2.4 2024.10.22 Notulen Dordtse Dinsdag - Vergaderzaal 3 - concept.pdf

Is de wethouder van op de hoogte dat de ondernemers juist aangegeven hebben aan het mbo dat er minder opleidingen moeten komen, dus dat die diversiteit juist kleiner moet worden en dat ze moeten stoppen met een opleiding voor timmermannen en linkshandigen en rechtshandigen hamer, omdat die diversiteit zoveel onduidelijkheid geeft, dat het zo lastig is voor bedrijven om daarin een goede stageplek te creëren. Dus ik snap die motie Uitbreiding niet en dat was ook voor mij een vraag aan de fractie, hoe komt die aan het feit van een uitbreiding? Ik denk dat het eerder een inperking is en de diversiteit verkleinen om het voor het bedrijfsleven makkelijker te maken. Kent de wethouder dat symptoom? De voorzitter: Heldere vraag. Kunt u dat nog een keer herhalen? De heer Gorter: Ja hoor. De voorzitter: Nee, de wethouder die ... De heer Gorter: We hebben nog een half uur, dus dat moet kunnen. Mevrouw Van Benschop: Zeker. Dat was wat ik net bedoelde toen ik probeerde toe te lichten dat Da Vinci juist heel nauw in contact staat met het bedrijfsleven.

Dat is echt een beweging die ze de afgelopen twee jaar stevig hebben ingezet en die heeft ertoe geleid dat er minder opleidingen zijn, precies om de reden die net door de heer Gorter genoemd worden, dat die diversiteit en opleidingen zo specialistisch werden, dat het eigenlijk niet meer goed toepasbaar was op dat wat de arbeidsmarkt vroeg en wat bedrijven vroegen. Dat heeft ertoe geleid dat er minder opleidingen zijn, dat is de kwaliteit van de opleidingen ten goede gekomen, want dat betekent namelijk dat je gewoon meer capaciteit van docenten hebt per opleiding en dat die klassen beter gevuld zijn en aan de andere kant heeft dat ook ruimte opgeleverd, letterlijk fysieke ruimte,

21

omdat daarmee gewoon minder theorie lokalen nodig waren. Dus die uitbreiding, daar sluit ik me helemaal aan bij wat de heer Gorter net zei, die is gewoon niet nodig. Als het gaat om het ROC, als het gaat om die andere opleidingen die ik net noemde, dus bijvoorbeeld bouwmensen en de beroepentuin, die hebben nu allebei tijdelijke locaties en die zou je wel graag een meer langdurige locatie willen bieden en als dat op het Leerpark kan, waar het nu wel naar uitziet dat dat in ieder geval een mogelijkheid is, dan zou dat natuurlijk hartstikke mooi zijn. De voorzitter: Helder. Dan zit ik om mij heen te kijken. Ik zie de meeste mensen gewoon even op een iPadje te kijken, dus ik vermoed dat er niet een fantastische inbreng nog gaat komen. Nee, ik zie iedereen dit beamen. Dan stel ik als volgt voor dat wij dit vervolgen in de begrotingsbehandeling op 5 november. En dan wil ik u hartelijk bedanken. Ik ga ervan uit dat de jarige wethouder iets lekkers voor u klaar heeft staan buiten in de gang, dus daar kunnen we een half uur van genieten en dan zie ik u weer om 21.00 uur. 4. Vaststellen Begroting 2025 - Groen, Duurzaam en Ruimtelijk Dordrecht Raadsvoorstel Voorzitter: De heer Van der Spoel Commissiegriffier: De heer Boogaard Verslag: NotuBiz Aanwezig: Dhr. Aarden (Partij voor de Dieren) Dhr. Ayverdie (DENK) Dhr. Bootsman (GroenLinks) Dhr. Damen (PvdA) Mevr. Van Engelen (GroenLinks) Dhr.

Gorter (Op Ons Eiland) Mevr. De Groot (Beter Voor Dordt) Dhr. Hartmeijer (SP) Mevr. Van Herwijnen (Partij voor de Dieren) Mevr. Jager (Beter voor Dordt) Mevr. Kruger (GroenLinks) Dhr. Kuhlmann (VVD) Dhr. Laban ((CU/SGP)) Dhr. Noldus (VVD) Dhr. Oostenrijk (CDA) Dhr. Schalken-den Hartog (Beter Voor Dordt) Dhr. Stam (Fractie van Waardhuizen) Mevr. Striebeck (VSP) Dhr. De Vries (VSP) Portefeuillehouder: Wethouder T. de Jonge.

22

De voorzitter: Het is precies weer 21.00 uur en we gaan beginnen. Dan wachten we op onze sterspeler die gaat zitten. Kijk, en voordat we gaan beginnen maken we weer eventjes is voor de notulen een rondje en dan beginnen we weer aan de linkerzijde, zodat jullie even voor kunnen stellen en dan daarna licht ik het even toe wat we vanavond gaan doen. Gaat uw gang. Mevrouw De Jonge: Tanja de Jonge, wethouder. De heer Aarden: Tristan Aarden, Partij voor de Dieren. Mevrouw Van Herwijnen: Irma van Herwijnen, Partij voor de Dieren. De heer Hartmeijer: Raymond Hartmeijer, SP. De heer De Vries: André de Vries, VSP. Mevrouw Striebeck: Bernadette Striebeck, VSP. De heer Gorter: Wouter Gorter, Op Ons Eiland. Mevrouw Kruger: Kitty Kruger, GroenLinks Dordrecht. De heer Bootsman: Nick Bootsman, GroenLinks Dordrecht. Mevrouw Van Engelen: Yara van Engelen, GroenLinks Dordrecht. De heer Ayverdie: Emin Ayverdie, DENK Dordrecht. De heer Schalken-den Hartog: David Schalken, Beter Voor Dordt. Mevrouw De Groot: Megan de Groot, Beter voor Dordt. Mevrouw Jager: Ineke Jager, Beter voor Dordt. De heer Laban: Vincent Laban, ChristenUnie/SGP De heer Stam: Marco Stam, Fractie van Waardhuizen. De heer Kuhlmann: Alexander Kuhlmann, Dordtse VVD. De heer Noldus: Robin Noldus, Dordtse VVD. De heer Oostenrijk: Theo Oostenrijk, CDA Dordrecht. De heer Boogaard: André Boogaard, commissiegriffier.

De voorzitter: En mijn naam is Wouter van der Spoel, uw voorzitter vanavond. 5 november komen wij met de gemeenteraad bijeen en dan gaan we de begroting

23

bespreken en daarom hebben jullie als commissie nu allerlei vragen en concept moties mogen indienen en in deze sessie, wat gaat over Groen, Duurzaam en Ruimtelijk hebben ze de beste wethouder ingevlogen, die kan alles behandelen vanavond. Dus zij zal al uw vragen beantwoorden. Maar het is vooral de bedoeling dat jullie ook met elkaar in debat gaan. Want het is een oordeelsvormende sessie en ik ga als eerste de mensen het woord geven die vragen hebben ingediend of een concept motie. Ik zie dat de heer Stam er ook is, u heeft in de voorgaande sessie wel wat gemist, want toen hadden we ook uw motie besproken, dus kijk dat nog even terug, even als tip tussendoor. Dan ga ik nu even kijken, de meeste vragen zijn ingediend door GroenLinks en VVD, zie ik. Ik moet als voorzitter al neutraal zijn, dus dan gaan we voor GroenLinks, jullie mogen aftrappen vanavond. Ik zal de vragen niet voorlezen dit keer, dan heeft u wat meer ruimte om de vragen toe te lichten die u heeft gesteld aan het college. Gaat uw gang en ik wil de andere partijen vooral zeggen, breek vooral in via de voorzitter, als u het debat wil aangaan en bent u met meer dan één persoon van uw partij? We hebben een uur de tijd en ik zal er op letten dat we niet te ver uitlopen, maar pak gewoon het woord. Ook als u met één, twee of in dit geval van Beter Voor Dordt, drie zit. En ik zie een vraag van de heer Kuhlmann.

De heer Kuhlmann: Voorzitter, ordervoorstel is het. Het is misschien goed als iedereen op die motie ook kan reageren. Is het niet aardig als de motie als eerste even wordt toegelicht, dan is iedereen in staat om daar goed op te reageren? De voorzitter: Ik vind, ik kijk even rond. Dat mag uiteraard, net had ik het andersom gedaan omdat dat niet anders kon. De heer Stam, wilt u de motie toelichten aan de commissieleden? De heer Stam: Jazeker, dank u wel, voorzitter. Wij zijn tot deze motie gekomen omdat we eigenlijk een beetje zat zijn hoe het nu gaat met nascheiding. De stad die barst van de bakken, zakken, bakken, alles ligt er naast. Wij willen gewoon eens kijken hoe dat een aantal jaren gaat, als je dat met nascheiding gaat doen. Dus zo weinig mogelijk bakken voor je deur, betekent wat meer ruimte. Voor zover we weten maakt het bij HVC niet zo gek veel uit of ze nou geel, groen, oranje, paars apart moeten legen of ze doen gewoon een grijze en een groene en wordt eigenlijk versterkt door het idee dat, ik was laatst op een vakantiepark op visite, en dan mag gewoon alles bij elkaar gegooid worden, wordt gewoon in één keer opgehaald. Dus denk ik bij mezelf, waarom doen wij al die moeite terwijl het ook achteraf kan? En dat is eigenlijk de basis geweest. Ik heb twee vormen van deze motie. Deze is wat heel cru van gewoon nascheiding.

We hebben nog even nagedacht van misschien moeten we iets anders instellen, maar dat hoor ik wel in de discussie van misschien moeten we de voor- en nadelen van voor- en nascheiding tegen elkaar op laten zetten en dan te kijken wat beste is en kijken hoe de gemeenteraad overdenkt om gewoon eens over te stappen op nascheiding. Dat is eigenlijk redelijk lang de uitleg van de motie. De voorzitter: Helemaal helder. Dank u wel, de heer stam. Dan zie ik daar gelijk een reactie op van de heer Hartmeijer. Gaat uw gang, SP.

24

De heer Hartmeijer: Bij interruptie. Een vraag aan de heer Stam. We verzamelen nu wel plastic apart in. College zegt ook, we komen in flats met bakken voor plastic. Ziet de heer Stam wel meer waarde in sec plastic apart verzamelen of waarom juist niet? De voorzitter: De heer Stam, gaat uw gang. De heer Stam: Dank u wel, voorzitter. Nee, ik zie niet meerwaarde de laatste tijd niet meer. Ik was ook wel voorstander op moment dat ze het hadden ingevoerd, maar als je gewoon gaat kijken wat voor, plat gezegd, klerezooi het is in sommige straten met die plastic zakken aan palen of nu oranje bakken in straten, ben ik eigenlijk een beetje omgedraaid en heb gedacht, waarom moet je dat op deze manier doen, terwijl het tot zoveel klerezooi leidt. De voorzitter: Dat was een antwoord, mooi Dordts. Ik zie een vraag van de Partij voor de Dieren, gaat uw gang. Mevrouw Van Herwijnen: Dank u wel. In hoeverre wil de heer Stam dan overgaan tot nascheiding? Is het gewoon één grote grijze bak voor glas, plastic, restafval, textiel, de hele reutemeteut. Dat je gewoon één bak hebt en helemaal geen scheiding meer hebt? De voorzitter: De heer Stam. De heer Stam: Nee voorzitter, die gaat wel wat erg ver. Ik ben wel voorstander van de grijze bakken en de groene bak. Ik snap best wel dat we groen apart moeten inzamelen, dat dat een hele ander opruimmethodiek is bij HVC.

Maar de techniek laat het toe om glas en plastic gewoon op goede manier te scheiden uit de afval. Dus wat mij betreft moeten we gewoon kijken, enerzijds wat de voor- en nadelen zijn, anderzijds wat kostenplaatje is en dan de afweging proberen te maken om het op een andere manier te gaan vorm geven. De voorzitter: Eerst mevrouw Jager, dan de heer Oostenrijk. Mevrouw Jager: Dank u wel. Ik hoor u zeggen, glas en anderen zijn heel goed na te scheiden. We zijn als eerste begonnen met glas scheiden van het overige afval en wij zijn ook voorstander van dat het wel zo moet blijven, dat het glas in elk geval apart gaat. Want als je het glas weer bij het gewone afval krijgt, ik weet dat de mensen die ermee moesten werken ontzettend blij waren dat het apart gescheiden ging worden, omdat er echt ongelukken gebeuren als die glasdingen die in hun zak zaten, gewoon in die grote machines kwamen in die vuilniswagens, menig oog gesneuveld. Dus ik heb het idee dat ze het glas toch beter apart zouden kunnen houden. De voorzitter: De heer Stam. De heer Stam: Je ziet natuurlijk bij grote winkelcentra heel grote glasbakken, dus als mensen daar gebruik van maken, maar wat graag. Maar ook mijn constatering is op dit vlak dat mensen gewoon heel onvoorspelbaar zijn en eigenlijk alles maar in bakken gooien waar ze niet meer dan tien meter voor hoeven te lopen.

Dus je zou nogmaals eens moeten vragen bij HVC, wat zou het betekenen als je eventueel ook nog restanten

25

glas die niet in de glasbakken bij winkelcentra of afvalbakken wordt gestort of dat op een goede manier te scheiden is? Het gaat mij erom dat we van die vier, vijf bakken voor de deuren kwijt zijn, over we die plastic zakken niet meer hebben hangen en op een andere manier gaan inzamelen. De voorzitter: Dank u wel, de heer Stam. Ik zag een hand van de heer Oostenrijk, CDA. Gaat uw gang. De heer Oostenrijk: Voorzitter, eerst maar even de vraag aan de heer Stam. Hij wil overschakelen naar nascheiding. Geldt dat in absolute zin? Ik kijk even naar gestapelde bouwappartementen, flatwoningen. Hoe gaat hij dat daar regelen? De voorzitter: Dank u wel voor de vraag. Gaat uw gang, de heer Stam. De heer Stam: Dank u wel, voorzitter. Volgens mij is dat nu juist een vraag waar het antwoord moet komen van HVC en de wethouder. Je hebt natuurlijk al gescheiden afvalsysteem in flatgebouwen. Er is ooit sprake geweest bij de Stadswerven, waar u dan woont, daar centraal op het plein bij de brug een grote afsluitput zou komen waar het afval naar toe zou gaan. Zijn we ook van afgestapt. Dus er zijn wel mogelijkheden om op een andere manier met het afval om te gaan.

En misschien is dat ook wel een oplossing of een idee om gewoon per wijk te gaan bekijken welke wijk is het nou realistischer om die nascheiding toe te passen? Dus ik snap uw vraag, maar volgens mij moet die op basis van onderzoek naar voren komen. De voorzitter: Dank u wel. Gaan we naar de heer Damen en daarna de heer Gorter. De heer Damen: Voorzitter, ik heb het genot om tegenover een glasbak te wonen, maar ik constateer dat, nog steeds één, maar hij is af en toe vol, maar dat gaat fantastisch daar is eigenlijk helemaal geen probleem mee. Dus dat zou ik absoluut aanraden om dat te laten. Hetzelfde geldt overigens voor kleding. Wat betreft de overige afval, ik kan mij voorstellen dat je een experiment doet. Maar als daar de HVC een aparte productielijn, kun je niet zeggen, maar verwerkingslijn zou moeten starten, dan weet ik niet of dat werkt. Dus misschien kunnen we ons licht opsteken gewoon bij gemeenten die de nascheiding doen met plastic en gewoon afval en dan daarvan verstandige conclusies trekken? De voorzitter: Dank u wel. Ik hoorde geen vraag, maar was meer een opmerking. De heer Gorter, wil dan ... De heer Gorter: Voorzitter, is de heer Stam niet van mening dat er straks gewoon meer grijze bakken per huishouden aan de straat komen? Dus dat het aantal bakken niet gaat verschillen, ze zijn alleen anders van kleur. De voorzitter: De heer Stam, gaat uw gang.

De heer Stam: Ik denk dat dat niet nodig is. Dat hangt natuurlijk ook van de afval ophaalfrequentie van HVC. Misschien moeten we daar ook naar kijken. En er zijn ook wel kleinere gezinnen die een grote grijze bak niet eens vol krijgen. En dus ik denk dat deze vraag, je kan hem niet voor honderd procent met nee beantwoorden, maar ook niet

26

honderd procent met ja. Er zou ongetwijfeld wel gezinnen zijn waar dat speelt, maar ik vrees niet voor zes grijze bakken bij ons in de straat voor de deur. De voorzitter: Dank u wel. Dan kijk ik rond of iemand nog de behoefte heeft om op de concept motie te reageren van Fractie van Waardhuizen? De heer Kuhlmann: Een woordvoering gewoon. De voorzitter: Dat mag uiteraard. Dan ga ik eerst nu wel GroenLinks even het woord geven, zodat jullie vragen kunnen toelichten en eventueel nog andere opmerkingen kunnen maken over vragen die zijn gesteld. En dan komt iedereen vanzelf aan de beurt. En mocht ... De heer Kuhlmann: Daarna de andere partij die veel vragen heeft gesteld. De voorzitter: U hoeft zich geen zorgen te maken, de heer Kuhlmann, dat u niet aan het woord komt. Dat komt helemaal goed. Mevrouw Van Engelen: Dank u wel, voorzitter. Ik zal zo ook even terugkomen op de motie die net is besproken en de vraag van de VVD over het afval. Maar eerst ons eigen politieke vragen. Ten eerste hebben we gevraagd, worden bewoners en instellingen voldoende ondersteund om de energietransitie mee vorm te geven? Isolatie en warmte zijn hier de twee belangrijkste zaken. Waar het warmtenet wordt aangelegd en voor woningen met EFG-labels, loopt de ondersteuning volgens ons goed.

Ook de corporaties zijn goed betrokken, maar juist voor veel particuliere eigenaren in andere delen van de stad is vaak nog onduidelijk hoe het met warmte moet en hoe verduurzaming betaalbaar is. Er is ondersteuning, Energieloket, Drechtse Stromen en dergelijke, maar die lijkt nog niet toereikend genoeg. Dus de politieke vraag of we daar meer op willen inzetten? Dan de tweede politieke vraag, wordt participatie van bewoners in groenonderhoud voldoende benut? In de discussie over bijvoorbeeld het Bomenprogramma is duidelijk dat het lastig is voldoende geld voor het onderhoud van groen en bomen te organiseren. We hebben daar ideeën over, de Bomenridders ook, hoe dat goed kan gebeuren. Onderdeel daarvan is dat je binnen groen onderhoudt kijkt naar verschuivingen, meer accent op boomonderhoud en iets minder op selectiever maaien. Dat is ook bijvoorbeeld voor de biodiversiteit, maar ook een deel van het onderhoud, bijvoorbeeld van perken- en boomspiegels door buurtbewoners te laten doen, dat bijvoorbeeld ook weer de sociale samenhang. Het laatste gebeurt al, maar dat zou ongetwijfeld ook nog meer kunnen. Dan over het afval onderwerp.

Het is GroenLinks Dordrecht opgevallen dat de laatste tijd heel veel losse moties, artikel 40 vragen vanuit ons als raad komen over verschillende delen over afvalinzameling, scheiding en zwerfafval en dat begint in ons optiek een beetje voor verwarring te zorgen. Want we hebben nu bijvoorbeeld over een motie die met zorg is opgesteld door Fractie van Waardhuizen. Maar waar hebben we het nu eigenlijk over? Want de raad beschikt niet allemaal over dezelfde informatie. Daarom heeft GroenLinks een agenderingsverzoek voorbereid om een grote technische sessie te organiseren met elkaar als raads- en commissieleden, zodat we allemaal een duidelijk overzicht krijgen hoe het nu zit in Dordrecht met de afvalinzameling, de scheiding, ook een toelichting op

27

waar komt dat zwerfaval nou vandaan, wat is de problematiek daarachter? Zodat we daar allemaal onze technische vragen kunnen stellen dat we allemaal over dezelfde informatie beschikking beschikken en dat we allemaal vanuit dezelfde nulmeting hier politiek mee aan de slag kunnen gaan, zodat we niet gebaseerd op de mening of de feiten van een andere politieke partij dit onderwerp aangaan, maar juist met zijn allen als raad en dat agenderingsverzoek zullen wij morgen naar de griffier sturen. De voorzitter: Dank u wel. Dan kijk ik naar mijn rechterzijde en u had aangekondigd onder een duo woordvoering van te maken. Dus pak het podium. De heer Kuhlmann: Dank u, voorzitter. Ik zal rond rondom afval het woord voeren en mijn collega Noldus rondom de, hoe zou ik zeggen, homegrown energie, de Nederlandse energie. Voor wat betreft het afval, hebben we wel wat zorgen over dat er in de begroting wordt aangekondigd dat er voorbereidingen worden getroffen voor het invoeren van een recycle-tarief. En als je dan anno 2024 naar onze straten kijkt en ziet hoeveel zwerfafval er is, hoeveel bijplaatsingen er zijn, ook problemen met pasjes, dan lijkt het ons niet handig om voor te sorteren of de richting op te gaan dat je betaalt per zak of betaalt per gewicht.

Wij voorzien daar veel problemen en willen eigenlijk van college vragen of de toezegging, dat zou misschien vanavond al kunnen, dat we niet gaan voorsorteren op zo'n recycle-tarief. De voorzitter: Ik zie een interruptie van de overkant. Mevrouw Van Engelen, gaat uw gang. Mevrouw Van Engelen: Voorzitter, mijn vraag aan de VVD is of ze ook hebben gedacht aan de huishoudens die er juist financieel op vooruitgaan of die minder gaan betalen aan hun afval als we per zak gaan betalen, want er zijn ook mensen die hier juist een voordeel uithalen? De voorzitter: De heer Kuhlmann. De heer Kuhlmann: Ik noemde zojuist, dat weegt voor ons erg zwaar. De problemen die we voorzien voor iedereen in de stad of je de rekening misschien iets lager uitpakten, dan voor de ander weer wat meer als je dat anders verdeelt. Als de prijs daarvoor is dat de straten in sommige wijken nog vuiler worden dan dat ze nu zijn, dan is dat een hele hoge prijs en dat is niet iets wat we lichtzinnig moeten doen. En vandaar dat we daar onze twijfels bij hebben. De voorzitter: Ik zie een vervolgvraag. Gaat uw gang, mevrouw Van Engelen. Mevrouw Van Engelen: Voorzitter, nog een vraagje. Waar zit volgens de VVD die samenhang dat het dan nog dat de straat nog meer vervuild gaat worden, dat er nog meer zwerfafval gaat ontstaan? De voorzitter: De heer Kuhlmann. De heer Kuhlmann: Dat is denk ik heel simpel.

Moment dat je het voor mensen kostbaarder maakt of in elk geval lastiger om je afval aan te bieden, dan is de kans niet denkbeeldig, denk behoorlijk groot, dat daardoor meer zwerfafval ontstaat.

28

De voorzitter: Dank u wel. De heer Oostenrijk had een vraag, daarna de heer Gorter. De heer Oostenrijk: Voorzitter, ik heb toch wat moeite met het beeld wat de VVD schetst dat heel Dordrecht is vervuild met zwerfafval. Dat is niet de werkelijkheid. De werkelijkheid is dat inderdaad in een aantal wijken er sprake is van dit soort gedrag, want het is gedrag van mensen, maar we moeten niet het beeld scheppen dat heel Dordrecht vol zit met zwerfafval. Het recycle-tarief. Dat zit natuurlijk een beetje in het verlengde oftewel het niet aan het recycle-tarief willen, want dat houdt de vraagstelling eigenlijk in, dat zit een beetje in het verlengde met de motie van de Fractie van Waardhuizen om gewoon niet aan voorscheiding te beginnen omdat nascheiding dan hoef je never nooit te beginnen aan recycling. De voorzitter: Kunt u tot de vraag komen, de heer Oostenrijk? De heer Oostenrijk: Hoe moet ik dat plaatsen? Betekent dat dat de VVD dan eigenlijk ook gewoon voorstander is van nascheiding, inmiddels? De heer Kuhlmann: Daar wilde ik zo wat over zeggen. Dus als u mij toe staat, voorzitter, dan ga ik verder. De voorzitter: Nee, dat sta ik niet helemaal toe. Jawel dat u hem straks antwoord, maar de heer Gorter had nog een vraag ook. De heer Gorter: Ik heb nog een vraag voor de heer Kuhlmann, voorzitter, als het mag.

In de gemeente Zwijndrecht werken ze inmiddels met het betalen per gewicht. Heeft u contact gehad met uw collega's van de VVD in Zwijndrecht om hun ervaring te ventileren, hoe dat daar aan toe gaat? De voorzitter: De heer Kuhlmann. De heer Kuhlmann: Ik heb meer dan dat. Ik volg die ontwikkelingen in verschillende gemeenten en wat je ziet is in gemeente waar wordt begonnen met de invoering van zo'n diftar systeem, dat dat veel problemen oplevert. Dus jazeker, daar heb ik oog voor. De voorzitter: Dank u wel. Gaat u verder met uw woord voortzetten. De heer Gorter: Dat is geen antwoord op mijn vraag. Heeft u contact gehad met uw collega's van de VVD in Zwijndrecht over de problematiek daar? De voorzitter: Een korte ja of nee. De heer Kuhlmann. De heer Kuhlmann: Ja, we hebben altijd contact met collega's. De voorzitter: Daar moet u het mee doen. De heer Gorter: Voorzitter, over dit onderwerp.

29

De voorzitter: De heer Gorter, daar mag u het mee doen. Ik wil de heer Oostenrijk vragen om goed op te letten of uw vraag wordt beantwoord straks. En dan kan de heer Kuhlmann verder met zijn woordvoering. De heer Kuhlmann: Dan ga ik meteen door naar de motie van de Fractie van Waardhuizen. Zoals die nu is geformuleerd, is het wat betreft ons iets te kort door de bocht om dat meteen te doen. Er zitten voordelen aan en ook nadelen aan. Maar ik hoorde de heer Stam al zeggen in zijn woordvoering dat hij nog een tweede versie in zijn binnenzak heeft zitten. Daar ben ik wel benieuwd naar, want ik kan daar meteen ook bij zeggen, de handreiking die ik hoorde vanuit GroenLinks, die is wat ons betreft wat mager om het op een grote hoop te gooien bij een beeldvormende sessie waar misschien dan bij alle, er is natuurlijk veel te zeggen over het afval om er dan nog vijf of tien minuutjes beschikbaar te hebben om heel kort in te gaan op nascheiding, dat is de te kort. Dus wat ons betreft zou het best de moeite waard zijn om hier echt goed voor te zitten om daar een sessie te hebben speciaal over een nascheiding en misschien ook aan de hand van een notitie of van wat ervaringen die er in andere gemeenten mee zijn. We hebben daar natuurlijk zelf in Dordrecht ook al ervaring mee, maar niet als piepklein onderdeel van een sessie die over alles wat met afvalbeleid te maken heeft te doen.

De voorzitter: Ik zie een interruptie van mevrouw Van Engelen. Gaat uw gang. Mevrouw Van Engelen: Voorzitter, ik denk dat ik de heer Kuhlmann erg blij kan maken, want dat is zeker gewoon één groot onderdeel van die technisch sessie en als het wenselijk is kunnen we technische sessies natuurlijk gewoon verlengen en kunnen we alles erbij stoppen. Dus als we nog toevoegingen zijn aan ons agenderingsverzoek dan hoor ik die graag en dan pakken we het met zijn allen op, zodat iedereen... De voorzitter: Dat hoeft niet nu, dat kan per mail. Heeft u de heer Oostenrijk een antwoord gegeven? De heer Oostenrijk: Toch een vraag over de technische sessie die GroenLinks wil organiseren, want ... De voorzitter: Want maar klein momentje, want u gaat nu een vraag stellen aan GroenLinks? Maar we zijn bezig met de woordvoering van de heer Kuhlmann. Dus is de heer Kuhlmann klaar met zijn woordvoering? Nee, dan ... De heer Kuhlmann: En sowieso daarna komt natuurlijk de heer Noldus. Nog één punt voor wat betreft de vraag van GroenLinks over het groenonderhoud. Een verschuiving, daar zijn we geen voorstander voor om meer aan bomen te doen ten koste van het bijhouden van de struiken en andere begroeiing. Dat is ook belangrijk, zeker met oog op verkeersveiligheid en allerlei andere redenen. Mensen willen gewoon dat hun wijk er verzorgd bij ligt en dan moet het niet tot aan je oksels groeien.

Het andere is het onderdeel van adoptie van groen. Daar zien we wel wat in, dat gebeurt natuurlijk voor een deel ook al. Je hebt natuurlijk rotondes die door bedrijven worden geadopteerd, dat is een hele mooie, dat groen daar, dus wat dat betreft op dat onderdeel kunnen we elkaar vast wel vinden. En dan ben ik klaar.

30

De voorzitter: En heel eerlijk, ik ben uw vraag vergeten, de heer Oostenrijk. Heeft u een antwoord gekregen op uw vraag van de heer Kuhlmann? De heer Oostenrijk: Ik kon hem net nog niet stellen. Want die is bedoeld voor GroenLinks, dat was mijn ... De voorzitter: Nee, u had eerder een vraag gesteld aan de Kuhlmann en ik ben eerlijkheidshalve die vraag vergeten. Maar hij zou aan het einde van woordvoering uw vraag beantwoorden. De heer Oostenrijk: Ja, ik heb hem weer. Dat ging even om de relatie tussen de motie van Waardhuizen en het uitstellen van de diftar, oftewel is hij het in de grond van zijn hart niet eens met de motie van Fractie van Waardhuizen? De voorzitter: En dat kan heel kort, de heer Kuhlmann. De heer Kuhlmann: Wij vinden dat een interessante optie, maar we zijn nu niet overtuigd dat je dat per direct moet invoeren. Vandaar de motie zoals hij nu ligt niet, maar interessant om daarnaar te kijken. De voorzitter: Helder. Dan de heer Noldus of zie ik mevrouw Jager, nog een vraag voor de heer Kuhlmann? Wat zegt u? Mevrouw Jager: Probeer pas zes keer interruptie te plegen. De voorzitter: Oké, ach. Wat rot voor u. Mevrouw Jager: Goed.

De heer Kuhlmann heeft het over dat het interessant zou zijn om bepaalde dingen te bekijken in de technische sessie en ik zou willen voorstellen dat u daar dan bij ook meeneemt, iedereen trouwens, dat er op dit moment in twee wijken experimenten, proeven gepleegd worden met een soort kleine milieuparkjes, waar glas, plastic, karton en kleding en zo, allemaal in komt, grote containers gewoon buiten gedaan worden, ook het plastic dus. Gewoon met de zakken in die bak. En ik moet eerlijk zeggen dat in een kleine twee weken tijd de buurt al aardig op vooruitgegaan is, waar ik het zie. Dus ik zou dat punt toch ook graag zien dat dat meegenomen wordt in het bespreken van hoe dat gaat. De voorzitter: Daar hoeft niet op ... Reageer daar maar heel kort op dan. De heer Kuhlmann: Prima idee. Wat ons betreft zijn er geen taboes om het afvalprobleem aan te pakken. De voorzitter: Top. Dan hoop ik dat de heer Noldus iets minder tijd nodig heeft, zodat iedereen nog aan het woord kan komen. Maak er iets moois van. De heer Noldus: Dank u wel, voorzitter. Het is denkbaar dat voor 2040 de eerste small modular reactors in Nederland worden gerealiseerd, aldus Berenschot in een eindrapport naar de verkenning van de aanpak van deze kleine modulaire kerncentrales. En deze verkenning is naar voren gekomen uit een opdracht tot een pilot project die vanuit de

31

Kamermotie is meegegeven om naast traditionele kerncentrales ook aan de slag te gaan en verkenningen te gaan doen, de mogelijkheid om zo'n modulaire bouwbare en op kleinere gebied neerzetbare centraal op verschillende plekken in het land neer te zetten. En de provincie heeft deze opgave deels tot zich gekregen en gaat ook een verkenning doen met gemeenten. En het doel van dit proces, van deze pilot, is het simuleren van de aanpak en een ontwikkelproces, en ook het anticiperen op de toekomstvisie en de doelen om dit soort centrales te gaan realiseren. De voorzitter: Dank u. Ik zie een interruptie van de heer Damen op uw verhaal. Gaat uw gang. De heer Damen: Mijn vraag is, waarom is dit nou interessant voor middelgrote gemeentes zoals Dordrecht. Waarom moeten wij in hemelsnaam hierin een vooroplopende rol hebben, want dat kost ons heel veel inzet van deskundigheid. Laat de anderen dit wiel uitvinden en dan volgen wij netjes als de slimme oplossingen bedacht zijn. De voorzitter: Dank u wel. De heer Noldus en daarna zie ik ... De heer Noldus: Op zich ben ik blij met die vraag, want dat dat haalt een stukje van het verhaal naar voren. Want we hebben natuurlijk nogal een opgave rondom de energietransitie en de drukte rondom het net en de kosten die daar mee gemoeid zijn, ook hier in Dordrecht.

En je ziet eigenlijk, en daar komt deze motie en deze actie vanuit de provincie ook naar voren, als iedere gemeente denkt zoals de Partij van de Arbeid hier in Dordrecht, dan komt er in 2040 geen dergelijke centrale en dan blijven we met de riemen roeien die we nu hebben en dat zou wel eens nou niet perse de juiste weg kunnen zijn of onvoldoende kunnen zijn. Dus wat ons betreft is het zaak om deze opgave die rond kernenergie op verschillende plekken in het land gerealiseerde centrales wordt, is er ook lokaal, is dat mogelijk? In Den Helder is men ook aan het kijken naar of dat een oplossing biedt voor bedrijventerreinen waar zeer grote krapte zit op het energienet en wij zouden dat goed vinden, voorzitter, en dat is ook de oproep die we eigenlijk ook aan het college en aan de rest van de commissie willen doen, als we bereid zijn om vanuit Dordrecht met de regio invulling te geven aan het verzoek van de provincie, omdat als geen enkele gemeente dat doet, dit soort vraagstukken op de plank blijven liggen en oplossingen voor Nederland ook uitblijven.

En uiteindelijk is dit nu ook iets, want het gaat om inderdaad om een deel van de capaciteit van de gemeente, maar niet zozeer alleen om kosten van de gemeente, want dat zit juist vanuit het ministerie Groene Groei, moet ik tegenwoordig zeggen, en vanuit de provincie, financiering, denkkracht en partijen achter, om juist dit soort initiatieven met de markt te toetsen, zodat we hopelijk, voorzitter, en dat is een afronding van gelijk mijn betoog en het antwoord aan de Partij van de Arbeid, bij kunnen dragen aan meerdere oplossingen dan we eerder in de Regionale Energiestrategie hebben opgeschreven met elkaar. De voorzitter: Ik zag nog wel een vervolgvraag van de heer Damen. Gaat uw gang.

32

De heer Damen: Zou het niet, als je zegt de uitkomst dat er niets gebeurt, zou mij het liefst zijn? Maar als je het al zou willen, zou dan niet het meest westelijke puntje van het havengebied van Rotterdam veel aantrekkelijke locatie zijn om dit soort, in mijn ogen, riskante projecten te starten? De voorzitter: Helder. De heer Noldus, is Rotterdam geen betere plek? De heer Noldus: Voorzitter, eerst de opmerking van de Partij van Arbeid dat het beter is als er niks gebeurd, vind ik nog een tamelijk schokkende opmerking. Ook gezien de politieke vraag die zo meteen door de Partij van de Arbeid wordt ingebracht over de energietransitie en ook in de situatie op het energienet en de oplossingen die we dus daar blijkbaar voor nodig hebben. Dus dat schok me ten eerste wel, moet ik zeggen. Ten tweede is Rotterdam geen betere locatie. Rotterdam is een van de locatie bij de Maasvlakte voor een traditionele grote kenniscentrale die een andere rol heeft dan de small modular reactors zoals modulair en standaard beschikbaar zijn op verschillende plekken in het land een oplossing kunnen bieden met andere toevoegde waarde, andere schaal en ook andere veiligheidseisen. Dus Maasvlakte, zeker, wordt naar gekeken voor een traditionele bouw, maar niet voor deze. De voorzitter: Dank u wel. Ik zag mevrouw Van Herwijnen, die wil graag een vraag stellen. Gaat uw gang.

Mevrouw Van Herwijnen: Dank je wel. Als je dit al zou willen, wat de Partij van de Arbeid ook al zei, waar had de VVD dan in Dordrecht zoiets dergelijks bedacht? De voorzitter: De heer Noldus, heeft u daar al een gedachte over? Mag kort. Ja of nee mag ook. De heer Noldus: Het antwoord is dat het complex is en daarom is de opgave en de uitnodiging die komt, zo belangrijk om samen met de provincie de aanpak, de eisen en de contouren en veiligheidsimpact te gaan bepalen. De voorzitter: Helder. Ik wil toch vragen korter op de vragen te beantwoorden, want ik zie hier nog drie vragen voor u. De heer Oostenrijk, mevrouw Van Engelen en daarna de heer Laban. De heer Oostenrijk: Voorzitter, als het gaat om de kerncentrale, ik vind het een nondiscussie om het hier in het eiland van Dordrecht over te hebben. De voorzitter: Dank u wel. Dan mevrouw Van Engelen. Mevrouw Van Engelen: Voorzitter, dank u wel. Ten eerste sluit ik me ook aan bij de vraag van Partij voor de Dieren, dat was mijn eerste vraag. Ten tweede, we hebben als door de gemeente, de raad en het college en iedereen samen hard gewerkt aan wind, zonneenergie, wat willen we nou precies? Waar moet dat gebeuren? Dat gaat veel ruimte innemen. Daar zijn we hard voor bezig. Dat is echt duurzame en veilige energie. De risico's van kernenergie, die kennen we allemaal.

Dus mijn vraag aan de VVD is eigenlijk, hoe hebben ze die afweging gemaakt om nu toch halsoverkop naar iets te grijpen wat veel meer risico met zich meebrengt voor de Dordtse inwoners en veel minder duurzaam

33

is dan de koers die we al zijn ingeslagen en waarschijnlijk ook weer meer geld gaat kosten, want het is weer een nieuwe investering? De voorzitter: Helder. De heer Noldus. De heer Noldus: Voorzitter, kort op het laatste te reageren. Want het is niet alsof we nu met een voorstel komen dat er volgend jaar ingebouwd moet worden, maar je ziet dat deze opgave voor het land er eentje is die gaat helpen in die energietransitie. Het waait niet altijd, de zon schijnt niet altijd, dus de oplossing waar nu wordt ingezet naast alle ruimtelijke issues die dit geeft, is het energienet ook gebaat bij allerlei schone energie die in constante mate wordt toegevoegd, ook op moment dat er geen zon is en geen wind waait. Dit soort oplossingen, die helpen juist bij de energietransitie. Dus ik hoop dat juist ook GroenLinks aan onze zijde te vinden. De voorzitter: Dank u. De heer Noldus: En deze oproep is echt een oproep om die verkenning met die provincie te gaan doen en niet om er morgen één neer te gaan zetten. De voorzitter: De heer Laban, gaat uw gang. De heer Laban: Dank u wel, voorzitter. Een vraagje aan de heer Noldus.

Ik begrijp uit uw woordvoering dat u denkt over kleine kernenergiecentrales, maar zit het probleem wat we ervaren nu in de energieproductie of zit het juist in de hoogspanningslijnen die er zijn, die juist zorgen voor de energie zoals dit op de plek komt waar we nodig hebben? Is uw oplossing gericht juist op een soort kleine hoogspanningslijn in Dordrecht of op een andere manier? De voorzitter: De heer Noldus. De heer Noldus: Voorzitter, de vraag zit ook de term kerncentrale en het is een vorm van kernenergie, maar niet de omvang van een kerncentrale. Ik denk dat het goed is om te zeggen omdat we het hier hebben over een kleinschalige modulair, ik weet de afmetingen niet exact, maar klein en compact, die je ook vlakbij het verbruik van stroom kunt gaan inzetten. Uiteindelijk gaat het niet alleen om het genereren van energie, het gaat ook om het afnemen en het bij elkaar brengen van vraag en afnemer. En daar is dit juist een instrument voor wat kan bijdragen. De voorzitter: Dank u wel. Dan kijk ik rond en dan zit ik, hebben wij nog één vraag van de PvdA. Wilt u deze toelichten, de heer Damen? De heer Damen: Voorzitter, dat heeft vooral betrekking op het verduurzamen van appartementencomplexen van particulieren of particulieren een groot deel van de appartementen in eigendom hebben. Waar het gaat om woningen van coöperaties, ligt

34

er een programma, waar het gaat om eengezinswoningen van particulieren, is het niet heel complex om zelf over te gaan tot verduurzaming. Maar met name waar het gaat om appartementencomplexen met VvE’s is er een probleem om de hele groep van eigenaren mee te krijgen in de verduurzaming. En daar zijn al aanzetten gepleegd om die mensen voor te lichten, bij elkaar te krijgen. Dat heeft tot nu toe heel weinig resultaat gehad. Het gaat vaak om mensen die hoog in de hypotheek zitten, om noodkopers, die niet in aanmerking kwamen voor een sociale huurwoning. Hebben vaak voor te veel geld een appartement gekocht, hebben hoge hypotheeklasten en hebben moeite om het geld op te brengen voor investeringen, verduurzaming. Daar zouden we meer op moeten inzetten om die mensen ook mogelijkheid te geven om te verduurzamen en te besparen op energielasten. De voorzitter: Helder en ook goed kort. Misschien inspirerend ook voor sommige mensen in ons midden. Dan kijk ik even rond, want wie heeft er een woordvoering? En ik zie de SP, de heer Hartmeijer en daarna mevrouw Jager en daarna de heer Oostenrijk. De heer Hartmeijer: Dank, voorzitter. Over de motie van de heer Stam. Het is in ieder geval goed dat we hopelijk zo snel mogelijk afscheid gaan nemen van die gele zakken voor plastic, ook die liggen regelmatig opengescheurd op straat, omdat er toch voedselresten in zitten.

Dus dat heeft de langste tijd wel gehad. Bij hoogbouw komen er bakken, dat vinden we goed. In de basis zien wij wel de noodzaak of meerwaarde eigenlijk om plastic apart te verzamelen en inderdaad ook glas. Maar dat kan alleen als je dat goed organiseert en mensen dat aanreikt. Met bakken voor plastic in flats kan dat, als mensen bereid zijn dat te doen. Maar dat het afvalprobleem in bepaalde wijken erg groot is en dat er iets moet gebeuren, is glashelder. Wij hebben ook wel voorbeelden gezien in steden waar nascheiding toch wel voor resultaat zorgt. We hebben er eigenlijk nooit echt dogmatisch ingestaan in die discussie voor- of nascheiding. Wat het meest optimale resultaat geeft, heeft onze voorkeur, want in bepaalde delen van de stad loopt het nu echt de spuigaten uit. Dus wij voelen wel mee met de zorg van de heer Stam. Over diftar, dat heeft men in Zwijndrecht en ik heb al van meerdere kanten begrepen dat er vanuit die gemeente ook wel afvaltoerisme is ontstaan doordat bepaalde bewoners in andere gemeenten hun afval dumpen, dat lijkt me niet de bedoeling. Over kerncentrales, kernenergie is echt veruit de duurste vorm van energieopwekking die er bestaat. En bouwbedrijven staan echt niet te springen om hier in te stappen. De voorzitter: Ik zie een interruptie, de heer Hartmeijer. De heer Noldus, gaat uw gang. De heer Noldus: Een vraag aan de SP.

Want op zich, het eerste statement, kun je over twisten hoe je kijkt naar energieprijs. Maar er zijn ook heel veel sommen waarin kenenergie een stuk betaalbaarder is dan andere energievorm. Maar de vraag die ik heb aan de SP is vooral gericht op het tweede punt wat de heer Hartmeijer zei en dat is mij zojuist ontschoten. Bouwbedrijven, exact, bedankt voor de herinnering. Want we zien ook eigenlijk in die discussie, ik begon met een stukje uit het advies van Berenschot en die concludeert eigenlijk ook, we verwachten dat rond 2040 de eerste in Nederland staat. Maar iemand moet wel of in ieder geval de overheid en lokale overheid moet wel die stap gaan zetten om samen met marktpartijen te gaan verkennen wat de

35

mogelijkheden zijn en wat de contouren zijn en wat er ruimtelijk ook nodig is. Is de SP wel bereid om te zeggen, we zien wel dat dat proces met marktpartijen genomen moet worden om überhaupt te zorgen dat dit soort initiatieven tot stand kunnen komen om dit soort dit initiatieven met provincie te starten? De voorzitter: De heer Hartmeijer, gaat uw gang. De heer Hartmeijer: Het kabinet is natuurlijk ook van plan om kerncentrales toe te voegen. Ik heb daar nog weinig concreets van gezien. Ik ken ook voorbeeld uit het buitenland, Engeland en Azië-landen waar ze dat echt niet van de grond krijgen. In Finland is er onlangs een paar kerncentrales open gegaan. Dat heeft vijftien jaar vertraging opgelopen, enorme kosten voor de belastingbetaler. Wij zijn daar heel sceptisch over, wij zien daar echt heel weinig brood in. De voorzitter: Helder. Gaat u door met uw woordvoering. De heer Hartmeijer: Dan nog de vraag van de Partij van de Arbeid. Dat is een brede vraag, maar om even in te zoomen op Woonbron als voorbeeld. Die zijn helaas vrij laks als het gaat om verduurzamen. Oudere woningen laat men versloffen, wordt niet in geïnvesteerd en uiteindelijk dan maar afbreken. Gisteren was ik nog in Krispijn. Prachtige oude pandjes, nu goed betaalbaar, staan op de rol voor sloop. Dat is eeuwig zonde, want die krijg je nooit meer terug. De voorzitter: U kunt weer verder met de kano.

Mevrouw Jager. Mevrouw Jager: Dank u wel. Dan word ik altijd gelijk benieuwd, waar staan die pandjes in Krispijn? De voorzitter: Oh, dat was een vraag? Het was een introductie van uw woordvoering. Gaat uw gang. Mevrouw Jager: Hoor ik straks wel. Wil even de antwoorden geven voor op de vragen die gesteld zijn, hoe wij erover denken. De motie nascheiding, in principe zijn we gewoon helemaal voor nascheiding, maar dat neemt niet weg dat totdat het zover is, dat je dus gewoon met een aantal goede dingen door moet gaan en dat je inderdaad andere dingen moet onderzoeken ook. Ik vind die stapels containers die overal staan of bakken, waar dus van alles verschillend ingestopt kan worden, is voor het moment een goede oplossing, maar het ziet er natuurlijk niet uit. Dus het zou veel beter zijn als het of ondergrond komt of in ieder geval niet zoals het nu is, maar voor het moment gaat de wijk er wel beter uitzien dan die deed. En voor het moment vinden wij dat dus een goede oplossing als glas en plastic in ieder geval apart blijven en dat ondergronds komt en uiteindelijk resulteert in nascheiding. Dat zou ons ideaal zijn. Worden bewoners en instellingen voldoende ondersteund voor de energietransitie? Ja, wij vinden van wel, want er is veel beschikbaar.

Als je dus op de website van de gemeente kijkt, dan is daar een hele sectie over energiehulp, subsidies op energiebesparende maatregelen, hulp en daarbij regionaal energiebeleid heet dat gedeelte van die website, er is van alles mogelijk. Mensen moeten het wel willen, maar ze komen dus wel met bakfiets en zo wel naar je toe en dan kun je dan voor inschrijven op een gegeven moment en dan komen ze ook, dus in principe is dat wel zo, dat ze voldoende ondersteund kunnen worden.

36

Participatie van bewoners in groenonderhoud, wordt dat voldoende benut? De vraag van GroenLinks. Volgens ons kan dat wel beter en aan de andere kant zie ik dus ook gewoon in wijken dat mensen dus gewoon zelf perkjes bij hun voor de deur lopen te onderhouden en dat zijn niet dan altijd de jongste die dat lopen te doen. Dat valt me dan ook altijd weer op. Dus dat zou nog wel een boost kunnen krijgen, maar je kunt mensen dat niet verplichten dat als het niet hun tuintje is. Nee, je kan het ze niet verplichten, dan moet je zorgen dat ze het gaan willen. Is het wenselijk dat college voorbereiding wil treffen voor de invoering van diftar? Daar hebben wij alleen maar een hardgrondig nee voor over. Want sinds dat we dus tarieven in zijn gaan voeren voor het weghalen van groot grofvuil, bankstellen en tafels en dergelijke, hebben we nog nergens zoveel snel uit de grond groeiende bankstellen gezien als hier. En wegbrengen naar het milieupark, dat doet men eigenlijk niet. Ze zetten het gewoon ergens neer, dus nee, dat vinden wij niet zo een goed idee. We hebben eigenlijk liever dat gewoon het ouderwetse opbellen voor een afspraak om op te halen, dat terug zou komen. Willen we meer ruimte geven om samen met de regio Drechtsteden mee te werken aan het onderzoek naar kleinschalig kernenergiecentrales? Ik hoor ook weer allerlei protesten ook over kleine energiecentrale.

Ik zou zeggen, kan best zijn dat in Finland helemaal fout gelopen is, maar ik zou in navolging van Noorwegen, zou ik toch dat eens willen lezen, dat u dat leest hoe dat in Noorwegen gegaan is?

Die hebben kleine regionale kerncentrales, kernreactors, die hebben dat probleem van een heel groot land en als je groot centrale hebt, moet je energie over een heel groot deel van het land vervoeren, willen mensen het kunnen gebruiken en die zijn dus begonnen met kleine regionale reactoren en die zijn er heel erg tevreden over. Dus misschien is dat een, ik zeg niet dat eiland van Dordt, nee, we hebben het over regio's, per provincie, per regio en dan heb je dus twaalf, veertien, twintig kleine reactoren over het land verspreid. Het is een idee, maar ik zou in ieder geval voordat iedereen begint te brullen, moeten we nooit aan beginnen, daar ook eens een keer naar kijken, naar dat project. De voorzitter: Dank u wel. Mevrouw Jager: Wordt er voldoende proactief ingezet voor de verduurzaming van de huizen, nu de gasprijzen weer stijgen? De vraag van de heer Damen, Partij van de Arbeid. Juist omdat het om particuliere verhuurders gaat, denken wij dat het onvoldoende bekend is. Het is net wat u zei, de stichting en de woningstichtingen, dat is bekend. Die bepaalde programma's zijn er, maar dit juist niet, dus dat is maar hoe je daarachter zou moeten komen. Daar hebben wij ook geen idee van. En dat was het. De voorzitter: Dank u wel. De heer Oostenrijk, gaat uw gang. De heer Oostenrijk: Voorzitter, ik loop de puntjes maar even na.

GroenLinks heeft een tweetal vragen gesteld en die verwonderen me enigszins, want de ondertoon van die vragen is dat eigenlijk, het wordt, want anders stel je die vragen niet, worden de bewoners wel voldoende ondersteund en dat zit ook, wordt de participatie wel voldoende benut? Ik lees daar niets anders uit dat het een kritiek is op de eigen wethouder. Dus ik

37

ben erg benieuwd wat haar reactie gaat worden of anderszins had ik graag gezien welke voorstellen GroenLinks doet als ze vindt dat het onvoldoende is, welke voorstellen ze doet om dat te verbeteren. Concreet. De voorzitter: Mevrouw Van Engelen. Mevrouw Van Engelen: Voorzitter, daar zal ik maar gelijk op antwoorden. Dank u wel. Zoals ik al in mijn woordvoering ook zei, gebeurt er heel veel ook al wel, maar we constateren ook dat in de tijd waar we nu zitten, we zijn al die tijd goed bezig geweest, maar we kunnen natuurlijk ook de keuze maken om nog meer te doen. Want het is niet voor iedereen toereikend genoeg. Dat is een politieke keuze die we samen kunnen maken. Daarom leggen wij die vraag op tafel, dat we die opdracht aan het college kunnen geven. En als bijvoorbeeld gaat over het groenonderhoud en de participatie van bewoners, wij hebben natuurlijk de afgelopen tijd veel gezien dat het echt moeilijk is om het geld daarin te verdelen en dat we allemaal die groenvoorzieningen op een hoger niveau zouden willen tillen. Dan moeten we samen nadenken over alternatieven. Dus zeker geen kritiek op het huidige college, want we zijn al met al echt best goed bezig, alleen we moeten wel blijven nadenken over, wat kunnen we nog meer, willen we nog meer en moeten we ergens schuiven om het nog beter en efficiënter te maken? De voorzitter: Helder.

Gaat u verder met de woordvoering, de heer Oostenrijk. De heer Oostenrijk: Ik heb al het een en ander gezegd over het diftar verhaal, maar eigenlijk de link die had ik nog liggen, die vraag aan GroenLinks, die stelt voor een technische sessie. Er is niks politieker dan over dit onderwerp een technische sessie te houden. Dus mijn vraag, via u aan de wethouder is, wat zou het nut zijn van een technische sessie, anders dan dat van het over de politieke inhoud gaan hebben? Dus we hebben dit systeem, voeren we nu al jaren, dus ik vraag me in gemoede af wat de zin gaat worden van de technische sessie, anders dan dat GroenLinks wellicht het anders in geregeld wil hebben. De voorzitter: Ik raak een beetje in de war van deze woordvoering. Mevrouw Van Engelen: Voorzitter, ik ga proberen per interruptie netjes te vragen. De voorzitter: Maar hou het kort alsjeblieft. Mevrouw Van Engelen: Ik ga proberen kort te doen. Is de heer Oostenrijk het met mij eens dat het erg rommelig is? Er is veel ontevredenheid vanuit de politiek over hoe het hele afvalsysteem is ingericht. Er komen allemaal geluiden naar boven, allerlei verschillende. Dat wordt rommelig en niet elk raadslid beschikt over dezelfde informatie.

Is het daarom niet handig om met elkaar technisch, niet politiek, eerst technisch te spreken over hoe is het nu in elke wijk geregeld, zodat we daarover allemaal een politieke mening kunnen baseren. Is dat niet handiger dan gelijk de politiek in? De voorzitter: De heer Oostenrijk, vindt u dat handig? Ja of nee? De heer Oostenrijk: Vooralsnog niet, voorzitter, maar ik wacht graag de reactie ook van de wethouder af.

38

De voorzitter: En de heer ... Zijn bordje is weg ... Kuhlmann, sorry, ik was hem even kwijt. De heer Kuhlmann: Voorzitter, ik hoorde de heer Oostenrijk zeggen, het is eigenlijk gewoon een politieke keuze en dan ben ik heel benieuwd, wat is een politieke keuze van hem, van CDA, voor wat betreft diftar afrekenen per zak of per gewicht. Goed idee of niet? De voorzitter: Dank u wel. Is dat een goed idee of niet, de heer Oostenrijk? De heer Oostenrijk: Dat blijkt als de uitrol en de consequenties van die diftar duidelijk worden, want die kennen we nog niet. De voorzitter: Oké, dank u wel voor dit antwoord. Ik ga heel even de commissie aankijken, want ik werd hier heel erg enthousiast van. En ik vind het leuk dat er een debat is, maar ik zie dat we nog dertien minuten hebben. We hebben hier maar een uurtje. Waar is er behoefte aan? Heeft iemand nog heel erg de behoefte van, ik wil echt nog mijn zegje kwijt over een aantal vragen die zijn gesteld of over de concept motie? Of zeggen jullie, we zijn nu wel benieuwd naar de antwoorden van de wethouder? Dat laatste. Dan gaan wij richting wethouder. Ze heeft zeven pagina’s volgeschreven, dus dat komt goed in die dertien minuten. Mevrouw De Jonge: Dank u, voorzitter. Ik zal dat maar niet helemaal gaan voorlezen. Nee, grapje hoor. Laat ik het even opknippen. We hebben energie, we hebben afval en we hebben nog groen. Beginnende bij energie.

Vragen over wordt er een voldoende ondersteund en eigenlijk ook daaraan gerelateerde vraag PvdA van en bedienen we ook de mensen die in VvE’s constructies zitten, in complexen zitten. We doen echt ontzettend veel. Volgens mij Beter Voor Dordt gaf al hele opsomming van wat we op dit moment doen. We zetten echt alles in wat we kunnen inzetten, helpen de monumenten, we helpen de particulieren met lage WOZ-waarde op dit moment via de isolatie aanpak. Dat is een pilot op De Staart en als die wat verder is, kunnen we ook verder in de stad gaan uitrollen. Dus komen de andere wijken ook aan de beurt. We zijn regelmatig in de wijk om voorlichting te geven. Er gebeurt ontzettend veel. Kan er nog meer? Ja, maar dan heb ik echt wel geld nodig. Ik heb nu echt het hele budget wat ik heb gekregen van het Rijk, zet ik in om optimaal te kunnen benutten. En volgens mij doen we dat ook. We zorgen voor de bekende werking als we het één wijk hebben gedaan, dat we daar andere wijken van mee laten profiteren door de ervaring die is opgedaan. Maar goed, het is al nu aan de politiek om te zeggen, als u meer wilt om mee te denken dan van hoe we dat kunnen gaan vormgeven. De voorzitter: Interruptie van de heer Damen. Gaat uw gang.

De heer Damen: Ik vind het prettig om te horen, voorzitter, maar ik heb ook veel behoefte aan informatie over wat we nu al doen en wat het succes van die activiteiten die we doen is? Want ik hoor ook dat bij VvE’s het succes beperkt is. Mevrouw De Jonge: Voorzitter, daar gelijk op inhakend, de VvE’s. Ik ben gisteren bij een informatiemiddag geweest van speciaal voor VvE’s.

39

We hebben ons als Dordrecht aangesloten bij het landelijk initiatief VvEversnellingsagenda Verduurzaming, oftewel, we gaan meedoen met een aanpak. Die aanpak hebben wij ook in Dordrecht helemaal maatwerk gemaakt voor Dordrecht. Gisteren zaten er ongeveer 25 VvE’s in de zaal. Die hebben we toegesproken. Er zijn landelijke VvE adviseurs, onafhankelijke adviseurs geweest om ze te informeren. We hebben een cursus aangeboden die ter plekke al vol geschreven werd met mensen die willen. We hebben in deze aanpak ook afgesproken dat we kijken naar de eerste waar we ook echt meters kunnen gaan maken. Zij krijgen echt vanuit de gemeente de advisering en de ondersteuning om ook er slagen te gaan maken. Dus ik hoop dat ik u daarmee gerust stel dat we volop aandacht ook voor deze groep hebben en daar ook echt concreet middelen en capaciteiten voor inzetten op dit moment. De voorzitter: Ik zie een vraag van de Partij voor de Dieren. Mevrouw Van Herwijnen, gaat uw gang. Mevrouw Van Herwijnen: Dank u wel. Ik ben het inderdaad mee eens, dat we best veel doen als het gaat om hulp bij wat kleinere maatregelen of maatregelen bij isolering. Maar kunnen wij of doen wij ook als het gaat om hulp bij de technische mogelijkheden van het gas af, ze ondersteunen van wat zijn de mogelijkheden voor een woning of een pand om van het gas af te gaan? De voorzitter: Helder. Mevrouw De Jonge.

Mevrouw De Jonge: Voorzitter. Twee antwoorden. Iedereen die wil, die kan een advies krijgen hoe zijn, haar woning inderdaad aardgasvrij kan worden. Dan heb je een adviesrapport, maar in ieder geval weet wat je moet gaan doen. We hebben niet voldoende middelen om te zeggen, we gaan alle 55.000 woningen in Dordrecht individueel begeleiden. Wat we wel doen, dus we krijgen gericht geld van het Rijk, vanuit het isolatieprogramma, om EFG-labels en WOZ-waarde van minder dan 308.000 euro om die te mogen helpen. Dus daar hebben we een hele aanpak voor ontwikkeld, wat we zeiden, zijn we op De Staart begonnen met drie straten, binnen no-time krijgen we de vraag van omliggende straten, wij willen ook meedoen dus we schalen nu al op naar het hele niveau van De Staart. Dus daar gaan we echt kijken in de woningen met de mensen van hoe ziet uw woning eruit? Wat kunt u gaan doen? En helpen we ze ook echt om de eerste stap te maken en ze het perspectief te geven hoe ze zelf verder kunnen. Dus zo concreet zitten we op dit moment in de wedstrijd met de ondersteuning die wij bieden. Acht minuten. Het laatste nog even over particuliere verhuurders. Deze hebben we als gemeente vorig jaar allemaal aangeschreven om hen erop attent te maken dat er wettelijke verplichtingen zijn in het kader van verduurzaming voor hun huurders.

En we hebben ze ook aangesproken op hun eigen verantwoordelijkheid om er voor te zorgen dat de huurders ook hun energierekeningen kunnen blijven betalen. En we hebben daar ook weer ondersteuning geboden dat de huurders zich kunnen melden bij een bureau wat we hebben ingehuurd om eventueel als het nodig is, ook een wat zakelijker manier het aanschrijven van de verhuurders in Dordrecht. Ik denk dat dat even op in energiegebied. Afval. Afval komt inderdaad met grote regelmaat terug. Op 3 oktober van 2023 hebben we een commissie gehad over nascheiding.

40

Toen hebben wij andere gemeenten laten langskomen om te vertellen hoe het werkt met voor- en nascheiding, de voor- en nadelen. Ik hoor dat daar nog steeds behoefte aan is. We kunnen het nog keer in beeld gaan brengen met elkaar, kan in een technische sessie, kan in een aparte sessie, dat laat ik aan u om dat met de griffie af te stemmen. Belangrijkste is wel om te weten dat u heeft eigenlijk in 2021 besluit genomen om bronscheiding te gaan doen. Dat is een implementatieplan geweest en dat vind ik echt heel mooi, want je ziet ook dat het heel effectief is. We doen het fase voor fase. De laagbouw is geïntroduceerd, we zitten nu midden in de uitrol van de hoogbouw, dat is medio 25 klaar. Dat betekent dat alle stappen die gemaakt zijn op de fysieke kant van diftar, om het zo maar te zeggen, gerealiseerd zijn. Iedereen heeft de mogelijkheid om bij de bron te kunnen scheiden. Volgende en dat is de laatste stap, dus de recycle-tarief, is dat je de financiële maatregel ook nog invoert. We zien alles wat wij gedaan hebben, samen met HFC, alle investeringen zitten in de bronscheiding. Dus dat wil ik wel meegeven dat we dat proces al vanaf 2021 aan het doorlopen zijn met elkaar.

Maar goed, als u zegt, wij willen opnieuw het gesprek erover aangaan, dan kan dat en dan zullen we ook dit soort zaken voor u in kaart moeten brengen wat de consequenties zijn van het eventueel stopzetten van het huidige systeem. Diftar, dat gaan wij uiteraard met u over in gesprek. Als het goed is, zit er in december in het college het voorstel dat we naar uw raad willen sturen. Om u mee te nemen en de verschillende wijzen van recycle-tarieven, wat de voor- en nadelen zijn, voor mij is dat het ideale moment om met elkaar in gesprek te gaan van hoe kijkt Dordrecht naar het recycle-tarief? Dat zou ik als college aan u willen meegeven om dan die sessie daarvoor te gebruiken en in te zetten. En dan kunnen we ook inderdaad de ervaringen uit andere gemeenten die het hebben ingevoerd of juist niet invoeren, met elkaar doorlopen. Even kijken. Dat was volgens mij het afval verhaal en dan hebben we als laatste nog, nee, nog het kernenergie verhaal. Die ben ik daarnet vergeten bij de energietransitie. De provincie die heeft inderdaad opdracht gekregen van haar Staten om hiermee te starten. Begin oktober heeft zij een brief naar de Staten gestuurd, Gedeputeerde Staten, van we gaan het uitzoeken, dus begin van ’25 gaat de provincie haar onderzoeken starten en zij heeft al meegegeven daar alle gemeenten en andere stakeholders bij te gaan betrekken.

Dus ik ga er vanuit dat we niet de vraag hoeven te stellen, maar dat wij binnenkort de vraag gaan krijgen vanuit de provincie waar we regelmatig regionaal overleg mee hebben ook, van beste regio, wij komen bij u langs, want wij gaan als provincie het traject starten. De reden waarom wij daar regionaal en ook lokaal tot nu toe nooit in onze strategie rekening mee hebben gehouden, zijn de argumenten die zijn ook gegeven, duurt nog heel lang voordat ze gerealiseerd kunnen worden en de betaalbaarheid is ook nog niet geregeld, maar wellicht met kleinere modules, waarbij ik begrepen heb dat ze nog steeds ongeveer twintig meter hoog zijn en drie, vier meter plus nog een veiligheidszones, ook qua ruimtelijke vraag moeten we hier dan goed naar gaan kijken met elkaar of wij dat op het eiland kwijt kunnen. Daarbij is het advies, wacht even de start van de provincie af. Dan heb ik nog als laatste het groen, het groen in de buurt. Er gebeurt inderdaad best wel veel in Dordrecht als je kijkt naar de verschillende straatjes. Wijkmanagers zijn aanspreekpunt als buurtbewoners zeggen, wij zouden wat willen. Er is ook een speciaal potje voor initiatief als dat nodig is, dus er kan ook al gebruik van worden gemaakt, wat dat betreft.

41

We kunnen er nog meer aandacht voor geven, maar iemand zei het ook terecht, het moet ook wel uit de inwoners zelf komen dat hij een adoptie wil doen en daarmee ook een verantwoordelijkheid overneemt die wij als gemeente hebben. Dat willen we op dat punt in ieder geval wel meegeven voor als u daar verder over zou willen nadenken en dan denk ik ... De voorzitter: Ik zie een vraag van de heer Noldus, gaat uw gang. De heer Noldus: Dank voor het antwoord van de wethouder op de proces met de provincie. Wethouder geeft aan dat het verzoek vanuit provincie verwacht voor het begin ’25. Kan ik dat dan ook zien als toezegging om daar dat proces in ieder geval de afstemming over te gaan hebben met de provincie, even los van de uitkomst en vervolg, maar in ieder geval die bijeenkomsten en die start daarvan met de provincie in de regio te gaan doen? De voorzitter: Mevrouw De Jonge. Mevrouw De Jonge: Voorzitter, ik kan niet namens een regio spreken. We zitten met zeven gemeente in een regio, dan zal ik mee moeten nemen naar die tafel. Maar het begint er wat mij betreft mee dat de vraag vanuit de provincie aan onze regio wordt gesteld. En dan gaan we daar uiteraard bestuurlijk serieus over spreken met elkaar. De voorzitter: Dank u. Mevrouw Van Herwijnen. We hebben nog twee minuten, zeg ik tegen de commissie. Mevrouw Van Herwijnen: Dank je wel.