2.1 2026.06.23 Notulen Gemeenteraad Dordrecht - concept.pdf

En dat we met elkaar hebben gezegd, maar waar vinden we elkaar dan wel? En hoe kunnen we toch, ook al zouden we het misschien anders noemen en anders willen aanvliegen, met elkaar ervoor zorgen dat al die mobiliteit in Dordrecht tot zijn recht zal komen de komende periode? Dat betekent inderdaad ook dat er aandacht is voor de auto, maar zeker ook voor lopen en fietsen. Dat vindt u, als u inderdaad ook daarop control F’t, veelvuldig terug. En daar staan we voor. De heer Uysal: Voorzitter, tot slot. Kennelijk interpreteert de ChristenUnie/SGP de woorden pragmatisme en realisme iets anders dan hoe wij dat hebben opgevat. Maar begrijp ik het dan goed dat de ChristenUnie/SGP ook achter de urgentie van de klimaatverandering staat? Dat zij daar ook pal voor gaan staan, ook juist wanneer het nodig is dat we de nodige maatregelen nemen en niet juist op de rem gaan trappen en gaan uitstellen en gaan vertragen? De heer De Heer: Voorzitter, wij staan pal voor investeren in het klimaat. U ziet ook de middelen die daar de komende periode voor beschikbaar zijn. Dat betekent dat we echt ook verder kunnen met die ambitie, zoveel als mogelijk van die doelen die we hebben staan, dat we die ook gaan halen en dat er ook inderdaad middelen voor beschikbaar staan. Ik hoop dat dat enigszins GroenLinks-PvdA of PRO geruststelt.

De voorzitter: Maar mag ik er even aandacht voor vragen dat, we gaan goed de diepte in bij het coalitieakkoord. Daar moeten we ook de tijd voor nemen. Maar we hebben echt best wel veel interrupties. Het zou mij een lief ding zijn als we de interrupties iets korter formuleren en ook iets kortere reacties krijgen. Dat kan best. De heer De Heer. 71 De heer De Heer: Voorzitter, dank u wel. Ik ga verder. We gaan werk maken van het versterken van relaties. De grote onrust achter de voordeuren en de schade voor kinderen die gepaard gaan bij scheidingen is gigantisch. En dan hebben we het nog niet eens over het feit dat de meeste relatiebreuk resulteert in twee mensen die op zoek moeten naar een starterswoning. We gaan aan de slag voor een sterk erfgoedbeleid, om onze rijke historie beter te waarderen en te behouden voor de toekomst. En met dit akkoord investeren we ook flink in handhaving en veiligheid, maar daarmee ook in de ondersteuning van gezinnen en thuissituaties waar problematisch gedrag bij steeds jongere Dordtenaren ontstaat. We gaan werk maken van de verplaatsing van een of misschien wel twee koffieshops naar de rand van de stad. Dat helpt overlast voorkomen en maakt het minder normaal dat de coffeeshops, zoals nu, naast de bakker en de kledingwinkel in de straat te vinden zijn. De voorzitter: De heer Hartmeijer. De heer Hartmeijer: Voorzitter, dank.

Precies op dit punt, want waar moet die coffeeshops dan precies komen? En zijn die bewoners die daar wonen daar dan wel blij mee? Want ik geef toe dat de situatie nu niet ideaal is, maar verlies je dan toch niet een stukje handhaving en enige sociale controle, omdat ze nu op een vrij centrale plek zich bevinden? De heer De Heer: Voorzitter, ik ben heel blij met deze vraag. Want tegelijkertijd, wij zijn enthousiast dat we deze beweging gaan maken, maar dat is ook wel precies echt onze zorg. Wij kunnen niet ergens een coffeeshop zomaar naar de randen toe duwen, om vervolgens daar weer een grote overlastplek te creëren. Dat kan echt niet. Ook die zorgen hebben we wel van inwoners ook de afgelopen tijd gekregen, omdat ze wisten dat het ook wel onderdeel van ons verhaal was. Die nemen we mee en daarin zullen we samen ook optrekken. Voorzitter, we zijn ook enthousiast over de forse investeringen in groenblauwmobiliteit en nieuwe participatievormen. Dat draagt bij aan een stad die ontwikkelt, klaar is voor de toekomst en naar elkaar luistert. En tot slot, we kiezen voor het voortzetten van stevige minimamaatregelen. We willen werken aan een Dordrecht in 2050 met meer sterke schouders, waarbij we oog houden voor onze meest kwetsbare inwoners.

Voorzitter, we kijken uit naar de verdere reflectie van de raad en de stad op dit akkoord, samen met een college dat staat te popelen om te beginnen. Voorzitter, de raadsleden van de vorige periode weten dat wij ons als fractie graag laten inspireren door de Bijbel. Ik zou zeggen, doe je gordel vast, want ik heb vandaag een inspiratie van zo'n 3000 jaar geleden. Woorden van koning David. Het zijn woorden die ik kreeg toen ik een jaar of 9 was en van de zondagschool afging. Ik kreeg dit bijbeltje, dit kleine bijbeltje, met voorin speciaal voor mij deze tekst. En die woorden zijn mij altijd bijgebleven. Psalm 32, vers 8. Ik leer en onderwijs u aangaande de weg die gij gaan moet. En ik raad u, mijn oog is op u. Namens de ChristenUnie/SGP wens ik ons dat allemaal toe. Dat deze komende periode mogen groeien, mogen leren, mogen luisteren naar een goede raad. En dat we mogen onthouden dat de raadgever altijd dichtbij is. Dank u wel. De voorzitter: Dank, de heer De Heer. En een mooie afsluiting. En voordat we verder gaan, ga ik even de vergadering schorsen zodat u even kan luchten en uw handen kan 72 wassen. En dat doen wij voor 5 minuten. Graag stilte. Stilte. Het woord is aan de heer Van de Breevaart. De heer Van de Breevaart: Dank, voorzitter.

Dank ook aan het oude college voor de Perspectiefnota en de nieuwe coalitie en het nieuwe college en haar ambtenaren voor het coalitieakkoord. Vandaag bespreken we 2 zaken tegelijk. En ook al hadden beiden wat ons betreft aparte bespreking verdiend, wij van Forum voor Democratie zullen proberen van de noten deugd te maken. De Perspectiefnota laat zien hoe de financiële positie van Dordrecht zich de komende jaren ontwikkelt. Het coalitieakkoord laat zien welke politieke keuzes het college daar vervolgens nog aan toevoegt. Voor Forum voor Democratie is de Perspectiefnota daarbij een logisch vertrekpunt. Eerst kijk je immers naar wat financieel verantwoord is, daarna bepaal je welke ambities daarbij passen. En niet andersom. Laat ik beginnen met een compliment, voor de Perspectiefnota wel te verstaan. De nota is eerlijk. Zij probeert de financiële werkelijkheid niet mooier te maken dan zij is. Het college constateert dat de structurele tekorten de komende jaren fors oplopen van 6,9 miljoen komend jaar naar 12,2 over 2030. Er wordt nadrukkelijk gewezen op het belang van structureel sluitende begrotingen, het prioriteren van investeringen en het uitgangspunt dat nieuwe uitgaven alleen mogelijk zijn wanneer daar ook structurele dekking tegenover staat. Dat zijn wat Forum voor Democratie betreft verstandige uitgangspunten. Een overheid moet voorzichtig omgaan met gemeenschapsgeld.

Structurele uitgaven financier je niet met incidentele meevallers en wanneer de financiële ruimte afneemt, moet ook de gemeentelijke overheid de moed hebben om keuzes te maken en niet meer ambities te formuleren. Vanuit dat perspectief heeft onze fractie het coalitieakkoord met belangstelling gelezen. En dan valt op dat het akkoord op cruciale onderdelen een toon aanslaat die verschilt van de Perspectiefnota. Daarover straks meer. Laten we eerst beginnen met positieve punten. Wij waarderen dat het akkoord meer nadruk legt op economische ontwikkeling. De aandacht voor de maakindustrie, het midden- en kleinbedrijf, de maritieme sector en de Campus Leerpark laat zien dat economische groei uiteindelijk niet ontstaat door subsidies, maar door ondernemerschap. Ook de ambitie om regeldruk te verminderen en gemeentelijke procedures voorspelbaarder te maken, spreekt ons aan. Daarnaast zien wij dat het akkoord realistisch is op het gebied van woningbouw. Er wordt gekozen voor continuïteit in lopende projecten en voor het versnellen van procedures. Dat is positief. Dordrecht heeft woningen nodig en geen stilstand. Om de plannen nog realistischer te maken, doen wij de suggestie om in geval van dreigende stilstand, als gevolg van bijvoorbeeld netcongestie, gebruik te maken van de escape die de huidige wet daartoe biedt en woningen gewoon weer op het gas aan te sluiten.

Ook op het gebied van veiligheid en de opvangproblematiek lezen wij een realistischer geluid dan in voorgaande bestuursperiodes. De erkenning dat Dordrecht niet onbeperkt opvang kan blijven realiseren en dat ook andere gemeenten hun verantwoordelijkheid moeten nemen, verdient waardering. En als wij het goed begrepen hebben, is in het coalitieakkoord afgesproken dat Dordrecht niet meegaat in de extra opgaven die binnenkort vanuit het Rijk gesteld gaat worden. Daar zijn wij uiteraard blij mee. Wat ons betreft maakt dit college zich richting het Rijk hart voor opvang van vluchtelingen in de regio van herkomst. Ook dat past wat ons betreft in het door haar bepleite veiligheidsbeleid. Maar los daarvan, voorzitter. Juist omdat de Perspectiefnota zo nadrukkelijk oproept tot financiële discipline, hadden wij verwacht dat ook het 73 coalitieakkoord scherper zou kiezen. Maar daartegenover bevat vrijwel ieder hoofdstuk nieuwe ambities. Er is sprake van een evenementenfonds, uitbreiding van culturele programmering, een nachtvisie, doorontwikkeling van de Dordtpas, citymarketing en een anti-discriminatiecoördinator. Onduidelijk is wat deze voorstellen afzonderlijk allemaal kosten, laat staan dat in lijn met de Perspectief nota duidelijk wordt gemaakt welke van de bestaande programma's worden beëindigd om hiervoor ruimte te maken.

Het coalitieakkoord wekt de indruk dat dekking uit bestemmingsreserves en te verwachten extraatjes van rijkswegen dekkend zullen zijn. Daarnaast zien we de inzet van indexering van de ozb en kostendekkende afvalstoffenheffing. Allebei wat ons betreft een kwestie van lastenverzwaring. En dat in een tijd waarin burgers als gevolg van inflatie aan het eind van de maand steeds minder overhouden, de armoede onder burgers alleen maar toeneemt. Voorzitter, nogmaals. Terwijl de Perspectiefnota spreekt over financiële schaarste, komt het coalitieakkoord met allerlei nieuwe investeringen. Waarvan de dekking wat ons betreft nog wat verduidelijking behoeft. De voorzitter: U heeft een interruptie van de heer Groenewege van de Partij voor de Dieren. De heer Groenewege: Forum voor Democratie noemt de kostendekkende afvalstoffenheffing een voorbeeld van lastenverzwaring. Dat is wel zo, maar dat komt ook omdat de lasten stijgen. De afvalstoffenheffing is per definitie kostendekkend. Welk alternatief stelt Forum voor Democratie voor? De voorzitter: De heer Van de Breevaart. De heer Van de Breevaart: Een kostendekkende afvalstoffenheffing die niet inzet op de huidige manier van afvalverwerking, maar uitgaat van nascheiding. Dat is goedkoper en dat zou per saldo tot lastenverlichting kunnen leiden.

De heer Groenewege: Voorzitter, ik ben bang dat Forum voor Democratie het coalitieakkoord niet zo goed heeft gelezen, want daar staat wel degelijk in dat nascheiding 8 ton per jaar meer zou kosten dan de huidige manier van inzamelen. Vindt de heer Van de Breevaart dat dan een fantastische manier om de lasten voor de Dordtse inwoner betaalbaar te houden? De heer Van de Breevaart: Dat wil ik nog wel eens goed nagerekend hebben. Ik kan me dat bijna niet voorstellen. De heer Groenewege: Voorzitter, Forum voor Democratie neemt deze coalitie kwalijk dat er een gebrek aan realisme is, maar bij de heer Van de Breevaart zit er wellicht dan een gebrek aan voorstellingsvermogen, als hij zich niet kan voorstellen dat nascheiding duurder is. Ik zou Forum voor Democratie willen oproepen om naar de eigen normen te leven en in een glazen huis niet met bakstenen te gooien. De heer Van de Breevaart: Ik wil vooral naar de feiten kijken en de rekensom nog eens een keer goed nalopen. De voorzitter: We gaan door. 74 De heer Van de Breevaart: Terwijl de Perspectiefnota spreekt over financiële schaarste, komt het coalitieakkoord met allerlei nieuwe investeringen, waarvan de dekking wat ons betreft nog wat verduidelijking behoeft. Wij zien dan ook uit naar de begroting van 2027, waarin de lasten en bijbehorende dekking van nieuwe investeringen uitgebreid aan de orde zullen komen.

Voorzitter, dat dat voor onze burgers niet alleen vandaag, maar ook morgen en overmorgen zonder meer voordelen gaat uitpakken, wagen wij vooralsnog te betwijfelen. Elke democratie heeft de neiging om met mooie plannen en initiatieven de gunst van de kiezer te kopen. Maar dat is een strategie die alleen op de korte termijn werkt. Het is onze overtuiging dat op de lange termijn politieke partijen afgerekend zullen worden op de prioriteiten die ze durfden te stellen en de keuzes die op basis daarvan gemaakt dienen te worden, ook als daarmee niet aan elke behoefte kon worden voorzien. Voorzitter, Forum voor Democratie zal de komende tijd voorstellen steunen die bijdragen aan een veilige, bereikbare en economisch sterke stad, waar het goed toeven is voor de geslachten die na ons komen. Wij zullen constructief meedenken over woningbouw, ondernemerschap en een efficiënte overheid, maar we blijven ook kritisch op de omvang van gemeentelijke ambities, wanneer er geen duidelijke prioritering of structurele dekking tegenover staat. Wat we nodig hebben is een gemeentelijke overheid die focust op haar kerntaken en streeft naar een financieel robuuste stad die niet alleen vandaag, maar ook morgen en overmorgen, in staat is aan haar verplichtingen richting haar burgers te voldoen.

Wat Forum voor Democratie betreft zijn dat zomaar enkele schoten voor de boeg richting het debat over de begroting van 2027. Dank u wel. De voorzitter: Dank, mijnheer Van de Breevaart. Het woord is aan de heer Hoogduijn van de fractie D66. De heer Hoogduijn: Voorzitter, geachte leden van de raad, beste wethouders en alle andere aanwezigen. Samen bouwen aan vandaag en morgen dat is de titel van het nieuwe akkoord waarmee we de komende 4 jaar uit de voeten gaan. Een akkoord dat een stip op de horizon durft te leggen, voor merkbaar verschil in de stad gaat en waarmee we het belang van samenwerken benadrukken. Hier in de stad en in de raad, maar ook in de regio, de provincie, het Rijk en in Europa. Maar, voor ik verderga, laat me beginnen door iedereen die een bijdrage heeft geleverd aan of geholpen heeft met het tot stand brengen van het coalitieakkoord een woord van dank te bieden. Dank aan de lieve mensen van Royal Rooms waar wij soms tot diep in de avond hebben gezeten, maar waar ondanks het tijdstip enorm goed voor ons werd gezorgd. Dank aan de geweldige ambtelijke organisatie, die soms het onmogelijke mogelijk probeerde te maken. En dat is voortreffelijk gelukt. Dank aan onze formateur, Bas Kurvers, die het proces ontzettend goed heeft begeleid, iedereen aan tafel ruimte gaf en ons ertoe aanzette om knopen door te hakken.

Dank aan iedereen uit de stad die ons brieven hebben gestuurd en met wie wij in gesprek zijn gegaan. En natuurlijk ook dank aan u, de raads- en commissieleden, voor het benadrukken van wat voor u van belang is en het goede, constructieve gesprek over de toekomst van onze stad. En dat op een prachtige warme dag in wat kamers van de Stayokay in de Biesbosch. We hadden er zin in met elkaar. Voorzitter, D66 is terug. En hoe. Wat ben ik er trots op dat mijn club verantwoordelijkheid heeft willen nemen en wat ben ik trots op wat we voor elkaar 75 hebben kunnen krijgen met het schrijven van dit akkoord. Gretig, durf ik wel te stellen, zijn we voor gelijke kansen voor ieder kind, ongeacht waar het wiegje staat. Voor een nog groenere en leefbare stad, voor een stad waar jongeren hun toekomst willen opbouwen. Voor het bouwen van woningen door regeldruk te verlagen en in te zetten op splitsen en optoppen. Voor een stad waar elke stem gehoord wordt, ook de zachte, en we onze inwoners het vertrouwen geven dat ze verdienen. Dordt verdient visie. Een visie die verder kijkt dan 2030. Een visie waarmee we de komende jaren laten zien wat deze stad allemaal in haar mars heeft en wat ze allemaal nog kan benutten. Want voor een stad als die van ons liggen de kansen voor het oprapen. Kansen om te bouwen, kansen voor het onderwijs, kansen voor de cultuursector.

Dit akkoord vat de koe bij de horens en laat zien wat er wél kan. Vanuit verschillende perspectieven 5 partijen die aan tafel hebben gezeten en de input van u allen is er prettig samengewerkt aan die visie voor onze stad. Want in 2050 is Dordrecht een complete stad waarin iedereen tot zijn recht kan komen. Het is een veilige, gezonde en kansrijke stad waarin het leven meer dan de moeite waard is. Een stad waar je woont, werkt en oud wilt worden. En dat, dat bereiken we door groots te denken en concreet te handelen. De heer Groenewege: Voorzitter. De voorzitter: De heer Groenewege. De heer Groenewege: Dordrecht is een stad waar je oud wil worden, maar dat lukt niet altijd even goed. Dat komt mede door de luchtkwaliteit hier, waardoor onze levensverwachting met 6 tot 8 maanden lager is dan die zou zijn bij gezonde lucht. Nou worden de luchtkwaliteit stoelen afgezwakt en ik vraag me af waarom een zogenaamd groene partij als D66 daar haar handtekening onder zet. De heer Hoogduijn: Deze groene partij zet zijn handtekening onder een akkoord waar we slimmer gaan nadenken over de stadslogistiek en vrachtverkeer uit de binnenstad willen gaan weren. Deze groene partij zet zijn handtekening onder een akkoord waar we de 80 kilometer per uur op de N3 en de A16 willen gaan realiseren.

En deze groene partij gaat ervoor dat inwoners straks ook echt merkbaar gaan meemaken dat we wat gaan doen voor hun gezondheid. Deze groene partij is ontzettend blij met alles wat we nog steeds nastreven, ook als het aankomt op het verbeteren van de luchtkwaliteit. De heer Groenewege: Voorzitter, laat D66 niet te veel kansen liggen? Bijvoorbeeld houtstook, de grootste bron van fijnstof in de stad, in de lucht. Of de zero-emissiezone. D66 tekent er ook voor dat die er niet komt. Was er niet veel meer mogelijk geweest en zijn de doelen niet te zeer afgezwakt? De heer Hoogduijn: Ik zou tegen de heer Groenewege willen zeggen, voorzitter, dat we met dit akkoord, bijvoorbeeld als het aankomt op die zero-emissiezone, een aantal onderdelen gaan uitvoeren die bijvoorbeeld niet tot uitvoering zijn gekomen in de vorige collegeperiode. En daarmee gaan we merkbaar, dat durf ik zeker te zeggen, meer bereiken dan in een afgelopen collegeperiode. De heer Groenewege: Voorzitter, voor de laatste maal. Ik heb geen antwoord gekregen op mijn vraag over houtstook. Waarom wordt dat niet aangepakt? 76 De heer Hoogduijn: Voorzitter, als de heer Groenewege nogmaals een keer control F wil in gaan voeren op het verkiezingsprogramma van D66, staat daar bijvoorbeeld nergens dat wij pleiten voor een verbod op houtstook.

Ik vind de vraag meer dan terecht, want ik denk dat je op meerdere manieren kan kijken naar hoe je de luchtkwaliteit aanpakt. De heer Groenewege stelt voor dat het bijvoorbeeld kan door een verbod op houtstook. Ik zie andere kansen en die kansen wil ik liever benutten. De voorzitter: De heer Van Antwerpen. De heer Van Antwerpen: Voorzitter, dank u wel. Voorzitter, ik hoor D66 vertellen over de wens om 80 kilometer te rijden op de A16 en op de N3. Nu kan ik me herinneren dat we 4 weken geleden een motie hebben ingediend waarin dat exact vermeld stond. Kunt u mij nog uitleggen waarom u toen tegengestemd heeft, terwijl u op dat moment bezig was met een coalitieakkoord waarin u exact hetzelfde opschrijft? De heer Hoogduijn: Voorzitter, de vraag van de heer Van Antwerpen is meer dan terecht. Ik heb toen in mijn woordvoering ook aangegeven dat ik enorm veel waardering heb voor de bevlogenheid van de heer Van Antwerpen en de rest van de fracties die die motie hebben ingediend, omdat juist ook als het aankomt op die verlaging van de snelheid, dat het onderdeel is van ons verkiezingsprogramma. En dan specifiek als we het hebben over de N3. Mijn fractie heeft destijds tegengestemd en dat komt omdat er nog vragen openstonden, van bijvoorbeeld de VSP, aan de wethouder.

En aan de hand van het gesprek dat gevoerd is in de raad we ook echt merkten dat we een beweging moeten maken richting de raad, dat dit een breed gedragen wens is om te doen. En zodoende heeft dat zijn weg gevonden in het coalitieakkoord. De voorzitter: Mijnheer Van Antwerpen. De heer Van Antwerpen: Voorzitter, toch een vervolgvraag. Want meent u nu dat u in de commissievergadering waarin de vragen van de VSP onder andere zijn besproken, dat u dermate andere zaken gehoord heeft die ertoe geleid zouden hebben dat u niet had kunnen instemmen met die motie? Omdat in die motie werd toentertijd gevraagd om een lobby op te starten. Dat is niet iets wat in 2 dagen tijd gebeurd is. Had u, met de kennis van nu en het feit dat u dit ook opschrijft in uw coalitieakkoord, niet op dat moment de afweging kunnen maken, wij gaan vast mee met de wens om die lobby te starten voor die 80 kilometerzone? Het staat per slot van rekening ook in uw eigen verkiezingsprogramma. Ik snap uw afweging eigenlijk niet. De voorzitter: De heer Hoogduijn. De heer Hoogduijn: Voorzitter, ik probeerde de afweging helder te maken door te zeggen dat we als formerende partij ook een beweging richting de raad wilden maken, omdat we zien wat voor gesprekken dat heeft opgeleverd en hoe belangrijk het werd gevonden door veel partijen hier in de raad.

Dat is de afweging geweest voor ons om ook in te zetten tijdens het formatieproces om het wel op te schrijven in dit akkoord. En dat is hem. De voorzitter: Dank. Dank, mijnheer Hoogduijn. Dat was hem? Gaat u verder. Gaat uw gang, de heer Van der Graaf. 77 De heer Van der Graaf: Dank u wel, voorzitter. Ik zit toch met enige verbazing te luisteren naar het interruptiedebatje van zojuist, want we hebben een paar weken geleden een beeldvormende sessie gehad. En als het gaat over het verlagen van de snelheid, is er expliciet aangeven als het gaat over de luchtkwaliteit, dat het maar een heel beperkt effect heeft tot ongeveer 80 meter vanaf de snelweg als je dat omlaag gooit. Wat is dan echt de toegevoegde waarde voor de hele stad als je dat zou doen? De voorzitter: Mijnheer Hoogduijn. De heer Hoogduijn: Voorzitter, ik merk aan de vraag dat het meer ging voor verwarring over de vorige interruptie en niet per se een vraag was richting mij. Ik wil er wel antwoord op geven door te zeggen dat ik vind dat het een en-en-en maatregel is. We moeten kijken onder andere naar de uitstoot van de binnenvaart, we moeten kijken naar de uitstoot in de omgeving van de N3 en de A16. We moeten kijken naar de uitstoot van vervoer in de binnenstad. Ik denk dat je het totaalpakket op die manier moet benaderen voor de hele stad en dat dit daar een onderdeel van is.

De voorzitter: We moeten wel even afwegen hoe opportuun het is om op dit onderwerp nog verder door te gaan. Want het is al 22.30 uur. We hebben nog 6 fracties te gaan. Het wordt sowieso middernacht, alleen al aan spreektijden. De heer Van der Graaf: Laat maar gaan. Is goed. De voorzitter: De heer Groenewege nog. De heer Groenewege: Eén korte vraag. Een totaalpakket met allerlei maatregelen om allerlei bronnen aan te pakken, maar niet houtstook. Klopt dat? De grootste bron van fijnstof in de lucht? De voorzitter: Een kort antwoord en dan gaan we door. De heer Hoogduijn. De heer Hoogduijn: Dat klopt. De voorzitter: We gaan verder, jongens. Was u klaar met uw betoog? De heer Hoogduijn: Nee. De voorzitter: Gaat u verder. De heer Hoogduijn: Als onderlegger is de Perspectiefnota van belang geweest om te kijken hoe we financiële uitdagingen het hoofd kunnen bieden en ambities overeind kunnen houden. Bij een veilige, gezonde en kansrijke stad hoort namelijk ook financieel degelijk beleid. Daarom zijn wij blij dat we vooralsnog, zoals u heeft kunnen zien in het akkoord, vanaf 2029 het meerjarenperspectief ook sluitend maken. Zo bereiden we ons voor op nieuwe uitdagingen en sturen we aan op een financieel robuuste koers, onder andere door meer dan voorheen structurele lasten te dekken met structurele middelen.

We willen ook een beweging maken richting de raad, door bijvoorbeeld voor het eerst in een lange tijd een financiële paragraaf op te nemen in het 78 akkoord. Zo hopen we inzichtelijk en transparant te maken hoe de plannen tot uiting komen over deze periode heen. Een aantal punten in het akkoord zou ik nog willen uitlichten. Punten die voor ons in het bijzonder van belang waren tijdens zowel de campagne als de onderhandelingen. We gaan bouwen, bouwen, bouwen, en in het bijzonder voor jong, oud en gezinnen die hier hun huisje, boompje, beestje willen opbouwen. Woningzoekenden krijgen een stem aan tafel om het proces te versnellen. We maken meer gebruik van campuscontracten voor studenten. Woonvormen zoals in de tv-serie Friends of knarrenhofjes hebben onze belangstelling. En we maken geld vrij om ook daadwerkelijk woningen voor jongeren te realiseren. Dordt wordt een heuse ontwikkel- en talentstad. Campus Leerpark bouwen we uit tot het kloppend hart voor onderwijs, innovatie en duurzaamheid. Naast de waardering die we voor het mbo uitspreken, zet dit college zich straks in om binnen een jaar met een plan te komen om de campus te versterken met samenwerkingen met hbo en universiteit. We willen leven in een bruisende stad en dat doen we door meer ruimte te geven aan ondernemers evenementen, cultuur en horeca. Zij geven onze stad kleur.

We bieden ruimte aan initiatieven voor nieuwe standbeelden. We maken structurele middelen vrij om het culturele aanbod in onze stad te waarborgen. De voorzitter: U heeft een interruptie van de heer Hartmeijer. De heer Hartmeijer: Dank u, voorzitter. Omdat de heer Hoogduijn weer naar het volgende blokje gaat, even nog over woningbouw. D66 pleit voor meer huurwoningen voor jongeren, studenten. Dat zijn vooral sociale huurwoningen. Maar de laatste jaren zijn de meeste sociale huurwoningen als vervanging van sloop neergezet. Hoe gaan we dat netto aantal eens verhogen? Heeft D66 daar ideeën voor? De heer Hoogduijn: Een terechte vraag van mijnheer Hartmeijer. Ik zie al hele goede ontwikkeling in onze stad. Ik denk bijvoorbeeld aan het realiseren van woningen voor studenten op de plek bij het station in de buurt, waar voormalig Thureborgh heeft gezeten. Daar worden woningen gebouwd die ook met campuscontracten uitgegeven worden aan specifiek studenten. Ik zou het haast een trend willen noemen. Ik zou willen dat het een trend wordt en ik hoop dat we dat ook door kunnen zetten. Ik denk dat je op zo'n manier woningen kan realiseren voor jongeren en studenten. De voorzitter: Mooi. Dank. Gaat u door. De heer Hoogduijn: Nogmaals, we maken structurele middelen vrij om het culturele aanbod in onze stad te waarborgen.

We onderzoeken de kansen van meer nachthoreca in de stad, we laten nacht-ov in de stad terugkeren en we ontwikkelen een nachtvisie. Nacht, nacht, nacht. En we vieren dat wat Dordt zo bijzonder maakt. Dordtenaren krijgen het vertrouwen dat ze verdienen. Meedoen en meebeslissen in en over jouw eigen buurt vormt het vertrekpunt van onze visie door meer ruimte te geven aan het uitdaagrecht, een pilot te starten voor wijkberaden en door de Dordtse jongerenraad nieuw leven in te blazen, betrekken we onze inwoners bij de besluitvorming die hen het meest raakt. In tijden dat de rechten van minderheden onder druk staan, zetten wij juist het diversiteit- en inclusiebeleid voort. Dat doen we structureel. En nota bene, we doen er een schepje bovenop, want we voegen een anti-discriminatiecoördinator daaraan toe, zodat de gemeente consequent, 79 zichtbaar en effectief werkt aan het voorkomen en aanpakken van discriminatie. We vieren verschillen en we ondersteunen initiatieven die inzetten op bewustwording en verbinding op dagen als Internationale Vrouwendag, Ketikoti, 4 en 5 mei, Wereld Gehandicapten Dag en Dordrecht Pride. En ook deze collegeperiode blijft Dordrecht wederom een regenboogstad. En voorzitter, Dordt maakt zich klaar voor de toekomst. We blijven streven naar een klimaatneutrale stad in 2040.

We omarmen het 3-30-300 principe, we brengen het boomonderhoud in de hele stad stapsgewijs naar niveau B, het PFAS-stembusakkoord staat in zijn volledigheid in dit akkoord en juist de wijken die het meest kwetsbaar zijn voor hitte, droogte en wateroverlast, krijgen onze prioriteit in de klimaatadaptatie aanpak. De heer Den Hartog: Voorzitter. De voorzitter: De heer Den Hartog. De heer Den Hartog: Toch het is al een paar keer genoemd en nu hoor ik het wederom, dat klimaat neutraal 2040 blijft een doel. Er is al een paar keer naar gevraagd. Misschien weet u wel het antwoord op de vraag, hoe kun je klimaatneutraal 2040 worden wanneer je zegt, we gaan er pragmatisch mee om? Dat vertaal ik even naar, het gaat allemaal langer duren. Hoe kan je dan het tijdpad nog steeds halen? De heer Hoogduijn: Voorzitter, dat doen we door plannen die al ingezet zijn door het vorige college gewoon door te zetten. Dat doen we door in te zetten op innovatieve manieren om energie op te wekken. Ik denk aan kleinschalige windwokkels die in de hele stad bij kunnen dragen aan een schone opwek van energie. En dat doen we ook bijvoorbeeld omdat we zien dat vanuit het Rijk er structureel ook middelen bij komen om juist ervoor te zorgen dat we werk kunnen maken van die klimaatneutrale stad.

De heer Den Hartog: Voorzitter, die windwokkels vind ik fantastisch, maar we praten wel over een RES waar een doelstelling staat van 0,37 terawattuur. Het is toch niet een serieuze optie dat we dat met windwokkels gaan bereiken? Er staan nog wel meer dingen. Over die SMR’s, laten we ook even wel wezen. Dat is een technologie die nog nergens in Europa gebruikt wordt, want hij is nog niet uitontwikkeld. En als je het al doet dan kost het bijna 2 miljard. Dan is Dordrecht in 1 klap failliet. Laten we realistische dingen doen. U zegt terecht, daar ben ik blij om, we zetten voort wat gedaan is. Maar we hebben de vorige periode ook gezegd, er moeten meer keuzes worden gemaakt om het te halen. Er moet een been bijgetrokken worden. Waar is dat been bijtrekken in plaats van, we wachten het rustig af? De heer Hoogduijn: Voorzitter, mijnheer Den Hartog hoor ik over realisme. En dat doet mij deugd. Want wat bijvoorbeeld realistisch is, is dat we ook ervoor gaan zorgen dat we al in 2028, al in 2028, in de vorige collegeperiode was dat 2029, we ervoor willen zorgen dat woningen die energielabel E, F of G hebben, dat we die omhoog willen trekken. En dat is ook onderdeel van werken naar die klimaatneutrale stad. De voorzitter: De heer Hartmeijer. De heer Hartmeijer: Voorzitter, de heer Hoogduijn noemde inderdaad PFAS, de problematiek met Chemours.

Nu staat in het akkoord duidelijk de uitstoot naar nul. Dat is 80 prachtig. Maar het bedrijf zelf geeft elke keer aan, dat is eigenlijk niet realistisch. Wat is de inzet van de D66-fractie hier richting de provincie als bevoegd gezag? De voorzitter: De heer Hoogduijn. De heer Hoogduijn: Ik ben dankbaar voor de vraag van de heer Hartmeijer, want onze fractie staat al geruime tijd in heel goed contact met onze fractie in de provinciale staten. Ons statenlid, Evita Rosenburg, zet zich onverminderd door voor het aanpakken van Chemours en de uitstoot die uit de pijp komen van Chemours. Dat zetten we door. En als het aan mijn fractie ligt, in goede harmonie samen met de raad hier in Dordt. En daar gaan we gewoon samen in optrekken richting de provincie. De heer Hartmeijer: Maar, voorzitter, de heer Hoogduijn erkent wel dat we toch wel in een patstelling zitten en dat er toch wel eindelijk een keer iets moet gebeuren? De voorzitter: De heer Hoogduijn. De heer Hoogduijn: Voorzitter, dat er iets moet gebeuren, dat staat buiten kijf. Want ik denk dat we niet op dezelfde manier op deze voet door kunnen gaan. Mijn fractie gaat het college daar ook gewoon scherp op houden, want ik ben het helemaal eens met de heer Hartmeijer dat er nu wat moet gebeuren. De voorzitter: We gaan door. De heer Den Hartog, de laatste, en daarna ga ik een voorstel doen.

Maximaal 2 interrupties per fractie per spreker en ook maar 2 interrupties dan. Want iedereen zit hier morgenavond weer en we hebben allemaal morgen weer een dag. Anders vallen we om. De heer Den Hartog. En daarna gaan we een nieuw regime hanteren. De heer Den Hartog: Zeker. Ik heb een heel concrete vraag, want we staan denk ik samen hier in Dordrecht hetzelfde in de strijd om PFAS. Nou staat er ook de lobby naar landelijk. Is dat alleen de coalitie, of kunnen ook losse partijen dat doen? Want afgelopen woensdag in het 2 minuten Tweede Kamerdebat was, waren de moties van D66 samen met VVD en het CDA, die hier toevallig natuurlijk ook in de raad zitten, waarin gewoon gezegd werd, we gaan rustig op dat Europese verbod wachten. Gaan de afzonderlijke partijen ook binnen hun eigen partij de landelijke afdelingen aanmoedigen om vooruit te lopen om dat PFAS-verbod te krijgen? De heer Hoogduijn: Voorzitter, als er 1 onderwerp is wat ons in Dordt zo verbindt, over politieke scheidslijnen heen, dan is het aanpakken van het bedrijf Chemours. En dan mag u ook van mij verwachten dat wij daar consistent in zullen blijven en ook onze partij landelijk, provinciaal, in Europa, daarop blijven aanspreken. De voorzitter: We gaan door. De heer Hoogduijn: Ik ga afsluiten, voorzitter. Want naast wat ik net heb opgenoemd, staat er nog veel meer in het akkoord waar wij trots en tevreden mee zijn.

Onze hoop is dat dat voor de rest van de stad en de raad ook zo is. Voor ons is de inhoud namelijk altijd het leidende principe geweest en we zijn ongelooflijk blij dat die inhoud op die thema's die voor ons belangrijk zijn haar weg straks weten te vinden in het college. Het 81 is straks aan hen om die mooie plannen tot uitwerking te laten komen. Mijn fractie zal scherp blijven. Of zoals Ad van den Herik zou zeggen, wij blijven volgen. We kijken er enorm naar uit om samen met de rest van de raad door te bouwen aan een nog betere en mooiere stad. Samen brengen we de stad vooruit en met die opgave zal onze deur altijd openstaat aan voor goede en fijne samenwerkingen. Dank u wel. De voorzitter: Dank, mijnheer Hoogduijn. Nog één interruptie van de heer Van der Graaf. De heer Van der Graaf: Dank u wel, voorzitter. Eén interruptie inderdaad over die windwokkels. Want vanuit technische interesse ben ik ook al heel lang op zoek naar een windwokkel die inderdaad rendabel is en die inderdaad ook stil is en voldoende opwekt. Het is mij niet bekend. En ik kijk net nog eventjes op Milieu Centraal. Dat zal ook waarschijnlijk een bron zijn die u gebruikt. Ook die geven aan, zinloos, voegt niks toe.

Wat voegt het dan specifiek toe als we windwokkels in Dordt gaan stimuleren als bijna vriend en vijand het erover eens zijn, ze voegen iedere op dit moment qua technologie niks toe? De heer Hoogduijn: Voorzitter, ik maak in mijn fractie wel eens de grap dat we in de toekomst leven. Ik geloof dat juist door in te zetten op innovatie, we een veel grotere slag kunnen maken bijvoorbeeld op het gebied van schone opwek. En dan denk ik dat dit soort technologieën zich inderdaad nog sterk moeten ontwikkelen. Dat begint met aandacht geven aan die technologieën. En ik denk dat als we daarop inzetten hier vanuit de stad, dat we al een goede slag kunnen maken. De voorzitter: Dank, mijnheer Hoogduijn. Ik nodig de heer Groenewege uit om naar voren te komen namens de Partij voor de Dieren. De heer Groenewege: Voorzitter, iemand zou eens wat aan die klimaatverandering moeten doen. Dat even terzijde. Ik geloof niet dat mijn naam zichtbaar wordt. Poging 2. Halleluja. Het kost wat avondjes, voorzitter, maar dan ligt er ook wat. De confessionelen en de seculieren, de populisten en de bestuurders, de liberalen en de conservatieven. Ze zijn eruit. Hoewel, liberalen. Of het een zware bevalling was, weet ik niet, maar het was wel een stille bevalling.

Aan het begin van deze formatie vreesden we nog dat we als oppositie slechts een briefje onder de gesloten deur van de onderhandelkamer mochten schuiven. En wat blijkt? Over het briefje hadden we gelijk, maar over de richting van het briefje niet. Want onderaan de deur van de onderhandelkamer verscheen plots een briefje dat onze kant op schoof. En wat vertelde dit veelbetekenende briefje ons? We voeren gesprekken, maar dan in 2 kantjes in plaats van 3 woorden. Voorzitter, ten opzichte van de raad hebben wij de houding van de onderhandelende partijen als naar binnen gekeerd en gesloten ervaren. Op 1 dag na. De dag waarop de oppositiepartijen hun zegje mochten doen. Een goed voorbeeld van deze gesloten houding is de maximumsnelheid op de A16. De onderhandelende partijen hadden kunnen zeggen, prima idee, gemeenteraad, 80 kilometer per uur op de A16. Hier is duidelijk draagvlak voor. Wij nemen deze lobby op in ons akkoord. Maar dat werd niet gezegd. Er werd omheen gedraaid, er was meer onderzoek nodig. Iets met een broedende kip. Kortom, tegenstribbelen en vertragen. Nu staat het alsnog in het politiek akkoord. Inhoudelijk had een open houding geen verschil gemaakt. Maar het was wel een stuk stijlvoller geweest richting deze raad. Over gesloten 82 houding gesproken, de stukken die ambtelijk met de onderhandelende partijen zijn gedeeld, zijn niet met de oppositie gedeeld.

Dat was wel toegezegd, maar is niet gebeurd. Daardoor heeft de oppositie tijdens dit debat over het coalitieakkoord een informatieachterstand. Je kan wel 10 keer zeggen dat je een open houding hebt, maar daarmee heb je nog geen open houding. Heeft de coalitie de toon voor de komende 4 jaar gezet? We gaan het meemaken. Maar laten we het eindelijk eens over de inhoud gaan hebben. Voorzitter, we hebben bij ons thuis smakelijk gelachen om de portefeuille Gezellige stad. Het tijdperk dat de VVD een respectabele, liberale bestuurspartij was, is nu echt dood en begraven. De VVD is definitief geworden tot een clowns op de markt, pretpakket, feestpartij met een carnavalskraker als fopneus op de taart. Op het gebied van gezelligheid lijkt de VVD juist voor een zo groot mogelijke overheid te zijn. En gezien de prominente positie van dit onderwerp in het coalitieakkoord, heeft de VVD haar coalitiepartners daar ook in meegekregen. En we vinden dat ook een mooie samenvatting van de rest van dit akkoord. Dit akkoord is compleet en totaal mens- centraal. Een wereldbeeld uit de tijd van René Descartes, die dieren beschouwde als gevoelloze machines. Even voor de goede orde, dat was in de 17e eeuw, waar Dordrecht maar niet los van lijkt te komen. Geen enkele wethouder wilde de portefeuille dierenwelzijn. Hij wordt in ieder geval niet benoemd.

Het woord dier komt in het hele akkoord niet 1 keer voor, laat staan dat er individuele diersoorten worden aangehaald. Terwijl er genoeg diersoorten zijn, voorzitter, die de hulp van deze coalitie kunnen gebruiken. Weidevogels, konijnen, vlinders. Allemaal hollen ze achteruit, niet letterlijk, maar figuurlijk, terwijl dit stadsbestuur groene polders omkapt tot rijen met distributiedozen. Maar in de toekomstvisie van deze coalitie op het Dordrecht van 2050 draait alles om de mens. Groen is er zodat mensen in het groen wonen. De natuur is er zodat mensen erin kunnen recreëren. Dieren, anders dan de mens, zijn er kennelijk niet, want die worden niet genoemd. Het wordt een dode boel in 2050. Voorzitter, je zou het aan het akkoord niet zeggen, maar D66 zat aan de onderhandeltafel. Volgens henzelf is dat de groenste partij van Dordrecht. Een zogenaamd inclusieve partij, voor wie iedereen meetelt. Toch wonderlijk dat dieren niet meetellen voor Dordts groenste partij. En de schepping? De christelijke partijen hebben wel wat beters te doen dan zich daar druk om te maken. Niemand aan deze onderhandeltafel is op het idee gekomen dat er meer diersoorten op dit eiland leven dan alleen de mens. Voorzitter, dierenwelzijn is niet links of rechts. Omzien naar diersoorten, anders dan de onze, is een teken van beschaving. En dat teken van beschaving zien wij niet bij deze coalitie.

Voorzitter, dit land en dit eiland staan gesteld voor een aantal grote opgaven. Crisissen, zou je ze zelfs kunnen noemen. Zaken als de klimaatcrisis, de wooncrisis, de stikstofcrisis, de biodiversiteitscrisis en de vertrouwenscrisis in de politiek. En welke radicale maatregelen neemt deze coalitie om deze crisis het hoofd te bieden? Eigenlijk zien wij er geen een. Op de meeste dossiers die ik net noemde, verslapt het beleid juist. Bijvoorbeeld op klimaat en luchtkwaliteit. Misschien kan de titel nog gewijzigd worden naar pappen en nathouden vandaag en morgen. Voorzitter, veel mensen hebben het gevoel dat de politiek niet meer bezig is met problemen oplossen, maar met problemen vooruitschuiven. Met blikjes vooruit trappen op straat. En wie dit akkoord leest, moet helaas concluderen dat dat klopt. De vertrouwenscrisis in de politiek komt niet uit de lucht vallen. De politiek krijgt het vertrouwen dat ze verdient. Voorzitter, burgers verwachten van de politiek duidelijkheid, duidelijke keuzes. Maar het lef om die keuzes te maken, ontbreekt in dit akkoord. We 83 weten allemaal dat rest afvalverwerking alsmaar duurder wordt en dat we afval beter zullen moeten scheiden. De coalitie zegt in het akkoord nadrukkelijk te kijken naar wat in de praktijk werkt. Het tegenovergestelde is waar. Deze coalitie negeert juist wat in de praktijk werkt.

Ik citeer even uit de beantwoording van onze technische vragen op de jaarstukken. De G40-gemeenten met Diftar hebben gemiddeld 102 kilo restafval per inwoner. De overige G40-gemeenten hebben gemiddeld 176 kilo restafval per inwoner. En raad eens in welke categorie Dordrecht valt? Geen Diftar, 174 kilo restafval per inwoner. Voorzitter, de oplossing ligt voor de hand. We weten wat in de praktijk werkt. Dat is Diftar. Maar deze coalitie heeft het lef niet om te zeggen wat er nodig is. Een toekomstbestendig afvalbeleid blijft voorlopig uit. Dordtse burgers, zeker degenen die al goed bezig zijn met afval scheiden, zullen de komende jaren financieel bloeden voor dit gebrek aan daadkracht. En het wordt nog erger, omdat deze coalitie kostbare ambtelijke capaciteit wil gaan steken in een kansloze lobby voor een lagere CO2-heffing en verbrandingsbelasting, met steun van de groene partij van Dordrecht. Een treurig staaltje performatieve probleemontkenning die de afvalstoffenheffing voor Dordtse burgers nog een stukje verder opdrijft. Voorzitter, geen daden, maar woorden. De coalitie zegt het 3-30-300 principe te omarmen voor meer bomen in de straat, maar de coalitie wil dit principe niet als norm hanteren.

Zo wordt het nooit wat met de groene wijken waar onze inwoners in bijvoorbeeld Krispijn zo naar snakken en waar zij, volgens de Partij voor de Dieren, evenveel recht op hebben als bewoners van onze rijke wijken. Die 3-30-300 regel trouwens, daar wilden we het niet bij laten. Nee, Dordrecht wilde daar een 3000 aan toevoegen, voor lange, autovrije, veilige groene sportroutes van 3000 meter in iedere buurt. En als u denkt dat ik dat verzin, lees er dan de sportvisie 2030 maar eens op na. Maar aan die lange sportroutes is bij ons weten nog niets gedaan en 2030 komt steeds dichterbij. Vandaar onze motie Ga eens aan de slag met die lange sportroutes. Voorzitter, deze coalitie wil Dordtse jongeren in de stad houden. Maar gaat dat lukken als onze buursteden met veel meer ambitie, ik werk trouwens bij een van die buursteden, inzetten op vergroening en daarmee in de nabije toekomst veel aantrekkelijker worden, als onze buursteden veel verder gaan dan wettelijke normen en bijvoorbeeld een stad in een park worden, terwijl Dordrecht blijft sukkelen met vooral asfalt en parkeerplaatsen voor de deur? De tijd zal het leren. Hoewel, asfalt en parkeerplaatsen, dat hoeft niet altijd samen te gaan. Met groene parkeerplaatsen, zorgen we voor verkoeling, bieden we meer plekjes voor inheemse planten en dieren en helpen met het oplossen van wateroverlast en overbelaste riolen.

Wij zijn benieuwd of deze raad hier heil in ziet. Vandaar onze motie Groene parkeerplaatsen zijn het nieuwe normaal. De voorzitter: Een interruptie van de heer Hoogduijn. De heer Hoogduijn: Voorzitter, ik denk dat ik de heer Groenewege tevreden kan maken. Want wie het coalitieakkoord leest, zal lezen dat we dit ook van plan zijn. Dat we inzetten op groene parkeerplekken, die inderdaad precies gaan doen wat de heer Groenewege beoogt. Mooi dat de motie wordt ingediend, maar ik denk dat het college er al mee van slag gaat. De voorzitter: De heer Groenewege. 84 De heer Groenewege: Dat is mooi. Ik zal het erop nalezen en als het inderdaad echt overeenkomt, dan trek ik hem weer in. Voorzitter, de Partij voor de Dieren is een partij die nog wel gericht is op het oplossen van problemen. En een hoofdrolspeler in alle crisissen die ik eerder noemde, is de vee-industrie. Nog zo'n aspect van onze menscentrale samenleving dat in dit akkoord ongemoeid blijft, terwijl ook de lokale overheid hier wel degelijk een rol in kan spelen. Er is al een aantal steden in Nederland dat hier het goede voorbeeld in geeft. Dat kan Dordt ook. Vandaar onze motie om het Plant Based Treaty te ondertekenen. Voorzitter, op het gebied van luchtkwaliteit is het in Dordrecht kommer en kwel. We hebben het er al flink over gehad en dat blijft nog wel even zo.

Deze coalitie verslapt het beleid, ze laat het doel los om te streven naar de advieswaarden van de Wereldgezondheidsorganisatie, voert geen zero-emissiezone in. En neemt geen maatregelen om houtstook, de grootste bron van fijnstof in de lucht, in te perken. Zoals journalist Chris Aalberts zou zeggen, kuch. Ook op dit onderwerp zijn andere steden een stuk een stuk vooruitstrevender bezig om hun stad gezonder en daarmee aantrekkelijker te maken. Ook voor jongeren. Als je jongeren in je stad wil houden, puntje, puntje, puntje. Als Partij voor de Dieren zijn wij niet te beroerd om kansen te zoeken die wel in dit ambitieloze coalitieakkoord passen. En wij zien nog mogelijkheden om de luchtkwaliteit rond bouwwerkzaamheden te verbeteren. Vandaar onze motie Onderteken het convenant schoon en emissieloos bouwen. Voorzitter, ik wil afsluiten met de vraag wat D66, de zelfverklaard groenste partij van Dordrecht, eigenlijk uit dit akkoord sleept. Het enige groene dat wij in dit akkoord hebben kunnen ontdekken, is het verhoogde budget voor boom onderhoud, waar ook de Partij voor de Dieren blij mee is. Maar daarbij hebben wij ook een kanttekening. Deze budgetverhoging was feitelijk onvermijdelijk, gezien de Europese natuurherstelverordening, waardoor dit stadsbestuur grote bomen niet massaal mag kappen, al zou je het willen.

En om alvast rekening te houden met die verordening, hebben we trouwens een motie. Voor de rest is er niets groens aan dit akkoord. Het budget voor vergroening, dat nu vooral in het project Stadspark zit, wordt verlaagd. Duurzaamheidsdoelen worden uitgesteld, luchtkwaliteitsambities worden verslapt en dieren worden niet eens genoemd. Met vrienden als D66 heeft de planeet geen vijanden nodig. D66 voerde campagne op participatie. Op dat onderwerp verwijst het coalitieakkoord simpelweg naar de participatieverordening die de vorige raad heeft vastgesteld. En D66 staat bekend als de onderwijspartij. Op dat gebied verandert er, voor zover wij kunnen nagaan, niets ten opzichte van de weg die het vorige college al had ingezet. Voorzitter, D66 en haar kiezers staan met lege handen. Maar dat is niet het ergste. Toekomstige generaties zijn niet geholpen met dit pappen en nathouden akkoord. De komende jaren gaat de Partij voor de Dieren alle kansen aangrijpen om de ambitie terug te brengen in dit stadsbestuur. Want om jongeren in de stad te houden hebben we niet alleen feestjes nodig, maar ook een leefbare, groene stad met schone lucht. Dank u wel. De voorzitter: Dank, de heer Groenewege. Dan gaan we snel door naar mevrouw Van Vugt van het CDA.

Mevrouw Van Vugt-Roose: Voorzitter, ik sluit me graag aan bij alle woorden van dank die al eerder gesproken zijn richting de ambtenaren, richting de formateur en iedereen die eraan meegeholpen heeft om zowel de Perspectiefnota als ook het coalitieakkoord tot stand te brengen. De Perspectiefnota is beleidsarm, maar geeft wel een blik op de 85 problemen waarvoor we gesteld staan. De gemeente maakt stappen, maar er is een overheid nodig die realistisch is, die kan inspelen op veranderingen en die ambitie heeft. En daarom gaan we ook het verder hebben over het coalitieakkoord. Dat heet Samen bouwen aan vandaag en morgen. Een stad bouw je niet met stenen, niet alleen met stenen, maar vooral met vertrouwen, verantwoordelijkheid en verbondenheid. Dit akkoord staat dicht bij de inwoner. Als CDA nemen wij samen met anderen opnieuw verantwoordelijkheid voor onze stad. Men kan op ons rekenen. Het is onze gezamenlijke opdracht om als politieke partijen hierin betrouwbaar te zijn en te blijven. Op een aantal punten uit het akkoord wil ik nader ingaan. Met onze inwoners, maatschappelijke partners en met ondernemers willen we vanuit vertrouwen aan Dordrecht bouwen.

We hebben de ambitie om te werken aan een stad waarin mensen naar elkaar omzien, waarin woningen bereikbaar zijn, waarin wijken veilig en leefbaar blijven, waarin verenigingen en gemeenschappen worden gekoesterd en waarin we zorgvuldig omgaan met de aarde die wij doorgeven aan volgende generaties. Voor het CDA is betaalbaar wonen voor Dordtenaren een van de prioriteiten. Op het Fonds Huisvesting Jongeren Dordrecht zijn we dan ook trots. Dit zal meer mogelijk maken dan wanneer we dat fonds niet zouden hebben. Daarnaast wordt er extra ingezet op goede doorstroming zodat wonen onder een eigen dak voor steeds meer mensen bereikbaar is. De nieuwe investering in het tegengaan van woonoverlast en woonmisstanden en meer toezicht en handhaving op de leegstand in de stad houden onze stad leefbaar. In zo'n stad wil je wonen. En dan over het bouwen. Het CDA vindt dat bouwen moet passen bij het karakter van Dordrecht. Verdichten kan en is nodig, maar niet zonder aandacht voor groen, voorzieningen, mobiliteit en sociale samenhang. In het akkoord is daar oog voor. Nieuwe woningen, sterke buurten met ruimte voor ontmoeting, voorzieningen dichtbij en een openbare ruimte die uitnodigend is vormen daarin samen een geheel. De voorzitter: Mevrouw Van Vugt, u heeft een interruptie van de heer Kolkiliç. De heer Kolkiliç: Dank, voorzitter.

Wat is de reden dat de coalitie eigenlijk uitgaat van een experiment met betrekking tot een fonds voor een jongere, terwijl we een starterslening hebben, een goedwerkende starterslening? Die middelen kunnen op zich toch ook richting de starterslening gaan en waarbij we de maximale aankoopsom kunnen verhogen? De voorzitter: Mevrouw Van Vugt. Mevrouw Van Vugt-Roose: Hoe dat fonds ingezet gaat worden, gaan we nog duidelijk krijgen. Daar krijgen we een plan voor. Maar het biedt in elk geval de mogelijkheden, ik noem maar een voorbeeld, om bijvoorbeeld de onrendabele top af te dichten, waardoor je meer jongeren eerder aan een betaalbare woning kan helpen. En hoe het precies is, daar verwacht ik een heel mooi plan voor van onze wethouder Volkshuisvesting. Die krijgt die opdracht bij deze mee. Dan ga ik verder. Goed bestuur begint bij vertrouwen tussen inwoners en overheid, tussen raad en college en tussen politieke partijen onderling. Dat vertrouwen komt niet vanzelf. Het vraagt om openheid over duidelijke keuzes, eerlijke communicatie en participatie die meer moet zijn dan een vinkje achteraf. We willen hierin meegeven, zeg wat wel kan, zeg ook eerlijk wat niet kan en wees duidelijk over de ruimte die inwoners hebben om invloed uit te oefenen. Alleen zo voorkom je teleurstelling en groeit het vertrouwen.

In dit opzicht wil ik de raad ook oproepen om er toch voor te zorgen dat … Het aandeel spreektijd voor vrouwen hier 86 vanavond had ik graag wat groter gezien. Ik moet constateren dat helaas slechts 7,6 procent van de spreektijd is weggelegd voor een vrouw. We gaan door naar ondernemerschap. Economie en lokaal ondernemerschap verdienen aandacht. Het CDA wil een sterke lokale economie met oog voor mkb'ers, familiebedrijven, winkelgebieden en ondernemers die werkgelegenheid creëren. Een stad waar mensen kunnen wonen, moet ook een stad zijn waar mensen kunnen werken. Ondernemers zien we als partners in de stad. Ze investeren, bieden stages en banen, sponsoren verenigingen en houden straten en winkelgebieden levendig. Voorzitter, het cement van de stad bestaat daarnaast uit de sportclubs, scouting, muziekverenigingen, kerken, vrijwilligersorganisaties, buurtinitiatieven en culturele instellingen. En al die mensen bij elkaar zorgen ervoor dat ook andere elkaar kunnen ontmoeten. Ze zijn degenen die verantwoordelijkheid nemen. En in het akkoord is duidelijk verwoord dat we maatschappelijke partners en inwoners actief betrekken. De gemeente moet meer ruimte geven of zal ruimte geven aan initiatief, drempels verlagen en waardering tonen voor iedereen die Dordrecht leefbaar houdt en mooier maakt.

In de komende jaren wordt verder gewerkt aan de mogelijkheden om zo vroeg mogelijk problemen te signaleren en te voorkomen dat ze te groot worden. Wie vastloopt in schulden, eenzaamheid of ingewikkelde formulieren, heeft behoefte aan een overheid die naast iemand gaat staan. Een fatsoenlijke stad begint bij de zekerheid dat mensen kunnen meedoen. Dat vraagt om samenhang in de aanpak van armoede, schulden, werk, zorg en ondersteuning. De Dordtpas heeft zijn waarde op dit terrein inmiddels bewezen en wordt van incidenteel dan eindelijk structureel. De armoede- en minima-aanpak gaat door. Het sociaal fonds blijft bovendien onaangetast. Als het aanbod van de Dordtpas wordt geactualiseerd, kunnen nog meer mensen gebruik maken van wat onze stad te bieden heeft. Er is waardering en ruimte voor de maatschappelijke kracht van mantelzorgers en vrijwilligers. Ik had er al een paar genoemd. En de gemeente kan veel, maar niet alles. En zeker niet alleen. Daarom vind ik het toch belangrijk dat een tweede keer te noemen. Sterke gemeenschappen ontstaan daar waar inwoners, professionals en overheid elkaar aanvullen. Daar ligt de christendemocratische overtuiging van gespreide verantwoordelijkheid. In elke fatsoenlijke samenleving is het ook goed om vrijheid te kunnen ervaren en vieren, maar dat kan alleen als die niet ten koste gaat van een ander.

Dat raakt de manier waarop we met elkaar samenleven. We willen veilige straten, een stevige aanpak van overlast en criminaliteit en aandacht voor respectvolle omgang in buurten, op en in het verkeer. Veiligheid is meer dan blauw op straat. Het gaat ook over verlichting, inrichting, sociale controle, jongerenwerk handhaving en de bereidheid om elkaar aan te spreken. Wie overlast veroorzaakt, intimideert of vernielt, zal merken dat de overheid optreedt. Meer handhavingscapaciteit draagt daaraan bij. Mijnheer Katif zei het zojuist al, vertrouwen komt te voet en gaat te paard. En als het aan het CDA ligt, komt het bij voorkeur over een veilig en vrijliggend fietspad. De plannen over de vrijliggende fietspaden, zoals we die eerder al aangaven in ons initiatiefvoorstel, gaan in de komende jaren vorm krijgen. Superblij mee. Dan bereikbaarheid. Dat gaat niet alleen over hoe snel je ergens komt, maar ook of je onderweg nog een beetje heel blijft. Voor kinderen op de fiets, ouderen met een rollator, ouders met een kinderwagen en inwoners die dagelijks te voet of met de fiets door hun wijk of naar hun werk gaan. Wij zullen erop toezien dat verkeersveiligheid zichtbaar wordt in de inrichting van de stad. Als ambities een plek vinden in de financiële vertaling en niet alleen in een mapje met mooie voornemens, is het akkoord echt af. 87 De heer Uysal: Voorzitter.

Mevrouw Van Vugt-Roose: Waar voorheen nog te vaak sprake was van incidenteel begroot beleid, is er nu een andere beweging in gang gezet. De voorzitter: Een interruptie van de heer Uysal. De heer Uysal: Ik wacht al een tijdje op het onderwerp fietsen en dat komt inderdaad ook voorbij. Want nog niet zo heel lang geleden diende het CDA inderdaad dat initiatiefvoorstel in over groen fietsen, waarin zelfs de kleur van de fietspaden ook in werd genoemd. Maar in een eerdere interruptie gaf ik ook aan dat het woord STOMP- principe niet één keer voorkomt in dit akkoord. En ik ben toch wel benieuwd hoe het CDA daarnaar kijkt en of stappen en trappen nog steeds een leidend principe blijft voor het CDA. Mevrouw Van Vugt-Roose: Voor het CDA is dat een leidend principe. De mobiliteitsvisie die is aangenomen blijft uitgevoerd worden. Het klopt dat je het woord niet meer terugvindt, maar als CDA hechten we nog steeds heel veel waarde aan het stappen en trappen. En wij hebben zelfs een voorkeur voor fietsen als echt het vervoersmiddel bij uitstek om je te verplaatsen in de stad en van A naar B, ook wel net buiten de stad. Mogelijk heb ik voldoende ... De heer Uysal: Voorzitter, ik wil hem ook meteen weer koppelen aan het klimaatbeleid en aan de energietransitie. Want mobiliteitsbeleid staat niet los van het klimaatbeleid, het een gaat over het ander.

En we kennen het CDA als een bondgenoot aan onze zijde als het gaat om klimaat en energietransitie. Daar hebben we de afgelopen jaren echt goed in samengewerkt. En juist daarom verbaast het ons dat deze coalitie nu de investeringen in windenergie, grote windturbines, op voorhand al uitsluit. En is het CDA het met ons eens dat we de RES-ambities en dat we ook onze klimaatambitie om in 2040 neutraal te zijn, dat dat niet kan zonder windenergie? Mevrouw Van Vugt-Roose: Nee. Ik zou het wel graag hebben met windenergie, als ik het zo vrij mag vertalen. Maar ook met windenergie en met van die hele grote windmolens, dat vinden we niet echt mooi. En we zitten wel in een andere werkelijkheid met een andere coalitie en dat geeft soms ook dat je ergens ook iets moet toegeven. Dit stukje hebben we toegegeven, maar we zetten wel volop in op andere mogelijkheden die er ook zijn, om wel zo ver mogelijk aan die ambitie te komen en die opdracht die er ligt. Overigens denken we ook niet dat grote windmolens, daar doe je ook een jaar of 5-6 over, om die te bouwen, heb ik begrepen. Daar zijn we ook niet zomaar. De voorzitter: Gaat u door. Mevrouw Van Vugt-Roose: De andere beweging financieel, had ik het zojuist over. Zo zijn bijvoorbeeld ook de Dordtpas, monumenten, erfgoed, speelplekken en het bomenonderhoud nu structureel geborgd. Voorzitter, ik wil ook het even hebben over jeugd en onderwijs.

We willen dat Dordrecht een stad is en blijft waar kinderen niet worden afgerekend op de wijk waarin ze opgroeien, maar kansen krijgen om mee te doen, te leren, te sporten, cultuur te ontdekken en vertrouwen te krijgen in de toekomst. De voortzetting van het Dordtse Leerprogramma en van Glansrijke Toekomst geven hier 88 uitdrukking aan. Rentmeesterschap is een herkenbaar CDA-thema. We hebben de aarde niet in bezit. We willen deze kunnen doorgeven aan de volgende generatie. Het CDA zal steeds blijven benadrukken dat duurzaamheid eerlijk en haalbaar moet zijn. De ingezette energietransitie slaagt alleen als onze inwoners kunnen meedoen, als maatregelen ook betaalbaar blijven als de gemeente normen stelt en ondersteunt als dat nodig is. Veel vraagstukken waar onze inwoners dagelijks mee te maken hebben, zoals wonen, bereikbaarheid, economie, zorg, natuur en duurzaamheid stoppen niet bij de gemeentegrens. We willen een goede samenwerking in en met de regio. Door samen op te trekken, kunnen we kansen voor de regio beter benutten en lasten eerlijker verdelen. De vraagstukken stoppen ook niet in 2030. Het is goed om daarin ook met de regio over in gesprek te zijn en te blijven. Voorzitter, de komende jaren komt het aan op de uitvoering, prioritering en de juiste financiële keuzes.

We zijn best wel blij met het financieel realisme, met de richting die we kunnen meegeven aan het beleid van de komende jaren en met het sluitende financieel perspectief in 2030. Ik kom aan het eind van wat ik over het coalitieakkoord Samen bouwen aan vandaag morgen wilde meegeven aan de raad. We zouden het graag van de daken schreeuwen hoe goed we dit akkoord vinden. Maar het CDA en daken … Er zijn ook andere mogelijkheden. Besturen is vooruitkijken. Zelfs als de helft van de raad inmiddels allang is afgedwaald, blijven wij wakker. Wie het CDA een beetje kent weet, dit akkoord is voor het CDA geen eindstation, maar slechts een vertrekpunt. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel, mevrouw Van Vugt. Niet schreeuwen en niet projecteren. Dank. De heer Groenewege: Voorzitter. De voorzitter: Mooi. Ik zie nog een interruptie. De heer Groenewege. De heer Groenewege: Ik ben wel benieuwd. Het CDA staat bekend om het woord rentmeesterschap. Tenminste, stond daar ooit op bekend. Zijn dieren nog onderdeel van die visie op rentmeesterschap voor het CDA of kunnen die in de stront zakken? Mevrouw Van Vugt-Roose: Als we het hebben over maatregelen die genomen worden om bijvoorbeeld hittestress tegen te gaan, dan hebben ook dieren daar profijt van. Als de hele stad wat groener wordt, hebben ook dieren daar profijt van. We hebben dierenbeleid.