Uitvoeringsprogramma Nationaal Programma DordtWest 2024_2026.pdf

Daarom werken we vanuit ons NPDW aan sterke, inclusieve gemeenschappen. Onze doelstellingen sluiten aan bij die van het Integraal Zorg Akkoord (IZA) getekend door verschillende zorgpartijen, het Rijk en gemeenten. In het akkoord is afgesproken dat de uitwerking van het

9 Alle inspanningen van iedere pijler hebben we schematisch weergegeven in bijlage 2. In dit

overzicht is zichtbaar onder welke pijler de inspanning in eerste instantie valt, maar ook met welke andere pijlers de inspanning raakvlakken heeft.

Uitvoeringsprogramma Dordt West 2024-2026

35

Wat continueren we? • Sportvisie • Kansrijke Start • Life Critical Project • Gezond Gewicht • Gezonde kinderdagverblijven, gezonde Scholen en Heppie Happie ma (Nestas) • Voorkomen en tegengaan stress en eenzaamheid • ABCD-methode

preventief gezondheidsbeleid, via een preventieagenda, plaatsvindt in het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). Met middelen die hieraan gekoppeld zijn (o.a. SPUK Kansrijke Wijk) zorgen we ervoor dat lopende gemeentelijke programma’s de kwetsbare inwoners van Dordt West beter bereiken, maar vooral geven we gerichte extra impulsen om de bewoners en gemeenschappen in Dordt West gezonder, veerkrachtiger en vitaler te maken. De inspanningen die zijn opgenomen in dit eerste uitvoeringsprogramma richten zich op een gezonde leefstijl in een gezonde leefomgeving van alle bewoners in Dordt West (5.1). Daarnaast zetten we extra in op de gezondheid van kinderen en jongeren (5.2) en ouderen en kwetsbare groepen (5.3). Tot slot versterken we de gemeenschappen in Dordt West (5.4). Ook in dit hoofdstuk geldt dat we bestaande inspanningen continueren, uitbreiden en nieuw toevoegen.

Uitvoeringsprogramma Dordt West 2024-2026

Wat is er nieuw of wordt uitgebreid? • Stimuleren beweging: Beweeghub, buurtsportcoach en Beweegalliantie • Gezonde leefomgeving • GelijkGezond • Stimuleren beweging jonge kinderen • WIJ Dordrecht en ThuisPLUS flat • Sterke Buurtverbinders • Programmering inclusief vieren/herdenken • Weerbare vrouwen

36

Bewoners zijn vanaf het begin betrokken bij het Nationaal Programma Dordt West

Uitvoeringsprogramma Dordt West 2024-2026

37

5.1 Een gezonde leefstijl in een gezonde leefomgeving Aanleiding

In Dordt West hebben te weinig bewoners de kennis en financiële en/of mentale ruimte om voldoende te bewegen, te sporten en gezond te eten. Ook op overgewicht en roken scoort Dordt West slechter dan gemiddeld. Dordrecht heeft met haar bestaande beleid en programma’s een ambitieus aanbod gericht op een gezonde leefstijl. Echter, de opgave is om deze bewezen maatregelen en interventies bij de bewoners van Dordt West te krijgen. Hier zetten we dan ook op in. Kwetsbare bewoners in Dordt West zijn vanwege beperkte mobiliteit en financiële middelen extra afhankelijk van de directe woonomgeving voor sport, spelen, bewegen, ontmoeten, vrijetijdsbesteding en natuurbeleving. In een deel van de wijken is er überhaupt te weinig groen. In andere wijken nodigt het groen niet uit tot spelen, bewegen en ontmoeten, terwijl dit juist belangrijk is voor het verbeteren van de gezondheid van de bewoners van Dordt West.

Ambitie

• in 2043 ligt de ervaren gezondheid van inwoners in Dordt West op het gemiddelde van Dordrecht; • in 2043 haalt 75% van de inwoners van Dordt West de beweegrichtlijn; • in 2043 sport (of sportief beweegt) 80% van de jeugd in Dordt West 3x per week of vaker, en; • de fysieke leefomgeving voldoet zo veel mogelijk aan de Kernwaarden Gezonde Leefomgeving (GGD/GHOR).

Uitvoeringsprogramma Dordt West 2024-2026

Beschrijving van de aanpak

Sportvisie 2030: onze lokale sportvisie richt zich erop dat sport in 2030 nog meer bijdraagt aan een gelukkiger, gezonder en sterker Dordrecht. In de visie is aandacht voor een doelgroepgerichte benadering en voor het versterken van de uitvoeringskracht van sport- en beweegaanbieders, zodat er een maximaal effect kan worden behaald. In Dordt West gaan we extra aan de slag met: • Inzet op een maximaal bereik van bewoners bij de bestaande programma’s, activiteiten en regelingen die de sportdeelname vergroten. Denk bijvoorbeeld aan de Dordtpas en bijdragen aan sportbenodigdheden en lidmaatschappen van sportverenigingen voor bewoners met een laag inkomen. Vanuit het NPDW is ook een extra buurtsportcoach beschikbaar die zich specifiek op Dordt West richt. Deze buurtsportcoach is bezig met het stimuleren van inwoners om mee te doen aan laagdrempelige activiteiten. • Inzet op rolmodellen in de wijk die sport en bewegen kunnen stimuleren, maar ook bestaande programma’s, activiteiten en regelingen onder de aandacht kunnen brengen. Dit betreft zowel rolmodellen die sport en bewegen aanbieden, als rolmodellen onder bewoners die op andere thema’s in de wijk actief zijn. Om deze rolmodellen goed te ondersteunen bieden we hun ook opleidingen aan, bijvoorbeeld Heroes of the Cruyff Court, Krajicek Scholarship of een wandelcoachtraining.

Beweeghub DeetosSnel: vanuit deze sportvereniging in Crabbehof onderzoekt een kwartiermaker hoe de sportaccommodatie van DeetosSnel kan uitgroeien tot een “Beweeghub” waar wijkbewoners, leden van de sportvereniging, welzijnsorganisaties en andere partijen samen sporten, bewegen, ontmoeten, gezond eten en verbinding stimuleren. Er wordt eerst een plan van aanpak opgesteld, om de hub later gedurende de looptijd van dit uitvoeringsprogramma te realiseren.

38

Leefstijlaanpak: samen met het Albert Schweitzer Ziekenhuis (ASZ), Drechtdokters en Innovatie voor gezondheid, zorg en welzijn in de Drechtsteden (INNOW), wordt in kaart gebracht hoe we de bewoners van Dordt West beter kunnen bereiken met diverse preventieve leefstijl aanpakken. Beweegalliantie: de Beweegalliantie is een landelijk netwerk dat erop gericht is om meer mensen meer te laten bewegen. De Beweegalliantie is een aanjager die andere partijen faciliteert met kennis, netwerken en communicatie. De Beweegalliantie heeft zich verbonden aan drie stedelijke focusgebieden binnen het NPLV, waaronder Dordt West. Begin 2024 is gestart met de samenwerking gericht op het inzetten van bewezen interventies die een aanvulling zijn op het bestaande aanbod. Gezonde leefomgeving: er zijn steeds meer onderbouwde inzichten over wat een leefomgeving gezond maakt. Daarbij gaat het om een omgeving die verleidt tot ontmoeten, spelen en bewegen. Ook het kunnen zien en beleven van specifiek groen en een goede bodemkwaliteit dragen bij aan zowel de fysieke als de mentale gezondheid van bewoners. Om dit te borgen heeft de gemeente het doel ‘Gezonde Stad’ opgenomen in de omgevingsvisie en zijn er regels voor spelen, bewegen, ontmoeten, biodiversiteit en klimaatadaptie in voorbereiding waaraan de buitenruimte moet voldoen.

Vooruitlopend op de formele implementatie passen we in Dordt West deze nieuwe inzichten al toe bij de planvorming in de herontwikkelingsgebieden en bij de onderhoudsprojecten. Bovendien zetten we bij de (her)inrichting van groen in op vernieuwende vormen van bewonersparticipatie waardoor het eigenaarschap bij en gebruik door bewoners toeneemt. Dit doen we onder andere door middel van participatief actieonderzoek met bewoners. De Dienst Gezondheid & Jeugd (DG&J) heeft in 2023 en 2024 met “Hart voor

Uitvoeringsprogramma Dordt West 2024-2026

heel Krispijn” hier ervaring mee opgedaan in Dordt West. Hierbij is met bewoners onderzocht welke zaken volgens hen belangrijk zijn voor een goede gezondheid en wat er moet veranderen in de wijk om dit te behalen. Kern van de aanpak is dat bewoners en lokale gemeenschappen ingezet worden als ervaringsdeskundigen en niet enkel als ontvanger van informatie en/of een interventie. Deze ervaringsdeskundigheid van bewoners wordt vervolgens in contact gebracht en gecombineerd met wetenschappelijke kennis en de ervaring van professionals. De aanpak werd door de deelnemende bewoners en de betrokken (wijk)organisaties ervaren als succesvol en leerzaam. De bewoners hebben mede daarom het initiatief genomen tot het oprichten van de “Wijkraad Krispijn”. Vanuit het NPDW zijn we voornemens om deze aanpak daarom ook toe te passen in de andere wijken in Dordt West. Life Critical Project: Wielwijk is de eerste Europese wijk waar klimaatmetingen worden gedaan aan de hand van 15 meetkasten. Bewoners zijn hierbij betrokken doordat zij onder andere aanvullende metingen op diverse plekken in de wijk uitvoeren. Met deze gegevens wordt onderzocht of de getroffen “groene maatregelen” een positief effect hebben op de leefbaarheid in de wijk, onder andere op het gebied van hittestress. Deze vorm van bewonersbetrokkenheid heet ‘citizen science’, oftewel burgerwetenschap.

Het is een vorm van onderzoek waarbij bewoners de onderzoekers zijn en niet professionele wetenschappers, verbonden aan een onderzoeksinstelling. Op de korte termijn, voor de komende drie jaar, biedt de methodiek vooral mogelijkheden voor bewustwording en eigenaarschap bij bewoners. Gemeentepolis: ook Dordrecht kent een Gemeentepolis. Deze polis van de zorgverzekering is bedoeld voor mensen met een laag inkomen. Zij hebben soms hoge zorgkosten door een chronische ziekte

39

of beperking. Speciaal voor die mensen zijn de vergoedingen van de Gemeentepolis uitgebreid. Als je een laag inkomen hebt en lage zorgkosten is er vaak een Gemeentepolis met minder vergoedingen. Vanuit het NPDW onderzoeken we of er noodzaak is en mogelijkheden zijn voor het uitbreiden van vergoedingen. GelijkGezond: het verhogen van het aantal gezonde levensjaren van mensen met een minimum inkomen is de ambitie van GelijkGezond, een ‘not-for-profit’ maatschappelijk initiatief. Ook GelijkGezond constateert vanuit onderzoek dat mensen met een minimum inkomen vaak vastlopen in het huidige systeem. Dit komt omdat de problemen van deze bewoners complexer zijn dan gemiddeld en ze vaak (tijdelijk) verminderd zelfredzaam zijn. GelijkGezond geeft professionals extra middelen om mensen met een minimum inkomen directer en concreter te ondersteunen bij hun specifieke behoeften. De gedachte is dat met financiering van extra tijd, het creëren van meer regelruimte en meer organisatiekracht voor professionele hulpverleners allereerst de gezondheidskloof kleiner wordt en daarnaast kosten worden uitgespaard. GelijkGezond fungeert als aanjager, facilitator en financier. Het vliegwiel van deze nieuwe benadering wordt gevormd door een populatie impactfonds. Als de zorgkosten dalen door deze nieuwe aanpak, dan is het idee dat zorgverzekeraars vanuit de vermeden zorgkosten bijdragen aan het fonds.

Hiermee kan de ondersteuning die professionals aan mensen met een minimum inkomen bieden, structureel worden bekostigd. Omdat professionals in staat worden gesteld om mensen te helpen bij het oplossen van onderliggende sociale problematiek, wordt ook het beroep op het medische systeem verminderd. Dit geeft weer verlichting bij de personeelsschaarste. De eerste verkennende gesprekken tussen GelijkGezond, Stichting Dordrecht Sociaal, SDD, de gemeente en NPDW zijn gestart om te onderzoeken of deze aanpak mogelijk is in (een wijk in) Dordt West.

Uitvoeringsprogramma Dordt West 2024-2026

Beoogd resultaat 2026

Sportvisie 2030: • er is een toename van het aantal bewoners in Dordt West dat beweegt en sport door de inzet van buurtsportcoaches; • er is een toename van het aantal rolmodellen; • er is een toename van het aantal bewoners dat gebruik maakt van de Dordtpas voor lidmaatschap van sportverenigingen en sportbenodigdheden, en; • er is een toename van activiteiten voor jonge kinderen. Beweeghub DeetosSnel: start van de ‘Beweeghub’. Leefstijlaanpak: • het uitvoeringsplan is gereed en heeft een breed bereik, en; • meer inwoners van Dordt West doen mee.

40

Beweegalliantie: • partijen in de wijk, bewoners en de Beweegalliantie hebben geïnventariseerd welke landelijke interventies bewezen geschikt zijn om in te zetten in Dordt West, en; • de gekozen aanpak is van start gegaan. Gezonde leefomgeving: • in alle gebiedsontwikkelingen en herinrichtingen van de openbare ruimtes in Dordt West zijn alle (aankomende) beleidsregels en inzichten die bijdragen aan een gezonde leefomgeving toegepast, en; • ter versterking van daadwerkelijk gebruik, wordt hierbij bewonersparticipatie 2.0 toegepast. Hierbij reageren bewoners niet op een concept ontwerp dat eerst is uitgedacht door professionals, maar dragen zij al aan het begin van het ontwerpproces ideeën en wensen aan die de ontwerpers meenemen. Dit is te zien in alle meerjarige onderhoudsprojecten en (het ontwerp voor) de Zuidendijk zone, het groen aan de Troelstraweg Oost en de 7 plantsoenen in Crabbehof, het Wielwijkpark en het ‘green dense project’ in Krispijn. Ook worden delen van het Bewegend bos geplaatst in Krispijn en mogelijk op meer plekken in Dordt West. ‘Life Critical Project’: er is inzicht in hoe de bewoners dit project hebben ervaren, welke extra verbeteringen ter bevordering van de gezonde leefomgeving nodig zijn en of we deze manier van bewonersparticipatie ook voor andere wijken in Dordt West kunnen inzetten.

Gemeentepolis: de noodzaak en mogelijkheden voor het uitbreiden van vergoedingen is in beeld gebracht. Indien aan de orde is een plan van aanpak opgesteld en gestart.

Uitvoeringsprogramma Dordt West 2024-2026

GelijkGezond: Op dit moment is de deelname van zorgverzekeraar Stichting Volksgezondheidszorg (VGZ) nog onzeker. Een verkenning wordt uitgevoerd naar een alternatieve route zodat eerder gestart kan worden vooruitlopend op de deelname van VGZ. Afhankelijk van de go/no-go is de aanpak voor Dordt West opgesteld en is een start gemaakt met extra ondersteuning voor de eerste huishoudens.

Partners

Bewoners, Buurtsportcoaches, DeetosSnel en andere wijksportverenigingen, Beweegalliantie, Stichting Dordrecht Sociaal, ASZ/ centrum gezond gewicht (Erasmus MC), SDD, Drechtdokters, woningcorporaties, Career Boost, DG&J, gemeente, GelijkGezond en VGZ.

Randvoorwaarden voor aanpak

• Sportvisie 2030: meer inzicht in kansen en belemmerende factoren voor bewegen en sporten in verschillende doelgroepen in de wijken van Dordt West. • Beweeghub DeetosSnel: afhankelijk van de uitkomsten voor het plan van aanpak moet mogelijk extra financiering worden gezocht en/of meerdere wijkpartijen worden aangehaakt. • Gezonde leefomgeving: beleidsregels en inzichten gericht op gezonde leefomgeving worden tijdig meegenomen bij planvorming voor herontwikkelingen en meerjarig onderhoud van de buitenruimte. • GelijkGezond: deelname van VGZ of een andere publieke partij die tijdelijk een rol speelt in het fonds en een meerjarige aanpak mogelijk maakt. • Met betrokken ondernemers wordt onderzocht in hoeverre zij een rol kunnen spelen in het realiseren van de nodige randvoorwaarden om de ambities te realiseren.

41

Financiën

• Programma Sportvisie 2030: zie Sportvisie 2030. • Gezonde leefomgeving: - reguliere gemeentelijke budgetten - GALA: €25.000,- voor de uitvoering in 2025 van een groene buitenruimte in Dordt West (locatie nog definitief maken i.v.m. cofinanciering). - SPUK – Gezonde Leefomgeving: €25.000,- voor de uitvoering in 2025 van een groene buitenruimte in Dordt West (locatie nog definitief maken i.v.m. cofinanciering). - extra middelen voor onder andere een gezonde leefomgeving, biodiversiteit en klimaatadaptie aangevraagd in ‘Perspectiefnota claim 2024-2025’. - subsidieregeling Recreatie, Sport en Gezondheid Provincie ZuidHolland, onderdeel beweegvriendelijke leefomgeving: €100.000,voor uitvoering in 2024 (nog aan te vragen); - Trivire voor aanleg groen in eigendom, bedrag nog te bepalen in planvorming. • Participatie actieonderzoek en advies planvorming gezonde leefomgeving: SPUK Kansrijke Wijk – VWS-regeling Stimulans gezonde leefomgeving (totaal €115.000,- per jaar voor de periode 2023-2025). - Participatie en herinrichting groene plekken (definitieve vaststelling volgt): voor de periode 2024-2026 is er €25.000,- per jaar beschikbaar. - Inhoudelijk advies gezonde leefomgeving bij herontwikkeling Wielwijkpark/ Zuidendijkzone/ 7 plantsoenen: voor de periode 2024-2026 is er €35.000,- per jaar beschikbaar.

- Participatief actieonderzoek met bewoners inzake de inrichting en het gebruik van de leefomgeving ter bevordering van de gezondheid: voor de periode 2024-2026 is er €30.000,- per jaar beschikbaar.

Uitvoeringsprogramma Dordt West 2024-2026

42

• Life Critical Project (budget t/m 2025) - €1.100.000,- beschikbaar gesteld door het EU Life subsidieprogramma. - €1.100.000,- inleg gemeente en partners. • Gemeentepolis: indien een uitbreiding van vergoedingen aan de orde is, moeten daarvoor nog middelen worden gevonden. • GelijkGezond: de methodiek van GelijkGezond bestaat eruit dat er uiteindelijk een revolverend fonds ontstaat (populatie impact fonds). Dit fonds wordt gefinancierd met een mix van private en semipublieke middelen. Onderdeel van dit systeem is een partij die de uitgespaarde zorgkostenkosten terugstort in het fonds zodat vervolgens de nieuwe investeringen in huishoudens gedaan kunnen worden die toekomstige kosten uitsparen. Idealiter is dit de zorgverzekeraar, maar ook de gemeente kan deze rol nemen. De omvang en haalbaarheid hiervan wordt de komende periode in beeld gebracht. Vanuit de moederorganisatie MEE-Vivenz is aangegeven dat zij de ambitie heeft om, als dat nodig is, mee te investeren in de opstart in Dordt West vanuit het label Stichting Dordrecht Sociaal. Hierover moet nog definitieve besluitvorming plaatsvinden.

bewoners te bereiken, maar ook om vanuit ervaringsdeskundigheid te adviseren waar kansen en belemmeringen zitten bij de bewoners van Dordt West om te werken aan een gezonde leefstijl. Zo kunnen we in de loop van de tijd het aanbod verbeteren en samen opzetten met bewoners(organisaties) uit de wijken. Een andere belangrijke vorm van participatie zijn de jongeren die vanuit een scholarship activiteiten organiseren voor andere jongeren en daarmee fungeren als (sportief) rolmodel. In de aanpak voor het ontwikkelen van de beweeghub vanuit DeetosSnel zal een belangrijke rol zijn weggelegd voor de participatie van wijkbewoners en leden van sportverenigingen. Tot slot is bewonersparticipatie een onmisbare sleutel bij het ontwerpen en daadwerkelijk gebruiken van een gezonde fysieke leefomgeving in de wijken van Dordt West. We zetten in op bewonersparticipatie 2.0 in de vorm van co-creatie bij het ontwerpen van de gezonde leefomgeving. Eerdere ervaringen leren dat hierdoor meer eigenaarschap ontstaat bij bewoners en daardoor gaan zij daadwerkelijk meer bewegen, spelen en ontmoeten in hun leefomgeving.

Projectdocumenten

• Sportvisie 2030 • Onderzoeksplan van aanpak Sporthub DeetosSnel (in ontwikkeling) • Omgevingsvisie Dordrecht, doel gezond • Groenblauwe regels (in voorbereiding)

Participatie

Informele sleutelpersonen uit de wijken zelf zijn, naast buurtorganisaties, onmisbaar om ervoor te zorgen dat het aanbod ook de bewoners in de wijken bereikt voor wie het bedoeld is. Daarom worden zij bij de aanpak betrokken. Niet alleen om (netwerken van)

Uitvoeringsprogramma Dordt West 2024-2026

43

5.2 Gezond opgroeien in de wijk Aanleiding

Gezondheid begint al voor de geboorte met de leefomstandigheden en leefstijl van de ouders. De ontwikkeling van een kind in de eerste 1.000 dagen is cruciaal voor zowel een gezonde groei als voor de ontplooiing en kansen op latere leeftijd. Iedere ouder wil het beste voor zijn/haar kind. Tegelijkertijd weten we dat er voor ouders en kinderen in Dordt West belemmeringen zijn om gezond te kunnen leven zoals armoede, (en daardoor) stress en onvoldoende kennis over een gezonde leefstijl. We zien dan ook juist bij de kinderen en jeugd in Dordt West meer overgewicht en achterstanden in de motorische ontwikkeling.

Ambitie

• in 2043 ligt de ervaren gezondheid van bewoners van Dordt West op het gemiddelde van Dordrecht; • in 2043 zijn alle scholen in Dordt West Gezonde Scholen, en; • in 2043 sport (of sportief beweegt) 80% van de jeugd minimaal 3x per week.

Beschrijving van de aanpak

Uitvoeringsprogramma Kansrijke Start: al voor de komst van het NPDW was Dordrecht landelijk één van de koplopers met het programma “Kansrijke Start” waarbij lokale coalities zijn gevormd met ketenpartners. Het is een integrale aanpak en (keten) samenwerking waarbij wordt gewerkt aan een kansrijke start voor kinderen in kwetsbare huishoudens. De inzet is gericht op preventie en voorlichting. De aanpak richt zich onder andere op goed voorbereide

Uitvoeringsprogramma Dordt West 2024-2026

zwangerschappen, het voorkomen van ongeplande en onbedoelde zwangerschappen, eerder hulp voor aanstaande kwetsbare ouders, betere toerusting van ouders op ouderschap en opvoeding en minder uit huis- en onder toezicht plaatsingen van baby’s en jonge kinderen. De doelgroep bestaat uit (potentieel) kwetsbare gezinnen en hun kinderen in de eerste 1.000 dagen tijdens en na de zwangerschap. Stimuleren beweging jonge kinderen: aan de hand van verschillende inspanningen wordt het bewegen onder jonge kinderen gestimuleerd. Zo zijn er “Dreumesgroepen”, waarbij kinderen spelenderwijs de motoriek verbeteren terwijl tegelijkertijd opvoedondersteuning en informatie wordt gegeven aan ouders. Ook zijn er “Nijntje pleinen”, waarbij een buurtsportcoach sport en bewegen naar de buurt brengt door laagdrempelige activiteiten aan te bieden op plekken in de wijk (speelveld, grasveld, plantsoen, buurthuis, winkelcentrum). Naast de beweegactiviteit is er aandacht voor gesprekken met de ouders en is het ook een ontmoetingsmoment. De focus komt te liggen op plekken waar weinig aanbod is. Tenslotte komen er “Groenblauwe pleinen” bij kinderdagverblijven, wat kinderen verleidt tot spelen en ontdekken. De motorische ontwikkeling verbetert hierdoor en het verblijf in een groene omgeving heeft aantoonbaar een positief effect op de fysieke en mentale gezondheid van kinderen.

Anders dan voor basisscholen (zie onder) is er voor kinderdagverblijven geen financiering voor ontwerp en aanleg. Vanuit het NPDW willen we dit toch mogelijk maken, juist omdat een investering in jongere kinderen veel effect kan hebben op de gezondheid en ontwikkeling in de rest van het leven. Gezond gewicht: de aanpak “JOGG” (Jongeren op gezond gewicht) is gericht op het gezonder maken van de omgeving (school, buurt, gezin). Organisaties zoals scholen kunnen hiervoor zelf een plan opstellen dat aansluit bij hun wensen en mogelijkheden en krijgen hierbij ondersteuning vanuit de gemeente. De aanpak “kind naar

44

gezonder gewicht” is een gezinsaanpak waarbij ouders ondersteuning krijgen van een centraal zorgverlener van jeugdgezondheidszorg, gericht op het doorbreken van ongezonde patronen. We zetten in op een maximaal bereik van deze aanpak bij gezinnen in Dordt West die dit nodig hebben. Gezonde scholen: • Scholen kunnen het predicaat “Gezonde School” verdienen door zelf een plan op te stellen dat aansluit bij hun leerlingen, ouders en werkwijze. • Heppie Happie: een goed ontbijt is niet alleen gezond, het is een belangrijke maaltijd voor kinderen in de groei. Bovendien hebben kinderen met een gevulde maag meer energie. Ze kunnen beter leren en halen betere resultaten in de klas. Helaas is dit niet voor alle kinderen bereikbaar. Daarom geeft Nestas scholengroep met hulp van vrijwilligers alle leerlingen de mogelijkheid dagelijks op school te ontbijten. Sommige scholen bieden ook de mogelijkheid om een lunchtrommel te vullen. • Groenblauwe schoolpleinen: de gemeente heeft voor heel Dordrecht de ambitie dat in 2030 80% van de scholen een Groenblauw schoolplein heeft vanwege eerder genoemde positieve (gezondheids)effecten bij kinderen. Scholen kunnen voor de vergroening van hun plein een bijdrage aanvragen bij de gemeente voor zowel ontwerp als uitvoering.

Beoogd resultaat 2026

Kansrijke Start & Dreumesgroepen: • de uitbreiding van de deelnemers aan de lokale coalities, versterken de verbinding tussen verloskunde en de jeugdgezondheidszorg op wijkniveau; • het vergroten van deelname van zwangere vrouwen uit Dordt West aan de aanpak ‘centering pregnancy’: een groepsgerichte cursus

Uitvoeringsprogramma Dordt West 2024-2026

45

voor zwangere vrouwen waarin zwangerschapscontroles en een zwangerschapscursus worden gecombineerd, en; • starten van extra Dreumesgroepen in Dordt West in 2024 en 2025. Stimuleren bewegen jonge kinderen: • in alle wijken van Dordt West worden Nijntje pleinen aangeboden door een extra buurtsportcoach waardoor een toename is van het aantal kleine kinderen en ouders dat buiten speelt, en; • voor tenminste één kinderdagverblijf ligt er een plan om het plein te vergroenen. Gezond gewicht: • scholen in Dordt West verhogen hun score bij de aanpak “JOGG”, en; • meer verwijzingen van kinderen uit Dordt West naar aanpak “kind naar gezonder gewicht”. Gezonde scholen: • in 2024 wordt met de scholen in Dordt West in beeld gebracht wat zij nog nodig hebben om in 2025 te voldoen aan het predicaat “Gezonde School” en vanaf 2025 worden deze maatregelen ten uitvoer gebracht, en; • een toename van het aantal scholen in Dordt West met (een plan voor) een groenblauw schoolplein.

Partners

Kinderartsen en gynaecologen van het ASZ, verloskundigen, de kraamzorg, de jeugdgezondheidszorg, het sociaal wijkteam, DG&J ZHZ, Veilig Thuis, zorgaanbieders, ouders, kinderen, scholen, kinderopvang in Dordt West, Beweegalliantie en de gemeente.

Uitvoeringsprogramma Dordt West 2024-2026

Randvoorwaarden voor aanpak

• Beschikbaar komen van subsidie voor extra inzet buurtsportcoach voor de uitbreiding van het aantal Nijntje pleinen. • Voldoende capaciteit bij de scholen. • Verbinding maken met sleutelpersonen en gebruik maken van vindplaatsen waar doelgroepen samenkomen. • Beschikbaar komen van middelen voor de aanleg van een groen plein bij een kinderdagverblijf. • Onderzoeken met betrokken ondernemers in hoeverre ondernemers een rol kunnen spelen in het realiseren van de ambities.

Financiën

• Kansrijke Start: voor periode 2024 tot en met 2026 uit het GALA. - Voor 2024 en 2025 is Dordrecht breed €119.351,- beschikbaar. - Voor 2026 is Dordrecht breed €149.123,- beschikbaar. • Stimuleren bewegen jonge kinderen - Voor extra dreumesgroepen in Dordt West is voor 2024 en 2025 €20.000,- beschikbaar (maatwerk door JGZ gefinancierd door de gemeente). - Voor planvorming Groenblauwe pleinen is er vanuit de SPUK Kansrijke Wijk – Stimulans gezonde leefomgeving €25.000,- per jaar voor de periode 2023-2025 beschikbaar. Voor de aanleg wordt nog financiering gezocht. • Gezond gewicht - JOGG: de gemeente stelt per jaar subsidie beschikbaar voor Dordrecht breed. In 2024 gaat het om een bedrag van €123.000,-. - Kinderen op Gezond Gewicht: de gemeente stelt per jaar subsidie beschikbaar voor Dordrecht breed. In 2024 gaat het om een bedrag van €70.000,-.

46

• Gezonde scholen: - Inzet gezonde school adviseur DG&J (regulier gemeente budget/ inwonerbijdrage). - Groenblauwe schoolpleinen basisonderwijs tussen de €36.000,en €46.000,- per school gefinancierd door de gemeente (geborgd t/m 2025, het streven is om dit te verlengen).

Projectdocumenten

• Jaarplan Kansrijke Start 2024 • Sportvisie 2030 • Dynamische schooldag (Beweegalliantie)

Participatie

Hoe goed een aanpak of programma ook is bedacht; het betrekken van ouders, kinderen, andere bewoners en burgerinitiatieven is onmisbaar om een aanpak in de praktijk te laten werken voor de mensen voor wie het bedoeld is. Daarom worden de ervaringen van ouders meegenomen in het programma Kansrijke Start, en kunnen ouders bij de Dreumesgroepen en de Nijntje pleinen zelf aangeven welke zaken zij willen bespreken of oefenen. Scholen weten zelf heel goed wat ze nodig hebben en daarom maken ze zelf een plan om het predicaat “Gezonde School” te krijgen. Kinderparticipatie bij het maken (en aanleggen) van groene schoolpleinen zorgt voor een beter plan en bewustwording bij kinderen en laat kinderen (en instanties) zien dat meedenken en -doen leuk is.

Uitvoeringsprogramma Dordt West 2024-2026

47

5.3 Zorgzame wijken Aanleiding

Vanwege de vergrijzing stijgt het aantal ouderen, ook in de wijken in Dordt West. Het landelijke beleid is erop gericht dat ouderen langer thuis wonen. Dit vanuit de gedachte dat de meeste mensen regie willen houden over hun leven en in hun vertrouwde woning en wijk willen blijven wonen. Daarnaast is de klassieke ouderenzorg in toenemende mate niet langer betaalbaar en uitvoerbaar. Bij het langer thuis wonen gaat het zeker niet alleen om fysieke aanpassingen in woningen en de woonomgeving. Het hebben van sociale contacten, een betekenisvolle rol in de samenleving en het ontplooien van (lichamelijke) activiteiten zijn minstens zo belangrijk voor een langer leven in goede gezondheid. Dit vraagt, ook in Dordt West, om andere manieren om wonen, welzijn en formele- en informele zorg in samenhang te organiseren. Naast specifieke aandacht voor ouderen is er ook extra aandacht voor eenzaamheid en stress vanuit het NPDW. Eenzaamheid, stress en een slechte mentale gezondheid hangen samen en komen vaker voor bij kwetsbare huishoudens, wat ook blijkt uit de cijfers over Dordt West.

Ambitie

• in 2043 ligt het percentage bewoners dat de afgelopen 4 weken stress heeft ervaren in Dordt West onder de 15%, en; • in 2043 zijn in Dordt West (informele) zorg en welzijn zodanig georganiseerd dat alle ouderen en kwetsbaren in Dordt West langer waardig thuis wonen.

Uitvoeringsprogramma Dordt West 2024-2026

Beschrijving van de aanpak

WIJ Dordrecht: in deze pilot van de Leertuin Zorgvernieuwing Drechtsteden hebben lokale maatschappelijke organisaties, de gemeente en VGZ de handen ineengeslagen om eenzaamheid en inactiviteit onder senioren tegen te gaan. In de wijken Crabbehof en Wielwijk zetten buurtbewoners zich vrijwillig in om de sociale samenhang te vergroten en de eenzaamheid te verkleinen in hun woonomgeving. De gedachte is dat inwoners tot samenredzaamheid komen: meer saamhorigheid moet bijdragen aan het verminderen van eenzaamheid en gezondheidsklachten. Vrijwilligers gaan steeds zelfstandiger werken en professionals van de organisaties springen vanuit de achtergrond bij wanneer dat nodig is. Vaak zijn deze vrijwilligers ook (oud-) deelnemers van activiteiten van WIJ Dordrecht. Deze vrijwilligers worden getraind, gecoacht en ondersteund door professionals van diverse organisaties. Deze organisaties kunnen inwoners ook verwijzen naar WIJ Dordrecht wanneer ze problemen rond eenzaamheid en ouderdom signaleren. De gemeente en betrokken organisaties zien in de praktijk positieve effecten op de inwoners. Uit eigen onderzoek van WIJ Dordrecht blijkt ook dat de “positieve gezondheid” van deelnemers toeneemt. Het idee is dat de investering in deze aanpak leidt tot verbetering van kwaliteit van leven van inwoners, en tot besparing van zorgkosten door preventie.

De ambitie vanuit NPDW is om deze aanpak uit te breiden naar Ouden/of Nieuw-Krispijn. Daarnaast is een wens om een vorm van niet geïndiceerde dagbesteding te ontwikkelen en een plek te geven in het verlengde van deze aanpak. Dit sluit goed aan bij de doelstellingen van IZA en GALA. ThuisPLUS flat: Aafje en Trivire passen een beproefde Rotterdamse aanpak toe in 55+ complex Zephyr in Crabbehof. Hierbij ondersteunt een ThuisPLUS coördinator de bewoners om met elkaar activiteiten te organiseren in de gemeenschappelijke ruimte. Daarbij wordt een

48

combinatie gemaakt met preventie en vroegsignalering. In deze aanpak wordt ook de overige zorg in het complex en het sociaal huismeesterschap anders georganiseerd en is er verbinding met het buurtwerk. Als in een later stadium ook andere wijkbewoners betrokken worden ontstaat er meer ruimte voor informele zorg en samenredzaamheid op wijkniveau. Na positieve evaluatie kan het concept worden uitgebreid naar andere complexen van de woningcorporaties.

aanpak Schouders Onder Stress ontwikkeld. Door meer aandacht te geven aan cliënten en alle medewerkers op te leiden in stress sensitief werken, werken alleenstaande ouders echt aan een toekomst met perspectief. Onder deze alleenstaande ouders zijn ook diverse slachtoffers van de toeslagenaffaire. Het stress sensitief werken is een beproefde methodiek waarvan de effectiviteit internationaal is bewezen. Binnen Dordt West willen we dit positieve effect uitbreiden.

Voorkomen en tegengaan stress en eenzaamheid: mentale problematiek, (chronische) ziektes, een beperking en armoede zorgen voor meer stress en vaak ook voor eenzaamheid. Omgekeerd is eenzaamheid slecht voor de (mentale) gezondheid en zorgt het voor stress. Aangezien sociale netwerken van belang zijn voor zelfredzaamheid is het hebben hiervan juist voor kwetsbare huishoudens extra belangrijk. Daarom investeren we in het versterken en uitbreiden van (positieve) netwerken van vooral kwetsbare huishoudens die dat (op dat moment) zelf niet kunnen. “Vangnetwerken” is een beproefde methode waarbij kwetsbare personen onder begeleiding van een professional samen een netwerk vormen dat activiteiten organiseert voor elkaar, maar ook voor de wijk. Ook wordt er gewerkt aan sociale vaardigheden en zelf- en samenredzaamheid. Momenteel zijn er twee vangnetwerken actief in Dordt West, dit wordt geïntensiveerd.

WIJ Dordrecht: • aantoonbare verbetering van kwaliteit van leven en in de besparing van zorgkosten door preventie bij de deelnemende bewoners; • uitbreiding van de huidige aanpak naar Oud- en/of Nieuw-Krispijn, en; • Bij beschikbaar komen van investeringen is een plan van aanpak niet geïndiceerde dagbesteding gereed en gestart in een van de wijken. ThuisPLUS flat: • op basis van een eerste evaluatie van de aanpak in de Zephyr in 2025 wordt een plan van aanpak opgesteld voor de verdere uitrol van het concept in andere seniorencomplexen in de wijken van Dordt West. Voorkomen en tegengaan stress en eenzaamheid: • het uitbreiden van het aantal vangnetwerken en aantal deelnemers in Dordt West waarbij de begeleidende professionals methodisch gecoacht zijn door de ontwikkelaar van de methode. Vanuit de Hogeschool Utrecht wordt tegelijkertijd onderzoek gedaan naar onder andere effectiviteit en borging. Op basis van de uitkomsten wordt een plan van aanpak opgesteld om de aanpak op te schalen in Dordt West en te borgen in de reguliere werkwijze van buurtwerk, en;

Ook zetten we extra in op het voorkomen van stress met de aanpak “Schouders Onder Stress”. Chronische stress kan leiden tot het verlies van overzicht en inzicht waardoor mensen onder stress niet altijd de juiste beslissingen nemen. Daarom investeren we in stress sensitief werken. De gemeente, Stichting Dordrecht Sociaal en de SDD hebben in 2019 een werkwijze ontwikkeld voor alleenstaande ouders. Ondersteund door Nadja Jungmann van Hogeschool Utrecht is de

Uitvoeringsprogramma Dordt West 2024-2026

Beoogd resultaat 2026

49

• het stress sensitief werken is uitgebreid naar alle professionals die in Dordt West actief zijn en klanten met stress ontmoeten om zo de effecten van het handelen te vergroten.

Partners

Bewoners, Aafje, woningcorporaties, Stichting Dordrecht Sociaal, gemeente, PZC, SDD, Hogeschool Utrecht, Verpleging Verzorging Thuis alliantie (VVT-alliantie).

Randvoorwaarden voor aanpak

• Capaciteit bij diverse organisaties in Dordt West om medewerkers op te leiden in stress sensitieve dienstverlening en de ervaring te borgen. • Verdere verkenning van de manier waarop de aanpakken vanuit deze pijler van het NPDW nog verder kunnen aansluiten op mogelijkheden vanuit IZA, GALA en WOZO (Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen). Hierin wordt ook de bijdrage van het sociaal wijkteam in (vernieuwde) aanpakken meegenomen.

Financiën

• WIJ Dordrecht: de huidige aanpak wordt gefinancierd uit de opdracht van Stichting Dordrecht Sociaal en €40.000,- per wijk er jaar door de gemeente. • ThuisPLUS flat: wordt in complex de Zephyr op dit moment gefinancierd door Aafje en Trivire. • Voorkomen en tegengaan stress en eenzaamheid - Voor “Vangnetwerken” is er tussen de €36.000,- en €54.000,- per jaar beschikbaar, (afhankelijk van het aantal netwerken). Op dit moment is er gedeeltelijk dekking gevonden vanuit buurtwerk en Trivire. Aanvullende financiering wordt onderzocht. Het onderzoek en de coaching van medewerkers wordt gefinancierd door de Hogeschool Utrecht.

Uitvoeringsprogramma Dordt West 2024-2026

- “Schouders Onder Stress” wordt in 2024 gefinancierd vanuit Onderzoek en Ontwikkeling vanuit de gemeente. Op de lange termijn is de ambitie om dit te borgen in de reguliere dienstverlening van Dordrecht Sociaal. Voor uitbreiding naar andere organisaties is het streven dat zij deze de kosten zelf dragen, mogelijk moet nog beperkte aanvullende financiering worden gevonden.

Projectdocumenten

• Concept Rapportage WIJ Dordrecht • Projectplan ThuisPLUS flat (nog in aanpassing) • Stress sensitief werken in Dordrecht-Drechtsteden • Handboek Vangnetwerken, Jenny Zwijnenberg

Participatie

Bewonersparticipatie is de kern van het concept van de ThuisPLUS flat. Ouderen bedenken samen wat zij zelf belangrijk vinden, willen doen en daarvoor nodig hebben. Het organiseren van activiteiten doen zij zoveel mogelijk samen. Bij de aanpak Schouders Onder Stress zijn klantervaringen een belangrijk onderdeel. Bij de vangnetwerken is één van de hoofdingrediënten dat deelnemers met elkaar bepalen welke activiteiten ze willen ontplooien en hoe ze dat gaan organiseren. Wel leert de ervaring inmiddels dat zelf- en samenredzaamheid niet betekent dat mensen alles zelf maar moeten uitzoeken. Juist hier is professionele ondersteuning van belang.

50

Daar waar je wieg staat mag niet bepalend zijn voor hoe oud je wordt of van invloed zijn op je gezondheid of bestaanszekerheid. Uitvoeringsprogramma Dordt West 2024-2026

51

5.4 Sterke gemeenschappen Aanleiding

Sociale verbanden zijn onmisbaar voor gezonde mensen en vitale buurten. Bewoners voelen zich meer geborgen als zij elkaar kennen. Er vindt dan meer onderlinge hulp en soms zelfs informele zorg plaats. In buurten met een hoge sociale cohesie organiseren bewoners activiteiten voor en met elkaar en zorgen mensen beter voor hun woonomgeving. In vitale buurten trekken bewoners ook sneller aan de bel als het bijvoorbeeld niet goed gaat met de buren of de leefomgeving en geven zij vanuit vertrouwen in instanties eerder signalen door aan de politie, gemeente en de woningcorporatie. In Dordt West zien we een wisselend beeld: er zijn sterke gemeenschappen in bepaalde buurten, maar in andere buurten is het leven een stuk anoniemer. Verbinding en ontmoeting tussen verschillende groepen is nodig om de sociale cohesie en de organisatiekracht van gemeenschappen in Dordt West te versterken. Een aandachtspunt is dat actieve bewoners aangeven dat veel activiteiten voor en door bewoners op de schouders rusten van een kleine groep ‘super vrijwilligers’, wat kwetsbaar is en soms ook een te grote last. Daarnaast zijn er bewoners die best wat willen doen voor de buurt, maar niet weten hoe dat moet en waar te beginnen. Genoeg aanleidingen voor een investering in de gemeenschappen in Dordt West.

Dit zal op den duur ook bijdragen aan meer vertrouwen van die gemeenschappen in de (lokale) overheid en andere instanties zoals woningcorporaties en de politie.

Ambitie

• in 2043 is in Dordt West de betrokkenheid en verbondenheid met elkaar en de buurt verbeterd, en; • in 2043 is in Dordt West het vertrouwen in de buurt, overheid, instanties en elkaar verbeterd.

Beschrijving van de aanpak

ABCD-methode (‘Asset Based Community Development’): deze aanpak voor participatie van bewoners gaat uit van wat er is aan kennis, interesses, vaardigheden, drijfveren van bewoners en aan mogelijkheden in buurten. Vanuit deze bronnen worden bewoners ondersteund om samen, vanuit eigen kracht, hun leefomgeving vorm te geven en activiteiten te organiseren. Essentieel is dat de agenda van bewoners leidend is. Stichting Dordrecht Sociaal (waaronder buurtwerk) werkt al geruime tijd met deze methode. Daarnaast heeft het Landelijk Samenwerkingsverband Active bewoners (LSA) ervoor gekozen om vanuit landelijke middelen een extra ABCD-werker in te zetten in Oud-Krispijn. Aangezien deze methode goed past bij de opgave om de bewoners en gemeenschappen te versterken, zetten we dit door en intensiveren de aanpak, zodat het gemeengoed wordt bij de reguliere manier van werken bij alle relevante partijen in de buurten van Dordt West. Een andere ambitie is om te kijken hoe de ABCD-methode kan worden ingezet op initiatieven rondom ouders en kinderen, zodat hier de sociale cohesie en organisatiekracht van bewoners versterkt kan worden. Hier wordt de verbinding gemaakt met onder andere het Dordts leerprogramma en met burgerinitiatieven zoals de Dordtse Diamanten en Wij voor de jeugd.

In samenhang hiermee wordt door het Verwey-Jonker Instituut en de Hogeschool Arnhem Nijmegen (HAN) onderzoek gedaan naar

Uitvoeringsprogramma Dordt West 2024-2026

52

gemeenschapsontwikkeling door buurtverbinding in de programma’s “Sterke Buurtverbinders” en “Van Buurten naar Communities”. In een periode van 2,5 jaar gaan de onderzoekers in totaal 33 buurten in Nederland volgen, waarvan 12 intensief. Oud-Krispijn is één van de buurten die zij intensiever volgen, waarbij onderzoekers onder andere open gesprekken aangaan over gemeenschapsontwikkeling met vrijwilligers, professionals en bewoners. Een eerste buurtbezoek heeft plaatsgevonden in oktober 2023. Community building bij de oplevering van vernieuwde of nieuwe wooncomplexen: Trivire zet in alle nieuwbouwcomplexen een community builder in. Nieuwbouwcomplexen worden immers op één moment betrokken door een (grotendeels) nieuwe groep bewoners die elkaar niet kennen. De community builder verbindt de nieuwe bewoners met elkaar en de buurt en ondersteunt hen om samen activiteiten te organiseren die bijdragen aan de sociale cohesie en de leefbaarheid. Deze aanpak wordt in 2024 uitgevoerd in de Charlotte de Bourbonstraat (Nieuw-Krispijn) en in 2026 aan de Troelstaweg Oost (Crabbehof) en bij de Isaac da Costa straat (Oud-Krispijn). Programma Inclusieve stad: het doel van dit programma is een toegankelijke stad met een inclusieve gemeenschap waar iedereen zich thuis, erkend en verbonden voelt. Waar diversiteit wordt omarmd en sprake is van gelijkwaardige behandeling en kansen.

Het NPDW heeft binnen dit programma geïnvesteerd in twee extra interventies voor de wijkbewoners van Dordt West. • Een gezamenlijke programmering op het gebied van vieren en herdenken die aansluit bij de behoefte van de wijk en die depolariserend werkt. Dit draagt bij aan een meer samenredzame gemeenschap, meer betrokkenheid bij elkaar en bij de buurt en meer vertrouwen in de buurt, instanties, de overheid en elkaar.

Uitvoeringsprogramma Dordt West 2024-2026

53

• Activiteiten die bijdragen aan het vergroten van de weerbaarheid van vrouwen met een cultureel diverse of migratieachtergrond. Deze activiteiten komen voort uit de wensen van vrouwen zelf en worden met hen samen georganiseerd. Uit de gesprekken is bijvoorbeeld gebleken dat er behoefte is aan sportactiviteiten voor vrouwen. De focus ligt op activiteiten van preventieve aard die bijdragen aan veerkracht en weerbaarheid ten behoeve van sociale stabiliteit. Daarbij geldt: ‘als je in vrouwen investeert, investeer je in de gemeenschap’. Het vergroten van de weerbaarheid van vrouwen draagt immers bij aan een stabiele gezinssituatie, positieve familierelaties en een sterke ouderbetrokkenheid. Vrouwen worden hiermee rolmodellen voor anderen. Daarnaast draagt het indirect ook bij aan het vergroten van de veerkracht en weerbaarheid van jongeren.

Programma Inclusieve stad: • samen met diverse gemeenschappen uit de wijken wordt een passende herdenking/viering georganiseerd van de afschaffing van de slavernij, en; • samen met meerdere groepen vrouwen met een cultureel diverse of migratieachtergrond is besproken welke activiteiten zij willen organiseren om hun weerbaarheid te versterken. Een passend aanbod is opgezet en wordt goed bezocht en gewaardeerd door de deelnemende vrouwen. We onderzoeken hoe we dit kunnen opschalen door vrouwen die dat willen op te leiden en een dragende rol te geven.

Beoogd resultaat 2026

Randvoorwaarden voor aanpak

ABCD-methode: • alle instanties in de wijk die met actieve bewoners(groepen) werken gebruiken de ABCD-methode en dit wordt positief gewaardeerd door betrokken bewoners; • inhoudelijke resultaten daarvan worden door de bewoners bepaald en gewaardeerd, aangezien dat inherent is aan de methode; • er is verbinding gelegd met ouder- en kinderparticipatie die wordt geïnitieerd vanuit de pijler leren & ontwikkelen, en; • op basis van de tussenevaluatie van “Sterke buurtverbinders” bespreken we met bewoners en wijkorganisaties welke keerpunten en kansen we kunnen toepassen in Dordt West. Community building in nieuwbouwcomplexen: de nieuwe bewoners in de nieuwbouwcomplexen aan de Charlotte de Bourbonstraat en de Troelstraweg Oost, kennen elkaar en organiseren samen activiteiten die zij leuk en waardevol vinden.

Uitvoeringsprogramma Dordt West 2024-2026

Partners Bewoners, Stichting Dordrecht Sociaal (waaronder buurtwerk), woningcorporaties, gemeente, LSA, het Verwey-Jonker Instituut en HAN.

• Ideeën van bewoners worden serieus genomen. • De organisaties (en budgetten) bewegen meer mee met waar de energie zit bij bewoners en informele initiatieven.

Financiën

• Inzet community builders in (ver)nieuwbouwprojecten van Trivire: bekostigd door Trivire. • LSA: extra buurtwerker in Krispijn wordt door LSA gefinancierd (zelfstandig initiatief LSA). • ABCD-methode wordt door buurtwerk ingezet vanuit de bestaande opdracht. • SPUK Kansrijke Wijk - SZW middelen veerkracht en weerbaarheid - Voor programmering inclusief vieren/ herdenken is €40.375,- per jaar beschikbaar voor de periode 2023-2025. - Voor weerbare vrouwen is €40.375,- per jaar beschikbaar voor de periode 2023-2025.

54

Projectdocumenten

• ABCD-methodiek en community building in nieuwbouw: interne projectdocumenten buurtwerk en Trivire • Programma’s Sterke Buurtverbinders en Van Buurten naar Communities - Verwey-Jonker Instituut en de HAN • Uitvoeringsprogramma Inclusieve Stad – gemeente Dordrecht

Participatie

Alle aanpakken uit deze paragraaf zijn in feite een vorm van bewonersparticipatie. De ABCD-methode gaat uit van wat er is aan kennis, interesses, vaardigheden, drijfveren van bewoners en aan mogelijkheden in buurten. Bewoners organiseren samen, vanuit eigen kracht, activiteiten die zij zelf belangrijk vinden. Laagdrempelige en flexibele budgetten zijn hierbij nodig en een wens die we bij de totstandkoming van dit uitvoeringsprogramma al van bewoners hebben meegekregen. Inclusief vieren en herdenken kan en zal alleen met de inbreng van verschillende groepen bewoners worden vormgegeven. En ook bij het versterken van de weerbaarheid van vrouwen met een migratieachtergrond zijn de thema’s en de activiteiten die de vrouwen zelf aandragen leidend.

Uitvoeringsprogramma Dordt West 2024-2026

55

6. Leren en ontwikkelen

Opgroeien in kansarme wijk heeft een aanzienlijk effect op onderwijsprestaties en het zicht op een mooie baan met voldoende inkomen. Alle Dordtse kinderen en jongeren verdienen een glansrijke toekomst met gelijke kansen in het onderwijs. Om kinderen het maximale uit hun schoolcarrière te laten halen moeten de condities thuis, in de wijk en op school voldoende zijn en liever nog goed.

Uitvoeringsprogramma Dordt West 2024-2026

56

Uit de cijfers blijkt dat er in Dordt West nog veel mogelijkheden liggen om dit te verbeteren. Kinderen hebben hier bijvoorbeeld vaker een onderwijsachterstand en het percentage jongvolwassenen zonder startkwalificatie is hier gemiddeld gezien hoger in vergelijking met de rest van Dordrecht. In deze pijler staat het bevorderen van kansengelijkheid centraal en draait het erom dat inwoners van Dordt West zich optimaal kunnen blijven ontwikkelen. Onze inzet is er dan ook op gericht dat we meer kinderen en jongeren in staat stellen hun talenten te ontwikkelen, zodat alle kinderen kansrijk opgroeien. Scholen hebben hierbij niet enkel een onderwijsfunctie, maar ook een “wijkfunctie”. Het is een plek waar bewoners elkaar ontmoeten en een locatie om ouders/ verzorgers te kunnen betrekken bij het leren en ontwikkelen van hun kind zodat we schoolverzuim en schooluitval zo veel mogelijk voorkomen. Dit alles vraagt om een stabiele thuissituatie. Het betrekken van ouders/verzorgers dient tweeledig te zijn; zowel gericht op het leren en ontwikkelen van de ouders/verzorgers zelf, als op het leren en ontwikkelen van hun kind. Dit is met elkaar verweven doordat ouders een voorbeeldfunctie vervullen en pas een kind iets kunnen leren indien zij dit zelf beheersen. Ouderbetrokkenheid is dan ook een belangrijke voorwaarde bij de meeste inspanningen en doelstellingen voor 2026.

In de onderstaande paragrafen geven we eerst de inspanningen voor het jonge kind weer (6.1). Vervolgens benoemen we de inspanningen binnen het primair- en voortgezet onderwijs, waarin zowel aandacht is voor extra aanbod als het voorkomen van schoolverzuim (6.2 t/m 6.5). Tenslotte gaan we in op vervolgopleidingen en de toeleiding naar de arbeidsmarkt (6.6). De doorlopende leerlijn loopt als een rode draad door alle inspanningen binnen deze pijler:

Uitvoeringsprogramma Dordt West 2024-2026

• van voorschoolse educatie (VE) naar primair onderwijs (PO); • van primair onderwijs naar voortgezet onderwijs (VO); • van voortgezet onderwijs naar vervolgonderwijs, en; • van vervolgonderwijs naar de arbeidsmarkt. Ook binnen deze pijler geldt dat er inspanningen zijn die we op de dezelfde manier continueren, die we uitbreiden of die nieuw zijn. Wat continueren we? • Brede School Academie (BSA) • Inzet bibliotheek • Internationale Schakelkklassen (ISK) • Dordts Leerprogramma (DLP) • Zorg Onderwijs en Werk Netwerk (ZOW-netwerk) • Programma Glansrijke Toekomst • Maatschappelijke DienstTijd (MDT) Wat is er nieuw of wordt uitgebreid? • Ontwikkeling jonge kind • Zomerbeleid • Expertgroep taal • Schoolpsycholoog • Warme overdracht • Brugfunctionaris • Extra Leerplicht consulenten • AanDeBak-garantie • Versterken doorlopende leerlijn • Meer betrekken van het regionaal bedrijfsleven

57

6.1 Ontwikkeling jonge kind Aanleiding

In Dordt West zijn de uitdagingen op het gebied van onderwijs en educatie groot. Al op jonge leeftijd zijn er onderwijsachterstanden die vaak samenhangen met een beperkte kennis van de Nederlandse taal. Nederlands is doorgaans niet de thuistaal waardoor de taalbeheersing achterblijft. Bij veel kinderen heeft dit negatieve gevolgen voor de algehele ontwikkeling. Ook weten we dat veel van deze gezinnen meer ondersteuning kunnen gebruiken in vergelijking met gezinnen buiten Dordt West, doordat er gemiddeld gezien vaker sprake is van zwaardere en/of gestapelde problematiek. In Dordt West wonen ook relatief veel gezinnen van wie hun peuter een VE-indicatie krijgt. Dat wil zeggen dat het kind geplaats kan worden op een kinderdagverblijf waar hij of zij extra begeleiding krijgt in de ontwikkeling van taal, rekenen, motorische- en/ of de sociaalemotionele ontwikkeling. De indicatoren waar deze indicatie mee samenhangt, komen vaker voor in Dordt West dan in andere wijken in Dordrecht. In 2022 kregen in Dordrecht ruim 400 kinderen een VEindicatie, waarvan er 168 in het focusgebied Dordt West wonen (41% van het totaal). Dat terwijl in Dordt West 22% van het totaal aantal inwoners van de gemeente Dordrecht woont.

Ambitie

• alle peuters in Dordt West met een VE-indicatie nemen in 2043 deel aan voorschoolse educatie; • minimaal 75% van de peuters gaat in 2043 zonder taalachterstand naar de basisschool, en; • de onderwijsdeelname van kinderen in Dordt West is in 2043 gelijk aan het gemiddelde van Dordrecht.

Uitvoeringsprogramma Dordt West 2024-2026

Beschrijving van de aanpak

De komende jaren investeren we extra in de ontwikkeling van jonge kinderen. We bereiken gezinnen op een breed scala aan leefbaarheidsonderwerpen, toegepast op hun kind. Het doel is een betere start voor iedere baby, dreumes, peuter en kleuter. Tegelijkertijd hopen we dat andere gezinsleden ook profiteren van de interventies. Door het bieden van een gevarieerd ondersteuningsaanbod worden kinderen (ook met een rugzakje) en hun ouders eerder bereikt en blijvend ondersteund tot en met de eerste fase op de basisschool. Dit draagt bij aan een goede start op de basisschool zonder taal- of ontwikkelingsachterstand en ouders die hun kind weten te ondersteunen in zijn of haar ontwikkeling. Er gaat extra aandacht naar de kinderopvang als vindplaats én als middel om ontwikkelachterstanden actief in te halen met een speciaal daarvoor ontworpen programma. We zetten in op inspanningen waarmee we de voorschoolse en vroegschoolse periode optimaliseren, zodat ieder kind zich zo goed mogelijk ontwikkelt in de eerste levensjaren en daarmee een goede start maakt in zijn of haar schoolloopbaan. Het uitgangspunt is dat we zo vroeg mogelijk willen beginnen met het voorkomen (of inlopen) van achterstanden.

Onderdelen van de aanpak zijn: • de gemeente biedt ouders de mogelijkheid hun kind vanaf 2 jaar VE te laten volgen voor 8 uur per week en vanaf 2,5-jarige leeftijd vergoedt de gemeente 16 uur VE voor doelgroepkinderen; • versterking van de doorgaande lijn door het opzetten van een werkgroep kinderopvang en primair onderwijs, waaraan kinderopvangpartners en onderwijspartners deelnemen, en; • opzetten van een passende kinderopvang, om zo te kunnen inspelen op de behoeftes van kinderen met een andere zorgvraag.

58

Beoogd resultaat 2026

• alle kinderopvanglocaties, peuterspeelzalen en basisscholen in Dordt West bieden structureel het programma VE thuis aan zodat het bereik wordt vergroot, ouders hun kind beter kunnen ondersteunen en er thuis spelenderwijs doorgeleerd kan worden; • in 2026 is er een uitbreiding van het ondersteuningsaanbod op een aantal BSO’s, dat aansluit op het aanbod van de VE om de continuïteit van de ondersteuning voor kinderen (en hun ouders) zoveel mogelijk te behouden; • in 2026 zijn de prenatale en baby-fase opgenomen in de doorlopende lijn voor een kansrijke start en is de brug tussen de inspanningen in deze fase en de inspanningen binnen de VE versterkt. Hierdoor zijn kwetsbare gezinnen sneller in beeld, blijven zij in beeld en kan het ondersteuningsaanbod zoveel mogelijk in een doorlopende lijn worden aangeboden, en; • in 2026 is de rol van de bibliotheek in het ondersteuningsaanbod voor het jonge kind opgenomen in de doorlopende lijn, kennen de partners het aanbod en bereikt het aanbod de ouders (en hun kinderen) beter.

Partners

Verloskundigen (praktijken), het consultatiebureau, de kinderopvang, het Wijkteam, bibliotheek, JongJGZ, onderwijsinstellingen, gemeente en DG&J.

Randvoorwaarden voor aanpak

• Borging van afspraken binnen organisaties en tussen organisaties, door middel van het gezamenlijke hogere doel creëren we een gezamenlijke verantwoordelijkheid en streven we een aanspreekcultuur na. • De VE berust op een vrijwillige deelname, een aantrekkelijk aanbod voor ouders/ verzorgers is van belang.

Uitvoeringsprogramma Dordt West 2024-2026

• Het inzetten van interventies om de kansen op een goede start te vergroten begint niet in de peuterfase, maar in de prenatale en de daaropvolgende babyfase. In deze fasen is er een ondersteuningsaanbod voor de toekomstige jonge moeder en/ of vader. Dit is benoemd in hoofdstuk 5 “Gezond en samen leven”. Het is van belang dat interventies gericht op oudere kinderen daar goed op aansluiten.

Financiën (hoogte bedrag en waarvoor)

• SPUK Kansrijke Wijk – Ontwikkeling jonge kind - voor 2023 is €405.875,- beschikbaar. - voor 2024 is €1.217.659,- beschikbaar. - voor 2025 is €1.217.659,- beschikbaar.

Projectdocumenten

• Jaarplan Dordtse Onderwijsvisie 0-12 jaar 2020-2023 • Aanvraag SPUK – Kansrijke Wijk

Participatie

Informele sleutelpersonen uit de wijken zelf zijn, naast de medewerkers op scholen en aanbieders van voorschoolse educatie, onmisbaar om ervoor te zorgen dat het aanbod ook de ouders/ verzorgers in de wijken bereikt voor wie het bedoeld is. We betrekken hen daarom bij de aanpak. Niet alleen om (netwerken van) ouders/ verzorgers te bereiken, maar ook om vanuit ervaringsdeskundigheid te adviseren waar kansen en belemmeringen zitten bij de ouders/ verzorgers om te werken aan een goede educatie voor de jong(st)e kinderen. Zo kunnen we in de loop van de tijd het aanbod verbeteren en dit samen met verschillende educatie organisaties uit de wijken opzetten.

59

Onze inzet is er op gericht dat we meer kinderen en jongeren in staat stellen hun talenten te ontwikkelen.

Uitvoeringsprogramma Dordt West 2024-2026

60

6.2 Zomerbeleid Aanleiding

In de wijken van Dordt West is het risico op ontwikkelingsachterstanden en daarmee kansenongelijkheid groot. Voor het vergroten van de kansengelijkheid is het belangrijk dat kinderen in Dordt West ook gedurende de zomervakantie naar een veilige plek kunnen om zich te blijven ontwikkelen. Een leuke en zinvolle zomer staat centraal en niet extra onderwijsaanbod. Onderwijs bieden we aan onder schooltijd en eventueel middels verlengde schooltijd, maar niet in de vakantie. Tijdens de zomer is er meer ruimte om op speelse wijze te leren en ontwikkelen.

Ambitie

• in 2043 behalen alle reguliere basisschoolleerlingen in Dordt West de streefdoelen (1S) op rekenen en taal.

Beschrijving van de aanpak

Al jaren heeft Dordrecht een zomerschool voor kinderen van 4 tot en met 12 jaar. Naast de zomerschool zijn er allerlei zomeractiviteiten in de stad, onder andere vanuit verschillende kinderopvangorganisaties. Over het algemeen wordt het aanbod georganiseerd om kinderen een zinvolle en nuttige invulling te geven van hun zomervakantie. We willen ervoor zorgen dat alle kinderen en jongeren in Dordrecht tijdens de zomervakantie naar een veilige plek kunnen, waar zij houvast hebben aan structuur en zich verder kunnen ontwikkelen. Het kan ook meerwaarde bieden bij het tegengaan van onderwijsachterstanden, maar hiervoor is wel een specifieke aanpak noodzakelijk. Zo kan de zomerschool bijvoorbeeld een rol spelen in het voorkomen van het dalen van het taalniveau tijdens de

Uitvoeringsprogramma Dordt West 2024-2026

vakantieperiode doordat kinderen contact hebben met medewerkers en leeftijdgenoten die in het Nederlands communiceren. Zeker voor kinderen waar thuis een andere taal wordt gesproken kan dit een meerwaarde hebben voor het behalen van het gewenste niveau aan het einde van het schooljaar. Tegelijkertijd is op dit moment niet al het aanbod goed op elkaar afgestemd en bekend bij de doelgroep. Een inventarisatie van het aanbod is dan ook nodig voor het vormen van samenhangend zomerbeleid. Zo is er op dit moment is geen specifiek zomeraanbod voor kinderen van 0-4 jaar en jongeren ouder dan 12. Ook deze leeftijdsgroepen willen we meenemen in het zomeraanbod.

Beoogd resultaat 2026

• de doelgroep van de Zomerschool Dordrecht wordt uitgebreid naar kleuters; • er is inzichtelijk gemaakt welk aanbod op dit moment aanwezig is voor kinderen van 0 tot en met 18 jaar en vanuit daar zijn er concrete plannen uitgerold om een zo passend mogelijk aanbod te generen; • we stellen met elkaar heldere doelen en ambities ten aanzien van het zomeraanbod, waarin we de huidige programma’s en aanbieders hanteren als uitgangspunt. Na een eerste inventarisatie moet duidelijk zijn wat er nog mist om tot een dekkend zomeraanbod te komen voor kinderen van 0 tot en met 18 jaar en hun ouders om de doelen en ambities te behalen, en; • we motiveren jongeren om in het kader van hun maatschappelijke diensttijd een bijdrage te leveren aan het organiseren van activiteiten in de zomer voor jongeren van hun eigen leeftijd en voor jongere kinderen.

61

Partners

Onderwijs, Zomerschool Dordrecht, kinderopvang, gemeente en Stichting Dordrecht Sociaal.

Randvoorwaarden voor aanpak

• Het aanbod moet beschikbaar zijn voor alle kinderen en jongeren, waarmee niet gezegd wordt dat alle kinderen en jongeren moeten meedoen. • Er moeten voldoende locaties beschikbaar zijn in de wijken voor de (uitbreiding van de) activiteiten van het zomerbeleid en bij voorkeur locaties waar ook jongere kinderen zelfstandig naartoe kunnen.

Financiën

• Subsidie Zomerschool Dordrecht is Dordrecht breed voor 2024 €170.000,-.

Projectdocumenten

• Jaarplan Dordtse Onderwijsvisie 0-12 jaar 2020-2030

Participatie

Ouders en kinderen wordt gevraagd welke aan welke activiteiten zij graag zouden deelnemen in de zomer. Hier wordt het aanbod van de zomerschool op afgestemd. Jongeren wordt gevraagd om vanuit hun maatschappelijke diensttijd een bijdrage te leveren aan het organiseren van diverse activiteiten in de zomer.