2.12 2023.02.21 Notulen Dordtse Dinsdag - Vergaderzaal 5 - concept.pdf

Ik vind het heel interessant om dat te verkennen en ik denk dat het ook goed is als mijn team veiligheid daar eens eventjes over spart, laat ik het maar zo zeggen, met de mensen van economische zaken binnenstad economie. Even kijken, het afgepakte geld... De voorzitter: Ja. Ik krijg inderdaad en ik wil ook reageren, dus het is wel een toezegging om te kijken, hè. De heer Kolff: Ja de toezegging is helder. De scherpte is fijn. De voorzitter: Ja, dat vinden we altijd prettig. De heer Kolff: Ja, ik heb natuurlijk de opdracht om mijn team veiligheid zoveel mogelijk vrij te houden voor datgene wat we hier nu hebben opgeschreven, maar ik zal proberen een aantal toezeggingen beperkt te houden. Maar dit was er één. Het lijkt me fijn. De voorzitter: Gaat u door. De heer Kolff: Jazeker. Dan hebben we nog de vraag gehad over de 340.000 euro die afgepakt is. Nou, wat mij betreft is dat natuurlijk ook aan de lage kant. Als het gaat om het hele district si de afgelopen jaar ongeveer 1,7 miljoen afgepakt in District ZuidHolland Zuid. We hebben altijd overleg met de burgemeesters in Zuid-Holland Zuid en dan hebben we ook gezegd ieder jaar zou wat ons betreft die grens omhoog moeten worden gelegd wat we afpakken. Voor volgend jaar ligt die op 2,2, dus er zit sowieso altijd een ambitie in.

Ik vind het, dat heb ik ook gezegd in het veiligheidsoverleg op regioniveau, dat ik het wel een arbitraire grens vind. Ja, stel je nou vast, dat is toch voor een deel nattevingerwerk en inschatting van mensen die er ervaring mee hebben. De voorzitter: Volgens mij was dat op de vraag wat er met dat geld gebeurt. De heer Kolff: Wat er met dat geld gebeurt, dat was een andere vraag inderdaad, dat gaat naar de rijksoverheid, dus daar kunnen wij niet van genieten. Grote kas, krijgen we

19

uiteindelijk altijd wel weer wat van terug, maar dat is nooit het bedrag wat we afpakken. Beter voor Dordt heeft het nog gehad over … Oh, ik vergeet er één, een belangrijke: waardering van agenten De heer Den Heijer heeft het gehad vorige keer volgens mij over het verstrekken van een Dordtpas, als waardering voor onze politieagenten. Ik heb uitgezocht of dat kan. Nou, het kan. Ik heb ook uitzocht wat het kost. Dat is zeer overzichtelijk. En ik heb ook met wethouder Heijkoop, die natuurlijk verantwoordelijk is voor de Dordtpas gekeken of we dat zeg maar qua kosten kunnen splitten over de beide teams. En dat is dus ook een toezegging. De voorzitter: Ik hoor weer een toezegging inderdaad. Dank u wel. Gaat u door. De heer Kolff: Het enige risico, zeg ik er gelijk bij, is dat er altijd andere doelgroepen zijn die zeggen wij willen dat ook. Tegelijkertijd zeg ik wel dit gaat over een specifieke doelgroep die al jaren, zeker onder heel bijzondere omstandigheden, in de frontlinie heeft gestaan, die niet onze werknemers zijn maar wel onder mijn gezag vallen. En ik vind het eerlijk gezegd wel eens een keer mooi om die waardering ook echt te laten blijken, niet alleen in woord, maar ook in daad of gebaar. Dus vandaar dat ik daar positief op heb gereageerd. Beter voor Dordt heeft nog vragen gesteld over vertrouwen in de overheid. Daar hecht ik zeer veel waarde aan.

Wat mij betreft mag de overheid altijd best een beetje saai zijn, als het maar betrouwbaar is en voorspelbaar. Dat vind ik ook altijd een belangrijk woord. Wat mij betreft ademt dit stuk dat, en is dat niet alleen maar wat er op papier staat maar is dat ook in de praktijk wat we zouden moeten doen. Dus wat mij betreft vanuit alle veiligheidsdiensten en iedereen die daarmee te maken heeft is dit één van de speerpunten om te zorgen dat de overheid vertrouwd wordt. En dat geldt natuurlijk ook voor de politie. Dan is een vraag gesteld over of we klaar zijn voor calamiteiten. Raakt natuurlijk het veiligheidsplan, dat snap ik, maar dat is vooral iets wat bij de veiligheidsregio is belegd hè. De zaken die daar werden genoemd - hoe gaan we om met de vluchtelingen uit Oekraïne, met giftige stoffen op het spoor, met allerlei andere rampen en crisis die zich kunnen voordoen - dat is bij de veiligheidsregio belegd. Dat is ontzettend goed dat dat zo gaat want die veiligheidsregio die bestaat nu een jaar of tien en daar is de afgelopen tien jaar enorm veel ontwikkeling geweest op het gebied van expertise, oefeningen, kennisdeling et cetera, en daar mogen we heel trots en zuinig op zijn. Het aantal HIC-delicten, High Impact Crimes-delicten, dat werd ook genoemd door Beter voor Dordt. Dat zie je natuurlijk stijgen na coronatijd, dat klopt.

In coronatijd daalden deze delicten echt tot een, positief gezegd, dieptepunt. Bijna geen woninginbraken, bijna geen roofovervallen, bijna geen steekincident en dat is prachtig, maar het is niet realistisch dat we dat voor eeuwig zo kunnen volhouden. Mij betreft hebben delicten wel altijd topprioriteit. En we hebben natuurlijk in onze stad ook nog eens een keer misschien ook wel wat over vernomen, een re-integratieofficier die actief is juist op jongeren die zich met HIC-delicten hebben beziggehouden. En die heeft al ervoor gezorgd dat de recidive van die groep teruggebracht is van meer dan 50 procent naar net boven de 20 procent. Dus we zetten hier wel op in. Het aantal woninginbraken zal dit jaar, dat kan ik nu al voorspellen, hoger uitpakken dan vorig jaar. Nog steeds overigens vrij laag voor de omvang van de stad, en dat hou ik graag zo. Dan de straatintimidatie app is eigenlijk iets wat onder de portefeuilles van wethouder Merx valt. Kunt u daar iets over zeggen? Ja, ik wil het ook wel doen. En misschien dat wethouder Merx…

20

De voorzitter: Ik begrijp de wisseling van de wacht. Dus de heer Merx, straatintimidatie… De heer Kolff: Voorzitter, misschien dat wethouder Merx meteen even iets kan zeggen over die wijkenaanpak, want die zit er ook voor een groot deel in zijn portefeuille. De voorzitter: Straatintimidatie en wijkenaanpak. De Heer Merx. De heer Merx: Dank u wel, voorzitter. Ja, sorry, ik heb mijn bordje niet meegenomen. De straatintimidatie app, inderdaad de vragen die gesteld worden over hoeveel. Die staan in de antwoorden. De reactie daarop van dat valt toch eigenlijk een beetje tegen, ruim 30 procent van de mensen zegt last van te hebben, en we hebben 22 meldingen gehad. Nou, dat ben ik ook eens. Dat valt gewoon tegen, dat moet meer worden. We gaan er ook mee verder om die app verder te promoten. Dus als u mensen tegenkomt die zeggen ik word geïntimideerd of waar kan ik het melden, wij ze er vooral op dat die app bestaat. Maar we gaan het nog meer aandacht aan geven als we al gedaan hebben. In dat kader - en dat is ook als het goed is naar uw raad gestuurd - gaan we verder met het Uitvoeringsplan Veilige Steden. Dus OCW stelt ons - schrik niet, hou je vast - 30.000 euro ter beschikking om hiermee verder te gaan, en dat gaan we ook met name inzetten op deze problematiek, en met name dus op die die die straatintimidatie aanpak.

Maar ook om één keer in het jaar een congres met professionals voor gaan houden dat met onderwijs om hen daarin te ondersteunen. De wijkenaanpak, daar komen binnenkort de plannen voor, maar die werd volgens mij vooral gesteld in het kader van de jeugd, wat doen we voor de jeugd in de wijken? Zijn er veilige plekken voor de jeugd om daar te komen? Ja, die zijn er. We hebben natuurlijk talloze buurthuizen en dat wordt gelukkig wat vaker gevonden. Sorry? De voorzitter: Ik hoor opeens geluid. U wenst het woord te hebben, mijnheer Damen? De heer Damen: Heel graag, voorzitter. De voorzitter: Dan mag u reageren. De heer Damen: Ik val een beetje over het woord talloze. Ik heb alleen maar het aantal buurthuizen zien afnemen. De heer Merx: Nou, ik heb het woord talloze niet in de mond gehad volgens mij. Maar misschien is dat uw wens? Nee, ik heb niet gezegd talloze. Nee, dat zijn het er zeker niet. Maar we hebben, als je wat breder kijkt, vandaag heeft het college ook het sportbeleid vastgesteld, dat komt nu naar uw raad, de sportvisie. En daar willen we ook met de verenigingen gaan kijken naar een bredere draagvlak als vereniging, ook voor een aantal maatschappelijke opgaven. Maar we hebben bijvoorbeeld ook Wij samen voor de Jeugd in Dordrecht, noem ik dan maar eventjes, dat gebeurt op dit moment.

Het was eerst bij Emma, maar dat gaat nu naar dat gebouwtje waar die nachtopvang tijdelijk is. En die mensen die halen echt veel jongeren naar zich toe die anders misschien wat vervelend rondhangen op straat, maar nu gewoon heel fijn onderkomen daar hebben, huiswerkbegeleiding krijgen, en echt een stukje opvang en hun ook gaan sporten. En ik vind dat een heel mooi en veelbelovend initiatief. Dus dat soort initiatieven dragen we een warm hart toe. Ook de sportvereniging kan ook zeggen in en om die omgeving, dat heb ik me althans laten vertellen, kunnen zich verheugen in een toenemend aantal

21

leden, met name door dit initiatief. Dus daar werken we aan, maar ook in het kader van Dordt-West is dit natuurlijk bij de Nationaal Aanpak een thema wat daar zeker terug gaat komen, waar ook vele partijen in die alliantie zitten ook bijvoorbeeld onderwijs. De voorzitter: Ik wil u niet onderbreken, maar de heer Kolff wil ook nog wat kwijt hoor ik net, en we zitten dadelijk tegen de tijd aan, mijnheer Merx. De heer Merx: Nou ja, ik zit aan het eind van de tekst, dus… De voorzitter: Dan voelen we elkaar weer prima aan. Dan gaat het alleen maar goed. De heer Kolff. De heer Kolff: Ik zal proberen, voorzitter, nog een paar thema's kort aan te stippen die genoemd zijn door de raad, of door de commissie. Verkeersveiligheid is genoemd. Dat is voor een deel inderdaad iets voor de politie. Het klopt inderdaad dat de politie niet handhaaft als de weg niet ordentelijk is ingericht voor de snelheid die die daarvoor staat. Maar het is wel zo dat we de afgelopen tijd verkeerscontroles in onze stad binnen de bebouwde kom ook sterk hebben opgeschroefd en dat we daar ook steeds meer over communiceren. Want het is niet alleen van belang dat we meer handhaven, maar het is ook van belang dat we laten zien dat we dat doen zodat mensen het gevoel krijgen: oké, de pakkans is groot, ik gedraag me.

Of wat fijn dat er wat wordt gedaan aan dat vervelende gedrag van mensen die te hard rijden, terwijl je dat zelf niet doet. Dus daar komt absoluut meer aandacht voor, ook in de zin van communicatie. Preventief fouilleren is nog genoemd. Ik hecht aan het middel als burgemeester, we zetten het als burgemeester en als Driehoek in onze stad in, maar wel als laatste middel. Niet voor de lol of niet omdat we zeggen van het is handig dat de politie die die mogelijkheid heeft. Nee, we zetten het in omdat het nodig is, en we zetten het wat mij betreft ook terughoudend in. Maar de rapporten die ik nu heb gezien over de zes gebieden waar we preventief fouilleren inzetten die nopen er wat mij betreft toe dat we hier toch voorlopig mee door gaan. En er wordt gewoon echt veel tussenuit gehaald, en wat mij betreft wel altijd op een random manier. Dus er wordt niet … Er wordt aselect preventief gefouilleerd. Dus één op de tien voor passanten wordt aangehouden en gefouilleerd. Initiatief van bewoners ten aanzien van veiligheid. Dat zit met name op het wijkniveau waar de wethouder net ook even over sprak. Er is nog een vraag gesteld over de open seksbranche versus mensenhandel. Mensenhandel is echt een verschrikkelijke business. Moeten we met hand en tand bestrijden.

Een van de middelen daarvoor is dat je wel vergund sekswerk toestaat voor mensen die die business op een nette manier willen vormgeven zodat je er ook toezicht op kunt houden, zodat je ook kunt zien dat de mensen die daar werken dat daar geen uitbuiting en misbruik van plaatsvindt. Dus daarom vind ik het belangrijk dat we de vergunde seksinrichting in onze stad die het netjes doen, dat we die steunen, en dat we stevig optreden tegen de seksinrichtingen waar dat niet netjes gebeurt. De Sluisweg is recent ook nog eentje gesloten. De voorzitter: Want we moeten zo meteen nog concluderen. De heer Kolff: Ja, snap ik. Websites. Wat mij betreft … Kijk, we hebben een straatintimidatie meldpunt gekregen op verzoek van de raad. Ik ben er altijd van zoveel mogelijk te bundelen hè. Dus fictie is belangrijk, politie is belangrijk in een aantal meldpunten binnen de gemeente, maar die staan wel volgens mij keurig zowel in dit stuk

22

als ook op de website van de gemeente vermeld. En ik wil er wel graag op letten dat dat niet een oerwoud wordt. En dan nog twee dingen, voorzitter. Beveiligingscamera's. Geldt wat mij betreft ook voor, en dat is genoemd, het gaat eigenlijk om cameratoezicht in situaties waarin er sprake is van ernstige overlast of openbare ordeverstoringen. Dat is ook een besluit om die in te zetten, wat je niet zomaar lichtvaardig en lichtvoetig neemt. En dus dat is ook een laatste middel, maar ik ben wel heel blij dat we de beschikking hebben over vijf tijdelijke camera's die we kunnen inzetten als het nodig is. De voorzitter: De heer Den Heijer, had nog een opmerking hierover. De heer Den Heijer: Dat ging eigenlijk nog over een punt wat eerder aan de orde is geweest, maar over de verhoogde doelstellingen op een aantal wijkgerichte integrale drugsacties. Dan is namelijk het enige punt waarin ik Integraal Veiligheidsplannen ook oprecht niet begrijp, omdat we alles wijkgericht doen behalve deze acties. De heer Kolff: Ja, dat komt, voorzitter, omdat die drugsacties, zeg maar de ondermijningsaanpak, die zit niet alleen maar op de wijk, die ziet ook op branches, en die ziet ook op bedrijventerreinen, of op delen van bedrijventerreinen.

Dus dat is niet alleen maar een wijkgerichte aanpak, ondermijning, dat is ook iets wat we – daar hebben we in de APV vorige periode ook het nodig voor geregeld - willen gaan inzetten juist op branches bijvoorbeeld door de hele stad. Nou, laat ik het geen branches noemen, want dan ga ik mensen onnodig in een kwaad daglicht stellen, maar die mogelijkheid hebben we nu. Natuurlijk ook wijkgericht zijn er interventies mogelijk, maar als het gaat om ondermijning en drugsaanpak zie je toch vooral in die branchering terugkomen. De heer Tutupoly: Voorzitter? De voorzitter: Ja, de heer Den Heijer kort, want we zitten tegen de tijd aan en de heer Tutupoly zou ook nog. De heer Den Heijer: Ja, maar waar het mij meer omgaat is dat in die wijken mensen opgroeien die het verkeerde voorbeeld volgen. En dat als je zo'n actie daar houdt heeft dat ook een preventieve werking dat je laat zien aan de vrienden van die gozer in zo'n veel te dure auto en veel te veel cash geld bij zich: je komt er gewoon niet mee weg, het loont niet. Daarom zou ik graag in die dat - hoe heet dat - een bepaalde aanpak … Een actieplan ondermijning gaat u nog opstellen, maar wat let ons nu om daar zo’n doelstelling hierin op te gaan nemen? Wat hopen wij te gaan doen? De heer Kolff: Nee, als u dat bedoelt dan vind ik dat geen vreemde, zeker niet in bepaalde delen van Dordrecht waar het bovenmatig veel speelt.

En dan raak je toch ook weer het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid, en dus ook daar zal dat in opgenomen worden. We moeten zorgen dat we geen dingen dubbel doen. De voorzitter: Dat komt nog. De heer Kolff: Een opmerking over de dieren. Het staat inderdaad nu in het stuk naar aanleiding van de opmerking die de vorige keer door de Partij voor de Dieren is gemaakt. U heeft geteld, vier keer. Het woord mensen komt er minder vaak in voor, zeg ik dan maar even. Maar we hebben daar absoluut dus aandacht aangegeven in het stuk, maar

23

daarbij zeg ik meteen wel het heeft een bepaald abstractieniveau dus daarom staat het ook niet op iedere pagina. De voorzitter: We moeten heel kort nog, mijnheer Tutupoly, want anders dan gaan we over de tijd heen. De heer Tutupoly: Ja, er werd een even over die wijkaanpak gesproken, maar ik neem aan dat daar ook onder valt dan waar we het eerder over gehad hebben de aanpak van drugs rondom scholen en dergelijk. Dus dat was nog even een punt. En ik had nog niks gehoord op mijn vraag over integratie ter voorkoming van verpaupering van wijken door spreiding. De heer Kolff: Wat zegt u? Dat laatste heb ik niet verstaan, sorry. De voorzitter: Integratie en de spreiding in de wijken, zei u toch mijnheer Tutupoly? De heer Tutupoly: Klopt ja, dat je meer spreiding krijgt zodat je uiteindelijk geen verschuiving van het probleem in die wijken krijgt. De heer Kolff: Ja, dat snap ik voorzitter, maar dat is wel iets wat een beetje de pet van dit programma te boven gaat. Daar zou je overigens wel aandacht voor kunnen hebben in het Nationaal Programma, want dat ziet ook echt in fysieke ingrepen. Dus wat bouw je waar en hoe ziet een wijk eruit, hoe is een wijk ingericht. Maar dat gaat dit programma echt een beetje te boven. Dus dat. En als het gaat om drugs en overlast en dergelijk op scholen, daar is aandacht voor. Daar hebben we ook in de preventieve sfeer programma’s op.

Daar kan misschien de wethouder nog wat over zeggen, maar ik weet niet of daar nog … De voorzitter: Nee, dat kan dan een andere keer, want… De heer Kolff: Wat we wel doen af en toe, als er sterke signalen zijn met de wijkagent kluisjescontroles. Dus dat zeg ik dan ook maar. Maar dat doe je ook alleen als er signalen zijn. De voorzitter: Oké, maar die actieplannen die komen nog allemaal langs de raad neem ik aan? Die worden daarin meegenomen hoop ik toch, mijnheer Kolff? De heer Kolff: Voor een deel ter besluitvorming, voor een deel ter informatie. De voorzitter: Ter informatie, dus er komt iets naar ons toe. Ja, op het laatst begint iedereen altijd, hè mijnheer Burakçin? Heel kort. De heer Burakçin: Ja, voorzitter toch even voor het proces. Tenminste, ik heb gevraagd voor zo’n thema-avond, maar de vraag is meer van moeten we dat via de griffie gaan doen of gaan we hier besluiten nu dat we dat gaan doen? Dus… De heer Kolff: Nou wat ik eigenlijk van plan was, en ik hoop dat u dat goed vindt, als we dat combineren eens gewoon een keer weer de teamchef van politie, misschien de districtschef erbij van politie, de officier van justitie hierheen halen en gewoon een

24

thema-avond over veiligheid vanuit politie en OM-perspectief waar je ook dit onderwerp dan in mee neemt, want anders ben ik bang dat we over elk sub onderwerp vanavond … De voorzitter: Is dat een goed idee, mijnheer Burakçin? De heer Kolff: Die zal ik via de griffie met het team veiligheid… De voorzitter: Dat is dan ook een toezegging nog. Ik heb niet gehoord dat iemand hier nog iets verder mee wil dan naar de hamerraad. Is dat een juiste conclusie? Dan sluit ik … Mijnheer Damen, ja? De heer Damen: Voorzitter, Ik wil daar in mijn fractie nog over praten. Ik vond de opmerking van de heer Tutupoly wel houtsnijden en de reactie van de portefeuillehouder niet. Spreiding van sociale woningbouw daarmee van kwetsbare huishoudens. Maar dat dreigt in belangrijke mate bij in zeg maar het melden… De voorzitter: Maar de enige mogelijkheid, want ik proef dat daar voor de rest geen meerderheid voor is, is dan om een motie of een amendement in te dienen of om een andere keer hier iets over te gaan vinden, mijnheer Damen. Ja, de heer Klerk. De heer Klerk: Ja heel kort, maar ik had gerekend dat er nog een tweede termijn zou komen, maar dan vraag ik me gelijk af of een uur voor zo'n document niet te kort is, maar ja.

De voorzitter: Ja, dat kan, maar dan moet u inderdaad richting de griffie en de agendacommissie hier wat… De heer Kolff: Ja voorzitter, waarbij ik meteen aangeef dat natuurlijk de prioriteiten ook al een keer uitgebreid met elkaar hebben besproken een paar maanden geleden, dus het is niet de eerste keer dat we het erover hebben. De voorzitter: Ik concludeer dat dit naar de hamerraad gaat, en ik sluit deze commissie af. Dank u wel. 5. Chemours/DuPont 5: Water(kwaliteit) en voedselproductie Voorzitter: mevr. Boom-Vos Raadsgriffier: mevr. Vermeulen Verslag: NotuBiz Aanwezig: Dhr. De Boer (Op Ons Eiland) Dhr. Van Dam-Timmers (CDA) Dhr. Den Dulk (PVV) Dhr. Groenewege (Partij voor de Dieren) Dhr. Den Hartog (GroenLinks) Dhr. Hartmeijer (SP) Dhr. Kuhlmann (VVD) Dhr. Maroof (DENK)

25

Mevr. Nieuwland-van den Bosse (CU/SGP) Mevr. Pichel (FvD) Dhr. Wringer (Beter Voor Dordt) Ambtelijke ondersteuning: dhr. Schakel, mevr. Van den Akker, mevr. Vink, dhr. Van Tienen Insprekers: mevr. Kamphuis, mevr. Ossendorp, mevr. Biesta Portefeuillehouders: wethouder R. Van der Linden

De voorzitter: Oké. Welkom allemaal. We beginnen. Sorry. Ja dat klopt. Sorry, dat we wat later beginnen, maar de vergadering voor ons liep iets uit, en we hebben veel insprekers die ons wijzer komen maken. Dus toch eerst even voorstellen. Welkom aan de raads- en commissieleden. Wethouder De Jonge is wat vertraagd, wethouder Van der Linden valt even voor haar in. En voor het verslag wil ik als eerste de raads- en commissieleden vragen om zich voor te stellen. Ik begin dan links van me. Dank u wel. We hebben ook nog twee gasten van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit. Die zal ik dadelijk voorstellen wanneer zij gaan inspreken. Wij zitten hier omdat we als gemeenteraad ons goed willen informeren over Chemours. Vandaag is de laatste sessie over dit onderwerp en we hebben eerder gezegd dat we daarna oordeels willen vormen. We hoorden net al wat andere voorstellen mogelijk met elkaar. De eerdere technische briefings belichten steeds één thema of toezichthouden parkeer - vandaag komen er meerdere thema's aan bod - water en voedselproductie. Nou, daarvoor hebben we een heleboel gasten dus daar willen we alle tijd voor nemen, dus ik zal niet te lang meer praten. Als eerste hebben we inspreker mevrouw Kamphuis. Mevrouw Kamphuis u heeft vijf minuten de tijd. U heeft al eerder ingesproken, een presentatie gegeven, daar hebben we allemaal kennis van genomen. Dus welkom.

Ik geef u nu het woord. Mevrouw Kamphuis: Dank u wel dat ik wederom mag inspreken. Mijn eerdere verhaal waarom ik persoonlijk bij dit onderwerp verbonden ben, dat weten jullie al. Zijn er nog vragen voor diegenen die er niet bij waren, kunt u deze na afloop stellen. Ik wou het hebben over ons drinkwater. We moeten elke dag water drinken omdat dat gezond is, en goed voor je lichaam is. Alles wat groeit en bloeit heeft behoefte aan water, schoon water, maar hoe schoon is het eigenlijk? Ik maak me erg veel zorgen over het water. Waarom? Nou, omdat in de media regelmatig wordt bericht dat het grondwater steeds op meer plaatsen dusdanig vervuild is dat het niet geschikt is voor productie van drinkwater. En deze drinkwater heeft u toch elke dag nodig? Slootwater, dicht bij de chemische fabriek van Chemours Dordrecht is niet geschikt voor de moestuinen in verband met PFAS. Trouwens de moestuinen mag je toch niet uiteten. Überhaupt zit er in de rivier rondom Chemours PFAS-stoffen. Het is wetenschappelijk bewezen dat je immuunsysteem aantast. De kankergevallen, ja, dat is nog niet bewezen. Tevens komt er in de omgeving wel meer kankergevallen voor dan in de rest van het land waar geen giftige uitstoot is. Is dat toevallig? Ik denk van niet. Over het drinkwater gesproken. Wie kan mij vertellen dat het schoon is? Ik geloof er helemaal niets van.

Anders gaan de waterbedrijven niet naar de rechter, lijkt mij. Tevens lees ik op de gemeentewebsite dat RIVM bepaalt wat de maximale concentratie van GenX-stoffen in het drinkwater is. Hoe

26

wordt deze grens bepaald zodat daar geen gezondheidseffecten worden verwacht? Maar hoe bepalen ze het? Want het ene lichaam is niet de andere. Tellen ze alles bij mekaar op, drinkwater, lucht? Andere manieren dat je PFAS-stoffen in je lichaam binnenkrijgt, zoals make up. Is dat niet zoals er niet voldoende grondwater is om drinkwater van te maken, dat ze ook het water uit het Spaarbekken gaan gebruiken? Het lijkt mij dat die PFAS-stoffen in zit, in het drinkwater. Net als in het lichaam behoort geen PFAS in te zitten toch? Het bedrijf Chemours is zo begaan met de omgeving, waarom bieden ze dan niet aan alle huishoudens een omgekeerde osmose met 20 jaar onder onderhoud aan, net als in Amerika. Het blijkt dat je hiermee water schoon uit de kraan krijgt. Nu over het zwemwater. De gemeente heeft hele mooie plannen gemaakt om bij de Prins Hendrikbrug een mooie plek te maken waarbij je ook het water in kan. Hoe slim is dat? Ik heb namelijk van een bioloog gehoord dat in het Wantij ook PFAS zit. Hoe veilig is dat? Ik maak mij zorgen omdat daar geen PFAS in een natuur behoort, en zeker niet in ons drinkwater of lichaam, waar het trouwens wel in zit. Waarom worden de krachten niet gebundeld tussen de waterbedrijven, waterschappen, Voedsel- en Warenautoriteit en de gemeente en de provincie.

Als jullie samen naar de Tweede Kamer gaan en zorgen dat ze nu zelf stappen gaan ondernemen en stoppen met de uitstoot? Of zorgen dat de vergunning heel nauw wordt nageleefd door een onafhankelijke persoon die dit controleert en niet door de cijfers van Chemours afgaat. Mocht er te veel geloosd worden, tja, dan geen geldboete, want dan kunnen ze toch makkelijk betalen. Maar een week dicht, en dan steeds ophogen, en na drie keer dichtgedaan te hebben de vergunning intrekken? Dan stoppen ze wel. Ga niet zeggen, dat kunnen we niet bewijzen. Nou, dan zorg je daar maar voor, en wacht niet op Europa, want dan kan je nog jaren wachten. De PFAS-uitstoot moet uiteindelijk over de gehele wereld stoppen. En we beginnen in woonwijken. Dank u wel voor het luisteren. Ik hoop dat de instanties er nu ook iets gaan doen. Tot slot wil ik via de voorzitter zeggen dat ik de raad dankbaar ben voor wat ze nu doen en wat ze in de toekomst nog gezamenlijk gaan doen. Dank jullie wel. De voorzitter: Dank u wel mevrouw Kamphuis voor uw continue bijdrage. Zijn er nog vragen vanuit de commissie? Nee? Volgens mij heeft mevrouw Kamphuis vaak genoeg met de commissieleden gesproken. Dank u wel. Dan wil ik nu overgaan naar onze gasten die ons wat extra vertellen op het gebied van water. Allereerst mijnheer Piet Schakel van afdelingshoofd Vergunningen, Toezicht en Handhaving van waterschap Hollandse Delta.

En daarna zal ik mevrouw Vink van Evides het woord geven. Onze gedachte is bij de presentaties af te wachten en daarna de vraag stellen. Mijnheer Schakel, wilt u ons meenemen in het toezichtstelsel op waterkwaliteit?

De heer Schakel: Goedenavond allemaal. Ik ben al voorgesteld. Piet Schakel, afdelingshoofd Vergunning, Toezicht en Handhaving van waterschap Hollandse Delta. In die rol ben ik hier nu niet, maar ik ben meer in de rol dat ik ook voorzitter ben van de kerngroep PFAS die wij binnen waterschap Hollandse Delta hebben. Daar ga ik straks wat meer over vertellen. Maar ik neem u eerst even mee in een wat algemenere presentatie, die is vrij kort hoop ik, maar dan ... Kijk, wat doet waterschap Hollandse Delta? Daar begin ik even mee, en ik probeer en ik hoop dat dat lukt. Goed, dat duurt mij te lang, ik ga het gewoon vertellen: wat doet waterschap Hollandse Delta? U kunt het op de

27

intranetsite, want dat was ook een kopietje die ik u wilde laten zien wat het waterschap allemaal doet, maar het voert te ver om al die taken nu ook op te noemen. Het duurt te lang om het plaatje op te zoeken, zie ik. Dus het waterschap Delta. En dat kan eigenlijk in vier hoofdonderdelen verdeeld worden: schoon water, veilige dijken, veilige wegen en veilige vaarwegen. Dat is in feite waar onze bevoegdheid en verantwoordelijkheid ligt. En in dat opzicht, hoorde u hem al, wil ik eerst nog even laten zien wat het werkgebied is van waterschap Hollandse Delta. Dat ziet u hier, dat zijn de eilanden zoals ze hier geschetst staan, en voor u is vooral dit stukje natuurlijk heel erg van belang, het Eiland van Dordrecht. Het beheer van het watersysteem. Het watersysteem, dat betekent al het oppervlaktewater wat onder ons beheer valt. Dat zijn alle oppervlaktewateren behalve de wateren die onder rijkswater vallen. Dat is simpel, dus voor dat overige moet u bij het waterschap zijn. Wij zorgen voor dat het oppervlaktewater voor diverse doeleinden bruikbaar blijft. Wij hebben een aantal bevoegdheden. Wij zorgen ook kwantitatief voor goed grondwater. Dat is het tweede kolommetje wat daarbij hoort, dat is ook het watersysteem. En tenslotte, en daar zit een beetje een dubbele rol van het waterschap, wij moeten ook baggeren, en die bagger moet ook ergens blijven.

Dus wij moeten ook het baggeren op een goeie manier afzetten, en dat doen wij door het, als het kan, op de kant te zetten, en als het niet kan op een goede manier af te voeren. Ook dat maakt onderdeel uit van het watersysteem. Dan de waterketen. De waterketen dat is de zuivering, de gemalen daar komt het rioolwater binnen en vervolgens wordt naar de zuiveringen getransporteerd. Hier is dat de zuivering Dordrecht op de staart, en daar staat de zuivering. Daar maken wij het huishoudelijk afvalwater schoon, en het huishoudelijk afvalwater van industriële afvalwater van huishoudelijke aard. Dus wij zuiveren geen water van industrie. Na het zuiveren lozen wij dit op rijkswater. Wij zijn daarin in de keten. De gemeente loost op het riool, het riool komt tot de zuivering, de zuivering zuivert en vervolgens gaat het weer naar rijkswater. Dan kom ik bij PFAS. Dat is dus een probleemstof op de zuivering, want de zuivering doet daar niets mee. Het komt binnen via de riolering, het gaat door de zuivering heen en het verdwijnt weer op rijkswater. Wij kunnen vooralsnog dat water niet zuiveren als het gaat om PFAS. Sterker nog, uit onderzoek is gebleken dat er in de zuivering zomaar iets gebeurt, waardoor de concentratie hoger wordt. Daar is nog onderzoek zijn ze daarnaar aan het doen, maar ook dat komt nog voor.

Dat zijn de verbindingen die in de zuivering tot stand komen waardoor wat we aan de voorkant meten aan de achterkant soms zelfs verhoogd wordt. Het is een proces waar wij geen invloed op hebben. Goed. Ik begon al te zeggen met mijn voorstellen dat wij een kernteam hebben om de problematiek die op ons afkomt integraal aan te pakken, en dat betekent dat wij dit doen door onder andere brononderzoek, benoemde het net al. Wij kijken waar de bronnen zitten, wij monitoren, wij bemonsteren, wij analyseren, wij kijken overal waar er concentraties zijn, als dat aan de orde is. De zuiveringstechnieken. We hebben een afdeling die zich bezighoudt met het nader innoveren van de zuiveringen en zoeken wat er op dat gebied allemaal mogelijk is. Wij doen ook mee aan landelijke proeven om te kijken of je PFAS ergens kunt bestrijden. Met bacteriën bijvoorbeeld. Is een klein onderzoekje wat loopt van een Universiteit. Daar doen wij ook aan mee om te kijken: werkt dat? Alleen, dat zijn zulke kleine schalen, dan moet je niet denken dat we dat ook in de zuivering kunnen vooralsnog. Maar dat is dus voor het onderzoek. Wij reguleren en beperken lozingen. Nou, dat is een rol die Vergunningverlening vanuit de regulering doet. Wij adviseren de omgevingsvergunningen. Daar waar wij geen bevoegdheid zijn, bijvoorbeeld bij Chemours die op de riolering loost, hebben wij wel een adviesrecht, en daar maken wij

28

ook gebruik van om dat te doen. Om een voorbeeld te geven, wij hebben ook beroep aangetekend tegen de vergunning die is afgegeven voor Chemours, wij als waterschap. Op het onderdeel waar wij verantwoordelijk voor zijn, dat is namelijk dat de zuivering gezien wordt in de vergunning als de best toepasbare techniek. Daar hebben wij ons bezwaar in ons beroep op aangetekend. Wij vinden de zuivering niet de beste toepasbare techniek, want zoals ik net al zei: het komt erin en het gaat er weer uit. Wij doen er helemaal niets mee, vandaar ons beroep ten aanzien van de vergunning. Verder houden wij toezicht op directe lozing op oppervlaktewater, en op indirecte lozingen die via de riolering komen. Dat doen we niet vanuit een bevoegdheid die wij hebben, want die bevoegdheid ligt bij de gemeente als het gaat om de verantwoordelijkheid. En de bevoegdheid ligt bij de Milieudienst, want die doen de taken voor de gemeente. Wij adviseren daarin wel omdat uiteindelijk aan het eind van de pijp de zuivering staat en wij daar een belang hebben. En tenslotte beleidsregels ontwikkelen. Die heb ik er ook nog specifiek opgezet om een voorbeeld te geven wat dat dan inhoudt. Op dit moment zijn wij bezig om een beleid te ontwikkelen waarbij als grondwater wordt opgehaald en geloosd zijn wij verantwoordelijk voor de lozing. In dat grondwater zit PFAS, en dat wordt dus geloosd, en dat mag niet.

Nu zijn wij aan het kijken of dat er toch een beleidsregel is waarbij we in ieder geval the time being daar op een slimme manier mee om kunnen gaan, want anders kan er nergens meer gebronneerd worden. En dat gat - en de bouw heeft al last van allerlei andere regels - dan gaat ook op dát onderdeel de bouw nog stil, want dan mag er dus niet meer gebronneerd worden. Dus wij zijn bezig met een beleid om te kijken of de referentiewaarde van het oppervlaktewater waarop geloosd wordt daarmee met die lozing niet beïnvloed wordt. Als dat niet zo is zou ons beleid eens kunnen worden - is nog niet zover - dat we het dan gaan toestaan. Dus als er geen verhoging plaatsvindt ten opzichte van de referentiewaarde van het oppervlaktewater … Nou, dat is een voorbeeld van die beleidsregel die we op dit moment aan het ontwikkelen zijn. Nou, ik ben er ook doorheen. Ik dacht dat er nog een plaatje kwam. Zijn er nog vragen, maar dat is nu ook mijn opmerking. Zijn er nog vragen? De voorzitter: Ja, dank u wel voor presentatie. Het maakt duidelijk hoe belangrijk de waterschappen zijn. Des te meer reden om op 15 maart van ons stemrecht gebruik te maken voor de waterschapsverkiezingen. Maar dat is gewoon in algemene oproep. De heer De Boer had een vraag, en daarna mijnheer Van Dam-Timmers. De heer De Boer: Dank u, voorzitter. Dank voor uw presentatie, mijnheer Schakel.

U noemde één van de onderdelen, het brononderzoek. Is het bij u ook bekend wat de concentratie is van de PFAS in het water? Of is daar wat cijfers waar u zegt: niet mee bezig gehouden? De heer Schakel: Ik kan geen volmondig ja zeggen. Daar waar wij onderzoek doen bij bepaalde bronnen hebben wij uiteraard analysegegevens. En bron kan zijn Chemours, bron kan zijn de riolering, bron kan zijn het eind van de zuivering, het effluent, dat bemonsteren wij. Op dit moment zelfs in overleg met het drinkwaterleidingbedrijf bemonsteren wij daar. Zij analyseren, wij analyseren om te kijken wat zijn de mogelijkheden en de onmogelijkheden. Dus dat noemen wij dan ook brononderzoek. Terwijl het eigenlijk een lozing is, maar wij beschouwen dat als een bron voor de rivier. De voorzitter: Een kleine vervolgvraag en daarna doe ik even een technische …

29

De heer De Boer: Ja, een kleine vervolgvraag. Zijn er ook cijfers bekend bij jullie wat jullie aantreffen, zeg maar. Kunnen we dat ergens zien? De heer Schakel: Ja, die zijn bekend. Dat is ook geen geheim. Wij gaan met de Omgevingsdienst Zuid-Holland en met de gemeente Dordrecht, en wij hebben daar regelmatig ook overleg over, ook op bestuurlijk niveau en die analysegegevens die worden ook met elkaar gedeeld om te kijken van kunnen wij op die manier zoveel mogelijk data verzamelen om aan die bron ook te kijken wat er werkelijk gebeurt. En dat we ook nog in overleg, zo zei ik juist, met het drinkwaterleidingbedrijf. De voorzitter: Dank u wel. Even een technisch voorstel voor deze vergadering. We hebben best wel veel experts die ons komen informeren. Dus mijn voorstel is om één vraag per fractie voor de experts te doen. Een verduidelijkingsvraag mag dan nog wel, maar gewoon één vraag. Geef ik nu het woord aan de heer van Dam-Timmers. De heer Van Dam-Timmers: Ja dank, voorzitter, dank ook voor uw presentatie. Erg verhelderend. We hebben in deze commissie in de afgelopen vijf sessies hier ook veel over gehad, en het is ook veel gegaan over metingen en wat wordt er nu wel en wat wordt er nu niet gemeten? Het ging ook over metingsfrequenties, wie doet wat et cetera. Wat doen jullie nu, en hoe vaak meten jullie dan echt? Dat is nog een vraag die wel breed leeft, was mijn indruk.

De heer Schakel: Dat verschilt per soort bemonstering. Als het gaat om de zuivering hier in Dordrecht, daar zal ik me even toe concentreren dan, want wij bemonsteren ook de Bagger, maar dat is even misschien wat minder interessant voor dit moment. Wij bemonsteren ook het oppervlaktewater als er een bronnering is. Dat voorbeeld gaf ik zojuist dat is een bemonsteren heel veel. Maar als het gaat om de zuivering bemonsteren wij eens in de 14 dagen, en sinds december hebben we de frequentie opgevoerd naar aanleiding van berichten in de krant dat er verderop in de rivier hogere concentraties zijn waargenomen. Hebben wij in overleg ook met het drinkwaterleidingbedrijf aan het eind van de pijp van de zuivering zijn wij frequenter gaan bemonsteren, en dat is nu eens in de 14 dagen voor wat betreft het schone water aan het eind van de zuivering, het effluent. En dagelijks nemen we trouwens etmaal monsters. De heer Van Dam-Timmers: Is deze data zeg maar ook inzichtelijk? Kun je dit soort van live volgen of zo, zijn er dashboardjes of zo? De overheid houdt heel erg van hippe dashboards. De heer Schakel: Nee, die hebben wij niet. We hebben geen hip dashboard. Maar het is allemaal opvraagbaar, er zit geen geheim op. Het is gewoon … In het kader van de Woo is alles opvraagbaar. De heer Van Dam-Timmers: In dat kader zou ik ze wel willen zien van de afgelopen jaren.

De heer Schakel: Om uw woorden kracht bij te zetten. De voorzitter: Ik wou net zeggen. Nou, dan kunt u een Woo-verzoek indienen en het onderhoud bellen. Ik ga het woord geven aan de heer Den Hartog.

30

De heer Den Hartog: Dank u voorzitter, en dank aan de heer Schakel voor de duidelijke presentatie. U vertelde daar onder andere in dat jullie bezwaar hadden gemaakt, onder andere met argument dat het volgens jullie niet de best beschikbare technologie is. Mijn vraag is: welke technologieën zou Chemours dan moeten toepassen of wat zou wel de beste beschikbaar zijn, en wat zouden we als dat gebruikt wordt dan het voordeel zijn? Is daar iets over te zeggen in kwalitatieve zin? De heer Schakel: Ik ben geen techneut, dus wat wel de best beschikbare techniek is, dat weet ik niet. Ik weet wel dat de Unie van Waterschappen namens de waterschappen heeft gesteld: wij willen het helemaal niet meer op de zuivering hebben. Nul. De voorzitter: Een hele korte, want we willen dadelijk ook nog een andere… De heer Den Hartog: Ja, ik begrijp dat als je bezwaar aanmaakt van dit is niet de best beschikbare, dan heeft u toch vanzelfsprekend een idee van dan moet er iets beter zijn, of zie ik dat verkeerd? De heer Schakel: Nee, daar moet ik dan wel een technisch antwoord op geven. Wij zien de zuivering niet als een techniek om stoffen uit het water te halen voor een bedrijf wat loost.

Dus wij vinden dat als dat in de vergunning staat, die is afgegeven, dat de zuivering als best beschikbare techniek wordt gezien, dan hebben wij dáár beroep op ingesteld omdat wij zeggen: je kunt nooit een zuivering als bedrijf noemen als best bestaande techniek voor de lozing die het bedrijf doet. De voorzitter: Dank u wel. De heer Kuhlmann. De heer Kuhlmann: Ja dank u, voorzitter. U had het over het oppervlaktewater. Heb ik toevallig wel eens … Of niet toevallig, het was eerder met mevrouw Kamphuis ook gesproken, en hoe zit het met de mogelijkheid om te zwemmen? Laat ik het anders vragen, u meet natuurlijk vaak hoe het staat. Bent u wel eens concentraties tegengekomen bij uw meting waarvan u zegt: als je in zo'n concentratie PFAS gaat zwemmen in het water dat is niet gezond. Of is op dat onderdeel iets waar we ons geen zorgen over hoeven te maken? De heer Schakel: Ja, een heel flauw antwoord, maar daar is het waterschap niet bevoegd voor. Wij bemonsteren wel, maar dat doen we op zwemwater voor de provincie. De provincie analyseert de resultaten en die geeft wel of geen zwemadvies. Dus wij werken voor de provincie als het gaat om zwemwater. Daar zijn wij niet het bevoegd gezag voor, voor zwemwater. De heer Kuhlmann: Dank u.

Mag ik nog een vervolgvraag? De voorzitter: Ik ga bij de volgende wel heel streng, want u ziet nu wat voor goede opvoedouder ik ben? De heer Kuhlmann: Ja precies. Nee, dat was op de vraag van de heer Van Dam: wie wil kan die informatie opvragen, over die metingen. Maar ik heb het idee dat er ook wel wat mensen in Dordrecht in onze regio zich hier wel geïnteresseerd zijn, zich zorgen over

31

maken. Is het waterschap ook bereid, om los van of mensen het aanvragen, maar om zelf actief op een hoekje van de website wat van die meetresultaten gewoon actief te publiceren? De heer Schakel: Nou, ik denk het niet. En het waarom is, omdat het hele ingewikkelde cijfers zijn. En er zijn wel, ik denk, 3.000 soorten PFAS en PFOS. Dus wat je precies bemonsterd en wat je met die getallen moet doen dat vraagt heel veel analyse en heel veel kennis en kunde. Dus het sec overhandigen van cijfers zonder dat daar een goed advies bij zit of een goeie analyse, daar denk ik dat wij daar erg veel moeite mee hebben. De voorzitter: Oké, dank u wel. Oh, mijnheer Wringer u heeft ook een vraag. Stelt u hem. De heer Wringer: Ja dank, voorzitter, ik heb maar één vraag. U heeft bezwaar gemaakt tegen de afgifte van een vergunning. Hebben we het hier over de vergunningen van de provincie, de milieuvergunning afgeven door DCMR, Dienst Rijnmond? De heer Schakel: Ja. De heer Wringer: Oké. De voorzitter: Dank u wel, heer Schakel. Oh sorry, ik zit zo te focussen. Mevrouw Pichel, u heeft ook nog een vraag. Mevrouw Pichel: Ja dank u wel, voorzitter. Ik zit even te kijken hoe ik het beste kan stellen.

En ik vraag me ook af of dit bij u ligt, ja of nee, maar waar ik een beetje naar op zoek ben is, we zien natuurlijk dat er ook in het verleden heel veel uitstoot is geweest, en er is nu wel een reductie van uitstoot die nog niet nul is, dus daar moeten we nog scherper op zijn. Maar waar ik dus een beetje benieuwd naar ben is, als we het hebben over die metingen, is er dan nog heel veel wat oud is wat we nog niet wegkrijgen, is er heel veel wat gewoon continue bijkomt? En zo ja, hoe liggen die verhoudingen? De heer Schakel: De verhouding, kan ik geen antwoord op geven. Op uw eerste vraag kan ik wel antwoord geven. Wij meten direct aan het einde van de rioleringen, wij meten direct aan het einde van de zuivering. Dat zijn momentane waarden van dit moment. As wij in de bagger meten dan meten wij concentraties van vier, vijf jaar geleden, soms wel tien jaar, want dat is de vorige keer dat er gebaggerd is. Dus ook dat is heel variabel. De voorzitter: Dank u wel. Ik zie u nog denken, als u straks nog vragen heeft dan kunt u nog naar de heer Schakel. Dank u wel voor uw informatie. Wil ik graag de mensen van Evides het woord geven. Mevrouw Vink. Mevrouw Vink: Dank u wel, voorzitter, voor de uitnodiging ook om hier een verhaal te vertellen over de drinkwatervoorziening in het zuidwesten van Nederland. Aan de hand van deze presentatie zal ik jullie meenemen in een aantal zaken.

Aan mij is aan de voorkant een aantal vragen gesteld: wat is de verantwoordelijkheid van het drinkwaterbedrijf, wat is het leveringsgebied van Evides, hoe produceren jullie drinkwater in Dordrecht, en hoe op welke wijze bewaken wij ons drinkwater en drinkwaterkwaliteit, en hoe zetten we ons daarvoor in? Dat probeer ik kort en bondig te

32

doen. Ik heb behoorlijk wat slides dus ik ga er ook snel doorheen, en het liefst aan het eind dan even de vragen, zou ik zeggen. De drinkwatervoorziening in Nederland. Ik heb nog een beetje gezocht naar een historisch plaatje ook van Dordt . Nou ja, het is natuurlijk zo dat drinkwatervoorziening, als je kijkt naar het eerste plaatje, dat is 1850 tot 1880, toen werd drinkwater eigenlijk gehaald uit de sloot, echt gewoon uit het oppervlaktewater. Nou ja, aan de rechterkant zie je helemaal dat natuurlijk dat geen gezonde toestand was. Er waren natuurlijk in verhouding tot het water wat je uit sloot haalt veroorzaakte ziektegevallen cholera, toentertijd. Dat was echt 1850 tot 1880, en rond 1880, 1890 zijn ook de eerste drinkwaterbedrijven eigenlijk echt tot stand gekomen. En het middels plaatje is denk ik Villa Augustus volgens mij in Dordt. Dus dat is ja ... Nou, en dat is ook eigenlijk de start hier van het drinkwaterbedrijf in Dordt. Als ik dan doorga naar een stukje drinkwatervoorziening in Nederland, en het verzorgingsgebied van Evides. Nou ja, wij liggen eigenlijk, en dat is iedereen natuurlijk bekend, onderaan een delta waar rivieren Rijn en Maas samenkomen, en waar dus oppervlaktewater ook richting zee stroomt. Drinkwaterbedrijven in Nederland dat zijn er op dit moment tien. Er is een hele ontwikkeling geweest van fusietrajecten.

Nu hebben we tien drinkwaterbedrijven die zorgen voor de drinkwaterproductie in Nederland. Zo zijn we eigenlijk ook gebiedsgebonden, dus Evides zit in het zuidwesten van Nederland en wij leveren dus drinkwater, dat zie je eigenlijk in de Rijnmondse regio, maar ook heel Zeeland tot aan Zeeuws-Vlaanderen en een stukje van Noord-Brabant en Tholen. Nou dat ziet u hier weergegeven. Wij leveren dus als Evides zeg maar aan tweeënhalf miljoen consumenten, en ook bedrijven, en we leveren ongeveer 158 miljoen kuub per jaar. We hebben zo'n beetje veertienduizend kilometer leidingwerk ook wat we onderhouden in ons hele gebied, en dat zijn transport- en distributieleidingen, waar we natuurlijk ook zorg voor moeten dragen dat die infrastructuur in stand blijft. En dat doen we samen met ook heel veel overheden om dat voor mekaar te krijgen. We zijn onderdeel … Evides waterbedrijf is een NV waar ook de gemeente en ook provincies aandeelhouders zijn, en dus ook een rol hebben in relatie tot het drinkwaterbedrijf. Moet een beetje ver om alle gemeenten te noemen, maar Dordrecht is er één van. Dan, als je kijkt naar waar komt nu ons drinkwater vandaan? Ja, dat is een diversiteit van bronnen, maar je kan wel stellen dat Evides is echt een … Nou ja, ons aandeel is grotendeels oppervlaktewater, dus wij zijn echt wel een oppervlaktewaterbedrijf met een stukje grondwater.

En dat hangt samen met het feit dat wij in het zuidwesten van Nederland zitten waar eigenlijk gewoon … Ja, we zitten in een zoute regio, dus het is verzilt, en daar is ... De voorzitter: Mevrouw Vink, misschien is het qua tijd handig als u zegt: ik focus me even waar drinkwater in Dordrecht vandaan komt, Baanhoek en de Maas. Mevrouw Vink: Ja, dan kom ik straks ook nog later op in de presentatie. Als je kijkt naar de regio waar hier drinkwater gemaakt wordt dan komt dat uit de Maas, en via de Biesbosch bekkens wordt het getransporteerd naar Dordt. En er zit een stukje grondwater. Zal ik later nog een plaatje … Zal ik iets meer in detail op ingaan. Oké, het tweede punt is drinkwatervoorziening van bronbescherming tot productie. Daar vertel ik een stukje over. Er is mij gevraagd om iets te vertellen over de rol en taakopvatting van het drinkwaterbedrijf. Wij zijn aan zet om natuurlijk vanuit de drinkwaterwet hebben wij de primaire taak om voldoende drinkwater en ook van goede kwaliteit te leveren aan consumenten. Daar liggen wettelijke kaders aan ten grondslag, drinkwaterwet, drinkwaterbesluit en drinkwaterregeling. Die zijn afkomstig vanuit de drinkwaterrichtlijn,

33

en die is begin dit jaar eigenlijk … Er is een nieuwe drinkwaterrichtlijn geïmplementeerd en er is ook nieuwe wetgeving tot stand gekomen. Nou ja, in de drinkwaterwet en het drinkwaterbesluit en de drinkwaterregeling worden een aantal zaken geregeld, zoals tarieven maar ook wettelijk eisen en normen voor drinkwater, en ook eisen die gesteld worden aan de monitoring van het drinkwater. Dat ligt eigenlijk allemaal wettelijk verankerd. In de governance, daar heb ik al dus een stukje verteld. We hebben het vaak vanuit drinkwaterbedrijven dat er aandeelhoudersstructuur is richting ons bedrijf. En daar zal ik straks nog iets meer over tellen. Gemeente, provincie en het rijk hebben ook een verantwoordelijkheid in relatie tot zorgplicht voor de bescherming van de drinkwatervoorziening. En de ILT is met name toezichthouder op ons als drinkwaterbedrijf of wij onze taak goed uitvoeren. Omgevingswet en zorgplicht. Nou ja, je ziet in dit plaatje, hier aan de zijkant, zie je eigenlijk welke partijen houden zich nu eigenlijk allemaal bezig met waterbeheer in Nederland, en hoe raakt dat dan ook de drinkwatervoorziening, want dat is best complex. Maar eigenlijk zegt artikel 2 van de drinkwaterwet: diverse overheden hebben een taak in de zorgplicht ten aanzien van drinkwater, en dat is zowel voor de bronnen als voor de infrastructuur.

Nou, dat houdt dan in dat eigenlijk al die partijen hebben een taak om de drinkwatervoorziening duurzaam in stand te houden zowel nu als in de toekomst. En dat doen zij samen met de drinkwaterbedrijven, maar daar hebben alle overheden dus wettelijke instrumenten voor, en dat zijn dus eigenlijk beleidsplannen, maar dat zijn ook taken in relatie tot Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving, Omgevingsplannen, Omgevingsverordeningen, Omgevingsvisies, het vaststellen van grondwaterbeschermingsgebieden, maar ook maatregelen die je doet in het watersysteem. Dat credo zal jullie bekend voorkomen, we hebben het standpunt dat drinkwater maken begint bij een schone bron. Dat betekent dus ook dat in de zorgplicht ook diverse overheden daar een opgave hebben om de drinkwater of de waterkwaliteit van de bronnen zo goed als mogelijk te beschermen. En er zit dus voor ons ook een taak in Omgevingsmanagement en belangenbehartiging richting alle andere partijen. Wij hebben ook het credo dat waterkwaliteit van groot belang, wat er niet inzit hoeven wij er ook niet uit te halen uiteindelijk. Wij focussen ook op de hele waterketen. We werken samen - heb ik nog in de loop van de presentatie nog een plaatje over - met heel veel partijen, met waterschappen, met Rijkswaterstaat, met provincie.

Een van de voorbeelden is Schone Maaswaterketen, maar we werken ook hier in de regio in ZuidHolland Zuid samen met diverse partijen. Naast waterkwaliteit hebben wij ook andere opgaven. Wij werken ook aan waterkwantiteit, voldoende drinkwater is een opgave, en we investeren eigenlijk in al onze bronnen richting de toekomst. Een van die dingen waar we afgelopen jaren in geïnvesteerd hebben is eigenlijk het robuust maken van de - wij noemen dat eigenlijk een soort voor zuiveringsstap - namelijk de Biesbosch bekkens op orde brengen en ook ons inname pompstation op orde brengen. We hebben afgelopen jaren een nieuw inname pompstation gerealiseerd, Bergse Maas. Dat innamepunt heeft ook een grotere capaciteit waardoor we eigenlijk, als we incidenten, tenminste als we slechtere ruw waterkwaliteit hebben kunnen wij stoppen met onze inname, kunnen we die waterkwaliteit ook voorbij laten gaan, en wij kunnen versneld wederom innemen richting onze Biesbosch bekkens om dan vervolgens ons drinkwater proces eigenlijk weer voort te zetten. In de bekkens, die dienen eigenlijk met name als voorraad voor de drinkwatervoorziening in ons hele gebied waar dan het oppervlaktewater naartoe verspreid wordt of getransporteerd wordt naar de oppervlaktewater zuiveringen. En dat zijn drie bekkens achter elkaar. We hebben ook maatregelen getroffen in één van die

34

bekkens om daar ook daadwerkelijk de doorstroming van het bekken te verbeteren, wat ook weer ten gunste komt van de waterkwaliteit. Eigenlijk moet je dit zien als een soort natuurlijke voorzuivering in deze drie bekkens. En wij hanteren daarin, ook in drinkwatervoorziening gewoon een … Dat is eigenlijk ons kader. Wij werken vanuit preventie dus wat er niet inkomt willen we ook voorkomen dat dat in onze bronnen komt. We werken vanuit bronbescherming en bronaanpak. We doen aan selectieve innamen om dingen ook juist voorbij te laten gaan vanuit het oppervlaktewater, en aan de achterkant hebben we dan robuuste zuivering om ook stoffen te verwijderen. Drinkwaterproductie Baanhoek, locatie Baanhoek. Heb ik één slide van. De productie of de drinkwatervoorziening hier op Het eiland van Dordt. Wij hebben dus een oppervlaktewaterzuivering staan, hier zie je het rooie puntje. We hebben een combinatiezuivering, dus we hebben een grondwaterzuivering en een oppervlaktewaterzuivering op het terrein van Baanhoek staan. Het water komt voor 35 procent uit grondwater. In drie windvelden wordt dat gevonden, Jeugddorp, Kop van ‘t Land en polder de Biesbosch. Dat zit veelal in het derde en vierde watervoerende pakket, diep onder de grond onder beschermde lagen. Daar winnen we ons grondwater. Dat wordt getransporteerd naar de productielocatie Baanhoek en in de grondwaterzuivering gezuiverd.

Dan hebben we het oppervlaktewater eigenlijk vanuit de Maas via de Biesbosch bekkens wordt ook getransporteerd naar productielocatie Baanhoek en daar wordt het in de oppervlaktewaterzuivering in diverse stappen gezuiverd, en het geheel wordt gemengd en gedistribueerd. Nou ja, 35 procent grondwater, 65 procent dus oppervlaktewater. De zorg die ik net hoorde over Grote Rug, en wordt dat nu ingezet voor drinkwaterproductie? Dat doen wij absoluut niet. Drinkwaterkwaliteit en een doorkijk even naar de toekomst. Nou, ons Nederlands kraanwater. We zijn gehouden natuurlijk aan normen die vastleggen in het drinkwaterbesluit. Ons drinkwater, wat wij produceren, voldoet ook volledig aan die normen. Het ILT controleert ons ook daar strikt op, houdt daar natuurlijk ook toezicht op, en rapporteert daar ook jaarlijks op. Wij hebben zelf ook op onze website publiceren wij ook ons drinkwatergehalte. Ook vanuit de drinkwaterrichtlijn is gezegd dat we ook meer publieksinformatie ter beschikking moeten stellen. Dus dat doen we nu ook. We hebben ook een aparte pagina over PFAS ingericht waarin ook informatie wordt verstrekt. Nou, dit laat ik even. Wat doen wij verder dan als het gaat over stoffen in relatie tot drinkwater? Nou, zoals ik al zei we hebben verschillende niveaus. Wij richten ons met Euro, Vewin of RIVA echt op meer het internationale vlak.

Dat richt zich dan bijna richting Europa, en daar belangenbehartiging en beïnvloeding doen. Dat gaat over diverse zaken, dus kaderrichtlijn water- en oppervlaktewaterkwaliteit omdat dat voor ons een belangrijke bron is. Het restrictievoorstel voor PFAS. Nou ja, allerlei wet- en regelgeving omtrent stoffen, en diverse richtlijnen. Vewin, dat is eigenlijk de koepelvereniging van drinkwaterbedrijven, die vervoerd met name het nationale belangenbehartigingtraject richting nationale overheden, en ook koepelverenigingen van provincies et cetera. Dat richt zich eigenlijk op ons nationale beleid. Iets breder natuurlijk dan alleen stoffen, want het gaat ook over ruimtelijke opgaven. En ons drinkwaterbeleid komt daarin terug, maar ook aspecten zoals Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving worden aan de orde gesteld. Wijzelf richten ons meer op de regio, zoeken ook samenwerking met diverse partijen in de regio en ook bovenstrooms, dus bijvoorbeeld Schone Maaswaterketen, om ook die zorgplicht te garanderen in diverse planvormen die opgesteld worden door decentrale overheden zodat het ook daadwerkelijk geborgd wordt. En nou ja, meer een aantal operationele voorbeelden. Wij zijn ook heel actief met het doorontwikkelen van

35

ook analysemethode en screeningstechnieken. We hebben een nauwe samenwerking met waterschappen, Rijkswaterstaat en andere partijen om eigenlijk onze bronbewaking goed op orde te hebben. Dus ook signaleren van stoffen. We hebben ook een soort Early Warning systeem waarin we juist ook doorkrijgen van diverse partijen of er stoffen op de Maas aankomen zodat we tijdig de inname kunnen staken. En we doen in diverse gremia ook onderzoek met andere bedrijven KWR om te kijken naar zuiveringstechnologieën, het optimaliseren ervan. En ook gewoon vanuit de drinkwater wet- en regelgeving zijn wij ook verplicht om risicoanalyses en risicobeoordelingen te doen iedere vier jaar. En dat is gewoon de plicht die de ILT ook opvolgt. Nou, de Schone Maaswaterketen heb ik al verteld. De voorzitter: Mevrouw Vink, mag ik qua tijd vragen of dat u nog de belangrijkste sheets eruit kunt nemen? Mevrouw Vink: Ik ben er bijna. De voorzitter: Ja, helemaal goed. Mevrouw Vink: Even kijken, nog drie als het goed is, dan ga ik er snel doorheen. Nou ja, PFAS, kaders en methode. Ja, drinkwater voldoet aan de wettelijke eisen in Nederland. Laat dat zou zijn. Het RIVM heeft ook aangegeven dat ze het verantwoord vinden om drinkwater te blijven drinken. Natuurlijk zijn er heel veel ontwikkelingen op PFAS-gebied, daar zijn we ons daadwerkelijk ook zeker van bewust. Eigenlijk het afgelopen jaar is zo snel gegaan.

Er zijn nieuwe indicatieve drinkwater richtwaarden ook ontwikkeld, en dat is allemaal als gevolg van het EFSA-advies en allerlei ontwikkelingen die het RIVM en studies die het RIVM nu aan het doen is om grenswaarden voor diverse blootstellingsroutes te ontwikkelen. Dat is niet alleen drinkwater, het gaat ook over voedsel. Ook compartimenten worden natuurlijk onder de loep genomen om de totale blootstelling in Nederland naar beneden te krijgen. Wij zien dan ook als Evides echt noodzaak om … Nou ja, wij we dragen daar ook aan bij actief richting het RIVM om dat integrale PFAS-blootstellingsonderzoek tot stand te brengen. Wij leveren daar ook gegevens voor aan om dat gedegen te doen. En in die blootstellingsroutes moet ook gekeken worden naar de actuele blootstelling en hoe je dat dan het beste en met welke maatregel je dat dan zou kunnen reduceren, dus dat steunen wij ook. Als we kijken naar de aanpak van PFAS. We hebben een aantal dingen die we ook zelf ondernemen. Nou, we hebben een heel scala aan dingen. Eerste kolom kan je zien als belangenbehartiging en lobby. Deels zit daar ook gewoon een grote deelname voor onszelf in. Wij nemen ook deel. We hebben ook afstemmingsoverleg met IenW en het RIVM. We hebben een eigen kernteam PFAS intern Evides, dat is opgeschaald naar een kernteam binnen Vewin. En er wordt ook afgestemd met IenW en met RIVM over drinkwater en PFAS.

We hebben diverse trajecten waarin we ook weer samen optrekken met waterschappen, zoals het verbod. Nou, in de tweede kamer is ook gevraagd om beter inzicht en overzicht als het gaat over lozingen en PFAS. Dat steunen wij ook, want wij willen dat inzicht ook graag hebben waar dat qua bronnen, lozingen vandaan komt in Nederland. En wij zetten ons in om de drinkwatertoets in het instrument van Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving beter verankerd te krijgen. We hebben in inzicht PFAS en monitoring zelf een heel groot monitoringsprogramma lopen. Dat gaat veel verder dan alleen Dordt, we hebben natuurlijk een groot gebied. We meten vanaf bron tot aan drinkwater. En ook tussenliggende stappen. Dus dat is helemaal opgeschaald. En afgelopen jaren hebben

36

we ook drastisch moeten investeren om de analysemethode op niveau te krijgen om überhaupt in het gehalte, waar we het nu over hebben, om dat robuust te kunnen meten. Nou, handelingsperspectieven. Wij hebben zelf de opgave om echt op korte termijn te kijken wat kunnen we nu doen in de huidige zuiveringen? Daar hebben we ook een onderzoeksprogramma voor lopen, zijn we ook mee bezig. Daarnaast zijn we op Nieuw-Baanhoek - dan kom ik zo met een slide met foto’s over - gaan wij de oppervlaktewaterzuivering van Baanhoek eigenlijk renoveren, nieuwbouw want die is end of life. Dus daar loopt ook een grootschalig onderzoek op dit moment. En we doen heel veel onderzoeken met diverse partijen. Dan de laatste slide. Nou ja, dus een foto van Baanhoek. Aan de voorkant grondwaterzuivering, aan de achterkant oppervlaktewaterzuivering. Het idee is dat de oppervlaktewaterzuivering wordt vernieuwd en daarvoor hebben we een hele pilot al. Eigenlijk moet je het zien als een nieuwe mini-zuivering op de locatie van Baanhoek staan, en dat doen we nu twee jaar onderzoek om uiteindelijk een gedegen zuivering naar nieuw te realiseren op die locatie. En daarachter zie je die jaartallen. U bent ook van harte uitgenodigd om een keer een bezoek te brengen als u dat zou willen, dan kunnen we dat organiseren. Dat was het. De voorzitter: Dank u wel voor de uitnodiging, en de heldere presentatie.

Ik zie Pieter, de heer Groenewege als eerste. Sorry. De heer Groenewege: Dank u wel. Ja, ik had gelezen dat Evides, samen met een ander drinkwaterbedrijf ook in beroep is gegaan tegen de nieuwe vergunning voor Chemours. Kunt u daar wat over vertellen, waarom en zo? Mevrouw Vink: Ik ga niet helemaal inhoudelijk in op het beroep, want we hebben aanvullende gronden ingeleverd, aangeleverd richting eigenlijk rechtbank. Ja, je kan het samenvatten als wij zijn voor een algeheel verbod op PFAS in lozingen, en daaronder hebben we aanvullende gronden aangevoerd waarom we dat ook vinden. En dat hebben we zowel gedaan eigenlijk op de Omgevingsvergunning als op de Waterwetvergunning hebben we het beroep lopen, en daar zijn een aantal aanvullende gronden voor aangeleverd. Het is overigens openbaar natuurlijk. Dus... De voorzitter: Dank u wel. Volgens mij zag ik ook een vinger van de heer Hartmeijer. De heer Hartmeijer: Ja, dank u wel. Ik zag op de slide 35 procent grondwater en in de hele regio 10 procent geloof ik. Waarom zijn die percentages zo? Is dat omdat dat het maximum win is of heeft dat andere praktische of financiële redenen? De heer Van Tienen: Ja, die zal ik even beantwoorden. Tien procent grondwater.