2025 was een toename van iepenziekte voornamelijk in het buitengebied. Er werden 18 aangetaste iepen gekapt. In het kader van de klimaatambities zal meer aandacht geschonken moeten worden aan de vergroening van de buitenruimte. Vervangen en nieuwe aanplant van bomen zal meer aandacht en middelen vragen. Spelen De speeltoestellen zijn twee keer geïnspecteerd, daarbij gaat het om één veiligheidsinspectie en één functionele-inspectie. Op basis van de inspectie resultaten is passende actie ondernemen, denk hierbij aan reparaties van toestellen en vervangingen om het areaal in stand te houden.

De technische kwaliteit en daarmee de veiligheid van de speelvoorzieningen was over het algemeen op orde. Gebouwen Wat gaan we doen? De komende jaren geven we extra aandacht aan ons vastgoed. Door strategisch beleid kunnen we winst halen uit ontwikkeling, onderhoud en beheer. Daarnaast staan we voor de uitdaging om ons vastgoed te verduurzamen. Dit komt ook in de begrotingen van de komende jaren terug. Wat hebben we gedaan? We hebben ons vastgoed onderhouden volgens conditiescore 3. Er is geïnvesteerd in de warmtevoorziening van het Streekbad en sc Spirit 30. Hier zijn wij volledig van het gas af. In Schellinkhout zijn wij na de zomervakantie gestart met de nieuwbouw van de MFA. Dit wordt in Q3 2026 opgeleverd. In Westwoud is de nieuwe MFA in gebruik genomen. Voor de oude locaties zijn de voorbereidingen gestart voor de sloop. Ook hebben we afgelopen jaar beleid voorbereid doormiddel van het strategische vastgoedplan. Dit vormt na vaststelling in 2026 de basis voor de verdere toekomt van ons vastgoed. 71

Wat is er gewijzigd in onze portefeuille? Sluisweg 8. In maart 2025 is de grond verkocht voor €77.120 aan de Veiligheidsregio Noord Holland Noord ten behoeve van de ambulancepost. Openbare verlichting Het areaal is op orde en bestaat momenteel uit 5137 verlichtingsobjecten. Verouderde verlichtingsobjecten of onderdelen zijn in beeld en worden jaarlijks projectmatig en wijkgericht vervangen. Deze vervangingsmethode zorgt voor een tijdelijke afname van de verouderde verlichtingsobjecten of onderdelen, maar zal het niet helemaal wegnemen, omdat er jaarlijks te vervangen objecten bij komen. Circa negenenzeventig procent van de verlichtingsobjecten zijn voorzien van led lichtbronnen. Kunstwerken Stand van zaken kapitaalgoederen van het areaal civiele kunstwerken (bestaande uit 120 bruggen, 7 aanlegof vissteigers en 160 m kademuur) is goed. De objecten zijn veilig en functioneel. Verkeerskundig meubilair Het verkeerskundig meubilair bestaat uit verkeersborden en dragers, markeringen en overige zaken als komborden en schrikhekken. Jaarlijks wordt een deel van het areaal geïnspecteerd en gecontroleerd op juridische status (staan de juiste borden op de juiste plaats). Met deze aanpak worden de verouderde borden en bijbehorende dragers vervangen. Straatmeubilair Het straatmeubilair bestaat uit banken en andere zitvoorzieningen, papierpotten (openbare prullenbakken) en hekwerken.

Uit inspectie is het status van de kapitaalgoedere op niveau C ligt. Op het thema verzorging is een D score uit de inspectie gekomen dit komt o.a. door bevuiling, krassen, beplakking, graffiti en scheefstand. Straatmeubilair is op basis van meldingen uit de openbare ruimte hersteld of vervangen om het areaal in stand te houden. Begraafplaatsen Uit de jaarlijkse inspectie resultaten is gebleken dat de begraafplaatsen aan de technische normen voldoen en in beeldkwaliteit het gewenste niveau overstijgt en uitkomt op een A niveau.

72

Financiële consequenties Voor het klein onderhoud worden budgetten geraamd en voor het groot onderhoud zijn voorzieningen gevormd. Gebiedsuitbreiding of wijzigingen in de kwaliteit kunnen leiden tot stijging van de lasten. Onderstaande tabel laat zien welke middelen in 2025 zijn besteed voor het klein- en groot onderhoud van de genoemde kapitaalgoederen.

In € 1.000 Categorie

Jaar vaststelling beheerplan Beheerplan loopt tot en met Kwaliteitsniveau

Wegen

Kunstwerken Riolering Gebouwen Openbaar Openbare Waterwegen groen verlichting en baggeren

2019

2019

2024

2022

2019

2019

2019

2028

2028

2027

2025

2028

2028

2028

Binnen de kom B Buiten de kom C € 484.300

Veilig en functioneel

n.v.t.

3

B

n.v.t.

n.v.t.

nvt

nvt

nvt

Financiële vertaling beheerplan Opgenomen in € 484.300 Begroting 2025 Uitgegeven in 2025 € 464.832 Is er sprake van Ja uitgesteld onderhoud? Is er een reserve Nee aanwezig? Is er een voorziening Ja aanwezig? Zo ja, is de omvang Ja van de reserve/voorziening op niveau?

€ 100.000

€ 1.989.000 € 179.100

€ 100.000

€ 1.989.000 € 179.100 € 1.499.462 € 158.118

€ 58.100

€ 169.207 Nee

€ 1.753.947 € 867.913 € 1.368.480 € 155.777 Ja Nee Nee Nee

€ 148.340 Ja

Nee

Nee

Nee

Nee

Nee

Nee

Ja

Ja

Ja

Nee

Nee

Nee

Ja

Ja

Ja

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

73

Financiering In deze paragraaf komen de onderwerpen aan de orde die behoren tot het geldstromenbeheer van de gemeente. Het geeft ook inzicht in de rentelasten, het renteresultaat, de wijze waarop rente aan investeringen, grondexploitaties en taakvelden wordt toegerekend en de financieringsbehoefte. Het wettelijk kader ligt besloten in: • De Gemeentewet, • De Wet Financiering Decentrale Overheden (Wet fido) en de bijbehorende ministeriële regelingen en • De Wet houdbare overheidsfinanciën (Wet hof). In de Gemeentewet staat dat de provincies het financieel toezicht op gemeenten uitvoeren. De taken van de toezichthouder op dit terrein vloeien voort uit de Wet fido. Het beleidskader binnen de gemeente is: • Het Treasurystatuut 2017 en • Het Leningen- en borgstellingenbeleid.

Financieringsfunctie De financieringsfunctie zorgt ervoor dat voldoende geld beschikbaar is, zodat aan alle financiële verplichtingen kan worden voldaan. Hiervoor worden kortlopende en langlopende leningen aangetrokken. Onder de financieringsfunctie valt ook het verstrekken van leningen en garanties en het beheersen van financiële risico’s. De Wet fido schrijft de decentrale overheden een aantal zaken voor op het gebied van financiering. In deze wet staan transparantie en risicobeheersing centraal. De belangrijkste verplichtingen die uit deze wet voortvloeien zijn: • Het opstellen van een financieringsstatuut, • Het opnemen van een financieringsparagraaf in de begroting en de jaarrekening, • Het voldoen aan de kasgeldlimiet en • Het voldoen aan de renterisiconorm.

Financieringsbeleid Het aantrekken van geldleningen gebeurt overeenkomstig de kaders van het Treasurystatuut 2017. De financieringsportefeuille bestaat uit: • Opgenomen langlopende leningen en • In beheer gekregen waarborgsommen Het beleid van de gemeente is erop gericht om de financieringsbehoefte af te dekken met kortlopende schulden, omdat de rente op de kortlopende schulden in het algemeen lager is dan de rente op langlopende middelen. Hierbij is de gemeente gehouden aan de kasgeldlimiet. Die bepaalt dat de gemiddelde vlottende schuld over drie maanden niet boven de 8,5% van het begrotingstotaal mag uitkomen. Overtollige middelen worden belegd bij de schatkist.

74

Opgenomen langlopende leningen en waarborgsommen Het onderstaande overzicht is een raming van het verloop van de vaste financiering. Naar verwachting is er eind 2025 langlopende financiering noodzakelijk. In € 1.000 Stand langlopende leningen per 1 januari Nieuwe leningen Reguliere aflossingen

2025 10.425 0 800

Stand totaal per 31 december

9.625

Uitgezette leningen De gemeente verstrekt langlopende leningen aan lokale– en regionale instellingen en verenigingen. De basis voor verstrekking is het Leningen- en borgstellingenbeleid. Het onderstaande overzicht is een raming van het verloop van de langlopende uitgezette leningen. In € 1.000 Stand uitgezette leningen per 1 januari Nieuwe leningen Reguliere aflossingen Extra of vervroegde aflossingen

2025 4.956 0 139 0

Stand totaal per 31 december

4.817

Indicatoren De belangrijkste financiële risico’s bij de uitvoering van de financieringsfunctie zijn koersrisico’s, renterisico’s en kredietrisico’s. Hieronder staat hoe deze risico’s worden beheerst. Koersrisico De gemeente beschikt niet over aandelen van beursgenoteerde ondernemingen en loopt als zodanig geen risico’s. Wel neemt de gemeente deel in het aandelenvermogen van de BNG Bank, Alliander en HVC Groep. Het risico op waardeverlies van deze aandelen is zeer beperkt. Renterisico Het renterisicobeheer is het beheersen van de risico’s die gepaard gaan met een in de toekomst hoger dan gewenst niveau van de rentelasten van het vreemd vermogen of lagere rentebaten. Ter beperking van het renterisico heeft de wetgever de kasgeldlimiet en de renterisiconorm ingesteld. Renterisiconorm De norm voor het renterisico stelt een grens aan financiering op lange termijn (looptijd van één jaar of langer). Het voorkomt dat de gemeente gelijktijdig te veel leningen gaat herfinancieren. Het doel is om overmatige renterisico’s op de vaste schuld te vermijden. De norm wordt berekend door het begrotingstotaal te vermenigvuldigen met een door het Rijk vastgesteld percentage van 20%. De bedragen aan langlopende leningen waar de gemeente de komende jaren een renterisico over loopt blijven de komende periode binnen de norm. 75

Omschrijving

2025

1. 2.

Renterisico Renteherzieningen Te betalen aflossingen

0 800

3.

renterisico (1+2)

800

4a. 4b. 4.

Renterisiconorm Omvang begroting 1 januari Vastgesteld percentage Renterisiconorm (4a x 4b)

67.568 20% 13.514

Toets renterisiconorm Renterisico op vaste schuld (3) Renterisiconorm (4)

800 13.514

Ruimte (3-4)

-12.714

(4 > 3) Ruimte onder renterisiconorm (3 > 4) Overschrijding renterisiconorm

Kasgeldlimiet De kasgeldlimiet is door het Rijk ingevoerd om risico’s te beperken bij het aantrekken van geld. De limiet bepaalt in hoeverre we tekorten op de bank mogen aanvullen met kortlopend geld. De limiet is 8,5% van het begrotingstotaal (totaal lasten). Bij het financieringsbeleid wordt rekening gehouden met deze limiet.

76

Omschrijving 1.

2.

2025

Toegestane kasgeldlimiet Omvang begroting (lasten) Percentage kasgeldlimiet

67.568 8,50%

Omvang kasgeldlimiet

5.743

Omvang vlottende schuld (gemiddeld dienstjaar) Opgenomen gelden < 1 jaar Schuld in rekening courant Gestorte gelden door derden < 1 jaar Overige geldleningen (geen vaste schuld)

0 0 0 0 0

3.

Vlottende middelen (gemiddeld dienstjaar) Contante gelden in kas Tegoeden in rekening courant Overige uitstaande gelden < 1 jaar

0 326 0 326

4.

5.

Toets kasgeldlimiet Toegestane kasgeldlimiet

5.743

Totaal netto vlottende schuld (2-3)

-326

Ruimte (4-5)

6.069

Kredietrisico Kredietrisico's bestaan uit het risico dat uitgeleend geld niet wordt terugontvangen. De gemeente verstrekt in beginsel geen leningen uit hoofde van de publieke taak en anders worden zoveel mogelijk zekerheden opgenomen. Door invoering van het schatkistbankieren kunnen overtollige middelen alleen nog worden aangehouden in de schatkist van het Rijk.

77

Rentetoerekening Rentekosten moeten aan de taakvelden worden toegerekend met behulp van een (rente)omslag. Dit geeft inzicht in de kosten per taakveld en de toerekening gebeurt op een gelijke wijze. Het gehanteerde renteomslagpercentage bedraagt 0%, omdat er meer rente is ontvangen dan betaald. In onderstaand schema staat hoe de rentetoerekening plaats vindt.

De externe rentelasten over de korte en lange financiering De externe rentebaten (idem) Totaal door te rekenen externe rente

186 222 -/-36

De rente die aan de facilitaire grondexploitaties (kostenverhaal) moet worden doorberekend De rente van projectfinanciering die aan het betreffende taakveld moet worden toegerekend. De rentebaat van doorverstrekte leningen daar een specifieke lening voor is aangetrokken,(= projectfinanciering), die aan het betreffende taakveld moet worden toegerekend

0 -/0 -/10 +/+

Aan taakvelden toe te rekenen externe rente

10

Rente over eigen vermogen Rente over voorzieningen

0 +/+ 0 +/+

Totaal aan taakvelden toe te rekenen rente

-26

De aan taakvelden toegerekende rente (renteomslag)

0 -/-

Renteresultaat op het taakveld Treasury

-26

78

Bedrijfsvoering In 2025 heeft de SED-organisatie ingezet op het versterken van haar organisatiekracht om blijvend goede dienstverlening te kunnen leveren aan inwoners, ondernemers en bestuur van Drechterland. Dit was noodzakelijk in een context van toenemende maatschappelijke opgaven, een krappe arbeidsmarkt en financiële onzekerheden. De resultaten in 2025 laten zien dat gericht is gewerkt aan samenhang, wendbaarheid en betrouwbaarheid van de organisatie, met oog voor zowel de leefwereld van inwoners als de systeemwereld van wet- en regelgeving. Wat hebben we daarvoor gedaan? Digitalisering als katalysator In 2025 lag de focus van de afdeling Informatie op het versterken van de basis en het verbeteren van de sturing op ICT en informatievoorziening, mede ter voorbereiding op DeSom 2.0. Een belangrijke stap hierin was de oprichting van het Regieplatform Informatie. Dit platform vervult een centrale rol in het aanbrengen van samenhang, prioritering en fasering binnen het ICT-projectportfolio en zorgt voor afstemming tussen ambities, beschikbare capaciteit en organisatie brede ontwikkelingen. Vanuit het Regieplatform is in 2025 gestuurd op de uitvoering van projecten die aansluiten bij de doelstellingen uit de begroting op het gebied van digitalisering en dienstverlening.

Door middel van een vastgestelde projectkalender is meer grip verkregen op de planning en samenhang van projecten en is bewust gestuurd op beheersbaarheid en uitvoerbaarheid. Binnen deze aanpak zijn in 2025 diverse projecten succesvol afgerond en geïmplementeerd. Zo zijn belangrijke stappen gezet in de verdere digitalisering van de dienstverlening aan inwoners en ondernemers. Onder andere zijn aanpassingen binnen het WOZ-systeem gerealiseerd, is de online betaalfunctionaliteit voor onder meer vergunningen verder ingericht en zijn processen rondom belastingen en heffingen verbeterd. Deze ontwikkelingen dragen bij aan een efficiëntere, toegankelijkere en klantgerichtere dienstverlening. Daarnaast is in meerdere domeinen gewerkt aan de modernisering en optimalisatie van ondersteunende systemen, waaronder op het gebied van handhaving, vastgoedbeheer, bedrijfsvoering en subsidieverstrekking. Hiermee is invulling gegeven aan de in de begroting geformuleerde ambitie om processen te vereenvoudigen, administratieve lasten te verlagen en de betrouwbaarheid van gegevens te vergroten. Op het gebied van robotisering (RPA) is in 2025 bewust gekozen voor een consoliderende fase. De focus lag op procesverbetering en applicatie-optimalisatie, zodat deze beter aansluiten op de behoefte van de organisatie.

Hiermee is een stevige basis gelegd voor toekomstige verdere digitalisering en automatisering. Op het terrein van kwaliteitszorg informatiebeheer is in 2025 een belangrijke stap gezet. In aansluiting op het in 2024 vastgestelde kwaliteitszorgsysteem en het gebruik van de VIND I-Navigator, is daadwerkelijk gestart met het vullen van dit instrument. De interviews met de organisatie zijn afgerond. Hiermee is het inzicht in processen, informatiestromen, risico’s en de verwerking van persoonsgegevens verder vergroot en wordt structureel gewerkt aan verbetering van het informatiebeheer, mede in het kader van het Interbestuurlijk Toezicht Informatiebeheer. Daarnaast is in 2025 gestart met de aanschaf en implementatie van een nieuw E-HRM-systeem. Deze verandering vroeg een aanzienlijke inspanning van de organisatie, maar leidt uiteindelijk tot meer overzicht, gebruiksgemak en efficiëntie voor medewerkers, leidinggevenden en HR. Hiermee wordt een belangrijke stap gezet in de verdere professionalisering en ondersteuning van het HR-proces. 79

Mens in ontwikkeling Met afnemende steun van de rijksoverheid krijgen gemeenten steeds meer verantwoordelijkheden. Het programma Mens in ontwikkeling ondersteunt medewerkers hierin door te investeren in opleidingsmogelijkheden, vitaliteit en gezond werk, met als doel talent te behouden en duurzaam inzetbaar te houden. Het onboardingsprogramma, gericht op een warm welkom en een zachte landing, is verder verankerd in de organisatie en wordt positief ontvangen. Nieuwe medewerkers worden actief begeleid door buddy’s, wat bijdraagt aan een snelle en prettige start en de onderlinge kennisdeling en betrokkenheid versterkt. Daarnaast is het aantal stagiairs toegenomen en zijn voor het eerst ook BBL-leerlingen ingezet, waarmee wordt geïnvesteerd in de ontwikkeling van toekomstig talent en een frisse blik in de organisatie wordt gebracht. Door in te zetten op leren en ontwikkelen in de praktijk, via on-the-job training en interne begeleiding, hebben meerdere medewerkers de mogelijkheid gekregen om zich verder te ontwikkelen en binnen de organisatie horizontaal en verticaal door te stromen. De samenwerking met de West-Friesland Academie is geïntensiveerd in het kader van het leren en ontwikkelen. En er zijn concrete stappen gezet in het aanbod op het gebied van leren, ontwikkelen en vitaliteit. Een belangrijk onderdeel hiervan is de succesvolle ontwikkeling en implementatie van #SAM.

Dit platform biedt medewerkers laagdrempelig toegang tot praktische en preventieve welzijnstrainingen rondom thema’s als levensfasen, leefstijl, life events en mentale weerbaarheid en sluit daarmee goed aan bij de behoefte aan een leven lang leren en duurzame inzetbaarheid. Inspelen op veranderende opgaven Om wendbaar te blijven in een veranderende maatschappelijke en organisatorische context zijn dit jaar belangrijke stappen gezet. In 2025 hebben wij ons gericht op het verstevigen van de samenwerking, communicatie en zichtbaarheid zowel intern als extern, het procesmatig werken en sturingsinformatie. De organisatieontwikkeling bevindt zich inmiddels in de uitvoerende fase. Betrouwbaarheid versterken Betrouwbaarheid is de kern van ons succes. We hebben gewerkt aan het versterken van ons imago en het opbouwen van vertrouwen bij onze inwoners en stakeholders.

Wat hebben we gedaan? • Wij hebben risicobeheerbeleid ontwikkelt, dit gaat ons ondersteunen bij het identificeren, beoordelen en beheren van risico’s; • Er zijn processen ingericht om actief relevante informatie met belanghebbenden te delen, waarbij wetgeving zoals de Wet Open Overheid (WOO) ons ondersteunt; • We hebben een nieuwe ICT-applicatie geïmplementeerd ter ondersteuning van de planning & control cyclus en hebben verbeterstappen gemaakt in de P&C processen; We hebben een Regieplatform Informatie ingericht zodat er integraal zicht is op onze ICT-projectenkalender om essentiële processen te versterken via applicaties.

80

Rechtmatigheid Inleiding In deze paragraaf bedrijfsvoering geeft het college vanaf het verslagjaar 2023 een toelichting ten aanzien van onderwerpen die de rechtmatigheid raken. Er wordt aangegeven hoe de beheersing is vormgegeven en er is een nadere toelichting op alle afwijkingen die in de rechtmatigheidsverantwoording zijn opgenomen voor zover deze de rapportagegrens overschrijden. Ook wordt aangegeven welke maatregelen zijn of worden genomen om verbeteringen aan te brengen om het rechtmatig handelen in de toekomst afdoende in processen te waarborgen. Verantwoordingsgrens en rapportagegrens In de financiële verordening heeft de raad de Verantwoordingsgrens vastgesteld op 2% van de totale lasten. De rapportagegrens is vastgesteld op 100.000 euro. Dat wil zeggen dat in de paragraaf bedrijfsvoering de geconstateerde afwijkingen (fouten of onduidelijkheden) groter dan € 100.000 nader worden toegelicht. In de Rechtmatigheidsverantwoording rapporteert het college over afwijkingen met een verantwoordingsgrens van 2% van de totale lasten van de gemeente Drechterland. Voor 2025 is deze grens afgerond € 1.288.854. Organisatie Om tot een rechtmatigheidsverantwoording te komen onderzoekt het college onder meer de opzet, bestaan en werking van de processen.

De manier waarop dit onderzoek wordt uitgevoerd wordt jaarlijks beschreven in het IC-VIC-plan (waarbij IC staat voor Interne Controle en VIC voor Verbijzonderde Interne Controle). De beheersing van de bedrijfsvoering is ingericht langs het model van de ‘three lines of defence’: 1. Interne controlemaatregelen worden belegd in de lijnorganisatie. Dit zijn interne beheers/controlemaatregelen die zijn ingericht in processen; 2. Interne controlefuncties/functionarissen die het lijnmanagement ondersteunen; 3. Verbijzonderde interne controle die de werking van de eerste en tweede lijn controleert (team concern control). In 2025 werken de processen nog niet optimaal volgens het model van de ‘three lines of defence’, hierdoor zijn er meer gegevens gerichte werkzaamheden nodig De verbijzonderde interne controle (3e verdedigingslinie) is een aanvulling op de reguliere interne controle (2e verdedigingslinie), in die zin dat een objectief oordeel gegeven wordt over de opzet, het bestaan en de werking van de interne controles en beheersingsmaatregelen (1e verdedigingslinie). De focus ligt hierbij op de processen met de grootste (financiële en maatschappelijke) risico’s, zoals opgenomen in het IC-VIC plan. Het IC-VIC plan is in 2025 uitgevoerd en de resultaten van de werkzaamheden zijn aangeboden voor het controledossier van de accountant.

Uitkomsten van het onderzoek Begrotingscriterium Bij de toetsing op het begrotingscriterium wordt vastgesteld of alle begrotingsafwijkingen passen binnen het kader van de door de raad vastgestelde begroting. Er is sprake van begrotingsonrechtmatigheden wanneer: 1. De door de raad vastgestelde budgetten voor wat betreft de lasten zijn overschreden 2. De door de raad vastgestelde budgetten voor wat betreft de investeringsbudgetten zijn overschreden 3. Toevoegingen en onttrekkingen aan de reserves niet door de raad zijn vastgesteld 4. Bij onderschrijdingen van lasten of investeringsbudgetten de onderschrijdingen niet tijdig zijn gemeld aan de raad 5. Bij lagere of hogere baten dan begroot deze mutaties niet tijdig zijn gemeld aan de raad In de vastgestelde financiële verordening is vastgelegd dat onderschrijding en overschrijding van de baten alsmede onderschrijding van de lasten die zich voordoen na de laatste bestuursrapportage nader worden toegelicht in de verschillenverklaring van de jaarrekening. Daarmee wordt de raad bij de jaarrekening tijdig geïnformeerd over deze afwijkingen. 81

Bevindingen De volgende afwijkingen groter dan de rapportagegrens zijn geconstateerd:

1a

Omschrijving

Bedrag

Conform afspraak beschouwd als acceptabel ja/nee

Overschrijding lasten programma

€ 1.144.490

Ja

Een onderbouwing van de overschrijding zijn terug te vinden in de programma verantwoording. 1b

Overschrijding investeringsbudgetten

€

59.710

2

Ongeautoriseerde reservemutaties

€

0

3

Overschrijding van baten en/of onderschrijding van lasten en baten die € niet tijdig tot een begrotingswijziging hebben geleid of te laat zijn gemeld.

0

4= (1a / 3)

Totaal begrotingsonrechtmatigheden

€ 1.204.200

5

Totaal van de begrotingsonrechtmatigheden (van onderdeel 1/3) dat past binnen het vooraf door de raad vastgestelde beleid en daarmee vooraf als acceptabel is geduid.

€ 1.144.490

6= (4-5)

Resterend saldo als begrotingsonrechtmatigheid

€

Ja

59.710

Voorwaardencriterium Bij het voorwaardencriterium wordt onderzocht of de wijze van besteding en inning van gelden voldoet aan de financiële regels zoals opgenomen in de regelgeving die is opgenomen in het normenkader. In 2025 zijn voor de gemeente Drechterland alle processenonderdeel geweest van de verbijzonderde interne controle. Bevindingen Hieronder is een overzicht opgenomen van de geconstateerde afwijkingen per proces en de maatregelen die genomen worden om dergelijke onrechtmatigheden in de toekomst te voorkomen. Proces c.q. onderwerp

Omschrijving onrechtmatigheid

Bedrag

Inkoop en EUaanbestedingen

Applicaties

€

Overige inkopen

€ 1.179.912

Geen bevindingen

€

Totaalbedrag onrechtmatigheden

€ 1.179.912

Eigen personeel

Toelichting en maatregelen om onrechtmatigheden in de toekomst te voorkomen 0

0

82

Overige onderwerpen in het kader van het voorwaardencriterium Wet Fido De kadernota rechtmatigheid geeft een stellige uitspraak dat niet-financiële onrechtmatigheden in verband met het niet naleven van bepalingen in de wet Fido en bijbehorende Regelingen moeten worden opgenomen en toegelicht in de paragraaf bedrijfsvoering. Er zijn bij de gemeente Drechterland in 2025 geen nietfinanciële onrechtmatigheden in het kader van de wet FIDO geconstateerd. Onroerende zaak transacties en staatssteun De gemeente Drechterland heeft geen onroerende zaak transacties. Wet normering Topinkomens Er zijn geen personen met een dienstbetrekking die in 2025 een bezoldiging boven het individueel toepasselijk drempelbedrag van € 246.000,00 hebben ontvangen. M&O criterium In de notitie Beleid Misbruik & Oneigenlijk gebruik staan de uitgangspunten om het risico op misbruik en oneigenlijk gebruik zo laag mogelijk te hebben, te voorkomen, te bestrijden of te detecteren. De notitie beschrijft de waarborgen ter voorkoming of vermindering van het risico op misbruik en oneigenlijk gebruik, de uitgangspunten voor het M&O beleid en de verantwoordelijkheden binnen de organisatie. Vervolgens gaat de notitie in op de risicogebieden in de verschillende domeinen. Deze risico’s worden door middel van een periodieke inventarisatie geactualiseerd en er wordt geïnventariseerd of een risico zich heeft voorgedaan.

De notitie gaat verder in op de maatregelen die genomen zijn in het kader van de Algemene verordening Gegevensbescherming, de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO), ondermijning en de Wet bevordering Integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur (BIBOB). Bevindingen Tijdens het uitvoeren van de interne controles en verbijzonderde interne controles over 2025 zijn de betrokken processen getoetst. Deze toetsing heeft niet geleid tot feitelijke constateringen wat betreft misbruik, oneigenlijk gebruik of fraude met betrekking tot de inzet en aanwending van gemeentelijke middelen. Monitor Rechtmatigheidsverantwoording Bedrag A Resterend saldo Begrotingsonrechtmatigheden

€ 59.710

B Saldo onrechtmatigheden Voorwaarden criterium

€ 1.179.912

C Saldo onrechtmatigheden Misbruik en oneigenlijk gebruik criterium

€0

Totaal rechtmatigheidsfouten (A+B+C)

€ 1.239.622

Verantwoordinggrens: 2% van afgerond 64 Mln.

€ 1.288.854

83

Verbonden partijen Verbonden partijen stellen beleid op en/of voeren beleid uit dat de gemeente in principe ook in eigen beheer kan doen. De gemeente mandateert als het ware de verbonden partijen, maar houdt wel de eindverantwoordelijkheid voor het realiseren van de beoogde doelstellingen van de programma’s. Van belang is te controleren of de doelstellingen van de verbonden partijen nog steeds corresponderen met die van de gemeente en of de doelstellingen van de gemeente via de verbonden partijen zijn gerealiseerd. Een ander belang is het kostenbeslag en de financiële risico’s die de gemeente met verbonden partijen kan lopen en de daaruit voortvloeiende budgettaire gevolgen. Voor het adequaat invullen van de toezichthoudende rol door de gemeenteraad is het belangrijk dat de begroting en de jaarrekening inzicht geven in de verbonden partijen waarin de gemeente deelneemt, het belang dat de gemeente hierin heeft en de financiële positie van de verbonden partijen. In deze paragraaf wordt enkel gerapporteerd over de partijen waarin de gemeente een bestuurlijk én financieel belang heeft. Gekozen is voor de indeling: gemeenschappelijke regelingen en deelnemingen. In onderstaande tabel staan de verbonden partijen en, indien van toepassing, de gemeentelijke bijdrage.

In € 1.000 Rekening 2024 Begroting 2025 Rekening 2025 Gemeenschappelijke regelingen: SED organisatie SSC DeSom Westfries Archief Ondersteuning Bestuurlijke Samenwerking West-Friesland Veiligheidsregio Noord-Holland Noord Recreatieschap Westfriesland Gemeenschappelijke gezondheidsdienst Hollands Noorden WerkSaam Westfriesland Afvalbeheer Westfriesland Omgevingsdienst Noord-Holland Noord Archeologie Westfriese gemeenten Vennootschappen: HVC Groep BNG Bank Alliander NV

84

1.374.000 137.000 3.023.964 1.369.000 7.000 632.000 38.000

1.134.000 213.000 29.000 1.437.000 145.000 3.653.000 1.359.000 7.000 686.000 0

77.000 218.000 0 1.439.000 145.000 3.358.000 1.269.000 7.000 684.000 0

n.v.t. n.v.t. n.v.t.

n.v.t. n.v.t. n.v.t.

n.v.t. n.v.t. n.v.t.

6.784.964

8.663.000

7.197.000

204.000

Gemeenschappelijke regelingen SED organisatie Gerelateerd aan programma: Bestuur en dienstverlening Vertegenwoordiging: Lid van het dagelijks bestuur en het algemeen bestuur. Doel en openbaar belang: De SED organisatie werkt aan een prettige woon- werk- en leefomgeving. Zij staat voor goede dienstverlening aan inwoners en ondernemers, en krachtige en deskundige ondersteuning aan de besturen van de gemeenten Stede Broec, Enkhuizen en Drechterland. Activiteiten en ontwikkelingen: In 2025 heeft de SED-organisatie ingezet op het versterken van haar organisatiekracht om blijvend goede dienstverlening te kunnen leveren aan inwoners, ondernemers en besturen van Stede Broec, Enkhuizen en Drechterland. Dit was noodzakelijk in een context van toenemende maatschappelijke opgaven, een krappe arbeidsmarkt en financiële onzekerheden. Wat in 2025 is bereikt, is een verdere stap naar een professionele, wendbare en betrouwbare organisatie. Door gelijktijdig te investeren in mensen, processen en beheersing is de basis versterkt om ook in de komende jaren maatschappelijke opgaven effectief en zorgvuldig te blijven ondersteunen. De SED-organisatie heeft 2025 met een positief financieel resultaat afgesloten. Het exploitatiesaldo voor de berekening van de bijdrage laat een overschot van afgerond € 462.000 zien ten opzichte van de begroting, dit is afgerond 0,8% van de begroting.

Het positieve financieel resultaat wordt veroorzaakt door: 1. Effecten cao wijziging; zoals aangekondigd in de najaarsnota 2025 worden de loonkosten aangepast aan autonome ontwikkelingen, zoals nieuwe cao afspraken en wijzigingen in werkgeverslasten. In de begroting 2025 is voor de loonontwikkeling uitgegaan van de loonindexering op basis van de regionale richtlijn voor gemeenschappelijke regelingen Noord-Holland Noord. Na vaststelling van de nieuwe cao, blijkt dat het daadwerkelijke loonpercentage lager uitvalt. Dit levert structureel een voordeel op. 2. Onderbestedingen van de incidentele projectgelden HR-applicatie en implementatie WOO. Het resultaat is in lijn met de verwachtingen en wordt conform de verdeelsleutel over de deelnemende gemeenten afgerekend.

Eigen vermogen Vreemd vermogen Resultaat