Hoogkarspel Zuid Gebiedsgericht programma (2025-41)
Tekst van het document
DORPSE GEMEENSCHAP
Groene en verbonden leefomgeving
Altijd af
Sociale cohesie en ontmoeting
Hoogkarspel Zuid | Gebiedsgericht Programma
82
GEZONDE LEEFOMGEVING
Bewoner: “Een dorpsbos!” Hoogkarspel Zuid | Gebiedsgericht Programma
83
1. Bodem als basis
De weerslag van de bodem Het huidige landschap valt op door het open karakter en de lange rechte lijnen. Deze lijnen zijn ontstaan door het agrarisch gebruik van het gebied. Grote kavels en sloten zorgen voor een rationeel patroon dat goed past bij de landbouw. Maar dit strakke beeld is niet altijd zo geweest. A Het natuurlijke landschap
Rond 2750 voor Christus bestond dit gebied uit een moeras met kleine riviertjes, de zogenoemde kreken. Die kreken hadden een kronkelig en natuurlijk verloop. In plaats van rechte lijnen zag je toen een landschap dat grillig en dynamisch was.
De kronkels tonen er een andere bodem met dan die van de omgeving. Ook zorgen ze voor hoogteverschillen tot wel een meter. Dat klinkt misschien weinig, maar in dit vlakke landschap kan dat voor het beeld en de beplanting veel betekenen. De afwisseling van hogere en lagere delen vormt een belangrijk kenmerk van de ondergrond en vormt de basis voor de nieuwe inrichting van het gebied. C Versterken landschappelijke identiteit
De landschappelijke identiteit vormt de basis voor het versterken van de ruimtelijke kwaliteit. De samenhang tussen bodem, water en groen vormt het vertrekpunt om een aantrekkelijk landschap te maken, waar natuur, recratie en klimaatopgaven met elkaar worden verbonden. Dit sluit aan bij de Omgevingsvisie, zo bouwen we voort op het verleden en geven we het landschap een nieuwe betekenis voor de toekomst, door het veerkrachtiger te maken.
B Nog steeds aanwezig
Tegenwoordig lijk je daar niets meer van terug te zien. Toch vertelt de bodem nog steeds dit oude verhaal. Een luchtfoto laat zien dat de kreken van destijds duidelijke sporen hebben achtergelaten.
van bodem negeren...
...naar bodem articuleren
Kreekruggen Kwelder en riviervlakten
Slufter
Wadden en slikken
HOOGKARSPEL ZUID
Zeegat van Bergen
HOORN
ALKMAAR
A. Het natuurlijke landschap: Landgebruik West-Friesland 2750 voor Christus
Hoogkarspel Zuid | Gebiedsgericht Programma
ENKHUIZEN
84
B. Nog stees aanwezig: de luchtfoto toont de kronkels van de kreken onder de rechte verkaveling van de akkers
Hoogkarspel Zuid | Gebiedsgericht Programma
85
1. Bodem als basis
Articuleren van de bodem De natuurlijke hoogteverschillen – en de daaraan verbonden variatie in bodemtypen – vormen het uitgangspunt voor de nieuwe inrichting en structuur van het gebied. Door deze reliëfverschillen te versterken ontstaan herkenbare zones, elk met hun eigen karakter in beplanting en ecologie. Dit biedt bovendien uiteenlopende mogelijkheden voor de teelt van gewassen en voedselproductie. De zo ontstane landschappelijke sferen leggen tegelijkertijd de basis voor diverse woonomgevingen.
C
A Lagere gebieden
In de lagere delen van het gebied krijgt water meer ruimte en speelt het een zichtbare rol in het dagelijks leven. Hier woon je letterlijk te midden van het water. De beplanting bestaat uit soorten die goed bestand zijn tegen natte omstandigheden, met natuurlijke oevers vol riet en af en toe een wilg of els. Deze waterrijke zones bieden een aantrekkelijk leefgebied voor moerasvogels zoals de roerdomp, maar ook voor vissen, amfibieën en talloze insecten.
A
B A
B Hogere gebieden
De hogere delen van het gebied worden gekenmerkt door een meer beboste structuur, met groepen bomen, kleine bosjes en boomgaarden. De beplanting sluit hierop aan, met soorten als iep, es, eik en berk. Op sommige plekken krijgt het een meer cultuurlijke invulling, met fruitbomen, hagen en moestuinen, waardoor een eetbaar landschap ontstaat dat bijdraagt aan de biodiversiteit. Dit vorm een waardevol leefgebied voor bijvoorbeeld vogels, vleermuizen egels en insecten.
LEGENDA Lager Hoger
Hoogtekaart
C Kreekrug
Een bijzonder element in het gebied is de kreekrug, een natuurlijke verhoging in het landschap. Op deze hogere gronden werden vroeger de woningen gebouwd, zodat ze hoog en droog stonden. Deze kreekrug sluit aan bij de historische landschapsstructuren van de omgeving en versterkt de verbinding met het karakteristieke Westfriese cultuurlandschap. Het is dezelfde rug waarop ook De Horn in Lutjebroek is gebouwd en krijgt een vergelijkbare, herkenbare uitstraling.
Hoogteverschillen articuleren en benutten als basis voor verschillende woonmilieus Hoogkarspel Zuid | Gebiedsgericht Programma
86
Hoogkarspel Zuid | Gebiedsgericht Programma
87
1. als basis watersysteem 2.Bodem Klimaatrobuust
Klimaatrobuust watersysteem Hoogkarspel is van oudsher nauw verbonden met water. Het landschap met sloten, vaarten en polders vormt niet alleen een praktische basis, maar ook een belangrijk onderdeel van de lokale identiteit. Daarom speelt water ook in de toekomstige inrichting van het dorp een centrale rol. A Verbonden
De waterstructuur vormt een samenhangend systeem dat goed aansluit op de omgeving. Het huidige netwerk bestaat uit smalle, lange sloten, gevormd naar de eigendomsgrenzen van de agrarische percelen. Een deel van deze sloten wordt vergraven en verbreed om robuuste watergangen te creëren, zodat het water in eerste instantie binnen het gebied kan circuleren. De doorstroming wordt gegarandeerd door een netwerk van sloten dat in verschillende waterlopen verbonden is met de omliggende omgeving. Sommige waterlopen zijn bevaarbaar en kunnen vanaf het water worden onderhouden. De oevers zijn flauw aangelegd en ecologisch ingericht, waardoor ze geschikt zijn voor beplanting en fauna. In de lager gelegen zones vertakt het watersysteem fijner, waarbij woonkavels directer grenzen aan de watergangen.
LEGENDA Water Hoofdstructuur Lagere gebieden
B Veilig en veerkrachtig
Het actief benutten van water – bijvoorbeeld door nieuwe sloten of vijvers aan te leggen – vergroot de klimaatadaptiviteit van het dorp en helpt overstromingen te voorkomen. In de lagere delen krijgt water ruimte in sloten, plassen en natte zones, terwijl de hogere gronden worden ingericht met wadi’s die regenwater tijdelijk opvangen en geleidelijk afvoeren. Zo worden woningen beschermd tijdens hevige regen en kan water in droge periodes vastgehouden worden, waardoor een veerkrachtig en ecologisch waardevol watersysteem ontstaat dat onderdeel is van het bredere landschap. Daarnaast is het belangrijk voldoende groene en onverharde ruimte te behouden, zodat regenwater in de bodem kan infiltreren en overtollig water tijdelijk kan worden opgeslagen in het open watersysteem.
Waterstructuur
Huidige waterstructuur
Hoogkarspel Zuid | Gebiedsgericht Programma
88
Hoogkarspel Zuid | Gebiedsgericht Programma
89
ALgemene vraag: is warmteuitwisseling mogelijk? kan me voorstellen dat met bijvoorbeeld een zwembad of school een lokaal thermisch netwerk aangelegd kan worden?
1. als basis watersysteem 2.Bodem Klimaatrobuust
Gezonde en klimaat adaptieve stad
Openbaar gebied is onderdeel van de natuur! Autoluw, veel bewegings en speelruimte!
Klimaatadaptatie in de woonomgeving Ook op het niveau van woning en buurt krijgt klimaatadaptatie aandacht, met voldoende groen, opvang van hemelwater in natuur voor hergebruik en efficiënt gebruik van drinkwater. In Hoogkarspel Zuid wordt hemelwater bovendien hergebruikt, terwijl water en groen de basis vormen voor een aangename woonomgeving. Schaduwrijke en groene plekken worden gecombineerd met speel- en ontmoetingsmogelijkheden, waardoor klimaatadaptatie bijdraagt aan gezondheid, beweging en sociale ontmoeting.
Afkoppelen regenwaterafvoer Schaduw door groen Natuurvriendelijke wadi’s
Waterbesparende elementen zoals douchekraan en toillet
Gemengde straten
Afkoppelen regenwaterafvoer Waterdoorlatende verharding
Gemengde straten
A
Regenwater vasthouden
B
Het meeste hemelwater wordt voor de bewatering van het groen gebruikt. In natte periodes zal het overtollig water deels op maaiveld stagneren en naar de wadi’s in het landschap afgevoerd worden. Vanuit hier vindt verdamping en infiltratie plaats. Bij langdurig regenen of piekbuien van 60 mm of meer, kan het water naar het ruim gedimensioneerde oppervlaktewatersysteem in en rondom de woonbuurten stromen. Daar wordt het geborgen en geleidelijk afgevoerd.
Hoogkarspel Zuid | Gebiedsgericht Programma
Hergebruik grijswater
Door bij gebouwen de regenpijp af te koppelen van het riool worden het rioolstelsel en de zuiveringsinstallatie ontlast; ook worden overstorten van vuil water op het oppervlaktewater voorkomen en wordt het grondwater aangevuld. Als de regenpijp afgekoppeld wordt, moeten er wel voorzieningen getroffen worden die bij de ondergrond en de beschikbare ruimte passen, zodat het gebouw en de omgeving geen schade en overlast ondervinden. Eén van de bepalende factoren is de mate van infiltratiecapaciteit van de ondergrond. In bijvoorbeeld zandgronden kan water makkelijk infiltreren. Hiervoor zijn verschillende mogelijkheden: vijver, greppel, infiltratiekratten of een aansluiting op een sloot. Hier kan je berekenen hoe groot je voorziening moet zijn afhankelijk van de grondsoort, 2m dakoppervlak en het type bui wat je wil opvangen. https://www.huisjeboompjebeter.nl/regenwaterberging/
In het toekomstgerichte Hoogkarspel Zuid zetten we in op waterbesparende maatregelen om het gebruik van drinkwater te beperken. Denk aan waterbesparende voorzieningen (douche, toilet) in de woning en het benutten van opgevangen hemelwater. En ook aan inzetten op hergebruik van water. Denk hierbij aan het gebruik van grijswater om het toilet te spoelen. Dit kan door op individuele schaal hergebruik te bevorderen en de mogelijkheden voor collectieve vormen nood/hulpdiensten rioolsystemen zou ook kunnen. van hetbron gebruik samen met het drinkwaterbedrijf gescheiden te verkennen. De Hier ook nog eens goed naar de Pyrmide kijken invoering van een collectief systeem vraagt een gezamenlijke welke ambitieuze maatregelen hier bij passen. opvang zou aspecten, ook kunnen in/op/aan gebouw? uitwerking. Hierbij worden in kaart gebracht: de technisch en vooral aspecten als volksgezondheid, beheer, juridische inbedding en financiële gevolgen.
Het gebied zal worden ingericht om (piek-)hemelwater vertraagd aan het landschap aan te bieden en zo het watersysteem te ontlasten. Er wordt geen hemelwater via het rioolsysteem naar de rioolwaterzuiveringsinstallatie afgevoerd. Dit omdat hemelwater juist als belangrijke bron voor het gebied wordt gezien en hemelwater nodig is om droge perioden te overbruggen. Door middel van een uitgebreid systeem van groene daken, opslag aan huis, doorlatende verharding, veel groenoppervlak en wadi’s, wordt hemelwater op een duurzame manier hergebruikt en geïnfiltreerd binnen het gebied. Ook wordt zo veel mogelijk water geborgen op eigen terrein.
Lokaal regenwater opvangen
Afkoppelen regenwaterafvoer
Geef de fietser en voetganger de ruimte. De fiets is een zeer divers vervoersmiddel en met de komst van de elektrische fiets worden er steeds langere afstanden afgelegd. Maat van vrijliggend fietspad (2 richtingen): min 3,5m. Door de fiets te mengen met het overige verkeer kan deze door slimme inrichting de prominente rol spelen die deze verdient. Fietsstraten en shared spaces zijn goede voorbeelden. Door gebieden autoluw te maken worden bewoners gemotiveerd om de gezondere keuze te maken. Met de in achtneming dat hulpdiensten deze plekken ook kunnen bereiken is het noodzakelijk dat deze straten minimaal 4 m breed zijn. Menging en meer zelfregulering vergroten de oplettendheid en de verkeersveiligheid. Door de hoofdwegen verhoogd aan te leggen zijn deze toegankelijk gedurende een piekbui maar door de erftoegangswegen verlaagd aan te leggen kunnen deze juist water bergen.
Wadi
90
Hergebruik gezuiverd water
Schaduw door groen
Waterdoorlatende verharding
Strategisch neergezette bomen en gevelbeplanting kunnen functioneren als zonwering en zo de opwarming en dus de koelbehoefte in een gebouw beperken. Bijkomend positief effect is dat bladverliezende planten de zomerse zon buitenhouden en de winterzon wel het gebouw binnenlaten. Niet bladverliezende gevelbeplanting kan in de winter transmissieverliezen beperken doordat er een extra isolerende luchtlaag gevormd wordt en de warmte-uitstraling van de gevel wordt beperkt. https://edepot.wur.nl/460543
C
Natuurvriendelijke wadi’s
Waterdoorlatende en waterpasserende verhardingsmaterialen hebben diverse voordelen: het regenwater kan in de bodem wegzakken, het grondwater aanvullen en het riool wordt ontlast. Voor dergelijke verhardingen zijn alle doorlatende en gedeeltelijk open materialen zeer geschikt. Te denken valt aan toepassing van graskeien, grasbetontegels, houtspaanders, schelpen of grind als bestrating. Het percentage openingen varieert van ongeveer 15 tot 40%. Dit soort bestrating kan bijvoorbeeld worden toegepast bij voetpaden, speelplaatsen, brandweerwegen en in middenbermen. Voor extensief gebruikte rijwegen en parkeerplaatsen kunnen verhardingsmaterialen als poreuze klinkers, klinkers met open voegen, open bestratingpatronen, grind en schelpen worden toegepast. https://www.arnhemklimaatbestendig.nl/maatregelen/water doorlatende-verharding/
Voorkomen van droogte
Sport & beweging
Een wadi is een greppel met vegetatie op de hellingen met een poreuze bodem. In wadi’s wordt het hemelwater van de daken en de weg bovengronds opgevangen, infiltreren en vertraagt afvoeren. Wadi’s kunnen de ecologische infrastructuur verbeteren, vergroten biodiversiteit en de levenskwaliteit van de stad. Wadi’s bieden kleine zoogdieren zoals de egel en de spitsmuis beschutting mits natuurlijk ontworpen.
Ontwerp de openbare ruimte zodanig dat deze mogelijkheden biedt voor sport en bewegen. Sport en bewegen zijn basisvoorwaarden voor een goede wijk. Bestem niet alles, beweeg uitdagingen, biedt ruimte voor sport, maak goede, groene route. Creëer parken die verschillende sport en speelgelegenheden aanbieden.
Voorbeelden van nuttige plantensoorten voor wadi’s Helofyten: grote waterweegbree, zwanebloem en riet Hoger opgaande plantensoorten: gewone engelwortel, kleine watereppe, knoopkruid en wilgenroosje Houtige gewassen: zwarte els, diverse soorten wilgen en gewone vlier. Voor meer info en andere ontwerp tools zie: Twenty ideas for Integrating biodiversity
zitten. Sport hoeft niet op standaard velden, is niet
D
Parken hebben overmaat, waardoor sport en ontspanning Prettig microklimaat voor gezonde leefomgeving tegelijkertijd plaats kunnen vinden zonder elkaar in de weg te
afgesloten en is integraal onderdeel van het park. De wijk Hoogkarspel Zuid wordt met al hetingroen water een aangename Infiltratie en waterbuffering wordt ieder jaar belangrijker door de steeds voorziet faciliteitenen (sanitair, kluisjes en water) voor ongeorganiseerde sporters langs groene routes. Kijk voor plek om te vertoeven. Met de groen-blauwe structuren zorgen we voor vaker voorkomende drogere periodes. De grote hoeveelheid planten en inspiratie voor het beweegvriendelijk inrichten van de ruimte op (BIOR)De hoogteverschillen een aantrekkelijke en gezondeopenbare leefomgeving. bomen in het gebied zorgen voor schaduwwerking en creëren koele https://www.kennislabbiornoord.nl/inspiratie/ zorgen voor afwisseling tussen drogere en natte gebieden. plekken. Hierdoor is het gebied goed bestand tegen hitte. In de droge Het natuurlijke landschap draagt bij aan een gunstig microklimaat. periodes wordt voor de bewatering gebruik gemaakt van hemelwater Door de vele bomen is er voldoende schaduw te vinden in de zomer. dat in de bodem is geïnfiltreerd. Aanvullend kan gebruik worden Bomen dragen ook bij aan het beperken van hinderlijke wind. Deze kan, gemaakt van het water dat bij de woningen in bijvoorbeeld misschien deze info wel bij energie? Maar is er een bepaalde helling in maaiveld nodig om gezien de locatie in het open landschap, nog wel eens opsteken.
Het regentonnen is opgeslagen. Hierdoor hoeft er minder beroep gedaan te anders past het hier ook wel. Titel is dan niet water van dakoppervlak naar wadi te krijgen? vele onverharde oppervlak maakt overal verdamping mogelijk. Hierdoor worden op het drinkwatersysteem. De grote hoeveelheid groen en de ontwerp wadi op laagste schaduw, maar meer iets als beter microklimaat. punt.. Noem dan ook windbescherming door groenvan het water in de wadi’s voorkomen hittestress Of werkt afvoer ook via grondwater? wordt de kans op hittestress geminimaliseerd. De padenstructuur door opslag en zuivering (met evt voorwaardelijke dimensies) het groen en passen in een weerbaar, klimaatrobuust en hittebestendig plan dat wadi als natte, begroeide plek binnen ook goedhet voorbeloopbare plangebied sluiten aan op beperking hittestress recreatieroutes door de omgeving en nodigen uit tot beweging. Op op de toekomst is voorbereid. Het voorgestelde watersysteem moet goed bereikbare plekken kunnen kleine sportvoorzieningen, zoals een verder worden uitgewerkt en getoetst in samenwerking met het basketbalveldje of een open grasveldje, een laagdrempelige Waterschap en de gemeente. sportcultuur initiëren.
Klimaatstraat
Hoogkarspel Zuid | Gebiedsgericht Programma
Watertuin (droog)
91
Watertuin (nat)
1. als basis watersysteem 2.Bodem Klimaatrobuust
Varen als woonkwaliteit In Hoogkarspel en West-Friesland is de relatie met water diep verweven in de identiteit van het gebied. Wonen aan of met het water vormt een belangrijke kwaliteit, terwijl ook varen, recreatie en watersport deze beleving versterken. Zo maakt het water het wonen aantrekkelijker en verhoogt het de kwaliteit van de leefomgeving. A Met de boot naar de buurtplekken
De belangrijkste buurtplekken – zoals het Dorpspark, het Dorpsplein, de buurtplekken en het station – zijn gekoppeld aan het hoofdvaarnetwerk (de waterrondjes) en bereikbaar met de boot. Het water verbindt de buurten net zo vanzelfsprekend als paden en straten. Zo kun je rondjes varen door de wijk, ontspannen op of langs het water en wordt het water onderdeel van het dagelijks leven. Er komen publieke aanlegplekken en haventjes voor de woningen die geen tuin aan het water hebben. Bovendien sluiten de vaarroutes aan op regionale verbindingen, waardoor je de omgeving verder kunt verkennen met kano, sloep of boot, tot aan het IJsselmeer of Markermeer.
LEGENDA Water
B Doorvaarbaar waterpeil
Lagere gebieden
Om het gebied doorvaarbaar te maken, wordt het waterpeil aangesloten op dat van de omliggende vaarroutes. Het peil stijgt van -2,80 m NAP tot -2,40 m NAP. In vervolgonderzoek wordt samen met het Hoogheemraadschap bekeken welke effecten deze verhoging heeft op de functies en het gebruik van het plangebied en de directe omgeving, waarbij het uitgangspunt is dat er geen overlast ontstaat. Omdat het waterpeil bij de woningen aan de Westerwijzend en Oosterwijzend -1,95 m NAP bedraagt, zal de aansluiting op het omliggende vaarnetwerk waarschijnlijk ten oosten van bedrijventerrein De Wijzend plaatsvinden.
Vaarroutes omgeving Waterrondje Sub vaarstructuur Aanleg-/ ontmoetingsplek Vaarverbinding bestaande weg
Vaarroutes
Waterpeilen bestaand Hoogkarspel Zuid | Gebiedsgericht Programma
Huidige vaarroutes
Waterpeilen nieuw: aangesloten op vaarnetwerk 92
Hoogkarspel Zuid | Gebiedsgericht Programma
93
De waterrondjes
Varen als woonkwaliteit
Door de aanleg van meerdere waterrondjes wordt het water onderdeel van het dagelijks leven. Je kunt straks met de boot de belangrijkste plekken bereiken zoals het Dorpspark, het Dorpsplein, de verschillende buurtplekken, maar ook bijvoorbeeld het station. Het nodigt uit om te ontspannen op of langs het water, korte routes te maken en het gebied op een andere manier te beleven. Zo verbindt het water de buurten net zo vanzelfsprekend als de paden en straten dat doen. Via de aansluiting op regionale vaarroutes kun je de omgeving verder verkennen en beleven.
Watersport
Aanleg- en ontmoetingsplekken
Haventje Illustratieve veerbeelding. Aan deze impressie kunnen geen rechten worden ontleend.
Hoogkarspel Zuid | Gebiedsgericht Programma
94
Hoogkarspel Zuid | Gebiedsgericht Programma
95
3. Groene verbonden leefomgeving
Wonen in het groen
rondje Hoogkarspel
De ontwikkeling van Hoogkarspel Zuid biedt een unieke kans om het dorp groener en levendiger te maken. Waar nu nog agrarische velden liggen, ontstaat straks een toegankelijk gebied vol bomen, groene ontmoetingsplekken en ruimte voor natuur. Door de bestaande groenstructuren te verbinden en te versterken, groeit een robuust netwerk dat water, natuur en wonen met elkaar verweeft. Een landschap waar je kunt wonen tussen het groen, een ommetje maakt langs het water en volop kunt genieten van rust, natuur en ontmoeting.
sportparken
sportparken
A Versterken bestaand netwerk
Het landschap zelf vormt het vertrekpunt voor het plan. De natuurlijke kreekrug die door het gebied loopt, wordt benut als drager van de nieuwe ontwikkeling en verbonden met de bestaande groenzones en bosstructuren, zoals de bospercelen, sportvelden en het groene rondje rond Hoogkarspel. Zo ontstaat een sterke, groene ruggengraat die het gebied structuur en karakter geeft. Het bestaande groen – van bomenlanen tot bosranden – blijft behouden en wordt versterkt met nieuwe verbindingen tussen de verschillende groen- en waterzones. De bodem geeft richting: in het hoger gelegen westen worden de bospercelen uitgebreid, terwijl in de lagere delen ruimte is voor beplanting die goed samengaat met water. Zo groeit een samenhangend netwerk dat het klimaat beter kan opvangen, de biodiversiteit versterkt en het landschap nieuwe betekenis geeft.
B
dorpspark
kreekrug
bospercelen
LEGENDA
groene rand
Hoofstructuur groen Groene verbindingen Bomen
Groenstructuur
B Dorpspark
In het midden van het gebied komt het dorpspark van Hoogkarspel. De plek voor ontmoeten en ontspannen voor het gehele dorp. Het Hier is plek voor bijvoorbeeld een zorgboerderij, kleinschalige horeca of een klein haventje, wat bijdraagt aan de levendigheid van het gebied. Zo wordt het bestaande landschap niet alleen versterkt, maar ook aantrekkelijker en functioneler voor zowel mens als natuur, terwijl de karakteristieke structuren en het groene netwerk behouden blijven. Het dorpspark wordt vroeg aangelegd zodat
Huidige groenstrucuur
Hoogkarspel Zuid | Gebiedsgericht Programma
96
Hoogkarspel Zuid | Gebiedsgericht Programma
97
Sfeerimpressie Dorpspark Hoogkarspel Zuid | Gebiedsgericht Programma
98
Hoogkarspel Zuid | Gebiedsgericht Programma
99
Dorpspark de Hoge Kerspel Centraal in het gebied komt het Dorpspark. De plek voor ontmoeting, ontspannen, spelen en bewegen. Het is een afwisselend park met voor ieder wat wils. Er kan een parkcafé komen rond de zonneweide waar ook feesten of kleine evenementen georganiseerd kunnen worden. Een zorgboerderij waar omheen ook voedsel geteeld kunnen worden past bij het productieve karakter van het gebied. Het Dorpspark vormt zo het groene middelpunt van de nieuwe ontwikkeling. Dankzij de ligging aan wandel- en fietsroutes sluit het aan op de rest van het gebied en wordt het een plek die bewoners in hun dagelijks leven vanzelfsprekend zullen gebruiken.
Illustratieve veerbeelding. Aan deze impressie kunnen geen rechten worden ontleend.
Hoogkarspel Zuid | Gebiedsgericht Programma
100
Hoogkarspel Zuid | Gebiedsgericht Programma
101
3. Groene verbonden leefomgeving
Aquatische natuur
Natuurlijke oevers
Begroeide wadi
Ruig (bloemrijk) grasland
lage struiken
Struweel
Bos
Natuurlijke gelaagdheid door opbouw van het groen in principe
Onderbeplanting van bloemrijke vegetaties met inheemse kruiden.
+
Struweel van bijvoorbeeld wilg en meidoorn
+
Gebiedseigen soorten heesters en bomen,
Jaarrond nectar voor insecten, bijen en vlinders. Deze zijn weer voedsel voor libellen, vogels en vleermuizen
A Natuurlijke aanplant en ecologisch beheer
Natuurinclusief en biodivers Een aantal speerpunten voor het versterken van de biodiversiteit worden op verschillende niveaus voorgesteld, van gebied tot de achtertuin:
Een sterke, ononderbroken groen-blauwe structuur vormt de basis voor het versterken van de biodiversiteit. Door verschillende landschappelijke sferen te creëren – afgestemd op de bodem en het verschil tussen natte en droge zones – neemt de ecologische waarde van het gebied toe. Juist op de overgangen tussen nat en droog, en tussen open en dicht begroeide delen, ontstaan waardevolle leefgebieden voor diverse diersoorten, zoals vogels, vleermuizen, amfibieën, vissen en insecten.
Hoogkarspel Zuid | Gebiedsgericht Programma
A. Natuurlijke aanplant en ecologisch beheer B. Diversiteit en variatie in beplanting C. Natuurinclusief bouwen
102
Om tot een ecologisch kwalitatieve groenstructuur te komen, werken we met een gelaagde aanplant van meerdere gebiedseigen soorten heesters en bomen. Bestaand groen wordt aangevuld met onderbeplanting van bloemrijke vegetaties met inheemse kruiden en struweel van regionale herkomst. Hierdoor is ‘jaarrond’ nectar voor insecten, bijen en vlinders beschikbaar. De aanwezige insecten, zoals bijen en vlinders, zijn vervolgens weer voedsel voor libellen, vogels en vleermuizen.
mogelijk vanaf het water onderhouden zodat de oevers ecologisch en groen ingericht kunnen worden.
Het geheel biedt daarmee beschutting en nestelgelegenheid aan een grote diversiteit aan kleine zoogdieren, vogels en insecten. Bij het maaien van bermen en oevers worden waar mogelijk delen met rust gelaten, zodat dieren een plek hebben om zich in te kunnen verschuilen, en planten hun cyclus kunnen doorlopen en zaden kunnen verspreiden. Oevers worden zoveel
Zo bouwen we aan een aantrekkelijke woonomgeving die tegelijk een rijk leefgebied biedt voor planten en dieren. Het groen draagt bij aan schaduw en verkoeling, geeft ruimte om te bewegen en te ontspannen, en zorgt voor een herkenbare seizoensbeleving. Hiermee wordt de biodiversiteit zichtbaar en beleefbaar onderdeel van het dagelijks leven in Hoogkarspel Zuid.
Hoogkarspel Zuid | Gebiedsgericht Programma
Het groen wordt niet als sluitstuk wordt aangelegd, maar al vanaf de start wordt ingeplant. Zo groeit het mee met de bouw van de wijk en ontstaat er sneller volwassen beplanting die vanaf het eerste moment bijdraagt aan een aantrekkelijk woonlandschap, klimaatbestendigheid en biodiversiteit.
103
3. Groene verbonden leefomgeving
Hoog
Laag
Droog
B Diversiteit en variatie in beplanting Een gezond ecosysteem vraagt om diversiteit en variatie. Dat geldt voor alle onderdelen die de natuur in balans houden: van voedselvoorziening tot beschutting. Een monocultuur verzwakt dat evenwicht; eenzijdige aanplant maakt bomen vatbaar voor ziekten en plagen, die zich vervolgens snel kunnen verspreiden.
moerasvegetaties met soorten als wilg, els en riet, die zorgen voor ecologisch rijke oevers. De bestaande monocultuurbossen worden omgevormd en verrijkt met diverse boomsoorten en ondergroei, zodat een veerkrachtiger bos ontstaat. Op de hogere gronden wordt aangesloten bij de PNV van essen-iepenbossen, met boomgaarden, houtwallen en lanen. Hier komen iepen, essen, elzen en fruitbomen die passen bij de bodem en het karakter van de omgeving. Deze afwisselende beplanting vergroot de biodiversiteit, versterkt de seizoensbeleving en geeft Hoogkarspel Zuid een herkenbaar, groen en toekomstbestendig landschap.
De aanplant van bomen versterkt de landschappelijke structuur en biedt beschutting in het open gebied van Hoogkarspel Zuid. Ze dragen bij aan de vermindering van CO₂ en helpen hittestress te beperken. De beplanting sluit aan bij de potentiële natuurlijke vegetatie (PNV) en volgt de natuurlijke bodem- en watergradiënten. In lagere delen ontstaan
Bomenplantdagen Hoogkarspel Zuid
Hoogkarspel Zuid | Gebiedsgericht Programma
104
Hoogkarspel Zuid | Gebiedsgericht Programma
105
3. Groene verbonden leefomgeving
Biodiverse stad
C Natuurinclusief bouwen
Groen daken
Steppingstones voor vogels & vleermuizen
Nestplaatsen rondom gebouw
De beleving van het landschap wordt in Hoogkarspel Zuid gebracht tot aan de voordeur. Ook op het niveau van woning en tuin is er veel winst te behalen om biodiversiteit te vergroten. Zo leef je met de natuur. In deze visie geven we enkele voorbeelden van maatregelen. In het vervolg kan dit in concrete woningbouwplannen worden uitgewerkt.
Nestplaatsen rondom gebouw Divers gebruik van boomsoorten
Groen daken
Groen gevels
Bijenlint
Bijenlint
Haag als erfafscheiding
Insectenhotel
Haag als erfafscheiding Nestplaatsen rondom gebouw
1
2
Zeer diverse en kruidenrijke flora t.b.v. natuurinclusiviteit
Haag als erfafscheiding Als ecologische erfafscheiding bieden hagen bescherming en vormen een bron van voedsel. Vooral vogels en kleine zoogdieren, zoals egels, profiteren van dit soort groene structuren om van het ene groene gebied naar het andere te bewegen. Geliefd geen gebruik te maken van schutting wel mogelijk in combinatie met faunapassages in de vorm van een gat.
Habitatruimte aan en rondom gebouwen
Er worden geschikte verblijfsplaatsen in gebouwen en openbare In enruimte ontwerp is de haag minimaal 80cm hoog bij 50cm breed. Er zijn vele typen en soorten hagen die je kan toepaster bevordering van vogels, insecten en kleine zoogdieren gebouwd. sen in een ontwerp maar de diversiteit is het belangrijkst. Een voorbeeld van een goeie mix is de Zeeuwse haag, welke Hierbij valt te denken aan: bestaat uit: 60% meidoorn, 20% sleedoorn en 20% veldesdoorn. De haag kan ook worden ingevuld met bijvoorbeeld • In en aan gevels worden geïntegreerde nestvoorzieningen vlier en braam; deze vruchtdragende soorten zijn nuttig voor opgenomen voor bedreigde vogelsoorten als huismus, gierzwaluw zowel mensen als dieren. Meer info: https://www.vogelbescherming.nl/in-mijn-tuin/tuininrichten dwergvleermuizen. ing/vogelvriendelijke-beplanting/planten/hagen • Er wordt ruimte gereserveerd voor rommelhoekjes en verzamelplekken voor bladafval. Deze vormen belangrijke overwinteringshabitats voor diverse soorten, zoals marters en egels. • Op de platte daken kan mos, sedum, gras en kruiden worden aangebracht als foerageerfunctie voor vleermuizen en vogels. Zo passen de woningen mooi in hun omgeving en vergroot het tegelijkertijd de biodiversiteit. • Zonwerende dakoverstekken ontwerpen we zo, dat vogels (huismussen en zwaluwen) hier hun nest kunnen bouwen.
• In de directe omgeving van de woningen maken we groene begroeiing voor de foerangeerfunctie van gebouwbewonende soorten. Denk aankruidenrijk grasland, dichte struiken en bomen en besdragende struiken. • We plaatsen opgaand groen tegen de muren.
Het groene landschap wordt met een zo divers mogelijke vegetatie ingericht. Er is een maximale mix van bomen, struikvegetatie en grassen. Kruidenrijke vegetaties vormen de motor van de biodiversiteit. Bloemige graslanden worden afgewisseld met geclusterde struikvegetatie. Langs boomclusters vormen mantelvegetatie een essentiële rol in het scheppen van ideale leefruimte voor met name insecten en vogels. De diversiteit draagt er zorg voor dat er door het gehele jaar voedsel te vinden is en daarnaast per seizoen een andere aanblik biedt voor de bewoners en recreanten.
Kruidenrijke beplanting
Hoogkarspel Zuid | Gebiedsgericht Programma
Vogelsoorten die in stedelijke gebieden nestelen, zijn vaak afhankelijk van permanent beschikbare broedplaatsen rondom gebouwen. Elke vogelsoort vergt een specifieke nestkast. Om voor vogels te ontwerpen is er meer te vinden op https://www.vogelbescherming.nl/in-mijn-tuin/nestkasten In het algemeen nestelen vogels aan de noord- of oostkant van het gebouw en niet boven ramen. Op deze manier worden de nesten niet blootgesteld aan te veel zon. Het verschilt per soort maar houdt ook rekening met de hoogte, hoeveelheden nestkasten, aanvliegroute en omgeving wanneer er ontworpen wordt voor vogels. Voor meer info en andere ontwerp tools zie: https://issuu.com/gemeenteamsterdam/docs/twenty_ideas_for_integrating_biodiv Voor de plaatsing van een ooievaarsnest is vaak een bouwvergunning of minstens meldingsplicht bij de gemeente nodig. Houdt rekening met een vrije aanvliegroute, minimale nest diameter van 130 cm op 5 meter hoog.
Daktuinen
106
Eetbare tuin
Regenwatervijvers Regenwatervijvers Regenwatervijvers bevatten permanent water, kunnen extra water bufferen gedurende piekneerslag en vergroten de waterhabitat ten behoeve van de biodiversiteit. Het stilstaande water is een drinkplaats voor vogels en een broedgebied voor amfibieën en insecten zoals waterjuffers en libellen. Een vijver met natuurlijke oevers is een paradijs voor leven in en rondom het water.
3
Insecten leefgebied
Bomen behouden
Het creëren van leefgebieden voor insecten is essentieel voor een gezonde populatie bijen en vlinders in de stad. Dit kan door het plaatsen van insectenhotels op een locatie die beschutting tegen wind en regen biedt. Insectenhotels hebben verschillende verschijningsvormen ze kunnen in de lucht maar ook op de grond worden geplaatst, zolang ze niet worden overschaduwd door een gebouw of boom. Hoe meer zonuren op een dag hoe beter. Daarbij is het noodzakelijk dat er voldoende voedsel is. Door de grond bedekken met planten verbetert de bodemstructuur en het bodemleven. Door aaneengesloten structuren van bloemen en bomen ontstaat er een bijenlint dat gebieden met elkaar verbindt. Bijen en vlinders hebben een breed scala aan inheemse soorten nodig bloeiende en kruidachtige planten, niet alleen tijdens de zomer, maar ook in het voor- en najaar. Zorg ervoor dat de bodemsamenstelling geschikt is de beoogde flora. Hoe armer de grond, hoe beter. Zaai met een meerjarig, inheems, streekeigen mengsel. Voor meer info over welke beplanting goed worden bezocht door insecten, vogels en zoogdieren zie: https://edepot.wur.nl/154296 Voor in formatie over incesctenhotel zie: https://landschapsbeheergelderland.nl/wp-content/uploads/ INSECTENhotel-en-haar-bewoners.pdf
Eetbare heesters als erfafscheiding
Erfafscheidingen worden ecologisch vormgegeven. Hagen en heesterstructuren bieden bescherming en vormen een bron van voedsel. Vooral vogels en kleine zoogdieren profiteren van deze groene structuren om van het ene groengebied naar het andere te bewegen.
Een vijver met natuurlijke oevers is bij voorkeur minstens 70 cm diep en heeft nog extra capaciteit om gevuld te worden met onvervuild regenwater, minimaal 30 cm.Oevers moeten een zachte helling hebben (max 1:3), zodat amfibieën gemakkelijk in en uit het water kunnen. In combinatie met vaste planten zoals Achillea ptarmica en Eupatorium fistulosum. https://www.rainproof.nl/toolbox/maatregelen/regenwatervijvers https://www.huisjeboompjebeter.nl/acties/regenwaterbuffer/?regenbestendig-minderhitte-meernatuur
De haag of heesterstructuur is robuust. Er zullen vele soorten worden toegepast om de diversiteit in flora zo groot mogelijk te maken. Een voorbeeld van een goeie mix is de Zeeuwse haag. Deze bestaat uit: 60% meidoorn, 20% sleedoorn en 20% veldesdoorn. De haag kan ook worden ingevuld met bijvoorbeeld vlier en braam. Deze vruchtdragende soorten zijn nuttig voor zowel mensen als dieren.
Nestkasten
Hoogkarspel Zuid | Gebiedsgericht Programma
Volwassen bomen zijn belangrijk voor de biodiversiteit. Ze hebben er lang over gedaan om volwassen te worden. Vooral oude bomen krijgen door de tijd heen holtes, bijvoorbeeld door afgebroken takken. Daarin kunnen allerlei dieren leven, van boommarters, vleermuizen tot vogels en bijen. Sommige korstmossen hebben lange tijd nodig om zich te vestigen. Dit lukt ze dan ook alleen maar op oude bomen. Een oude boom is daarom ecologisch veel rijker dan een jonge boom. Probeer daarom in het ontwerpproces zo veel mogelijk bomen te behouden.
4
Regenwatervijvers
Groen op en aan gebouw Groene daken en gevels verrijken het stadslandschap. Een groen dak en gevel is een uitstekend leefgebied voor een breed scala aan planten en dieren, daarmee wordt er een zeer substantiële bijdrage geleverd aan de biodiversiteit. Groene daken zijn ook een perfecte oplossing voor het opvangen van regenwater. Het opgevangen regenwater kan later worden gebruikt om het groen dak en gevel gezond te houden. Daarnaast werken zonnepanelen efficiënter op een groen dak omdat ze een hoger rendement leveren bij een temperaturen onder 25 °C. Er zijn verschillende type groendaken te onderscheiden: extensief, intensief of een natuur dak. Hierin verschild de dikte van het substraat en daarmee ook het type beplanting die kan worden toegepast. Met een dikker substraat dient er rekening te worden gehouden met de draagkracht van de constructie en helling hoek van het dak. Met (4-7 cm) substraat kan het dak worden geplant in mos of sedum, mogelijk aangevuld met kruidachtige planten en grassen en licht maximaal onder 45 graden. Voor meer info over groen daken zie https://www.mijn-dakdekker.nl/groendak. Voor meer info over groene gevels zie: https://edepot.wur.nl/330986
Het landschap wordt ook gebruikt om regenwatervijvers in te passen. Deze bevatten permanent water, kunnen extra water Volwassen bomen vragen meer onderhoud in het openbaar en vergroten de waterhabitat ten groen, enbufferen zijn duurder omgedurende te houden. Daarompiekneerslag worden in veel gemeenten volwassen bomen vervangen door jonge behoeve van de biodiversiteit. De kolken worden hierin opgenomen. aanplant. Gebeurt dit ook bij jou in de buurt? Spreek je gemeenteHet hieropwater aan, wantis volwassen bomen leveren een voor vogels en een broedgebied voor een drinkplaats belangrijke bijdrage aan de biodiversiteit. Voor meer info zie: https://bijenclub.com/bijengezondheid/vergroot-biodiversitei amfibieën en insecten zoals waterjuffers en libellen. Een vijver met t-tips/ natuurlijke oevers is een paradijs voor leven in en rondom het water. Een vijver met natuurlijke oevers is bij voorkeur minstens 70 centimeter diep en heeft extra capaciteit om gevuld te worden met onvervuild regenwater, minimaal 30 centimeter. Oevers hebben een zachte helling, zodat amfibieën gemakkelijk in en uit het water kunnen komen.
Regenwatervijver
107
Groene daken
“VERWONDEREN IN HET GROEN...
...TOT AAN DE WONING” Hoogkarspel Zuid | Gebiedsgericht Programma
108
Hoogkarspel Zuid | Gebiedsgericht Programma
109
4. Ontwikkelraamwerk
Gezonde leefomgeving
Bewoner: “ Genoeg ontmoetingsplekken voor alle leeftijden.”
Een gezonde leefomgeving begint bij een inrichting waarin de mens centraal staat. In Hoogkarspel Zuid kiezen we bewust voor een logisch en veilig netwerk van wandel- en fietsroutes, met daarnaast ruimte voor sport, spel en sociale activiteiten. De auto is welkom, maar niet dominant: alle buurten zijn goed bereikbaar, zonder dat het verkeer de leefkwaliteit overheerst. Door deze aanpak verminderen we de druk op het bestaande dorp en versterken we de verbinding tussen de nieuwe wijk en de bestaande omgeving. Zo gaan bereikbaarheid, leefbaarheid en ontmoeting hand in hand.
Onafhankelijk
Bodem als basis
Landbouw en productie
Klimaatrobuust watersysteem
FLORERENDE ECONOMIE
RIJK LANDSCHAP
Werkgelegenheid
Hoogkarspel Zuid bouwt door aan....
Eigen identiteit
Gezonde mobiliteit
Voorzieningen dichtbij
Wonen voor iedereen
DORPSE GEMEENSCHAP
Groene en verbonden leefomgeving
Altijd af
Sociale cohesie en ontmoeting
Hoogkarspel Zuid | Gebiedsgericht Programma
110
GEZONDE LEEFOMGEVING
Hoogkarspel Zuid | Gebiedsgericht Programma
111
4. Gezonde mobiliteit
Een verbonden netwerk Het gebied krijgt een fijnmazig netwerk van wandelverbindingen. We sluiten aan op bestaande recreatieve paden in en rond Hoogkarspel en leggen nieuwe verbindingen over het spoor aan. Zo ontstaat een prettig en logisch netwerk waarmee bewoners zich vlot en veilig kunnen verplaatsen.
C A
A De mens als startpunt
B
We stellen de mens centraal en willen het gebied uitnodigend maken voor de voetganger. Zowel voor de nieuwe bewoners als de huidige bewoners van Hoogkarspel. De nieuwe collectieve en verbonden structuur wordt gevormd door het STOMP-principe. Bij het STOMP-principe geven we voetgangers (S) de meeste prioriteit, gevolgd door fietsers (T), het openbaar vervoer (O), deelvervoer (M) en dan pas het autogebruik (P), De inrichting van het gebied nodigt in de eerste plaats uit om te wandelen. Daarmee zijn de wandelroutes niet alleen praktische verbindingen, maar ook aantrekkelijke paden om het landschap en de omgeving te beleven. Zo vormt de mens het startpunt.
C
B
A C
A C
B Veilig over het spoor
LEGENDA Hoofdroutes
Er is nu maar één verbinding over het spoor in Hoogkarspel, voor een veilige en verbonden structuur is het belangrijk dat er meer voetgangersverbindingen bij komen. Daarnaast wordt de huidige spoorwegovergang bij de Nieuweweg wordt verbeterd. De drie nieuwe verbindingen komen bij het station, bij het sportcomplex en ter hoogte van het Reigerspad zodat je gemakkelijk naar het Cor Schipperspad kunt. De verbindingen over of onder het spoor moeten prettig, dorps en sociaal veilig zijn, zodat een samenhangend netwerk ontstaat dat in de toekomst kan worden uitgebreid naar de omgeving.
Wijk routes Mogelijke toekomstige routes Verbinding over/onder spoor Mogelijke toekomstige verbinding over/onder spoor
Wandelroutes
C Verbindingen met de omgeving
In de toekomst liggen er kansen om de routes uit te breiden naar de omgeving en zo het recreatieve netwerk te versterken, mits het landgebruik dat toelaat. Denk bijvoorbeeld aan een verbinding over het spoor bij het Schipperspad om het wandelrondje Hoogkarspel te voltooien, een aansluiting bij de kreekrug richting Lutjebroek, of een route naar het oosten die Hoogkarspel Zuid verbindt met het sportlandschap.
Hoogkarspel Zuid | Gebiedsgericht Programma
A
112
De mens als startpunt in het STOMP-principe
Bestaand wandelnetwerk Hoogkarspel Zuid | Gebiedsgericht Programma
113
4. Gezonde mobiliteit
Een gezonde buitenruimte In de wijk is volop ruimte voor ontspanning en ontmoeting. Er komen buurtparkjes, speelplekken voor kinderen en sport- en beweegruimte voor jong en oud. Door het groen kun je ommetjes maken van verschillende groottes door het gehele dorp. Je komt langs de speel- en ontmoetingsplekken en ontmoet dorpsgenoten. Zo bouwen we aan een toegankelijke buurt waar bewegen, ontmoeten en zorgen voor elkaar vanzelfsprekend zijn. A Beweegvriendelijke buitenruimte A
Het fijnmazige voetgangersnetwerk nodigt uit om te bewegen, te ontmoeten en te ontspannen. De routes sluiten aan op verschillende doelgroepen en activiteiten: van sportvelden tot speelplekken voor kinderen, en van rustige wandelpaden tot moestuinen die bewoners zelf kunnen onderhouden. Zo ontstaat een levendig netwerk waar iedereen op zijn eigen manier actief kan zijn. Langs de paden komen rustplekken en zitgelegenheden, zodat ook wie minder goed ter been is kan genieten van beweging, buitenlucht en contact met anderen. Op deze manier wordt bewegen niet alleen gestimuleerd, maar vanzelfsprekend onderdeel van het dagelijks leven.
A
B
B
B
LEGENDA
Onderwijs
Parkenring
Fietsroute
Groene verbindingen
B
Bomen
Zorgboerderij
Fietsroute
Ontmoetingsplek
Korte wandelroute
Tennis
Middellange wandelroute
B Ommetjes van verschillende groottes
Het onderscheid tussen dorps-, wijk- en buurtroutes zorgt voor een netwerk dat op meerdere schaalniveaus werkt. Bewoners hebben dichtbij huis korte ommetjes en buurtverbindingen, terwijl de dorpsroutes toegang geven tot het grotere netwerk in en rond Hoogkarspel. Daarmee wordt het dagelijks bewegen vanzelfsprekend en sluiten de routes aan de regionale recreatieve routes.
Lange wandelroute
Parksport
Aansluiting lange wandelroute
Voetbal Speelplek
Recreatief netwerk
LEGENDA Dorp route Wijk route Buurt route
Huidige recreatieve routes
A Elementen in de openbare ruimte bevorderen beweging Hoogkarspel Zuid | Gebiedsgericht Programma
114
Hoogkarspel Zuid | Gebiedsgericht Programma
115
...DIE UITNODIGD TOT BEWEGEN”
“EEN GEZONDE BUITENRUIMTE...
Hoogkarspel Zuid | Gebiedsgericht Programma
116
Hoogkarspel Zuid | Gebiedsgericht Programma
117
4. Gezonde mobiliteit
Uitnodigend voor de fiets Het gebied krijgt een fijnmazig netwerk van veilige fietsroutes, waarmee je gemakkelijk de belangrijkste voorzieningen bereikt – zoals de scholen, het dorpshart, de supermarkt en het station. Samen met het voetgangersnetwerk ontstaat zo een aantrekkelijke omgeving die uitnodigt om te bewegen, te ontmoeten en te ontspannen. A Fietsnetwerk gekoppeld aan voorzieningen
Het fietsgebruik wordt gestimuleerd door de voorzieningen zo te organiseren dat de fiets de snelste en meest logische keuze is. Fietsverbindingen zijn directer dan autoroutes en sluiten aan op het bestaande netwerk in en rond Hoogkarspel. Zo wordt de fiets niet alleen het meest praktische vervoermiddel voor een bezoek aan Hoogkarspel of Stede Broec, maar ook een aantrekkelijke manier om dagelijks te bewegen en de omgeving te verkennen. B Verbonden en veilige routes
De Houterweg wordt ingericht als woonstraat, wat zorgt voor een prettigere en socialere verbinding. Vanuit de verschillende wijken lopen meerdere veilige fietsroutes naar de Ooster- en Westerwijzend, zodat het gebied goed aansluit op de omgeving. In de toekomst kunnen deze verbindingen verder worden uitgebreid, bijvoorbeeld richting het sportpark en het Martinuscollege, waardoor een fijnmazig en toekomstbestendig fietsnetwerk ontstaat.
LEGENDA Ontwikkelvelden Hoofdnetwerk (fietspad) Lokale verbindingen (woonstraat) Mogelijke toekomstige aansluiting fietsroute
Fietsnetwerk
Bestaand fiets Hoogkarspel Zuid | Gebiedsgericht Programma
118
Hoogkarspel Zuid | Gebiedsgericht Programma
119
4. Gezonde mobiliteit
Een veilige verkeersstructuur Hoogkarspel Zuid krijgt een duidelijke en overzichtelijke mobiliteitsstructuur. De auto blijft welkom, maar speelt een bescheiden rol. Door verkeer vooral via de hoofdwegen te leiden en ruimte te geven aan lopen, fietsen en openbaar vervoer, ontstaat een goede balans tussen bereikbaarheid en leefbaarheid. Zo wordt de wijk veilig, rustig en prettig om in te wonen. A Heldere hoofdstructuur
Waar het wandel- en fietsnetwerk juist fijnmazig en doorwaadbaar is, krijgt de auto een duidelijke hoofdstructuur die is gericht op de Slimweg en de Westfrisiaweg. Zo wordt extra verkeer door het dorp, via de Houterweg en Nieuweweg, zoveel mogelijk voorkomen. Woningen en voorzieningen blijven goed bereikbaar via een efficiënt logistiek netwerk, terwijl woonstraten rustig en veilig blijven doordat de auto niet overal ruim baan krijgt.
A
Onderzoek deels autovrij
A B A
B De Houterweg als veilige dorpsstraat
De Houterweg wordt ingericht als autoluwe dorpsstraat met meer ruimte voor voetgangers en fietsers, vergelijkbaar met de Streekweg of Nieuweweg. Door doorgaand verkeer te verminderen, ontstaat een prettige en sociale verblijfsplek die past bij het dorpse karakter. In het vervolg wordt onderzoek gedaan naar de best passende verkeersaanpak om deze kwaliteit te waarborgen. Voor landbouwverkeer en vrachtwagens wordt een alternatieve route aan de oostzijde onderzocht.
LEGENDA Spoorlijn
Station Hoogkarspel
Stationsradius 750m Busroute Autoroute
?
Kiss + Ride Supermarkt Onderwijs Onderwijs
Robuuste verkeersstructuur
HUB
HUB
Vrachtverkeer en bevoorrading voor bedrijven en de supermarkt worden zoveel mogelijk aan de randen van de wijk afgewikkeld. Zo blijft het woongebied vrij van zwaar verkeer en ontstaat een veilig en leefbaar binnengebied. Scholen en voorzieningen in en rond de wijk blijven goed bereikbaar via een efficiënt logistiek netwerk. Tegelijk wordt ingezet op duurzame mobiliteit: een goede busverbinding verbindt Hoogkarspel Zuid met het station en de omliggende dorpen. Daarmee sluit de ontwikkeling aan bij de ambitie uit de Omgevingsvisie: een omgeving waarin lopen, fietsen en openbaar vervoer de voorkeurskeuzes zijn, en de auto een ondersteunende rol heeft.
K+R
Trekkerroute Logistiekroute (Supermarkt)
HUB
?
Park + Ride
Onderzoek verkeersveiligheid Logistiekroute
Niet Auto weren
C Logistiek en openbaar vervoer
P+R
Niet de auto weren...
Niet Auto weren
Gezonde balans
HUB
HUB
?
HUB
... maar een gezonde balans vinden tussen vervoersmiddelen
Niet Auto weren
120
Gezonde
Hoogkarspel Zuid | Gebiedsgericht Programma
Gezonde balans en langzaam verkeer En een veilige scheiding tussen logistiek
Bestaande verkeersstructuur Hoogkarspel Zuid | Gebiedsgericht Programma
121
4. Gezonde mobiliteit
Een verwelkomend stationsgebied Het station grenst aan Hoogkarspel Zuid, waardoor bewoners optimaal gebruik kunnen maken van het openbaar vervoer. Om dit te stimuleren krijgt het station ook aan de Oosterwijzend een nieuwe entree. Hier kun je je fiets parkeren en onder het spoor door naar de entree van het station. Rond het station kunnen werkplekken, winkels of horeca ontstaan, passend bij het entreegebied van het dorp. Dit geeft meer ogen op de straat en maakt het stationsgebied sociaal veiliger. Het stationsgebied wordt de logische schakel tussen de twee kanten van het spoor. A
Goede fiets- en voetgangersvoorzieningen
Hoogkarspel Zuid wordt ingericht voor de voetganger en fiets, het station wordt daarom goed bereikbaar voor die doelgroepen en krijgt twee voorkanten. Een nieuwe, veilige aansluiting zorgt voor een goede en directe bereikbaarheid van het station voor voetgangers vanuit Hoogkarspel Zuid. Deze fungeert ook als interwijkse verbinding en sluit aan op bestaande routes in Hoogkarspel zoals de Julianastraat en Nieuweweg waarmee je gemakkelijk naar het centrum kunt komen. Aan beide kanten van het station komen fietsparkeerplekken voor een optimale bereikbaarheid.
B
Een prettig overstappunt tussen vervoersmiddelen
C Een warm welkom in Hoogkarspel
Het station faciliteert het overstappen tussen verschillende vervoersmiddelen. Dat doet het nu al voor de fiets, auto en bus en dat blijft het doen. Er wordt onderzocht of aanvullende parkeerplekken nodig zijn rond het station en waar die het best zouden kunnen komen. Om zoekverkeer van auto’s te voorkomen is het wenselijk om het parkeren op één plek te houden. Aan de Oosterwijzend komen een aantal kiss and ride parkeerplekken om mensen af te zetten bij het station. Daarnaast kan bij de spoorsloot een aanlegplek voor de boot komen zodat je iemand ook met de boot kan afzetten of ophalen. Dit was vroeger ook zo, alleen was het een overstappunt van oogst en voedsel in plaats van van mensen.
Bewoners geven aan dat het stationsgebied nu soms desolaat en sociaal onveilig voelt en niet als het warme welkom wat bij Hoogkarpsel past. Door het toevoegen van de entree en bewoners die ook gebruik kunnen maken van het station onstaan er ook mogelijkheden voor ontwikkelingen rond het stationsgebied. Je kunt denken aan werkplekken, winkels of horeca. Een belangrijk aandachtspunt is dat de ontwikkelingen moeten passen bij het dorpse karakter en de entreekwaliteit van het gebied. Ontwikkelingen hebben een open en warme uitstraling, dienen te zorgen voor meer ogen op de straat en zijn dus geen anonieme loodsen. Voor de eigen dorpse sfeer kan inspiratie gehaald worden uit de bebouwing die hier vroeger stond, bijvoorbeelde een moderne vertaling van het oude stationsgebouw of het gebouw wat bij de spoorwegovergang stond met Hoogkarspel in de gevel.
Het verleden als inspiratie voor het heden Hoogkarspel Zuid | Gebiedsgericht Programma
122
Hoogkarspel Zuid | Gebiedsgericht Programma
123
Stationsgebied Het stationsgebied wordt een prettig en sociaal veilig welkom van Hoogkarspel. Door het toevoegen van verbindingen, een nieuwe voorkant en voorzieningen kunnen ontwikkelingen ontstaan passend bij de dorpse schaal. Het vormt de logische schakel tussen de twee kanten van het spoor.
Onderdoorgang station
Voorbeeld van eigentijdse interpratie van oude bebouwing stationsgebied
Illustratieve veerbeelding. Aan deze impressie kunnen geen rechten worden ontleend. Aanlegplek
Hoogkarspel Zuid | Gebiedsgericht Programma
124
Hoogkarspel Zuid | Gebiedsgericht Programma
125
5. Voorzieningen dichtbij
Ontmoetingsnetwerk Hoogkarspel heeft nu al verschillende plekken waar mensen elkaar ontmoeten, elk met een eigen sfeer en gebruik. In Hoogkarspel Zuid wordt dit netwerk uitgebreid met nieuwe plekken die aansluiten bij het bestaande dorp. Sommige plekken krijgen een dorpse betekenis — zoals het dorpshart of dorpspark — andere juist een meer kleinschalige, buurtgerichte invulling. Samen vormen ze een levendig en toegankelijk netwerk van ontmoetingsplekken, verbonden door aantrekkelijke routes voor langzaam verkeer. A Structuur en verbinding
Het netwerk is hiërarchisch opgebouwd, met de bestaande linten als hoofdstructuur. Nieuwe paden en informele ‘rondjes’ verbinden buurten en wijken met elkaar en maken het dorp beter doorwaadbaar. Barrières worden zoveel mogelijk opgeheven, waardoor een fijnmazig systeem ontstaat waarin lopen en fietsen centraal staan. Door voorzieningen en functies toe te voegen die ontmoeting stimuleren, krijgen deze plekken betekenis en levendigheid. B Identiteit en samenhang
De verschillende plekken vullen elkaar aan en vormen samen een samenhangend geheel. Elke plek krijgt een eigen karakter, passend bij de schaal van de buurt of het dorp. Zo ontstaat niet alleen een beter bereikbaar, maar ook een socialer en hechter Hoogkarspel, waar bewoners zich thuis voelen en de nieuwe ontwikkeling vanzelf onderdeel wordt van de dorpsidentiteit.
LEGENDA Ontmoetingsplek Hoofdroute Lokaal netwerk
Ontmoetingsplekken
Bestaande ontmoetingsplekken Hoogkarspel Zuid | Gebiedsgericht Programma
126
Hoogkarspel Zuid | Gebiedsgericht Programma
127
5. Voorzieningen dichtbij
Voorzieningen passend bij het dorp Voorzieningen liggen dichtbij, zodat je er te voet of met de fiets naartoe kunt. Hoogkarspel Zuid is zelfvoorzienend voor dagelijkse boodschappen, gezondheidszorg en ontmoeting, met een dorpsplein als levendig middelpunt met buurthuis en gezondheidscentrum. Aan de kruising tussen de Slimweg en Houterweg komt het Houterplein, de plek voor de dagelijkse boodschappen. Voor extra voorzieningen sluiten we aan bij het bestaande dorp, zonder concurrentie te veroorzaken.
E
A Het dorpshart voor gezelligheid en ontmoeting
A
In het Hart met het dorpsplein ligt de focus op een gezondheidscentrum, daghoreca, commerciële diensten, zoals een fietsenmaker en kapper, en een buurthuis of cultureel centrum. Deze mix van functies creëert een verblijfsgebied waarbij ontmoeting centraal staat en waar alle voorzieningen dichtbij elkaar zijn.
D
E E C
C
LEGENDA
B
B De Houtermarkt voor de boodschappen
Bouwvelden
Aan de kruising met de Slimweg komt de Houtermarkt met de supermarkt en andere winkels voor dagelijks boodschappen. Door de ligging langs de Slimweg kunnen bezoekers en vrachtwagenverkeer (ter bevoorrading) via deze routes het gebied betreden of verlaten en wordt overlast in de buurten beperkt. Door de centrale ligging is de supermarkt vanuit een groot deel van het gebied bereikbaar met de voet.
Zorgboerderij
Lokaal netwerk fiets Verzameling voorzieningen
C Scholen veilig en dichtbij
E Horeca
Midden in de buurten komen scholen, met de mogelijkheid voor buitenschoolse opvang in of direct naast de school. Zo kunnen kinderen veilig en dichtbij naartoe, zonder dat dit leidt tot extra verkeersbewegingen. Er zijn goede langzaamverkeerroutes die de scholen veilig bereikbaar maken.
Op centrale plekken in de wijk is ruimte voor horeca die past bij het dorpse karakter. Hoewel nog niet vaststaat of en wanneer deze gerealiseerd wordt, zijn er wel uitnodigende locaties voorzien voor ondernemers. Denk aan het Dorpsplein of Dorpspark, waar je aan het water in de zon een koffie kunt drinken, of aan een theetuin die aansluit bij de landschappelijke sfeer. Ook rond het station is plek voor kleinschalige voorzieningen die passen bij het karakter van Hoogkarspel, zoals een fietsenmaker met een koffiehoek.
D Sportcomplex
Sporten en bewegen krijgen een vanzelfsprekende plek in de openbare ruimte. Naast bedrijventerrein De Wijzend komt een nieuwe sportcluster met een multifunctioneel sportcentrum, gunstig gelegen tussen de scholen en het bestaande sportcomplex aan de Anjerstraat. Het gebied biedt ruimte voor extra functies, zoals een jongerencentrum of kleinschalige horeca, die het gebied levendiger maken. Hoogkarspel Zuid | Gebiedsgericht Programma
Café/Bakkerij
Hoofdroute fiets
Gezondheidscentrum
Verzameling sport
Ontmoetingsplek
Station Hoogkarspel
Tennis
Onderwijs
Parksport
Supermarkt
Voetbal
Eetcafé
Zwembad
Voorzieningen
Bestaand voorzieningen 128
Hoogkarspel Zuid | Gebiedsgericht Programma
129
Dorpslint de Houterweg Het dorpslint van de Nieuweweg wordt voorgezet op Houterweg. Het lint met het centrum van Hoogkarspel en het station krijgt een nieuw dorpsplein met dorpshuis en gezondheidscentrum, en marktplein met supermarkt. De bebouwing is gericht op het lint en heeft een afwisselende vorm en maat vergelijkbaar met de Nieuweweg of Streekweg. De auto krijgt een minder prominente rol en verkeersmaatregelen zorgen dat de snelheid verminderd wordt. Het wordt een prettige dorpsstraat waar ontmoeting centraal staat.
Illustratieve veerbeelding. Aan deze impressie kunnen geen rechten worden ontleend.
Hoogkarspel Zuid | Gebiedsgericht Programma
130
Buurthuis
Gezondheidscentrum
Hoogkarspel Zuid | Gebiedsgericht Programma
Winkels op begane grond
131
Bedrijfsverzamelgebouw
Sfeerimpressie Dorpshart
Het kloppend hart van het dorp Een zonnige vrijdagmiddag in de zomer. Langzaam stroomt het dorp uit, richting het Dorpshart. Op het terras klinkt gelach, glazen klinken, en het dorpshuis vormt het warme middelpunt. Nieuwe woningen voegen zich moeiteloos in het vertrouwde straatbeeld, met een knipoog naar het verleden. Hier komt alles samen – ontmoeten, verbinden, beleven. Een plek die bruist van levendigheid, met de gemoedelijkheid die zo eigen is aan het dorp. Hoogkarspel Zuid | Gebiedsgericht Programma
132
Hoogkarspel Zuid | Gebiedsgericht Programma
133
6. Altijd af
Stapsgewijs, leefbaar en samenhangend De ontwikkeling van Hoogkarspel Zuid gebeurt stap voor stap, met oog voor de dorpse schaal en identiteit. In plaats van één grootschalige uitbreiding wordt gekozen voor een geleidelijke groei, afgestemd op de ontwikkeling van de woningvraag. Zo kan flexibel worden ingespeeld op de actuele vraag en blijft de ontwikkeling passen bij het karakter van Hoogkarspel.
In de komende periode wordt dit samen met de huidige bewoners verder uitgewerkt. Rond de oplevering van dit document wordt hiervoor een eerste gesprek ingepland. Daarbij wordt gekeken naar maatwerk per locatie, met oog voor privacy, groeninpassing en een dorps karakter. In ieder geval hanteren we de volgende uitgangspunten voor een zorgvuldige overgang:
A Groeien in balans
Elke fase groeit mee met het dorp: woningen, groen, ontmoetingsplekken en voorzieningen worden in samenhang ontwikkeld. Er wordt vooraf geïnvesteerd in het groen, zodat nieuwe bewoners terechtkomen in een omgeving die direct prettig aanvoelt. Door nu al een samenhangend toekomstbeeld te schetsen, sluiten de fasen goed op elkaar aan en ontstaat een logische, evenwichtige opbouw van het gebied. Zo blijft de leefomgeving tijdens elke stap compleet, groen en leefbaar — met voorzieningen binnen handbereik en volop ruimte voor ontmoeting en samenhang.
• • •
•
Geen appartementcomplexen of -gebouwen direct achter een bestaand kavel; Een onbebouwde overgangszone van minimaal 10 meter; De bebouwing grenzend aan bestaande kavels heeft een maximale bouwhoogte van twee verdiepingen met kap; Er komt een groene erfafscheiding, bijvoorbeeld een haag; als de waterhuishouding daarom vraagt, kan deze worden gecombineerd met een greppel of slootje.
B Aanhechting nieuwe woonkavels met bestaande wonkavels
Impressie (Rug-aan-rug / 78 m2 GBO)
Op sommige plekken, vooral aan de Westerwijzend en Oosterwijzend, kan het voorkomen dat bestaande woonkavels direct grenzen aan toekomstige woonkavels. Het is belangrijk dat deze overgangen zorgvuldig en in samenspraak met bewoners worden vormgegeven, zodat nieuw en bestaand goed op elkaar aansluiten.
BA
CK
S CA
Situatietekening De Fruittuin, Venhuizen
TI
N
VISIE LUTJEBROEK
HOOGKARSPEL GROOTEBROEK
+
HOOGKARSPEL ZUID
G
VENHUIZEN
Betaalbare woningen
Voorzieningen
Verbindingen
EEN STAPSGEWIJZE EN DUURZAME ONTWIKKELING VAN HOOGKARSPEL ZUID
NU
Samen bouwen aan een droom Stapje voor stapje
Hoogkarspel Zuid | Gebiedsgericht Programma
134
Volwassen groen
Hoogkarspel Zuid | Gebiedsgericht Programma
Ontmoetingsplekken
135
Park
4. Ontwikkelraamwerk
Dorpse gemeenschap Een leefbare wijk is meer dan een verzameling woningen. Het gaat om hoe mensen zich voelen, hoe ze elkaar ontmoeten, en hoe de buurt tot leven komt. In Hoogkarspel Zuid bouwen we aan buurten waar de menselijke maat centraal staat. Daarmee bedoelen we dat gebouwen, straten en openbare ruimtes zo zijn ontworpen dat ze prettig en overzichtelijk aanvoelen. Alles is afgestemd op wat mensen nodig hebben om zich veilig, comfortabel en welkom te voelen. Er wordt ruimte geboden aan iniatieven en eigen inbreng van bewoners zodat ze eigenaarschap voelen over de omgeving waar ze in wonen. Zo ontstaat een buurt met een dorpse sfeer, waar ruimte is voor ontmoeting en buurtbetrokkenheid. Een plek waar iedereen zich thuis voelt die dorps wil wonen. We zetten volop in op de mogelijkheid voor jongeren, starters en senioren om in Drechterland te (blijven) wonen, met volop starterswoningen, sociale huurwoningen en passende woonvormen voor ouderen. Onafhankelijk