2021-017015 Bijlage 2- Water en rioleringsplan gemeente Dongen 2022

Eerste aanspreekpunt De gemeente is en blijft het eerste aanspreekpunt bij grondwaterproblemen, die bewoners of bedrijven niet zelf op kunnen lossen. De gemeente zorgt ervoor dat de oorzaken van de problemen duidelijk worden en dat maatregelen worden benoemd om de problemen op te lossen. De maatschappelijk meest gewenste oplossing wordt in beeld gebracht en getoetst op doelmatigheid. Dat kan bijvoorbeeld betekenen dat het juiste moment wordt gezocht om maatregelen uit te voeren zodat werk met werk kan worden gemaakt: herinrichting, rioolvervanging, aanpak wateroverlast én oplossen grondwaterproblemen.

Figuur 31; Wie is er verantwoordelijk voor grondwater

Bodemenergiesystemen In het vergunningsspoor rond bodemenergiesystemen willen we meedenken over lozingsopties voor het vrijkomende afvalwater om zo te komen tot een optimale lozingsroute. Daarnaast werken we aan een goede basisregistratie van de systemen, als basis voor beleidsregels en om interferentiegebieden aan te kunnen wijzen. Momenteel wordt beoordeeld hoe hierin de juiste afwegingen kunnen worden gemaakt. Zie ook de link : Bodemenergie in concept Omgevingsverordening Brabant - Energiewerkplaats Brabant

Geen chemische bestrijdingsmiddelen Om de kwaliteit van het grondwater -en indirect ook het oppervlaktewater te beschermen, gebruikt de gemeente geen chemische bestrijdingsmiddelen. Dat wil zeggen dat onkruid wordt bestreden door weg te branden of borstelen

Duurzaamheid Het ingezamelde gebruikte water wordt gezuiverd op de rioolwaterzuiveringsinstallatie in Rijen of Kaatsheuvel voor ‘s Gravenmoer. Op hoofdlijnen zal het afvalwatersysteem in de planperiode ongewijzigd blijven. Wel wordt de slibgisting beter benut en we wordt onderzoek gedaan naar opwek van biogas om energie te kunnen produceren. Het waterschap wil zo een bijdrage leveren aan het energie-akkoord dat waterschappen en rijk hebben gesloten. Belangrijk onderdeel van het energievraagstuk is het verminderen van het energieverbruik. We lichten het energieverbruik over de keten door om te bezien waar en op welke wijze het energieverbruik kan worden teruggebracht. Het toepassen van energiezuinige pompen, gemalen en beluchters in combinatie met slimme regelingen zal ook het energieverbruik doen verminderen. Anders omgaan met afvalwater In nieuwe wijken of bij grootschalige herstructurering bezien we de mogelijkheden en wenselijkheid om anders met afvalwater om te gaan. Als dat meerwaarde heeft, kunnen we bijvoorbeeld lokaal zuiveren en

Water- en Rioleringsplan gemeente Dongen 2022

pagina 59

hergebruiken. Bij het toepassen van nieuwe strategieën of technieken zien we er op toe dat de juiste kennis wordt ingebracht en ervaringen worden vastgelegd.

Doelmatigheid De intensiteit van rioolvervanging zal de komende jaren geleidelijk toenemen. Door het inzetten van het gedachtengoed achter asset management (de balans tussen prestaties, kosten en risico’s) en door de kennis over levensduur van riolen te vergroten, willen we de kostentoename door vervanging beperken. Bij vervanging zoeken we altijd naar meekoppelkansen: werk met werk maken waardoor de maatschappelijke kosten beperkt worden. We onderzoeken de omvang en herkomst van zogenaamd rioolvreemd water en bepalen of en hoe we het aandeel gaan terugdringen. Rioolvreemd water kan bijvoorbeeld bestaan uit grondwater dat via lekkende riolen in de riolering terecht komt. Bij de zogenaamde verbeterd gescheiden stelsels gaan we na hoe we de hoeveelheid regenwater op het vuilwaterriool kunnen verminderen.

Nieuwe stoffen We brengen de aard, omvang en bron van zogenaamde nieuwe stoffen in de regio in beeld: geneesmiddelen, hormoonverstorende stoffen, antibiotica, contrastvloeistof, microplastics, nanodeeltjes, PFAS en dergelijke. Het waterschap monitort nu al veel van dit soort stoffen. Ook de concentratie COVID wordt daarin meegenomen. Op basis daarvan bepalen we of en op welke wijze we deze nieuwe stoffen doelmatig kunnen terugdringen. Een bronaanpak heeft hierbij de voorkeur. Zo kan de inzet van decentrale zuivering bij zorginstellingen en verpleeginrichtingen worden overwogen. Maar diffuse lozingen via het thuistoilet zijn vooralsnog onvermijdelijk.

Leren De evaluatie van de lopende gemeentelijke rioleringsplannen leert ons dat we veel kunnen besparen door kritisch op zoek te gaan naar het juiste moment van vervangen van voorzieningen. En als we willen vervangen moeten we gelijk bezien of we direct ook andere vraagstukken op kunnen lossen zoals de warmte transitie (bv warmtenet). Bij vervangen van riolen wordt immers een groot deel van de straat opengebroken: een ideaal moment om ook de straat of wijk anders in te richten.

Investerings- en beheerprogramma’s Dit water- en rioleringsplan geeft de richting aan waarin we willen ontwikkelen en welke stappen we de komende jaren willen zetten. De concrete uitwerking ervan zal in jaarlijkse ‘afvinkbare’ investerings- en beheerprogramma’s worden vastgelegd. Dit gebeurt in zogenaamde jaarschijven. We kijken nadrukkelijk naar de totale levenscycluskosten van voorstellen en ingrepen: wat vraagt het aan investeringen en wat zijn de beheer- en onderhoudskosten? ‘De goede dingen doen’ blijft de komende jaren de sleutel tot doelmatig gemeentelijk waterbeheer. Daarbij zullen we ook steeds meer rekening houden met risico’s. Zo heeft een rioolbreuk onder een doorgaande weg met een buslijn een groter effect dan eenzelfde breuk binnen een woonerf. Bij beslissingen over onderhoud en vervanging worden deze risico’s meegewogen

De basis op orde Om de goede dingen te doen is het noodzakelijk dat de basis op orde is: gegevens over het systeem moeten volledig, goed en uitwisselbaar zijn. We analyseren meetgegevens actief om beter zicht te krijgen op het feitelijk functioneren van de afvalwaterketen.

Samenwerken Naast goed gegevensbeheer is grondige kennis over het functioneren van het systeem noodzakelijk. Om die kennis op te kunnen bouwen en toe te passen is voldoende capaciteit nodig. Het verminderen van de personele kwetsbaarheid door samenwerking met het samenwerkingsverband Hart van Brabant en de SWWB is een belangrijk speerpunt.

Water- en Rioleringsplan gemeente Dongen 2022

pagina 60

Verbinding intern Dongen stemt integraal de plannen op het gebied van nieuwbouw/herstructurering, water, groen en wegen op elkaar af. Dit is niet alleen wenselijk, maar vanuit de Omgevingswet ook noodzakelijk. Kaartmateriaal vanuit de verschillende sectoren die laagsgewijs informatie ontsluiten over een bepaald gebied of locatie is hierbij een welhaast onmisbaar hulpmiddel. We zullen de mogelijkheden verbeteren om deze informatie over elkaar heen te kunnen leggen. Het wegbeheerplan, groenplan en rioolbeheerplan zijn afgestemd op beleidsregels en uitvoeringagenda’s.

Maatschappelijk optimaal Wij willen maatschappelijk optimale oplossingen realiseren. Daarvoor is het nodig dat we eerst samen met belanghebbenden en over de grenzen van sectoren heen, de maatschappelijk optimale oplossing voor ingrepen in de fysieke ruimte bepalen. Pas daarna kijken we hoe die oplossing gefinancierd kan worden via bijdragen van de verschillende belanghebbenden en uit de verschillende sectoren. Als de oplossing meerwaarde heeft voor het stedelijk waterbeheer is een bijdrage vanuit de rioolgelden mogelijk (mits dit uiteraard binnen wettelijke zorgplichten en de verordening Riool- en Waterzorgheffing past).

De gemeenteraad De gemeenteraad blijft ondanks het wegvallen van de planverplichting de kaders stellen voor Wateren rioleringsbeleid. Hieraan is immers de rioolheffing gekoppeld waarbij doelmatig rioolbeheer het uitgangspunt is en blijft. De raad heeft tevens de taak om toe te zien dat de klimaatopgave goed geborgd wordt met andere beleidsterreinen. Een handig instrument ter ondersteuning van de rol van de raad is een site van branche organisatie Rioned. Deze site richt zich speciaal op de taken van de raad. Covernance Klimaat en Bestuur is een inspiratie en laat de bestuurlijke kant zien van klimaat adaptatie.

Communicatie: Verbinden met bewoners en bedrijven Inwoners bewust maken van het belang om hemelwater vooral te benutten voor een gezonde en klimaatbestendige woonomgeving en enthousiast krijgen om zelf aan de slag te gaan met maatregelen om het huis. Verantwoordelijkheid ontwikkelen is de werkwijze die wij nastreven. We gaan daarvoor actief en doelgericht communiceren over dit water- en rioleringsplan naar bewoners, bedrijven, woningbouwcorporaties en projectontwikkelaars, met name op het punt van anders omgaan met regenwater, hittestress en wateroverlast. Wij zorgen ervoor dat iedereen in 2022 over voldoende informatie kan beschikken en handelingsperspectief heeft om zelf aan de slag te gaan voor een klimaatbestendige woon- of werkomgeving. Ook zoeken we de verbinding met tuincentra en hoveniers. We staan open om samen te zoeken naar maatschappelijk gewenste oplossingen. Eind 2009 is de Waterwet in werking getreden. Hierin is geregeld dat perceeleigenaren regenwater indien mogelijk op eigen terrein moeten verwerken. Historisch is een andere situatie gegroeid en momenteel maakt Dongen in bestaande situaties geen gebruik van deze mogelijkheid. Als de situatie het toelaat, nemen Figuur 32; proef met geventuinen in straat Biezen we de tijd om in alle redelijkheid naar de nieuwe situatie toe te groeien.

Dit doen we met goede voorbeelden, ons participatie platform samen.dongen.nl voor kennisuitwisseling tussen inwoners en Water- en Rioleringsplan gemeente Dongen 2022

pagina 61

faciliteren of ontzorgen bij het treffen van maatregelen zoals het beschikbaar stellen of afvoer van materialen bij bijvoorbeeld geveltuintjes. Voor zowel bewoners als overheden staat het klimaatportaal Noord-Brabant vol met ideeën en voorbeelden. Een gemeentelijke subsidie voor particulieren voor een regenton, afkoppelen van regenpijp, geveltuintje of vergroenen van de tuin kan helpen Dongen klimaatbestendig te maken. Daarnaast kan een hemelwaterverordening helpen dat percelen gebruik gaan maken van gemeentelijke hemelwaterafvoervoorzieningen of zelf een hemelwatervoorziening gaan aanleggen. Het samenspel van stimuleren, subsidiëren maar ook afdwingen van afkoppelen van woningen of percelen wordt in 2022 verder uitgewerkt inclusief de financiële en personele consequenties.

Vroeg geleerd…. Naast communicatie richten we de komende jaren uitdrukkelijk op educatie. Zo kunnen basisscholen gebruik maken van lesprogramma’s en bijvoorbeeld waterproeffilmpjes van onze week van ons waterreporter Mark en voorleesboeken. Er wordt voor Dongen een waterspeurtocht ontwikkeld die in het voorjaar van 2022 beschikbaar komt voor de basisscholen in Dongen en geven wij gastlessen over riolering, klimaat, energie en duurzaamheid wanneer hier behoefte aan is.

Verbinden met instrumenten van de Omgevingswet Dongen ziet erop toe dat de elementen uit dit plan geborgd worden in omgevingsvisies en omgevingsplannen. Het waterschap ziet er op toe dat de elementen uit dit plan geborgd worden in de waterschapsverordening en het waterbeheerplan. Gemeente Dongen ziet er op toe dat algemene lozingsregels, en regels voor het aansluiten op de riolering en voor het lozen van grond- en hemelwater in het omgevingsplan worden opgenomen.

Water- en Rioleringsplan gemeente Dongen 2022

pagina 62

Programma water- en riolering. Het Programma water-en riolering omschrijft de maatregelen die de komende jaren worden gezet om Dongen klimaatbestendiger te maken. Het geeft uitvoer aan de klimaatadaptatiestrategie en sluit aan bij de genoemde speerpunten. De agenda is gebaseerd op de resultaten van de klimaatdialogen en bouwt voort op wat er al in Dongen gebeurt. Maar ook de maatregelen die nodig zijn voor het optimaliseren van het stelsel, hydraulische knelpunten oplossen en vervangingen maken onderdeel uit van de uitvoeringsagenda. Dat maakt het een agenda van ons allemaal: gemeente, overheden, ondernemers, organisaties en inwoners van Dongen. Het is daarnaast een dynamische agenda. Dat wil zeggen, de aanpak is continu in ontwikkeling en de agenda kan in de loop der jaren dus ook veranderen. De agenda spitst zich niet toe op één thema of werkveld. Dat betekent ook een diversiteit aan soorten activiteiten in deze uitvoeringsagenda. Van fysieke maatregelen tot communicatie en organisatie. Kortom, de uitvoeringsagenda is een brede aanpak waar iedereen in Dongen een steentje (of plantje) aan bij kan dragen.

De agenda voor de komende jaren De agenda voor de komende jaren bestaat uit activiteiten per speerpunt. Veel activiteiten zetten we zo snel mogelijk op, maar hebben veelal een langere doorlooptijd dan een jaar. Wanneer een nieuwe cyclus van stresstesten, klimaatdialogen en strategie wordt doorlopen, volgt ook een update van de uitvoeringsagenda.

Hier volgen de speerpunten waar we mee van start gaan:

7.1.1

Speerpunt 1: De openbare ruimte klimaatadaptief inrichten

A

Uitvoeren Klimaatadaptatie maatregelen

Doel :Dongen klimaatbestendig maken (openbare ruimte) Wie :Medewerkers van beleidsvelden die betrokken zijn met de openbare ruimte (wegen, riolering groen). Aannemers en aangelegen inwoners en bedrijven. Wat :Aanleggen van waterbergingen en infiltratie, verlaging van maaiveld om waterophoping te voorkomen, water verplaatsen naar plekken waar geen overlast kan ontstaan. Groen voor schaduw, verdamping(verkoeling) en biodiversiteit. Openbaar groen dat beter bestand is tegen droge omstandigheden. Resultaat: Minder risico op wateroverlast voor inwoners of verkeer, koelere woon- en werkgebieden, minder risico op plagen zoals van de eikenprocessierups. Minder schade aan openbaar groen door droogte ook wanneer minder water gegeven wordt.

B

Modelverordening Riool- en Waterzorgheffing

Doel

: Meer mogelijkheden waarvoor belasting geïnd kan worden, ook voor klimaatmaatregelen. meer transparantie en zicht op waar belasting voor geïnd wordt. : Medewerkers Team KED, financiën en beheer : Modelverordening Rioolheffing vervangen voor de modelverordening Riool- en Waterzorgheffing. Uitgangspunt is een lasten neutrale omvorming.

Wie Wat

C

Klimaatfonds

Doel

:Financiering van (gemeentelijke)klimaatmaatregelen (Klimaatfonds)

Water- en Rioleringsplan gemeente Dongen 2022

pagina 63

Wie

:Medewerkers van beheert en realisatie die betrokken zijn met de openbare ruimte. Team financiën Wat :Onderzoek en voorstel tot de meest wenselijke en werkbare optie om noodzakelijke klimaatmaatregelen gefinancierd te krijgen. Dit kan middels een klimaatfonds of financiering vanuit de verschillende taakvelden in de openbare ruimte. Resultaat: Meer klimaatmaatregelen in de openbare ruimte mogelijk maken, ook daar waar geen rioolwerkzaamheden plaatsvinden (huidige financieringsbron).

D

Inplannen en uitvoeren van maatregelen i.r.t. risicolocaties wateroverlast

Doel : Locaties die uit de klimaatstresstest en dialoog naar voren zijn gekomen als risicovol, actief aanpakken binnen 5 tot 10 jaar. Wie : De lead ligt bij het team Beheer, maar veel van deze locaties zullen met bewoners opgepakt moeten worden om de problematiek op te kunnen lossen. Wat : De volgende locaties komen uit de stresstest en klimaatdialoog naar voren om actief op te pakken. • Wijk de Biezen- Wateroverlast in Gaarde en omgeving. Hiervoor is (bestaand investeringsproject) Waterberging de Biezen opgenomen in het uitvoeringsagenda • Omgeving Oude Baan – Wateroverlast afkomstig uit de riolering door verouderd stelsel (kleine bergingscapaciteit) en toename verhard oppervlak door de jaren heen. • Capelseweg - Waspikseweg; Wateroverlast afkomstig uit de riolering door toename verhard oppervlak. • Hoge Kant – te weinig berging in het rioolsysteem en toename verhard oppervlak t.g.v. grote woningen en inritten. Andere locaties zoals Mgr. Schaepmanlaan in combinatie met onderhoudswerkzaamheden of noodmaatregelen oplossen. Resultaat: Geen schademeldingen en een veilig thuis voor bewoners van deze locaties, geen vervuiling en volksgezondheidsrisico’s als gevolg van rioolwater in straat of plantsoen.

Water- en Rioleringsplan gemeente Dongen 2022

pagina 64

7.1.2

Speerpunt 2: Klimaatadaptatie in gemeentelijk beleid breder verankeren

A

Klimaatadaptatiestrategie opnemen in Omgevingsvisie

Doel Wie

:Klimaatadaptatie integraal onderdeel maken van ruimtelijke ontwikkelingen in Dongen :De werkgroep dat werkt aan de Omgevingsvisie van Dongen en de betrokken gemeentelijke afdelingen zoals beheer, ruimtelijke ordening, realisatie en duurzaamheid. Wat :De klimaatadaptatiestrategie en uitvoeringsagenda presenteren aan de werkgroep voor de Omgevingsvisie en de verbanden tussen beide stukken vastleggen. Concreet een omgevingsprogramma wijden aan het thema klimaatadaptatie. Resultaat: Door de klimaatadaptatiestrategie te borgen worden adaptatiemaatregelen integraal meegenomen in de toekomstige inrichting van de gemeente.

B

Klimaatbewust opererende organisatie

:Bewustmaken van gemeentelijke collega’s van hun klimaatrol en hen op klimaatadaptatie raakvlakken verbinden. Wie :De lead ligt bij het team Klimaat Energie en Duurzaamheid. Wat :De klimaatadaptatiestrategie en uitvoeringsagenda intern delen, elkaar van ontwikkelingen op de hoogte brengen en het onderlinge gesprek in het kader van klimaatadaptatie (blijven) faciliteren. Resultaat: Gemeentelijke medewerkers met inzicht in de noodzaak om klimaatadaptatie mee te nemen in het eigen werkveld, kennis van het eigen handelingsperspectief en met wie dit samen te realiseren. Doel

C

Jaarplanning klimaatadaptiemaatregelen

Doel : Jaarlijks opstellen van een uitvoeringsprogramma klimaatadaptatie (jaarschijf) De activiteiten uit de uitvoeringsagenda (en overige nog op te stellen activiteiten die invulling geven aan de klimaatadaptatiestrategie) vertalen naar de uitvoeringsprogramma Water en Riolering. Wie :College van B&W, gemeenteraad en de gemeentelijke teams en disciplines betrokken bij het groenbeleid, sociaal beleid, nieuwbouw beleid en landelijk gebied. Wat :Een jaarplanning op basis van het uitvoeringprogramma. Onderdeel van dit programma is het opnemen van financiële middelen en KPI’s om de voortgang te monitoren. Resultaat Een uitvoeringsprogramma dat invulling geeft aan de klimaatadaptatiestrategie.

Water- en Rioleringsplan gemeente Dongen 2022

pagina 65

7.1.3

A

Speerpunt 3: Klimaatadaptief handelende inwoners Bewustwording vergroten

Doel

:Vergroten van het besef dat het klimaat verandert en dat iedereen hier een rol in heeft. Inwoners informeren over de gevolgen van klimaatverandering, aanzetten tot nadenken wat dit voor hen betekent. Wie : Gemeentelijk team communicatie en KED in samenwerking met collega’s op gebied van Klimaatadaptatie Wat :De klimaatdialoog naar buiten brengen en promoten. In de communicatie aansluiten bij de doelgroep: laagdrempelig en gericht op wat de inwoners zelf ervaart. Handelingsperspectief bieden en de voordelen ervan uitlichten. Resultaat: Inwoners die preventieve maatregelen nemen tegen de gevolgen van klimaatverandering, zoals het vergroenen van hun tuinen.

B

Actieve inwoners

Doel :Klimaatbewuste inwoners helpen actief te bezig te zijn met hun klimaatbestendige woonomgeving Bewoners stimuleren hun woonomgeving klimaatrobuust te maken en mobiliseren om in actie te komen. Een en ander voortvloeiend uit de prijsvraag van de klimaatdialoog. Wie :Team KED, Communicatie en Beheer. Wat :Het houden van acties met betrekking tot het vergroenen van de woonomgeving Invoeren van een klimaatsubsidie voor inwoners t.b.v. bijvoorbeeld een regenton of infiltratiesysteem, geveltuin, vergroenen tuin. Resultaat: meer klimaatmaatregelen op particuliere terreinen, klimaatbewustere inwoners, meer groen en biodiversiteit in stedelijk gebied.

C

Verkenning van de mogelijkheden van een hemelwaterverordening

Doel

: Aanscherpen en verduidelijken van de verantwoordelijkheden van perceeleigenaren inzake het omgaan met hemelwater. Onderzoek naar effecten en toepasbaarheid van een hemelwaterverordeningen en implementatie. Deze verordening kan ook voor klimaatadaptatie benut worden. Wie : Gemeentelijk team KED i.s.m. team juridische zaken en beheer Wat : Opstellen van een hemelwaterverordening Aansluitend bij het onderzoek naar de hemelwaterverordening ook verkennen wat in die verordening kan worden opgenomen ten aanzien van klimaatadaptatie bij nieuwbouw en bestaand gebied. Specifiek de mogelijkheid van eisen voor minder verhard oppervlak en wellicht een systeem van korting op rioolheffing bij maatregelen Resultaat: Klimaatadaptatie kan voorgeschreven en desgewenst gehandhaafd worden. Kan er mede voor zorgen dat bewoners in beweging komen om klimaatmaatregelen te treffen.

D

Klimaatadaptieve maatregelen opnemen in bouwverordening

Doel

: Regels voor hemelwaterafvoer en -berging voor nieuwbouw, uitbreiding en verbouw van woningen en bedrijfspanden. Wie : Team KED, beheer in samenwerking met vergunning en toezicht. Wat : Toevoegen van regels aan de bouwverordening zodat ook hier hemelwater op eigen terrein kan worden gehouden. Voor nieuwbouw, verbouw en uitbouw waarvoor geen ruimtelijke procedure nodig is en dus geen waterparagraaf verplicht is omdat de ontwikkeling binnen de bestemming past, gaan we de bouwverordening inzetten. Dit doen we door hieraan regels toe te voegen ten aanzien van opvang en berging van hemelwater op eigen terrein. Resultaat: minder belasting van het gemengd stelsel - meer hemelwater beschikbaar voor plant en dier - minder verdroging.

Water- en Rioleringsplan gemeente Dongen 2022

pagina 66

E

Lokale klimaatsubsidie

Doel Wie Wat

: sneller en groter areaal klimaatbestendige woonomgeving : Team KED, beheer in samenwerking met vergunning en toezicht. : onderzoek naar en voorstel tot invoering van een klimaatsubsidie voor afkoppelen van hemelwater, aanschaf regentonnen, vergroenen van tuinen, aanleg groene daken en geveltuinen. Hiervoor een proef opstarten op een specifiek onderdeel. Resultaat: minder belasting van het gemengd stelsel - meer hemelwater beschikbaar voor plant en dier - minder verdroging meer verdamping, koelere woonomgeving.

Water- en Rioleringsplan gemeente Dongen 2022

pagina 67

7.1.4 Speerpunt 4: Gezonde onderwijs-en zorginstellingen

A

Goede verblijf -en leeromstandigheden

Doel

: Vergroten van een goed woonklimaat voor cliënten in zorginstellingen en goede leeromstandigheden voor scholen. Vergroten van het bewustzijn bij kinderen iets te kunnen doen aan het klimaat en indirect de ouders. Wie : (School)besturen, ouders leerlingen medewerkers gemeente Dongen, groenondernemers Wat : Vergroenen van de schoolpleinen en omgeving rond de scholen. Door zelfwerkzaamheid vergoenen van (school)pleinen, minder verharding, opvangen en bergen van het regenwater dat valt op plein en daken. Resultaat: Koelere leer-en woonomgeving voor leerlingen en cliënten. Meer cohesie tussen ouders, kinderen en bestuur, meer klimaatbewust goed voorbeeld voor thuis.

7.1.5 Speerpunt 5: Samen met ondernemers een aangenaam (vestigings-)klimaat realiseren

A

Voorlichting risico’s en mogelijke gevolgenbeperking voor bedrijven

Doel

: Pandeigenaren en ondernemers bewustmaken van hun eigen handelingsperspectief. Bedrijven en pandeigenaren voorlichten over hinderlijke en overlast gevende gevolgen van klimaatverandering, de eigen handelingsperspectieven en de rol van de gemeente en andere stakeholders. Wie : Gemeentelijke teams KED en communicatie in samenwerking met de VOCD. Wat : Organiseren van een themabijeenkomst met ondernemersverenigingen en een breed gesprek voeren over klimaatadaptatie, met de ondernemers zelf en ook de pandeigenaren. (Digitale) informatievoorziening via de website van gemeente en VOCD. Resultaat Verhoogd bewustwordings- en acceptatieniveau van klimaatverandering en tijdelijke hinderlijke situaties. Verhoogde zelfredzaamheid bij overlastsituaties.

B

Potentie-onderzoek naar bijdrage groenblauwe plekken aan klimaatbestendig bedrijventerrein

Doel

: Wateroverlast voorkomen op Tichelrijt door inzet van de Donge. Bedrijventerrein Tichelrijt is kwetsbaar voor wateroverlast. Vooral op het oudere deel kunnen problemen ontstaan. De Donge en groenstroken kunnen hier een rol spelen door meer water te bergen dat op het bedrijventerrein valt. Hierbij koppelen wij ook hittestress en biodiversiteit mee. Wie : VOCD en gemeente Dongen Wat : Realiseren van meer groen en minder verharding op het bedrijventerrein. Het gesprek tussen de daarvoor benodigde partijen faciliteren, ter bespreking van de beste locaties en verdeling van de kosten en baten. Resultaat Geen schadelijke wateroverlast op het bedrijventerrein en minder hittestress.

7.1.6

Speerpunt 6 Gezond oppervlakte water

A

Ontwikkelvisie voor de Donge

Doel

:Een helder beeld over de mogelijkheden van de Donge en op welke wijze wij deze mogelijkheden willen benutten. : Waterschap, team KED, Omgeving en (groen)beheer en de omgeving.

Wie

Water- en Rioleringsplan gemeente Dongen 2022

pagina 68

Wat

: Een integrale visie, voor het gehele stroomgebied van de Donge, met inbegrepen de visie voor beek- en kreekherstel, recreatieve mogelijkheden, cultuurhistorische en ecologische waarden en klimaatdoelen. Resultaat: Een water van naam en faam waar de Dongen trots op kan zijn en identiteit aan kan ontlenen. Een recreatieve hotspot. Een levensbron voor plant en dier. Een waterbuffer in de strijd tegen verdroging en een koelere woonomgeving.

B.

Schoon en gezond oppervlakte oppervlaktewater

Doel : Planmatig onderhoud aan gemeentelijke watergangen en vijvers Wie : Team beheer, Team KED, financiën en het waterschap. Wat : Een baggerplan met meerjarig onderhoudsplan incl. financiële dekking. Resultaat: Ecologisch gezond oppervlaktewater zonder kwaliteit en -kwantiteitproblemen.

7.1.7

Speerpunt 7: Gezamenlijk inzetten op een veerkrachtige landbouw en natuur

A

Afstemming met stakeholders landelijk gebied.

Doel : Structurele afstemming klimaatadaptieve maatregelen in het kader van de REKS in de sectoren landbouw en natuur en samenwerking tussen de betrokken partijen. Wie : REKS initiatief. Gemeente Dongen, Rijen en Loon op Zand, Waterschap Brabantse Delta, lokale ZLTO vertegenwoordigers, Brabants Landschap, Natuurmonumenten. Wat : In overleg met de stakeholders de gewenste samenstelling van de groep, frequentie en vorm van contact en doelen stellen. Resultaat: Met het organiseren van het contact in een klankbordgroep krijgt realisatie van maatregelen een impuls. De klankbordgroep kan hun achterban informeren of activeren, acties bewaken of continueren.

B

Optimaliseren van het functioneren van de bestaande waterbergingsgebieden

Doel

: Droogteproblematiek bij zowel landbouw als natuur tegengaan met hydraulische maatregelen in de hoger gelegen (natuur)gebieden plan Lobelia en zoals bij de bossen van Huis ter Heide, stroomgebied de Donge. Wie : REKS Initiatief. Waterschap Brabantse Delta, gemeente Dongen en Loon op Zand, in samenwerking met ZLTO, Natuurmonumenten, provincie Noord Brabant. Wat : Proceswater en hemelwater afkomstig van bedrijven benutten voor de landbouw en natuur. Resultaat: Minder verdroging van hooggelegen natuurgebieden en meer water beschikbaar voor de landbouw in droge perioden.

C

Generieke maatregel bestrijden van droogte in de landbouw

Doel :Droogteproblematiek bij zowel landbouw als natuur tegengaan met hydraulische maatregelen in de hoger gelegen (natuur)gebieden. Wie : REKS Initiatief. Waterschap Brabantse Delta, gemeente Dongen en Loon op Zand, in samenwerking met ZLTO en Natuurmonumenten. Wat : De Blauwloop voorzien van een continue wateraanvoer. Effluent afkomstig van rioolwaterzuivering geschikt maken voor landbouw en natuur. Door aanvullende zuiveringstrap en warmte onttrekken en nieuwe waterloop. Resultaat: Minder verdroging van hooggelegen natuurgebieden en meer water beschikbaar voor de landbouw in droge perioden.

D

Generieke maatregel gezonde bodem

Water- en Rioleringsplan gemeente Dongen 2022

pagina 69

Doel

: Meer water vasthouden in de bodem. Hiermee wordt voorkomen dat gewassen eerder verdrogen en de bodem als een spons kan werken. Wie : REKS initiatief. ZLTO in de lead, agrarische bedrijven in samenwerking met gemeente Dongen Wat : Natuurinclusieve landbouw en grondverbetering (meer organische stof in de bodem) is een kans om meer water vast te houden en gewasderving door droogte te voorkomen. Resultaat: Minder piekafvoeren in de ’t Vaartje doordat water langer wordt vastgehouden in en op de landbouwgronden. Minder gewasderving en hittestress bij vee.

E

Relatie stedelijke wateroverlast en waterbehoefte landbouw

Doel

: Wateroverlast problematiek oplossen in de wijk de Biezen, geen water afwentelen naar naastgelegen wijk, koelte genereren en bijdragen aan een evenwichtigere waterbeschikbaarheid voor landbouw en natuur (zie speerpunt 1) . Wie : REKS initiatief. Waterschap en gemeente Dongen, grondeigenaren en aanwonenden. Wat : Hemelwater uit de wijk de Biezen opvangen en bergen in het aangrenzende landelijk gebied om wateroverlast te voorkomen. Door: verbreden van bestaande watergang, aanplant van groenmassa in de vorm van bomen en struiken t.b.v. verdamping en infiltratie van water t.b.v. grondwatersuppletie. Resultaat: De wijk wordt ontlast van te veel water zodat er minder risico is op wateroverlast Het landelijk gebied kan dienen als koele rand rond de wijk en de wijk kan water toevoegen aan het landelijk gebied in de vorm van waterberging.

Water- en Rioleringsplan gemeente Dongen 2022

pagina 70

Middelen en heffingen Om invulling te kunnen geven aan de gemeentelijke zorgplichten zijn personele en financiële middelen nodig. Deze zijn nader uitgewerkt in hoofdstuk 8.1 tot en met 8.5. De ontwikkelingen op het gebied van afvalwatertechnieken volgen zich snel op. Ook in financieel opzicht zijn er verschillende scenario's mogelijk ten aanzien van kostendekking en het beheer van de voorziening Riolering.

Personele middelen Op basis van deze kengetallen en de gemeentelijke situatie (o.a. areaalgrootte, investeringsvolume, toerekening) kan een benodigde personele formatie worden berekend. De uitkomsten betreffen geen normen waaraan een gemeente moet voldoen, maar zijn een bruikbare indicatie. Ten aanzien van de personele middelen hebben wij de komende planperiode de beschikking over ca. 6,1 fte, noodzakelijk voor de dagelijkse (afval)watertaken, de uitvoer van het (klimaat)beleid en de vervangingsinvesteringen (3,2 fte binnendienst en 3 fte buitendienst). Bovenstaande capaciteit wordt opgevangen door de eigen dienst. Echter als gevolg van een lichte onderbezetting kan de doorlooptijd van speerpunten langer duren omdat deze werkzaamheden meer dan de gebruikelijk capaciteit vragen Ook de benodigde capaciteit is als gevolg van klimaattaken toegenomen. Hiervoor hebben wij 0,5 fte vrijgemaakt binnen het team Klimaat Energie Duurzaamheid. De beschikbare en benodigde personele capaciteit voor de gemeente Dongen is in de onderstaande tabel weergegeven. Onderdeel Beleid (incl. klimaat en participatie) Planvorming, onderzoek en rioolbeheer Onderhoud en storingen (buitendienst) Projecten, maatregelen en vervanging Totaal

arbeidscapaciteit (2022)

1 0,9 2.9 1,3 6,1 fte

Berekening Benchmark

1.5 3,3 1 ,7 6,5 fte

Financiële middelen – uitgaven 8.2.1 Exploitatielasten Het dagelijks beheer en onderhoud van de riolering is van essentieel belang om het systeem goed te laten functioneren. Activiteiten die worden uitgevoerd ter nakoming van de zorgplichten voor afvalhemel- en grondwater mogen 100% worden toegerekend aan rioleringsbeheer. Onder de exploitatielasten vallen zowel directe als indirecte kosten die jaarlijks gemoeid zijn met de uitvoering van de gemeentelijke watertaken. Hieronder vallen ook de personeelskosten en de kapitaallasten. De kosten van deze uitgaven worden toegeschreven aan het boekjaar waarin deze worden uitgegeven. De kosten voor beheer en onderhoud worden jaarlijks hoger door algemene prijsstijgingen, stijgingen van de lonen, vergroting van het areaal. Door efficiënt te werken kan de noodzakelijke prijsstijging zoveel mogelijk worden beperkt. De directe en indirecte kosten van de riolering voor 2022 bedragen in totaal € 1.989.500. De verdeling over de (toekomstige) uitgaven in het kader van het in standhouden en verbeteren van de riolering en uitvoeren van de zorgplichttaken vindt u terug in onderstaande tabel en grafiek.

Water- en Rioleringsplan gemeente Dongen 2022

pagina 71

onderdeel

bedrag 2022

beheer/onderhoud vrijverval riolering

€

150.200

7,5%

beheer/onderhoud gemalen/drukriolering/IBA

€

136.600

6,8%

beheer/onderhoud kolken

€

37.100

1,8%

beheer/onderhoud grondwater

€

6.200

0,3%

budget klimaatadapatie

€

50.000

2,5%

onderzoek + overige kosten

€

77.100

3,8%

bijdrage stedelijk water

€

174.400

8,7%

bijdrage straatvegen

€

74.300

3,7%

invordering BWB + kwijtschelding

€

134.500

6,7%

personeel + overhead

€

452.500

22,7%

BTW

€

183.000

9,2%

afschrijving + rentelasten

€

513.600

25,8%

€

1.989.500

Totale lasten exploitatie

%

8.2.2 Investeringen De investeringen betreffen hoofdzakelijk de kosten voor het vervangen of renoveren van riolen of technische installaties (hoofdgemalen en drukriolering). Veelal bij het vervangen van riolen realiseren we een ook klimaatmaatregelen. Investeringen zijn uitgaven voor objecten met een lange levensduur. Deze investeringen worden over langere tijd afgeschreven (gekapitaliseerd). De afschrijvingstermijn verschilt per onderdeel en is afhankelijk van de levensduur van het betreffende object (zie tabel: Financiële afschrijvingstermijn kapitaalsinvesteringen). De rente- en afschrijvingslasten van de investeringen worden opgenomen in de exploitatiebegroting. In de begrotingsperiode 2022-2025 ligt het gemiddelde investeringsbedrag op € 2.730.000.

Water- en Rioleringsplan gemeente Dongen 2022

pagina 72

Bedragen x € 1.000

2022

2023

2024

2025

Gemeente Rioleringsplan

3.068

2.037

2.920

2.894

101

199

199

159

Vervangen/renovatie technische installaties/mechanische riolering Rioolvervanging Oude Baan (Kanaalstraat - Deken Batenburgstraat) Renovatie/ aanpassen drukriolering Fazantenweg

1.387 40

Vervangen riolering Plutostraat

169

Rioolrenovatie centrumring (Mgr. Poelsstraat, Mgr. Schaepmanlaan, Kardinaal van Rossumstraat, St. Josephstraat) Uitvoering klimaatdialoog Hoge Kant e.o.

505

Afkoppelen hoofdstraat

345

N629 persleiding

382

139

Rioolvervanging fietspad Eindsestraat

605

Riolering Kerkstraat

884

Rioolrenovatie Industriestraat (DWA MetaalstraatTextielstraat)

121

Rioolrenovatie Middellaan (Gasthuisstraat - Donge)

228

Rioolrenovatie Vaartweg (verkeersplan)

516

Rioolrenovatie Vaartweg (Wildzangweg - 's Gravenmoer) Rioolvervanging Min. Aalberselaan/Mgr. Ariënsstraat Rioolvervanging Constancestraat/Glorieux/Kruisherenstraat Rioolrenovatie Vaartweg (parallelweg)

388 736 638 443

Rioolrenovatie Waspikse weg

192

Rioolrenovatie Lage Ham

485

Rioolrenovatie Lage Ham tuinen

397

Rioolvervanging Kruisherenstraat/Karmalietenstraat

641

Rioolvervanging Oude Baan (Deken Batenburgstraat - Kanovijver)

1.020

•

Bron Begroting 2022-2025

Financiële middelen - dekking 8.3.1 Rioolheffing Via de rioolheffing worden de maatregelen die nodig zijn voor de uitvoer van de zorgplichten betaald. Voor 2022 zijn de maatregelen die nodig zijn voor de instandhouding van het (afval)watersysteem inmiddels opgenomen en bij de begrotingsbehandeling vastgesteld. De basis voor de rioolheffing is dit het onderliggend rioolbeheerplan. Om zo doelmatig mogelijk de rioolheffing aan te wenden en de uitgezette koers te bewaken, worden verschillende controlemechanismen ingezet zoals BERAP en jaarlijkse financiële rapportages. De dagelijkse controle ligt bij de teams en de directie. Zij bewaken aan de verschillende uitvoeringsprogramma’s waaronder die van water en riolering.

Water- en Rioleringsplan gemeente Dongen 2022

pagina 73

De rioolheffing in 2022 bedraagt voor een waterverbruik tot 500m³ € 175,45. Voor 2022 levert dit een kostendekkendheid van 100% met een dotatie van € 16.000 aan de voorziening. Hierbij dient opgemerkt te worden dat Dongen aan het begin staat van de vervangingspiek. Er bestaat in de komende jaren een reële kans op een verdere stijging van het riooltarief vanwege de grotere vervangingsvraag van oude riolen.

8.3.2 Voorziening riolering De gemeente Dongen beschikt over een voorziening Riolering voor middelen van derden waarvan de bestemming gebonden is (artikel 44 lid 2 BBV). Omdat de stand van de voormalige reserve niet kan worden uitgesplitst naar de in de BBV onderscheiden componenten (onderhoud of spaarcomponent vervangingsinvesteringen), wordt deze voorziening gepresenteerd als voorziening ex. Art. 44 lid 2 BBV (egalisatievoorziening) Deze egalisatievoorziening heeft als doel om de pieken en dalen in de exploitatie en de tariefstelling op te vangen. Hiermee worden over- of onderbestedingen geëgaliseerd in het tarief. Momenteel heeft Dongen een egalisatievoorziening opgebouwd van € 2.968.000 per 31-12-2020 (jaarrekening 2020). De omvang van de voorziening wordt jaarlijks in meerjarenperspectief beoordeeld in samenhang met de voorgenomen investeringen uit het Rioolbeheerplan. Hierbij wordt een doorkijk gehanteerd van 8 tot 12 jaar met de geraamde inkomsten, uitgaven en investeringslasten de voorziening in deze periode niet negatief mag worden. Een belangrijke factor voor de berekening van de kostendekking van de voorziening is de technische en de economische levensduur. De kapitaallasten (afschrijving en rente) vormen een steeds groter gedeelte van de totale lasten. Bij de doorrekening wordt gebruik gemaakt van de onderstaande uitgangspunten. Beschouwde periode

2022-2025

Financiële afschrijvingstermijn kapitaalsinvesteringen

50jaar

Financiële afschrijving vervanging gemalen, elektromechanisch gedeelte (excl. elektromechanisch deel randvoorzieningen)

15 jaar

Technische afschrijvingstermijn vrijvervalriolen

50 jaar

Technische afschrijvingstermijn bouwkundig deel gemalen

30 jaar

Technische afschrijvingstermijn bouwkundig deel randvoorzieningen

30 jaar

Technische afschrijvingstermijn IBA’s

20 jaar

Technische afschrijving elektromech. deel gemalen e.d.

15 jaar

Technische afschrijvingstermijn persleidingen

60 jaar

nominaal rentepercentage (kosten)

0.75%

nominaal rentepercentage (opbrengsten)

0.75%

Inflatie

0%

Prijspeil

2021

Rioolheffing in 2021 per heffingseenheid €

175,45

Aantal heffingseenheden in 2021

11.769

Naast de bovenstaande uitgangspunten vormen bij de doorrekening de kwaliteitsinspecties van de riolen en gemalen een hele belangrijke input. De vervangingsvolgorde wordt bepaald op volgorde van de technische levensduur.

Water- en Rioleringsplan gemeente Dongen 2022

pagina 74

In bovenstaande grafiek is de leeftijdsopbouw van het vrijvervalstelsel incl. de kwaliteit weergeven. De grafiek geeft ook aan dat Dongen aan het begin staat van de renovatie- vervangingspiek. De technische levensduur van riolen voor 1980 bedraagt 50 jaar. Voor de later aangelegde riolen bedraagt de technische levensduur gemiddeld 80 jaar en de komende riolen die worden aangelegd hebben een theoretisch levensduur van 100 jaar Met de inzet van nieuwe reparatietechnieken proberen we de theoretische levensduur te verlengen en zodoende de vervangingspiek af te vlakken. Verder zetten wij nog meer in op een integrale aanpak voor beheer van de openbare ruimte. Hier kunnen kosten bespaart worden en wordt de overlast voor de inwoner verminderd. Naast de afstemming tussen de verschillende disciplines binnen onze organisatie zoals wegenbeheer en grondbedrijf, delen Brabant Water en Enexis (gas) en het waterschap Brabantse Delta hun lange termijn plannen. Deze integrale aanpak breiden we verder uit met de woningcorporatie Casade en de wijkplannen vanuit de energietransitie.

8.3.3 Rioolheffing naar de toekomst Momenteel wordt rioolheffing geheven volgens de modelverordening Rioolheffing van de BWB. De gemeente Dongen heft rioolheffing van de gebruiker van een perceel. De rioolheffing maakt net als de OZB en afvalstoffenheffing onderdeel uit van de woonlasten. Vanaf het begrotingsjaar 2023 wordt gebruik gemaakt van de nieuwe Modelverordening Riool- en Waterzorg heffing. Vooralsnog wordt de nieuwe heffing gebaseerd op de uitgangspunten van de bestaande verordening, zodat de lastenverdeling gelijk blijft. Desgewenst kan daarna, indien daar behoefte voor is, expliciet heffing plaatsvinden voor bijvoorbeeld klimaatthema’s. Hiervoor worden één of meerdere scenario’s uitgewerkt en inclusief mogelijke financiële consequenties. Ook wordt samen met de BWB (Belasting West Brabant) bekeken of er percelen zijn die nog geen heffing betalen. De kosten die voortvloeien uit de maatregelen die genoemd zijn in de speerpunten (hoofdstuk 7) van dit plan maken nog geen deel uit van de financiële verantwoording in dit hoofdstuk. Deze maken onderdeel van de begrotingsbehandeling vanaf 2023. De meeste speerpunten zijn onderzoek en uitwerkingsvraagstukken die binnen de organisatie uitgezet worden.

Wanneer de speerpunten verder zijn uitgewerkt zal, rekening houdend met de financiële situatie en de beschikbare personele capaciteit, de gemeente raad een voorstel worden gedaan die kan dienen als uitvoeringsplanning voor het eerst volgende begrotingsjaar. Het geheel van riolering is en blijft een gesloten circuit: de inkomsten mogen alleen besteed worden aan de uitvoering van de water en rioleringstaken. Het uitgangspunt is dat de nieuwe verordening riool- en waterzorgheffing 100% kostendekkend zijn. Water- en Rioleringsplan gemeente Dongen 2022

pagina 75