2021-017015 Bijlage 2- Water en rioleringsplan gemeente Dongen 2022

De bedoeling is om de Donge beter het water vast te laten houden en niet snel af te laten gevent aan het gebied benedenstrooms. Zodat deze minder fluctuaties en meer constant water beschikbaar komt voor natuur en landbouw. De hierboven eerder benoemde thema’s; Wonen, Bedrijven, Onderwijs en zorginstellingen en Landbouw en Natuur zijn speerpunten waarop wij ons de komende jaren gaan richten. Daarbij vullen wij deze punten aan met twee speerpunten voor onze organisatie en dat zijn: 1.4.2.6 De openbare ruimte meer klimaatadaptief inrichten De gemeente ziet vanuit de stresstest en dialoog een aantal locaties die een hoger risico lopen op wateroverlast bij extreme weersomstandigheden. Hier zal tijdens weg, groen of rioolrenovaties bekeken worden of er op die locatie een opgave ligt op het gebied van hitte of wateroverlast of droogte. Afkoppelen is ook een middel om de rioolwaterzuivering niet verder te belasten. 1.4.2.7 Klimaatadaptatie in gemeentelijk beleid breder verankeren Klimaatadaptatie is binnen de gemeente niet alleen een opgave voor één beleidsterrein. Ook andere beheer-en beleidsterreinen dienen hun steentje bij te dragen. Eén van onze principes is om integraal te werken om onze omgeving ruimtelijk aan te passen. Door klimaatadaptatie breder te verankeren met nieuw beleid zetten we een stap in de juiste richting.

Niet alle risico’s zijn aan bod gekomen tijdens de gehouden klimaatdialogen. Daarom is het van belang om met onze collega’s en partners in gesprek te blijven.

Water- en Rioleringsplan gemeente Dongen 2022

pagina 30

Visie Wat willen we bereiken en waar willen we staan in 2050.

Visie op klimaatbestendig Dongen Het klimaat verandert en vanuit het bestuursakkoord water hebben de gemeenten de verplichting om klimaatadaptieve maatregelen te treffen indien deze noodzakelijk zijn (zie klimaatstresstesten). Gemeente Dongen kent geen ernstige problemen op Wateroverlast, droogte of hittestress. Toch zijn er op woonomgevingsniveau grote verschillen te zien ten aanzien van hittestress en Dongen ligt op zandgrond en is daardoor zeer verdrogings en opwarmingsgevoelig.

2.1.1 Samen op weg naar een klimaatbestendig Dongen We willen regenwater zo veel mogelijk op een natuurlijke manier verwerken. En niet meer vermengen met vervuiling zoals dat bijvoorbeeld nog op bepaalde wijken in het vuilwaterriool gebeurt. Dat betekent dat regenwater in de eerste plaats infiltreert, wordt vastgehouden of geborgen daar waar het valt. Bij overvloed laten we regenwater afstromen naar natuurlijke laagtes. We kiezen bij voorkeur voor zichtbare, bovengrondse afvoer in plaats van ondergrondse afvoer via buizen. En we richten de openbare ruimte zo in, dat het water daar naar toe stroomt, waar het geen kwaad kan, ook extreme neerslag kunnen we veel beter aan. We groeien toe naar een waterbestendig Dongen door uitvoering te geven aan de klimaatstrategie.

2.1.2 Groen+blauw=koel Openbaar groen, maar ook de planten in onze tuinen zorgen voor verdamping en schaduw. In de toekomst kunnen we er niet genoeg van hebben. Voor de steeds langere perioden waarin het extreem warm is, wordt beplanting en de beschikbaarheid van water voor beplanting erg belangrijk om onze woonomgeving aangenaam te houden. We kunnen wel stellen dat bomen de airco’s van onze straat worden. Een goed en gezond bomenbestand draagt hier zeker aan bij. We gaan ervoor zorgen dat regenwater de ruimte krijgt om beter te infiltreren en beschikbaar blijft voor plant en dier. We zorgen er dus voor dat de openbare ruimte voldoende groen zodat schaduw en verdamping voor afkoeling van de woonomgeving kunnen zorgen.

2.1.3 Rood+Grijs=warm Asfalt, steen en beton absorberen warmte en geen water. De warmte wordt pas afgegeven als de omgeving afkoelt, dat is in de zomer doorgaans pas in de nacht. Daarom blijft het in verstedelijkte gebieden vaak nog lang warm. Met hittestress tot gevolg. Vooral bij mensen met al een kwetsbare gezondheid kan dit tot ernstige klachten leiden. Daarom gaan wij kritisch om met de aanleg van nieuwe verharding en ligt er in de gemeente alleen nog maar verharding met een reden of functie. Overtollige verharding wordt ingeruild voor onverharde of groenblauwe plekken waar hemelwater kan infiltreren en groen kan zorgen voor verkoeling.

Water- en Rioleringsplan gemeente Dongen 2022

pagina 31

Figuur 18 Principe van opwarming in graden als gevolg van verstening

Stedelijke inbreiding blijft nodig voor economische draagkrachtige dorpskernen. Of inbreiding nu plaatsvindt op een oud bedrijventerrein, kantoorpand of een paardenweide, voldoende invulling met groen blijft juist op deze locaties essentieel om ervoor te zorgen dat onze kernen ook koel en leefbaar blijven. Bij uitbreidingsplannen kijken we goed naar de ondergrond en benutten deze eigenschappen optimaal om zo in te spelen op het veranderende klimaat. Hemelwater houden we hier zo lang mogelijk vast, het blijft schoon en komt niet in de riolering. Bij het opstellen van het stedenbouwkundig plan zoeken we samen met betrokkenen naar een maatschappelijk optimale inrichting.

2.1.4 Voldoende water beschikbaar We zorgen ervoor dat water in of vanuit het stedelijk gebied zo lang mogelijk wordt vastgehouden en daarna pas langzaam vrijkomt voor het landelijk gebied. Door het vasthouden en bergen van water sparen we ook water voor drogere perioden in de wijken en is langer water beschikbaar voor agrarische doeleinden. Water vasthouden zorgt er ook voor dat water beschikbaar is voor de natuur en het leven van kleine zoogdieren, vogels en insecten in onze kernen. Bijvoorbeeld door aanleg van waterbuffers aan de randen van onze wijken. Dat is van belang omdat het waterschap in tijden van droogte niet altijd voldoende water kan aanvoeren.

Water- en Rioleringsplan gemeente Dongen 2022

pagina 32

Visie op de rol van de gemeente De gemeente heeft tot dusver veel taken die de zorgplichten met zich mee brengen naar zich toegetrokken. Deze werkwijze past niet meer bij de wijze waarop inwoners betrokken willen zijn. De rol van de gemeente verandert, maar dat zal niet van vandaag op morgen zijn. Hiervoor hebben we ook onze partners nodig.

2.2.1 Voorbeeldfunctie De gemeente Dongen geeft het goede voorbeeld aan haar inwoners. Wij koppelen hemelwater af van verharding, maar ook dat van de daken van onze gebouwen en laten zien hoe wij onze terreinen vergroenen en gebouwen verduurzamen zoals sporthal de Salemander en de Gaasjes.

2.2.2 Nieuwe partners Bewoners zijn zich ervan bewust dat ze zelf invloed hebben op een gezonde en klimaatbestendige woonomgeving. Klimaatadaptief inrichten van private terreinen zijn hierbij net zo belangrijk als de openbare ruimte. Wij zien niet meer alleen het waterleidingbedrijf, waterschap en woningbouwcorporaties als onze partners, maar zoeken nieuwe samenwerkingen met private partijen zoals bewoners, bedrijven, scholen en (zorg)instellingen. Bouwmarkten, tuincentra en hoveniers zijn een onderdeel van de samenwerking en hebben met de andere partners een belangrijke rol bij het invullen van de klimaatopgave. Scholen zijn meer betrokken bij onze klimaatopgave, door ze te helpen bij het opstellen van lesmateriaal en het vergroenen van hun schoolomgeving. Deze activiteiten zorgen ervoor dat Dongen heel veel jonge ambassadeurs krijgt die ouders helpen de juiste dingen te doen ten aanzien van gebruik van de riolering en klimaatadaptatie.

2.2.3 Betrekken van particulieren bij de klimaatopgave Samen bereiken we meer. Door samen op te trekken is er meer mogelijk, zijn maatregelen efficiënter, want de klimaatopgave kan namelijk niet opgelost worden in de veelal beperkte openbare ruimte. Door inwoners en bedrijven, zorginstellingen en scholen te betrekken, heeft niet langer uitsluitend de gemeente, maar de hele gemeenschap de taak een bijdrage te leveren aan de klimaatopgave. Doordat inwoners een bijdrage leveren door bijvoorbeeld hun tuin te laten vergoenen ontstaat veel impact. Impact waarvoor de gemeente zelf geen maatregel hoeft te treffen. Een lokale subsidie voor inwoners versnelt het in actie komen en stimuleert het gevoel samen aan het klimaatbestendig maken van de gemeente. Wij helpen iedereen die iets wil doen voor een klimaatbestendig Dongen met voldoende informatie, kennisuitwisseling en handelingsperspectief te bieden in de vorm van voorbeelden en faciliteren in materialen of service. Een stimuleringsbijdrage in de vorm van een lokale klimaatsubsidie is een impuls voor het aanschaffen van een regenton, infiltratievoorziening, vergroenen van de tuin of dak.

2.2.4 Kennisdelen Kennis delen wij op ons kennisplatform van de Samenwerking Water West Brabant (SWWB). Hier is het mogelijk om innovaties te testen en specialistische kennis te consulteren. Inwoners, bedrijven en instellingen kunnen informatie ophalen en vragen stellen op het gebied van water en klimaat op ons platform Klimaatbestendig Dongen, Week van Ons Water in Brabant, het klimaatportaal van de Provincie Noord-Brabant en het Energieloket Dongen. Daarnaast zijn we natuurlijk altijd te bereiken op 14-0162 en info@dongen.nl.

Water- en Rioleringsplan gemeente Dongen 2022

pagina 33

2.2.5 Kansen benutten De grootste kansen om bij nieuwbouw en herstructurering op doelmatige wijze doelen van belanghebbenden te combineren en te realiseren, liggen in de beginfase van een ruimtelijke ontwikkeling. Daarom verbinden we in een vroegtijdig stadium alle ideeën over nieuwbouw en herstructurering met plannen op het gebied van klimaat, energie, veiligheid, verkeer, water, groen en wegen. De beleidsplannen voor de omgeving, energie, wegen en groen raken het meest het Water- en rioleringsplan. Deze plannen worden dan ook gebruikt om de integraliteit te bewaken. De Regionale Energie en Klimaat Strategie (REKS) benutten we voor het behalen van onze doelen ten aanzien van een klimaatbestendig Dongen. Verbeteren van de water beschikbaarheid voor de landbouw en natuur, het tegengaan van verdroging en oplossen van het hydraulische problemen in de wijk door gebruik te maken van het landelijkgebied zijn de speerpunten voor de komende jaren. De REKS heeft een eigen agenda voor het klimaat. Dongen is betrokken bij twee gebiedsopgaven; Donge systeem en Jonge Ontginningen respectievelijk ten zuiden en ten oosten van onze gemeente.

19; De 6 deelgebieden van de REKS

2.2.6 Samenwerken Bij nieuwe ontwikkelingen of bij het oplossen van watervraagstukken werken gemeenten en waterschap samen met belanghebbenden om te komen tot een oplossing die zo veel mogelijk tegemoet komt aan het belang van alle betrokkenen. We zoeken naar de maatschappelijk meest gewenste oplossing. Het vraagt om een open aanpak waarbij belangen en doelen gedeeld worden en kennis wordt uitgewisseld. Wij werken met andere 8 gemeenten, 2 waterschappen; Brabantse Delta en De Dommel en BrabantWater samen binnen de waterkring Hart van Brabant. Projecten worden binnen dit samenwerkingsverband gezamenlijk opgestart of aanbesteed met als doel kosten te besparen, kennis te bundelen, kwaliteit te vergroten of om slim om te gaan met de beperkte personele capaciteit. De in samenwerking bijna 10 jaar geleden gestart vanuit het Bestuursakkoord Water om bezuinigingsdoelen te realiseren. Deze doelen zijn behaald en de samenwerking gaat nu verder onder de Vlag van Hart van Brabant. Water- en Rioleringsplan gemeente Dongen 2022

pagina 34

Kennis en innovaties worden gedeeld in de Samenwerking Water West Brabant (SWWB), met waterschap Brabantse Delta en 23 gemeenten. Hier worden vooral de beleidsdoelstellingen en de vertaling van de landelijke opgaven gedeeld. De Omgevingsdienst Midden- en West Brabant blijft onze partner voor de controle van indirecte (bedrijfsmatige) lozingen en milieuvergunningen ten aanzien van lozingen. Wij werken binnen de gemeentelijke organisatie samen aan integrale oplossingen voor een klimaatadaptieve openbare ruimte. Hiervoor sluit beleid ten aanzien van openbare ruimte, groen, wegen, verkeer en riolering op elkaar aan en is er afstemming van de uitvoeringsplannen. De verschillende uitvoerende diensten weten wanneer duurzame en klimaatgerichte maatregelen nodig zijn en dat deze opgave onderdeel uitmaakt van hun werkzaamheden. Met waterschap Brabantse Delta hebben wij een hechte samenwerking op het gebied van de afvalwaterketen, hemelwateropvang en het de kwaliteit en kwantiteit van het oppervlaktewater. Ze zijn vroegtijdig betrokken bij het opstellen nieuwe ruimtelijke plannen. We stellen gezamenlijk doelen ten aanzien van de kwaliteit van het oppervlaktewater, voeren gezamenlijk onderhoud uit aan watergangen en trekken gezamenlijk op in het optimaliseren van de afvalwaterketen.

2.2.7 Huishoudboekje De gemeente draagt zorg voor inzameling en afvoer van afval- en regenwater en zorgt ervoor dat het grondwater geen problemen oplevert. Daarnaast komen er nieuwe taken bij om gemeente Dongen klimaatbestendig te maken. De gemeente beheert dit huishoudboekje van al onze inwoners om deze taken zo goed mogelijk voor hun uit kunnen voeren. Hiervoor gaan wij voor het begrotingsjaar 2023 gebruik maken van de nieuwe Modelverordening Riool- en Waterzorg heffing. Hierdoor wordt het mogelijk om op andere manieren en specifieker te heffen, ook voor klimaatdoeleinden. Doelmatig en efficiënt omgaan met de geïnde middelen blijft daarbij essentieel. Onze uitgaven dienen dan ook in lijn te zijn met de inkomsten of beschikbare voorziening. We zien vooraf of extra uitgaven (en mogelijk daarmee inkomsten) nodig zijn en geven dat tijdig aan.

Water- en Rioleringsplan gemeente Dongen 2022

pagina 35

Visie op oppervlaktewater Voor het oppervlaktewater heeft de gemeente geen zorgplicht, wel kan men spreken van een inspanningsverplichting. Dat wil zeggen dat oppervlakte water moet voldoen aan de Kader Richtlijn Water doelstellingen. Deze is een Europese doelstelling om watersystemen weer ecologische gezond te krijgen. Ook de gemeente dient daar een bijdrage aan te leveren. Bijvoorbeeld opheffen van lozingen vanuit de riolering wanneer die hier een negatieve invloed op hebben. Ook dient het water te voldoen aan de functie die de gemeente hier aan koppelt. Heeft het water een sierfunctie dan dient deze ook representatief te zijn. Heeft het water een speelfunctie dan dient hier ook veilig gespeeld te kunnen worden.

2.3.1 Water als structurerend element Oppervlaktewater heeft veelal een logische vorm en ligging. Dit komt omdat oppervlaktewater lichamen, of dat nu een sloot, een vijver of riviertje is, een directe relatie heeft met de geomorfologische ondergrond en de wijze waarop en waarom gebieden gecultiveerd zijn. Bij nieuwe ontwikkelingen geeft de bodem, het (grond)water en de wijze waarop deze in gebruik zijn, het antwoord op ruimtelijke vraagstukken die wij duurzaam willen oplossen.

2.3.2 Water als beeldmerk De Donge is een uniek laaglandriviertje dat voldoet aan de ecologische Kaderrichtlijn Water en waar je als het ware weer uit kunt drinken! De Donge heeft zijn eigen stroomgebied dat in het teken staat van natuur gecombineerd met wateropvang en klimaatadaptatie. De Donge is beleefbaar en aantrekkelijk om langs en op te recreëren. Beek- en Kreekherstel zorgt ervoor dat de Donge weer een natuurlijke uitstraling krijgt. Met zijn cultuurhistorisch verleden en recreatieve functie staat de Donge weer helemaal op de kaart.

2.3.3 Water als beleving Het oppervlakte water is schoon, van chemische en niet gebiedseigen stoffen, leeft en is een genot om naar te kijken. Het voegt kwaliteit toe aan de leefomgeving. In nieuwe situaties leggen we geen waterpartijen aan met een esthetische functie wanneer deze waarschijnlijk met ijzerhoudend/roest water gevoed gaat worden. Waterpartijen dienen voldoende natuurlijke ingrediënten te bevatten (natuurlijke oevers, broed en paaiplaatsen) zodat een ecologisch balans mogelijk is.

2.3.4 Schoon en veilig water De kwaliteit van het open water past bij de functie van het gebied: het voldoet in fysisch-chemisch opzicht aan de daarvoor geldende normen en het heeft een goede ecologische kwaliteit. Zeker in water waar gespeeld wordt, stellen we alles in het werk om ervoor te zorgen dat je er niet ziek van wordt. Daarom zorgen wij ervoor dat oppervlaktewater geen nadelige hinder ondervindt als gevolg van rioleringssystemen. Vijvers in Dongen bevatten voldoende water omdat het grondwater voldoende hoog staat en op de bodem niet te veel slib ligt. Te veel slib in de vijvers veroorzaakt stank en waterkwaliteitsproblemen en zorgt ervoor dat in warme en droge perioden vissen het onnodig moeilijk krijgen.

Water- en Rioleringsplan gemeente Dongen 2022

pagina 36

2.3.5 Water om te gebruiken Bewoners weten hoe zij met hun oppervlaktewater in de buurt moeten omgaan. Speelwater blijft natuurlijk water en is geen zwemwater en het is je eigen verantwoordelijkheid als je dat toch doet. Wij zorgen dat inwoners hiervan op de hoogte zijn. Voedselrijk water is water dat gevoelig is voor blauwalg en andere plagen. Met z’n allen zorgen wij ervoor dat het water gezond blijft door geen voedsel in het water te gooien bij het voeren van brood aan de eendjes of het overvloedig voeren van aas bij het vissen. Wij zorgen ervoor dat water dat verpacht wordt voor de hengelsport ook gebruikt kan worden door de hengelsportverenigingen. Dit betekent dat er een goede balans is tussen oever en waterplanten en voldoende openwater is om te vissen. Het open water functioneert goed. Het is zo aangelegd dat het bij extreme regen de hoeveelheid water geborgen kan worden en anders kan afvoeren als dat niet meer gaat. Bij warme en droge periodes ontstaan niet direct problemen met droog gevallen vijverbodems of te warm zuurstofarm water. Daarnaast vindt er tijdens natte periode geen overstroming vanuit het open water plaats en er stroomt vanuit het open water geen water de riolering in.

Water- en Rioleringsplan gemeente Dongen 2022

pagina 37

Visie op grondwater Er zijn binnen de gemeente Dongen over het algemeen weinig problemen met grondwater. Toch kan door langdurige droogte grondwater verder wegzakken. Vooral voor de gebieden waar gewassen of natuur afhankelijk is van het grondwater kan dat een bedreiging vormen.

2.4.1 Grondwater is de bron Grondwater is van groot belang in onze strijd tegen de verdroging. Grondwater is essentieel voor de natuur en landbouw. Versneld afvoeren van hemelwater moeten we, zolang het geen overlast veroorzaakt, zien te voorkomen. Water vasthouden in retentievijvers, wadi’s of ondergrondse infiltratiesystem zorgen ervoor dat het de tijd krijgt om te infiltreren in de bodem. In de gemeente Dongen varieert het gemiddelde grondwaterpeil ongeveer tussen 1.00 en 2.00 meter onder het maaiveld. Dit kan in de zomer lager zijn t.g.v. droogte en verminderde watertoevoer vanuit de watergangen.

2.4.2 Grondwater bij nieuwbouw en inrichtingsplannen Bij inrichten van de buitenruimte of bij nieuwbouwwerkzaamheden zorgen wij ervoor dat het grondwater gevoed kan worden door het hemelwater en dat grondwater niet onnodig wordt onttrokken. Voldoende ontwateringsdiepte -de afstand tussen maaiveldniveau en grondwaterspiegel- wordt op een duurzame manier gerealiseerd. Dat houdt in dat er geen grondwater wordt onttrokken. Door te bouwen op een wijze waardoor grondwater geen belemmering vormt voor het gewenste gebruik van een perceel, zoals bewoning, verkeer, industrie of natuur, biedt het ruimte voor tijdelijke opslag van regenwater ondergronds.

2.4.3 Grondwater beschermen Bij het lokaal verwerken en infiltreren van regenwater houden we het schone regenwater schoon. Zo beschermen we de kwaliteit van ons grondwater. Hier ligt een rol voor bewoners, bedrijven en overheid. Onkruid wordt, net als nu, niet meer bestreden met milieubelastende middelen die via het grond- en oppervlaktewater in onze voedselketen terecht kan komen. Waar het regenwater toch verontreinigd kan raken, zorgen we voor zuivering ter plaatse door middel van bijvoorbeeld een bodempassage of voor gecontroleerde afvoer. Als gevolg van het industriële verleden, is het grondwater in vooral het centrumgebied van Dongen niet overal schoon. In het gebiedsbeheerplan van de gemeente staat aangegeven hoe we door gebiedsgericht grondwaterbeheer (GGB) met verontreinigd grondwater omgaan.

2.4.4 Doordacht omgaan met bodemenergiesystemen De bodem wordt steeds meer gebruikt voor warmte en koudeopslag om later weer te onttrekken of om diepe aardwarmte te benutten. We zien dit als een positieve ontwikkeling om energie te besparen en CO2-uitstoot te beperken. Er zijn echter ook negatieve effecten zoals het doorboren van lagen die watervoerende pakketten kunnen verstoren of verontreinigen. Een goede controle en zicht op de systemen is hiervoor nodig. Momenteel wordt beoordeeld hoe hierin de juiste afwegingen kunnen worden gemaakt. Zie voor meer informatie deze link. :

2.4.5 Grondwater onttrekkingen Er vindt in de toekomst minder grondwateronttrekking plaats. Onttrekkingen vinden in de gemeente Dongen plaats voor industriële doeleinden, bevloeiing van agrarisch gebied en particulieren tuinen op Water- en Rioleringsplan gemeente Dongen 2022

pagina 38

momenten van droogte. Door het verbeteren van de waterbeschikbaarheid, andere gewassen, en hergebruik van proceswater in de industrie kan de invloed op de bodem bespaard worden.

2.4.6 Grondwatermeetnet Dongen heeft een grondwatermeetnet die dekkend is voor de hele gemeente. Vanuit de wet Bodem Registratie Ondergronden blijven metingen van grondwater verplicht en wenselijk. Het geeft goed inzicht hoe het met de bodem is gesteld en bedrijven en inwoners kunnen deze meetgegevens opvragen. Veel van deze gegevens zijn inmiddels te vinden op het Dinoloket.

Water- en Rioleringsplan gemeente Dongen 2022

pagina 39

Visie op afvalwater Afvalwater blijft komen en bij iedere uitbreiding wordt dat meer. Toch kunnen we er door anders ernaar te kijken meer mee, dan alleen zo snel mogelijk afvoeren en zuiveren. Zo zal bijvoorbeeld het effluent van de zuivering een rol kunnen gaan spelen in de verdroging van het buitengebied.

2.5.1 Riolering blijft nodig Een goed werkend rioleringssysteem blijft belangrijk om hygiënisch verantwoord om te gaan met ons afvalwater zodat onze gezondheid gewaarborgd blijft. We voorkomen hiermee ook vervuiling van ons oppervlaktewater en grondwater. Wij blijven inzetten op het doelmatig in standhouden van het rioleringssysteem tegen zo min mogelijk maatschappelijke kosten.

2.5.2 Goed rioolgebruik We gebruiken ons riool goed! Een goed rioolgebruik is een voorwaarde om de riolering goed en efficiënt te laten functioneren. Dit houdt in dat we weten wat er wel en niet in het riool thuis hoort en wat niet. Ook weet iedereen wat voor rioolstelsel er in de straat ligt. Dit begint bij goede voorlichting van onze partners en educatie van onze jeugd.

2.5.3 Alleen nog maar afvalwater in het riool Het afvalwater wordt momenteel ingezameld en op de rioolwaterzuiveringsinstallatie gezuiverd. Meer woningen betekent meer vervuilingseenheden die gebruik moeten maken van de rioolwaterzuivering. De capaciteit hiervan is niet oneindig. We willen daarom op termijn geen regenwater of grondwater meer in het riool, tenzij het niet anders kan. We gaan opzoek naar mogelijkheden om ons afvalwater efficiënter te kunnen zuiveren. We gebruiken nu nog kostbaar drinkwater om onze ontlasting naar de zuivering te transporten waar wij het vervolgens weer moeten zuiveren. We zoeken nieuwe manieren om ons afvalwater hygiënisch en verantwoord afvalwater in te zamelen en te verwerken, als dit duurzamer en betaalbaarder is. Bijvoorbeeld door gebruik van regenwater kunnen we drinkwater besparen.

2.5.4 Van centraal naar decentraal Transport van en in plaats van het water te transporteren naar afgelegen waterzuiveringen (centraal) kan als alternatief het afvalwater worden gezuiverd op de plek waar het vrijkomt (decentrale zuivering).

2.5.5 Alternatieven voor sanitatie Sanitatie is vrij vertaald het reinigen van in dit geval vervuild afvalwater. Dit gebeurd voornamelijk nog steeds op de zuivering. In het buitengebied zijn de afstanden te groot om met vrijverval riool te werken. In de jaren ’80, ’90 en ’00 zijn veelal de woongedeeltes van de boerderijen aangesloten op drukriool riolering. Maar het buitengebied ondergaat momenteel een transitie. Landbouwactiviteiten nemen af en er ontstaan nieuwe functies in het buiten gebied. Dit vraagt soms om meer lozingscapaciteit wanneer zich een nieuwe ontwikkeling voordoet, zoals een camping of het verblijf van arbeidsmigranten. Het huidige drukrioolstelsel is daar niet op ingericht en in verhouding met een vrijverval stelsel heel erg duur. We kijken naar duurzame alternatieven om het buitengebied doelmatig en verantwoord te voorzien van sanitatie.

2.5.6 Van afvalwater naar grondstof. We denken in kringlopen en afval bestaat niet meer. Zo gaan we ook in onze visie om met afvalwater. Eigenlijk is met die inzicht ‘gebruikt’ water een betere benaming. We benutten het gebruikte water als grondstof om energie terug te winnen door warmte te onttrekken uit het rioolwater (riothermie) en

Water- en Rioleringsplan gemeente Dongen 2022

pagina 40

energie opwekken door gas te winnen uit de biomassa. Afvalwater is ook rijk aan nutriënten. Ureum is rijk aan fosfor en stikstof en kan goed van pas komen bij de productie van bijvoorbeeld kunstmest.

Figuur 20; bron Susanova, fosfor en stikstof vormen samen de meststof struviet.

Water- en Rioleringsplan gemeente Dongen 2022

pagina 41

Visie op hemelwater Hemelwater is goud waard als het gaat om het voorkomen van hittestress en verdroging, maar nu wordt er vooral nog veel door het putje gespoeld. We hebben al veel hemelwater afgekoppeld en geïnfiltreerd. Zoals o.a. in het centrum, planetenbuurt, prinsessenbuurt, rivierenbuurt, maar er blijven ook nog veel kansen liggen omdat er nog niet altijd de middelen voor zijn.

2.6.1 Zuinig zijn op (schoon) regenwater Om lokaal regenwater te verwerken, zorgen we er voor dat verhardingen water passerend zijn en maken we zoveel mogelijk gebruik van groen in plaats van steen, zowel in de openbare ruimte als op ons eigen terrein. Via groenstroken en groene tuinen kan regenwater infiltreren en groene gebieden en speelplekken kunnen dienen als tijdelijke waterberging zonder dat het overlast veroorzaakt. ‘Groenblauwe’ elementen in de leefomgeving leveren tegelijk ook een bijdrage aan verkoeling en biodiversiteit in de kernen.

Figuur 21; Drietrapsstrategie die landelijk wordt gehanteerd..

2.6.2 Hemelwater accepteren Water op straat moet kunnen. Simpelweg omdat vooral het bestaande rioolstelsel een bui van bijvoorbeeld 70 mm niet aankan. Bewoners hebben begrip dat wanneer het hard regent, water op straat staan. Zolang dit geen overmatige overlast of schade veroorzaakt. Dat dit een efficiënte oplossing waardoor geen dure ondergrondse maatregelen nodig zijn. Een slimme inrichting van de leefomgeving helpt om overlast te voorkomen, bijvoorbeeld stoepen om water tussen te bergen en een vloerpeil dat voldoende boven straatniveau ligt.

2.6.3 Hemelwater verdiend ook de zorg van inwoners Hemelwater afvoeren zien wij niet meer als een (zorg)plicht van de gemeente. We kijken bij nieuwbouw-en renovatieplannen samen met partners wat de beste maatregel is, bij een gegeven situatie, dit kan zijn individuele, een gezamenlijke of een gecombineerde oplossing voor het verwerken van het hemelwater. Om er voor te zorgen dat investeringen die wij aanleggen ook gebruikt gaan worden, kunnen duidelijk regels daarbij helpen. Hiervoor stellen wij in 2023 een hemelwaterverordening op.

Water- en Rioleringsplan gemeente Dongen 2022

pagina 42

2.6.4 Pak het moment Nieuw en verbouwplannen zijn momenten om ons huis te verduurzamen. Dit is ook het moment om onze woning klimaatbestendig te maken. Wanneer een ruimtelijke procedure nodig is, geeft de Waterparagraaf aan hoeveel regenwater er moet worden opgevangen. In tegenstelling tot het verleden gaan we in de omgevingsvergunning meenemen dat bij nieuwbouwsituaties en grootschalige verbouwingen zonder een ruimtelijke procedure ook voorzien wordt in een water/klimaatopgave.

Water- en Rioleringsplan gemeente Dongen 2022

pagina 43

22; Binnenhoven; We laten regenwater op duurzame wijze infiltreren.

Water- en Rioleringsplan gemeente Dongen 2022

pagina 44

Voor bewoners Hoe zit het ook alweer als mijn riool verstopt zit en wat kan ik bijdragen om mijn woonomgeving klimaatbestendig te maken. We maken allemaal gebruik van het riool, de gemeente heeft een zorgplicht voor de inzameling en transport van het afvalwater, maar het functioneren ervan is onze gezamenlijke verantwoordelijkheid. Het deel van de rioolaansluiting vanaf het hoofdriool tot de erfgrens wordt beschouwd als gemeentelijk gedeelte. Bij het verdelen van de verantwoordelijkheid voor het beheer en onderhoud van de riolering, mag de gemeente zelf bepalen wat tot het hoofdriool behoort en waar de huisaansluiting begint. Die begint in Dongen op de erfgrens tussen gemeentelijk en particulier terrein of daar waar de openbare ruimte overgaat naar particulier terrein.

Beheer en onderhoud Beheer en het onderhoud van de riolering behoren tot de gemeentelijke huishouding (artikel 108 Gemeentewet) en zijn daarmee taken van de gemeente. Wij mogen hiervoor regels opstellen die niet afhankelijk zijn van de eigendomsverhoudingen. Dit volgt ook uit de artikelen 4:22-24 Wm, waarin de gemeentelijke zorgplicht voor riolering staat en die gemeenten verplichten een rioleringsplan vast te stellen. De gemeente kan dus zelf regelen wie (welk gedeelte van) de huisaansluiting moet beheren en onderhouden.

Verstopping Bij een verstopping van het riool dient de eigenaar zelf het ontstoppingsstuk of -put op te graven die zich bij de erfgrens bevindt. Zo kan worden vastgesteld of de verstopping zich bevindt in particuliere grond of op gemeentelijk terrein. Verstopping in particuliere grond moet de eigenaar zelf oplossen. Bij een verstopping in gemeentelijk terrein is dat onze taak en gaan we op zoek naar de oorzaak. De huisaansluiting kan zich deels in gemeentegrond bevinden. Als dit deel van de aansluiting is beschadigd, voeren we het herstel uit tot aan de perceelgrens, op onze kosten, ongeacht de oorzaak van de schade. Hiermee vermijden we moeizame discussies over aansprakelijkheid. Blijkt de huisaansluiting in gemeentegrond technisch in orde en slechts verstopt, dan verhelpen we dit desgewenst ook. De kosten van de inspectie en de overige kosten op particulier terrein komen voor rekening van de eigenaar. De gemeente betaalt de kosten binnen het openbaar terrein.

De tuin Het klimaat is aan het veranderen en als wij gemeente Dongen bestendiger willen maken tegen langdurige droogte, hitte of wateroverlast door steeds heftigere buien, kan dat niet door alleen de openbare ruimte aan te passen. Uw tuin of woonomgeving kan een grote bijdrage leveren aan een klimaatbestendig Dongen, aangezien er veel meer tuinen zijn, dan dat er openbare ruimte is. Omdat wij u hiervoor nodig hebben, willen wij graag helpen, door u te voorzien van de juiste informatie en goede voorbeelden. U kunt hiervoor terecht op ons participatieplatform, maar u kunt hier ook zelf uw goede ideeën of voorbeelden delen op samen.dongen.nl. Wanneer een gemeentelijke subsidie voor particuliere klimaatmaatregelen beschikbaar komt, kunt u ook op dit platform terecht voor meer informatie. Bent u met meerdere buren iets van plan, dan kunt u subsidie aanvragen via het Buurtnatuur- en waterfonds.

Water- en Rioleringsplan gemeente Dongen 2022

pagina 45

Figuur 23; Dit soort tuinen dragen nergens aan bij.

Hoe kunt u als bewoner het regenwater op eigen terrein verwerken? Een betegelde tuin werkt hier in ieder geval niet aan mee! Vaak verdwijnt het regenwater met het water van de regenpijp via de afvoer onder het huis door naar het hoofdriool in de weg. Wanneer heel veel buren dit in uw straat doen, dan kan de riolering de extra hoeveelheden regenwater niet aan en ontstaat er wateroverlast op straat of erger in uw woningen. Daarom is het beter om te kiezen voor groen in plaats van bestrating in uw tuin en koppelt u het regen water af.

Figuur 24, Mark de reporter op pad om te horen wie al de regenpijp heeft afgekoppeld (ctrl+klikken).

Water- en Rioleringsplan gemeente Dongen 2022

pagina 46

Wat ook een optie is, is ervoor zorgen dat het water tussen de bestrating de grond in kan of van de tegels naar infiltratieperken stroomt. Om overlast bij wolkbreuken te voorkomen kunt u het beste laagtes in uw tuin aanbrengen of ondergrondse berging aanleggen zoals een grindkoffer. Plant een boom of een bloeiende struik en onderhoudsvrije bodembedekkers. Leven in uw tuin zorgt voor meer vogels en vlinders. Vraag uw tuinman, tuincentrum om advies, bijvoorbeeld hoe u groen kunt toepassen zonder dat het al te veel onderhoud vraagt.

Figuur 25; Afgekoppelde regenpijp met ton om hemelwater te gebruiken in de tuin

Het dak Vaak wordt het regenwater van het dak afgevoerd naar het riool. Misschien is het wel mogelijk om het water rechtsreeks via een grindkoffer de bodem in te brengen en kan een deel opgevangen worden in een regenton. Een mooi alternatief is een groen dak. Deze houdt het water langer vast en zorgt meteen ook voor prettige verkoeling in huis. Wist u dat een groen dak lichter is dan een grinddak en goed gecombineerd kan worden met zonnepanelen?

Water- en Rioleringsplan gemeente Dongen 2022

pagina 47

Figuur 26; een groen dak ziet er niet alleen mooi uit maar bergt ook veel regenwater

Water vanaf de straat Wolkbreuken kunt u niet voorkomen. Maar wellicht kunt u met eenvoudige middelen wel schade of ernstige overlast voorkomen. Kijk eens goed naar de straat en de aansluiting op de woning: kan het water bij een wolkbreuk niet wat te gemakkelijk naar binnen stromen? Een drempel of verhoging kan vaak al veel problemen voorkomen. Tip Op de app en website Week van ons water Brabant , Rainproof en op vele andere websites zoals het Klimaatportaal West Brabant kunt u adviezen vinden om slim met regenwater om te gaan. Op de site van RIONED staan video’s over aanleg van watertuinen.

Water- en Rioleringsplan gemeente Dongen 2022

pagina 48

In de straat We hebben allemaal wel eens een witte straatkolk gezien.

Figuur 27; Muurverf in een kolk speciaal voor hemelwater.

Gooi geen vuil zoals verfresten, sigaretten of ijsstokjes in de straatkolk. Het hoort niet in het riool, maar in de afvalcontainer of op de milieustraat. En goed om te weten: op steeds meer plekken in Dongen komt het water van de straatkolk bij u ‘om de hoek’ direct in de sloot of vijver terecht… In dat geval komen verfresten ongezuiverd in het oppervlaktewater of in het grondwater via ondergrondse infiltratiekoffers. Wilt u weten wat voor rioolstelsel er bij u in de straat ligt? Kijk dan op de kaart van de figuur 7.

Eendjes voeren of hond uitlaten Het wordt eenden soms iets te gemakkelijk gemaakt. Een overdaad aan eten zorgt voor veel eendenpoep en niet opgegeten brood in het water. Het voeren van eenden blijkt in stedelijk gebied vaak de grootste bron van watervervuiling. Al dat voedsel maakt het water voedselrijk en daardoor gevoelig voor blauwalg en ziektes. Leuk om met de hond langs de waterkant te lopen. Maar uitwerpselen spoelen met de neerslag mee het water in. Dat is hygiënisch niet zo fijn. Maar de voedingsstoffen in uitwerpselen zorgen voor ook weer voedselrijk water. Het water wordt troebel door de algen die goed gedijen in voedselrijk water. Vaak ziet dat er eerst uit als een Water- en Rioleringsplan gemeente Dongen 2022

pagina 49

groene soep maar de welbekende blauwalg krijgt dan ook de kans de kop op te steken. U kunt er dus ook zelf iets aan doen dat de waterkwaliteit in de buurt niet achteruit gaat.

Onkruid Bestrijdingsmiddelen breken niet af in de natuur maar hopen zich op in plant en dier. Ze ontwrichten daardoor ecosystemen en komen via de voedselketen uiteindelijk weer bij ons terecht. Besef wanneer u chemische bestrijdingsmiddelen gebruikt dat ook onze rioolwaterzuivering hier niet op gemaakt is om dit soort verontreinigingen er uit te halen. Wanneer u chemische onkruidbestrijding gebruikt op verharding dat afwatert naar de bodem of oppervlakte water in uw wijk omdat er bij u in de straat een hemelwater stelsel ligt, is de schade die u toebrengt aan het bodem- en waterleven nog groter. Verwijder daarom onkruid liever met de hand, gereedschap, krabber of (elektrische)brander en niet met chemische bestrijdingsmiddelen. Of kijk op deze website van onkruidvergaat.nl. Zo blijft ons grondwater en open water schoon en blijft alles. Wilt u weten wat voor rioolstelsel er in uw straat ligt? Kijk dan op de kaart van de figuur 7.

Autowassen Auto wassen gebeurt steeds meer in de wasstraat. Het gebruikte water wordt daar gereinigd en deels hergebruikt. Dat kan thuis natuurlijk niet, waardoor het vuil van de straat dat op de auto zit (veelal bestaande uit olie en zware metalen) na de wasbeurt op straat en uiteindelijk in de grond of in een vijver belandt. Dit kan het geval zijn wanneer het regenwater in uw straat in een apart hemelwaterstelsel wordt opgevangen. In die wijken waar een volledig gescheiden stelsel ligt, gaat de gemeente bewoners hier vaker op attenderen en in toekomst mogelijk er op toezien dat hier niet zomaar vuil waswater in het hemelwater terecht komt. Wilt u vervuiling van de bodem en het oppervlakte water voorkomen en wilt u weten wat voor stelsel er in uw straat ligt? Kijk dan op de kaart van figuur 7.

Goed rioolgebruik Gebruik het toilet en de gootsteen waar het voor bedoeld is. Vet en verfresten kunt u inleveren bij de milieustraat; resten van geneesmiddelen bij de apotheek. En wegwerp schoonmaakdoekjes in de afvalemmer. Deze stevige doekjes breken niet snel af en zorgen ervoor dat pompen van gemeenten en waterschap verstopt raken, met hoge reparatiekosten tot gevolg.

Water- en Rioleringsplan gemeente Dongen 2022

pagina 50

Tip De ontluchting van het riool in huis is belangrijk. Als deze niet goed functioneert kan het gaan stinken of kan er geborrel ontstaan in toiletpot of gootsteen. Zie www.riool.info/bubbels-en-stank voor meer informatie over het ontluchten van de riolering. Flyer alle thema's downloaden Flyer vet downloaden Flyer verf downloaden Flyer doekjes downloaden Flyer medicijnen downloaden

Overstroming Nederland is al eeuwen gewend om onder de zeespiegel te werken en te wonen, maar de zeespiegel stijgt de komende decennia door de klimaatverandering. In Dongen zijn ook delen die (hoe zeldzaam dat ook is) onder water kunnen komen te staan wanneer de dijken zouden doorbreken. Dit geldt vooral voor ‘s Gravenmoer en omgeving. zeespiegelniveau gebouwd. U kunt zich er weinig tegen beschermen, maar u kunt zich er wel op voorbereiden voor het geval dat zich een situatie voordoet. Wij willen u attenderen op de risico’s van een overstroming en verwijzen u naar de informatiekanalen van de Rijksoverheid. Ga hiervoor naar de app en website www.overstroomik.nl).

Water- en Rioleringsplan gemeente Dongen 2022

pagina 51

Voor bedrijven Is uw bedrijf wel goed beschermd tegen wateroverlast en is er iets te doen aan de warmte in het bedrijfspand.

Daken Daken van gebouwen en bedrijfshallen beslaan vaak een flinke oppervlakte. Daar valt dus ook veel regenwater op. In plaats van het snel afvoeren van het regenwater kunt u ook denken aan het aanleggen van een groen dak, bijvoorbeeld in combinatie met zonnepanelen. Dit zorgt voor een vertraagde afvoer van water en vermindert of voorkomt daarmee wateroverlast. Bovendien draagt het fors bij aan een prettig binnenklimaat.

Verharding Veel bedrijventerreinen hebben bij hevige neerslag last van wateroverlast en dat kan gevolgen hebben voor de aan- en afvoer of productie van uw goederen. Dat wateroverlast juist ontstaat op bedrijventerreinen is niet heel vreemd, omdat het voor bedrijven vaak noodzakelijk is om veel verharding te hebben. Hierdoor raakt het hemelwaterriool overbelast en is er geen ruimte voor het regenwater om de grond in te dringen. Op terreinen met schone activiteiten kunt u waterdoorlatende bestrating aanleggen om het water effectief in de bodem te bergen. Alternatief is om het afstromend regenwater op te vangen in daarvoor aangelegd open water en eventueel te voorzien van rietmoerassen. Als de verharding toeneemt, bijvoorbeeld door uitbreiding van bedrijfsgebouwen, dan kunt u deze extra verharding op het eigen terrein compenseren door aanleg van extra waterberging. Anders zou er steeds meer water te snel naar het open water afstromen, met snelle peilstijging tot gevolg. Als u ideeën heeft hoe het slimmer kan zonder problemen af te wentelen op andere partijen, dan horen wij dat graag.

Hittestress Bedrijventerreinen lopen niet alleen meer kans op wateroverlast, maar ook op hittestress. Hittestress treedt op wanneer het over een langere periode warm is en het pand en (of) de omgeving niet meer afkoelt. Werknemers hebben merkbaar last en zijn minder productief. De kans op productiefouten wordt groter en er is zelfs meer risico op verzuim. Door uw pand beter te isoleren, lichtere kleuren te gebruiken, te verduurzamen (ledlampen) kunt u de negatieve gevolgen van hitte verminderen en draagt u bij aan de biodiversiteit. Ook uw bedrijfspand voorzien van bijvoorbeeld een groen dak en meer bomen rond het pand dragen daar aan bij en geven uw bedrijf een beter uitstraling. Op de site van Klimaatadaptatie Nederland U kunt hierover meer terugvinden in de memo klimaatdialoog met bedrijven uit Dongen. Wij zien het afkoelen van bedrijventerreinen als een gezamenlijke verantwoordelijkheid. Wij gaan in 2022 een bredere dialoog faciliteren tussen ondernemers, gemeente en waterschap en willen door middel van best practices ondernemers laten zien hoe particuliere en openbare ruimten op Tichelrijt en De Wildert groener en duurzamer kunnen worden gemaakt.

Water- en Rioleringsplan gemeente Dongen 2022

pagina 52

Voor scholen en (zorg)instellingen De architectuur van scholen wordt meestal gekarakteriseerd door grote glaspartijen voor voldoende lichtinval en platte daken. Juist dan krijgt de zon vrij spel en wordt het lastig om de klimatologische omstandigheden in het schoolgebouw op te reguleren. Zeker wanneer de gebouwen al wat ouder zijn. De schoolpleinen zijn functioneel uitgerust en dat betekent meestal een groot vlak aan verharding voor spel of fiets routes met hier en daar een speelelement of zandbak. Door wat hogere bomen rond het schoolgebouw te positioneren wordt direct zonlicht, dat valt op daken of pleinen gebroken. Hierdoor warmt de school en het plein minder snel op. Een koel klaslokaal levert een opmerkelijke bijdrage aan de (leer)prestaties van de kinderen en leerkrachten. Daarnaast kan groen op en naast het schoolplein een natuurlijke oplossing bieden voor het hemelwater dat afkomstig is van het dak en plein, daar waar het normaal zou worden afgevoerd naar het rioolstelsel. Hiermee draagt ook deze groene locatie bij aan het tegengaan van verdroging.

Figuur 28; Verharding heeft al plaatsgemaakt voor onverharde plekken en groen op de Anspachschool

Maar er zijn nog meer voordelen van een groen schoolplein, zowel voor de schoolkinderen als voor de buurt. Zeker in de huidige tijd, waarin de zwaarlijvigheid onder kinderen toeneemt en kinderen kampen met gedragsproblemen zoals ADHD en autisme. Uit ervaring is gebleken dat kinderen een groen schoolplein leuker, avontuurlijker, mooier, fijner, gezelliger vinden en leerprestaties verbeteren! Daardoor zijn kinderen rustiger en minder geprikkeld, vinden minder conflicten plaats en kan het schoolplein dienen voor educatie op het gebied van natuur en biologie. Bovendien kan een groene schoolomgeving helpen om de kwaliteit van de wijk duurzaam te verhogen. Zorginstellingen zijn enigszins vergelijkbaar. Ook hier zijn de gebouwen vaak voorzien van een plat dak en kunnen klimatologische factoren ervoor zorgen dat het herstel of welbevinden van cliënten in het gedrang komt en uitval bij verplegend personeel bij oplopende temperaturen. Een groene omgeving draagt bij aan de gemoedstoestand en herstel van cliënten of bewoners van een instelling. https://www.hsleiden.nl/binaries/content/assets/hsl/lectoraten/natuur-en-ontwikkeling-kind/leerkrachtvan-schoolpleinen.pdf In Dongen zijn inmiddels enkele basisscholen al gestart met het vergroenen van hun schoolplein. De gemeente ondersteunt scholen bij het organiseren van de vergroening van schoolpleinen en levert

Water- en Rioleringsplan gemeente Dongen 2022

pagina 53

een bijdrage aan een groenere schoolomgeving. De Volckeart is een goed voorbeeld van een zorginstelling in een groene omgeving. Voor de leerlingen komt de gemeente graag langs om een gastles te verzorgen over het klimaat of de riolering. Zijn er leuke voorleesboeken verkrijgbaar over bijvoorbeeld Beer en Staartje en doet Mark op de site van de weekvanonswaterinbrabant.nl een paar spannende waterproefjes.

Figuur 29; Gastles op het Cambreurcollege

Water- en Rioleringsplan gemeente Dongen 2022

pagina 54

Voor de gemeente knelpunten wateroverlast oplossen binnen 5 tot 10 jaar Uit de klimaatstresstest en -dialoog is gebleken dat gemeente Dongen, op een paar locaties na, geen risicovolle situaties kent als gevolg van de klimaatsverandering. Een aantal van deze locaties waren al bekend en opgenomen in het investeringsplan (Waterberging Biezen en sinds dit jaar Hoge Kant) Toch zijn er een aantal locaties die onze aandacht vragen, zeker met het extremer wordende weer. Dit zijn delen van Oud Dongen en vrij recent is aan het licht gekomen dat ’s Gravenmoer veel gevoeliger is voor wateroverlast dan aanvankelijk werd gedacht. De locaties die als knelpunt zijn aangewezen, worden naast de verschillende beheer- en uitvoeringsplannen gelegd. Wanneer het niet mogelijk is om binnen 5 tot 10 jaar klimaatadaptieve werkzaamheden te combineren met werkzaamheden aan onder andere riool, groen of wegenonderhoud, zal getracht worden om noodvoorzieningen te treffen binnen deze termijn of wanneer dit niet mogelijk is, worden opgenomen in het uitvoeringsprogramma en uitgevoerd worden zodra de financiële- en capaciteitsplanning dit toelaten.

Afkoppelen van hemelwater standaard klimaatmaatregel Bij grootschalige renovaties of reconstructies van woonstraten wordt afkoppelen van hemelwater een standaard maatregel voor zowel de openbare ruimte als de aangelegen particuliere percelen. Voorkeursvolgorde voor afgekoppeld regenwater is; afvoer, bergen en infiltreren bovengronds. Wanneer hiervoor onvoldoende ruimte dan komt ondergrondse berging en infiltratie aan de orde. Indien hier onvoldoende ruimte voor is, dan is afvoer naar een andere locatie of oppervlakte water de derde optie. Alleen wanneer de bodemgesteldheid en de fysieke ruimte (onder- en bovengronds) ontbreekt wijken we hier vanaf. Argumenten voor het afkoppelen van hemelwater zijn; • De capaciteit van de rioolwaterzuiveringen in Rijen en Kaatsheuvel zijn niet eindeloos, terwijl er wel steeds meer afvalwater bijkomt door aanleg van nieuwbouwwijken. Ontlasten van het vuilwaterstelsel en de rioolwaterzuivering door minder aanvoer van hemelwater betekent een langere levensduur en geen dure uitbreidingsinvesteringen; • Hemelwater is schoon als het naar beneden komt. Wanneer dit mengt met vuilwater moet het dezelfde weg afleggen en zuiveringsproces ondergaan als afvalwater. Dit kost onnodig veel energie en geld.

Daarnaast is verdund afvalwater minder goed te zuiveren; • Afkoppelen van hemelwater is ook een goede maatregel voor de verschillende klimaatthema’s: Wateroverlast, Droogte en Hittestress. Wateroverlast ontstaat doordat het rioolstelsel een heftige bui niet aankan. Door water op te vangen in een hemelwaterstelsel, of liever nog op een (groene) plek, waar het kan infiltreren is er minder kans op wateroverlast; • Daarnaast gaat afkoppelen verdroging tegen omdat het water in de grond trekt en het grondwater aanvult. Als dit een groene plek is dient het water als verdampingsbron voor het groen en verkoelt het de omgeving. Afkoppelen is een relatief dure maatregel, maar het bergen van water in de openbare ruimte is daarentegen weer goedkoper dan ondergronds hemelwatertransport of voorzieningen. Waterberging in de openbare ruimte vraagt meer van de openbare ruimte en het (groen)beheer. Voor de overheid is veel over dit onderwerp te vinden op het kennisportaal van Klimaatadaptatie Nederland. Ook is extra aandacht en zorg nodig voor de betreffende bewoners waar wordt afgekoppeld. Bewustwording en betrokkenheid door participatie is nodig om de bereidwilligheid te verhogen en in beweging te komen voor hun bijdrage aan klimaatadaptie op eigen terrein.

Water- en Rioleringsplan gemeente Dongen 2022

pagina 55

Regenwater op eigen terrein verwerken Bewoners en bedrijven worden op den duur zelf verantwoordelijk voor het verwerken van regenwater op eigen terrein. De gemeente staat aan de lat voor al het hemelwater dat valt in de openbare ruimte. Particulieren worden dat geleidelijk in een bestaande situatie op hun eigen terrein (wanneer er geen gemeentelijke voorziening aanwezig). In nieuwe situaties kan dat direct al het geval zijn. We gaan bewoners en bedrijven daarbij ondersteunen, bijvoorbeeld door te faciliteren, het geven van advies en goede voorbeelden. Maar wij gaan ook het goede voorbeeld geven en naar onze eigen openbare ruimte kijken. Bij het aanpakken van straat of wijk gaan we na hoe het regenwater ter plaatse opgevangen kan worden. Een groen/blauwe subsidie en een hemelwaterverordening kunnen helpen om een hoger afkoppelpercentage te halen. In 2022 worden de mogelijkheden voor toepasbaarheid en invoering onderzocht en aangeboden aan de raad voor de begrotingsbehandeling van 2023. We hebben in 2022 de beschikking over een lijst met klimaatmaatregelen die wij in de openbare ruimte kunnen toepassen en een afwegingsinstrument waardoor duidelijk wordt wanneer en welke maatregel het meest geschikt is. Tevens hebben wij voor particulieren alle voorbeeldmaatregelen voorhanden zodat we iedereen goed kunnen informeren.

Hemelwaterzorg en -verordening Wij streven ernaar dat inwoners tijdens een straatrenovatie of reconstructie van de aanleg van een hemelwateraansluiting de mogelijkheid krijgt om hierop aan te sluiten. Bewoners zijn momenteel hiertoe niet verplicht. Dit betekent in eerste instantie voor degene die betrokken zijn bij de aanlegwerkzaamheden dat zij inwoners zo veel als mogelijk informeren over de mogelijkheden, te ontzorgen door te faciliteren (beschikbaar stellen materialen en afvoer van stenen) en te motiveren. Zie 6.26 Communicatie. Een hemelwaterverordening kan helpen om duidelijkheid te schaffen over verantwoordelijkheden van inwoners en wat wel en niet mogelijk is voor wat betreft het aanbieden van hemelwater aan de gemeente. Dit zal het percentage afgekoppelde woningen bij een rioolrenovatie aanzienlijk doen stijgen. Een hemelwaterverordening lijkt haaks te staan op de participerende wijze waarop wij met onze inwoners om willen gaan. Beide methodes zouden elkaar ook kunnen aanvullen. Inwoners worden uitgedaagd, om mee te denken en te werken en worden hier zelfs mogelijk voor beloond en sommigen hebben meer duidelijkheid nodig en extra motivatie in de vorm van een verordening om mee te doen. In 2022 maken bieden wij een integraal voorstel aan de raad voor invoering van een hemelwaterwaterverordening per 2023.

Wij gaan de huidige Modelverordening Rioolheffing vervangen voor de modelverordening Riool- en Waterzorgheffing. Met de nieuwe modelverordening kan op meer locaties en op verschillende manieren klimaat, water en afvalwater gerelateerde belasting geïnd worden. Door de heffing op te splitsen in onderdelen komt meer transparantie waarover belasting geïnd wordt en kunnen we beter duiden waar het aan besteed kan worden. Voor als nog is het de bedoeling om de verordening om te bouwen op basis van de huidige inkomsten en uitgaven. Extra bijdragen voor bepaalde thema’s kunnen desgewenst een plek krijgen in de begrotingsbehandeling van 2023.

Lokale klimaatsubsidie; samen bereiken we meer! Omdat het grootste deel van de gemeente Dongen bestaat uit particulier terrein en slechts een klein deel openbare ruimte, hebben wij onze inwoners nodig om onze gemeente klimaatbestendig te maken. Vanuit verschillende werkvelden in de openbare ruimte zetten we ons in om inwoners in beweging te krijgen. Wij gaan onze inwoners helpen klimaatbewuster te worden, door kennis te delen en goede voorbeelden geven.

Water- en Rioleringsplan gemeente Dongen 2022

pagina 56

Doordat wij vragen inwoners bij te dragen aan de klimaatopgave ontstaat er een beter woon -en werkklimaat voor ons allemaal. Een subsidie, hoe klein het gebaar ook, kan een groot effect hebben op het treffen van klimaatmaatregelen. Gebleken is in buurgemeenten dat dit een versnelling te weeg brengen bij inwoners. In 2022 gaan wij starten met een pilot voor een klimaatsubsidie. Hiervoor betrekken wij de wijkraden. De gemeenteraad wordt voor 2023 een voorstel gedaan voor subsidie van particuliere klimaatmaatregelen inclusief dekkingsvoorstel.

Klimaatfonds De financiële middelen die wij als gemeente verkrijgen vanuit de rioolheffing worden momenteel ingezet voor de drie zorgplichten; afvalwater, hemelwater en grondwater. Nu de modelverordening Rioolheffing wordt vervangen, door modelverordening Riool- en Waterzorgheffing, wordt het mogelijk om de heffing aan te wenden voor andere klimaatmaatregelen zoals hittestress en droogte. Werkzaamheden in de openbare ruimte kunnen nodig zijn voor verkeersmaatregelen, groenplannen, wegbeheer of rioolbeheer, maar in principe zijn alleen vanuit rioolbeheer (hydraulische redenen) middelen beschikbaar. Door invoering van een klimaatfonds zijn er meer mogelijkheden om de openbare ruimte en de woonomgeving klimaatbestendig te maken zonder dat we zoals nu, afhankelijk te zijn van riolering gerelateerde werkzaamheden. Anderzijds is de klimaatopgave niet een opgave op zich maar verweven met alle andere disciplines die actief zijn in de openbare ruimte (amendement A2021-18 rv 21-10-2021) . Wanneer wij deze denklijn volgen zijn zowel groen, wegen, verlichting en riolering zelf verantwoordelijk voor de invulling en financiering van de klimaatmaatregelen. In 2022 wordt onderzocht wat de meest wenselijke en werkbare optie is om noodzakelijke klimaatmaatregelen mogelijk te maken (niet zijnde riolerings- of zorgplicht gerelateerde werkzaamheden).

Hiertoe zal een uitgewerkt voorstel voorgelegd worden aan de gemeenteraad voor de begrotingsbehandeling in 2022.

Ontharden Er is veel verharding nodig in de openbare ruimte voor alle verkeersbewegingen die wij maken. Wij blijven kritisch kijken of deze verharding nog functioneel is. Als dat niet meer het geval is, wordt dat vervangen door waterdoorlatende materialen of gebruikt voor waterberging of -infiltratie gecombineerd met openbaar groen om zo de omgeving bestendiger te maken tegen droogte, hitte en wateroverlast. Op deze wijze dragen we bij aan de klimaatrobuustheid van onze kernen én hogere kwaliteit van de leefomgeving. Daarbij dient wel opgemerkt te worden dat wanneer plantsoen wordt gebruikt voor wateropvang, vaak ook een andere inrichting nodig is. Denk hierbij aan het verlagen van het maaiveld, stoepranden en aanbrengen van andere beplanting. Groen vraagt meer onderhoud dan verharding en bij substantiële oppervlakken heeft dit consequenties voor bestaande onderhoudsbudgetten.

Waterparagraaf en bouwverordening Bij ruimtelijke procedures wordt aan initiatiefnemers gevraagd om gebruik te maken van het sjabloon waterparagraaf van de gemeente Dongen. De paragraaf geeft de juiste beleidsuitgangspunten en bergingseisen die binnen de gemeente Dongen gelden. Deze bergingseisen in de waterparagraaf zijn leidend ten opzichte van de eisen die het waterschap stelt. De waterparagraaf is vrij opvraagbaar bij team Omgevingsbeleid en het team Klimaat Energie en Duurzaamheid. Voor nieuwbouw, verbouw en uitbouw waarvoor geen ruimtelijke procedure nodig is en dus geen waterparagraaf verplicht is omdat de ontwikkeling binnen de bestemming past, gaan we de bouwverordening inzetten. Dit kunnen we doen door hieraan regels toe te voegen ten aanzien van opvang en berging van hemelwater op eigen terrein. Voor ontwikkelingen groter dan 1 hectare geldt de beleidsregel behorende bij de Hydrologische uitgangspunten bij de Keurregels voor afvoeren van hemelwater van het waterschap. Uitgangspunt hier is een waterberging van 60 mm waar vervolgens maatwerk op van toepassing kan zijn.

Water- en Rioleringsplan gemeente Dongen 2022

pagina 57

Normale en extreme neerslag Riolering is berekend op het bergen en afvoeren van regenwater bij buien die regelmatig voorkomen. We spreken dan over hoeveelheden van 20 mm per uur (een zogenaamde bui 8) of 30 mm (bui 9). Er mag dan geen wateroverlast ontstaan. Op de straat en bij kolken kan tijdelijk water staan, maar in de woningen of winkels mag dat niet het geval zijn. Dat geldt ook voor de hoofdwegen en routes van en naar vitale locaties zoals het gemeentehuis en zorginstellingen. In nieuwe situaties en renovaties kunnen we hogere eisen stellen zodat we nog beter berekend zijn op de nog onzekere effecten van klimaatverandering. In die situaties gaan wij uit van 78 mm. Hiervoor is de gemeentelijke waterparagraaf leidend. Uitgangspunt is dat we schade door wateroverlast willen voorkomen, maar natuurlijk moeten we ook realistisch blijven.

Onze ambitie Wanneer het gaat om neerslaghoeveelheden in relatie tot waterberging hanteren wij de volgende richtlijn. • Bij bestaande bebouwing ontwikkelen wij naar een situatie waarbij ook een bui van 44mm in een uur opgevangen kan worden, zodat het risico op wateroverlast op den duur kleiner wordt, ook daar waar nog geen wateroverlast heeft voorgedaan. Water houden we zo veel mogelijk binnen de wijk vast, bijvoorbeeld door het straatprofiel iets lager te leggen, waterpasserende bestrating aan te leggen of water te bergen in groen. Alleen als dat niet mogelijk is, wordt ondergrondse afvoer met buizen overwogen, maar nooit naar de zuivering. • We houden rekening met extreme buien. In nieuwe situaties hanteren we voor buien die voorheen eens in de 100 jaar plaats vonden een norm van 78 mm in een uur. Bij zo’n ernstige wolkbreuk staat er water op straat en stroomt het water naar natuurlijke laagtes en niet de woningen binnen. Het open water en woonstraten doen dan volledig mee om het water te bergen. Wel zorgen we ervoor dat het hoofdwegennet begaanbaar blijft en belangrijke voorzieningen zoals verzorgingshuizen bereikbaar blijven. We benutten geplande ingrepen in de openbare ruimte om deze richtlijn invulling te geven. Daar is dus wel tijd voor nodig. Op die manier kunnen we ook de kosten beheersen. De gemeente wordt zo geleidelijk steeds waterbestendiger.

Gebieden slim ontwikkelen Het begint bij de vragen; hoe houden we de kernen voldoende groen bij inbreidingen en waar kunnen we het beste uitbreiden? Dongen stelt in samenspraak met het waterschap randvoorwaarden op waarmee projectontwikkelaars en woningbouwcorporaties praktisch rekening kunnen (en moeten) houden bij het (her)ontwikkelen van gebieden. Denk aan de relatieve hoogtes van vloerpeil, straatpeil en grondwaterpeil en de beschikbaarheid van waterberging in het te ontwikkelen gebied. Ook de uitstraling naar omringende gebieden wordt in de ontwikkeling meegenomen. Problemen mogen niet naar de omgeving worden afgewenteld. Dongen ligt op de invloedgrens van de zee en grote rivieren wanneer de primaire waterkeringen zouden bezwijken. Wij blijven bouwen in de kernen ’s Gravenmoer en Dongen Vaart, ook al is daar de kans op overstromingsgevaar aanwezig. Wel passen wij het meerlaagsveiligheidsprincipe toe die het waterschap hanteert en blijven wij inwoners attenderen op de risico’s van wonen onder de zeespiegel en hoe ze zich kunnen Figuur 30; Meerlaagsveiligeidprincipe voorbereiden op een calamiteit. Water- en Rioleringsplan gemeente Dongen 2022

pagina 58

Tijdig toetsen en borgen Gemeente Dongen ziet er in een vroegtijdig stadium op toe dat de randvoorwaarden worden toegepast, bijvoorbeeld in de fase van contractbesprekingen bij grondverkoop of het toetsen van inrichtingsplannen van kavels. Gemeente en waterschap denken mee om tot een klimaatbestendige inrichting te komen.