2021-017015 Bijlage 2- Water en rioleringsplan gemeente Dongen 2022

Water- en Rioleringsplan gemeente Dongen 2022 Op weg naar een klimaatbestendig Dongen

Gemeente Dongen, november 2021

Water- en Rioleringsplan Op weg naar een klimaatbestendig Dongen

Een nieuw plan voor water en riolering! Dit plan is beduidend anders qua opzet dan het Gemeentelijke Rioleringsplan dat u misschien kent. Naast een geheel nieuwe opzet, is het thema klimaat een nieuw en belangrijk onderdeel geworden in het plan. Voor de zorgplicht van de riolering, regenwater en het grondwater blijven wij natuurlijk verantwoordelijk, maar ze zijn nu ook instrumenten geworden om het risico op negatieve gevolgen van de klimaatthema’s in te perken. Wij hebben een beleidsplan, visie document en een uitvoeringsagenda gemaakt voor niet alleen de gemeenteraad, gemeentelijke organisatie en waterschap, maar ook voor bewoners, bedrijven, scholen en zorginstellingen. Het beleidsmatige deel heeft geen houdbaarheidsdatum meegekregen. Wij stellen het plan bij wanneer inzichten of situaties veranderen. Wanneer zich dit voordoet, wordt de raad als toetsend en kaderstellend orgaan geïnformeerd dan wel gevraagd hiermee in te stemmen. Verder zal op basis van jaarschijven jaarlijks een aantal speerpunten uit dit plan worden opgenomen in het uitvoeringsprogramma van het volgende jaar, Welke en hoeveel dat er zijn, is afhankelijk van het dan geldende financiële perspectief, de meegegeven kaders en personele capaciteit.

Omdat dit plan van en voor iedereen is en ook als vraagbaak dient, wordt na vaststelling een digitale webversie online gezet via ons participatieplatform samen.dongen.nl.

Water- en Rioleringsplan 2022 Gemeente Dongen, 29 oktober 2021 Auteur O. van Rijn, zaaknr. 2021-015086

Water- en Rioleringsplan gemeente Dongen 2022

pagina 2

Voorwoord Petra Lepolder - Wethouder van o.a. economische zaken en de afvalwaterketen Een nieuw plan voor water en riool gerelateerde onderwerpen ligt voor u, of mag ik zeggen uw plan? Dit Water- en Rioleringsplan (WRP) omvat zowel de gemeentelijke watertaken als de rioleringszorg. Wij geven hiermee aan hoe wij in de gemeente Dongen om willen gaan met water in al zijn vormen: regenwater, grondwater, water in sloten en vijvers en vuil water. Wij hebben hiervoor ook de zorgplicht. Daarnaast geeft het WRP richting voor beheer -en uitvoeringsplannen in de openbare ruimte op o.a. het gebied van beheer van wegen, groen en riool, maar houdt ook rekening met ontwikkelingen op het gebied van de Omgevingsvisie, Regionale Energie en Klimaatstrategie alsmede de lokale klimaatopgave ‘Samen op weg naar een klimaatbestendig Dongen’. Waar voorheen het rioleringsplan vooral een thema was voor de gemeenteraad, vanwege de financiële componenten, willen wij met dit plan vooral handvatten bieden aan bewoners, scholen en bedrijven die een bijdrage willen leveren aan een gezond woon- en werkklimaat voor onze gemeente. Water is er in vele vormen en doorloopt een hele keten van regenwater, grondwater naar drinkwater en nadat het door ons gebruikt is, transporteren wij het als afvalwater door de riolering en zuiveren het op de rioolwaterzuivering.

Vervolgens stroomt het water via het oppervlakte water, in dit geval de Donge, naar de Bergse Maas om uiteindelijk in de zee terecht te komen. Maar soms valt de regen gewoon ook op ons dak of in de straat en wat doen we er dan mee? Jarenlang hebben we ingezet op het zo snel mogelijk afvoeren van regenwater. Zowel in stedelijk gebied als op het land. In perioden van droogte zou je willen dat er meer water beschikbaar is voor de landbouw, natuur of je tuin. Maar we willen ook geen natte voeten. Dongen moet in 2050 klimaatbestendig zijn. We geven in dit plan daarom eerst aan waar we in grote lijn naar toe willen om vervolgens per doelgroep meer concrete handvatten voor de komende jaren aan te reiken. De uitdaging is om Dongen klimaatbewuster te maken zodat we daarna klimaatbestendig kunnen worden.

René Jansen – Wethouder van o.a. Financiën en Klimaat Energie en Duurzaamheid Inmiddels weten we uit eigen ervaring of we zien het bijna iedere dag in de media dat het klimaat om ons heen aan het veranderen is. Weersextremen gaan vaker zorgen voor hinder of zelfs overlast. We moeten voorkomen dat de problemen in de toekomst nog groter worden. En nu alvast inspelen op de gevolgen die klimaatsverandering met zich meebrengt en Dongen klimaatbestendig maken. Tegelijk zien we afvalwater niet alleen als afvalstroom, In het afvalwater bevinden zich waardevolle grondstoffen, die gebruikt kunnen worden om biogas uit te winnen en ons afvalwater bevat heel veel warmte. Binnen de circulaire samenleving die we nastreven kunnen we het afvalwater dan ook steeds meer zien als een grondstof of energiebron. Maar waar beginnen we en hoe gaan we dit doen, zonder dat de maatschappelijke kosten de pan uitrijzen? Dat doen we door slim te combineren en een integrale aanpak is nodig om alles betaalbaar te houden. Daarbij komt dat het grootste deel van het oppervlak van de bebouwde kom van onze inwoners is. We willen het goede voorbeeld geven en u uitdagen om zelf met uw woonomgeving aan de slag te gaan. Inbreng van iedereen is nodig om die doelen te bereiken. Dat doen we samen met u, de scholen, woningbouwcorporaties, het waterschap en Dongense ondernemers. swwb

Water- en Rioleringsplan gemeente Dongen 2022

pagina 3

Inhoudsopgave NU .................................................................................................................................................... 9 Uitdagingen en ontwikkelingen ................................................................................................ 9 Klimaatverandering .............................................................................................................. 9 Uitputting energie en grondstoffen .................................................................................... 10 Veranderende wetgeving ................................................................................................... 10 Energietransitie .................................................................................................................. 10 Participatie en bewustzijn .................................................................................................. 11 Vitale infrastructuur ............................................................................................................ 11 Kaders ................................................................................................................................... 13 Taken en bevoegdheden ...................................................................................................

13 Wet en Regelgeving .......................................................................................................... 13 Drie zorgplichten ................................................................................................................ 13 Planverplichting ................................................................................................................. 13 Klimaatakkoord .................................................................................................................. 14 Deltaplan ruimtelijke adaptatie (DPRA) ............................................................................. 15 Global Goals ...................................................................................................................... 15 Omgevingswet ................................................................................................................... 16 Wat hebben we en wat hebben we al gedaan ...................................................................... 18 Beschikbare voorzieningen ............................................................................................... 18 Typen rioolstelsels .............................................................................................................

19 Afvoerend verhard oppervlak ............................................................................................ 21 Oppervlaktewater ............................................................................................................... 21 Grondwater ........................................................................................................................ 21 Rioleringsmaatregelen ....................................................................................................... 23 Wat kan beter? .................................................................................................................. 23 Conclusies ......................................................................................................................... 23 Klimaatstresstest en -dialoog ................................................................................................ 23 Klimaatstresstest ............................................................................................................... 23 Uitkomsten van de klimaatdialoog ..................................................................................... 27 Visie ................................................................................................................................................

31 Visie op klimaatbestendig Dongen ........................................................................................ 31 Samen op weg naar een klimaatbestendig Dongen .......................................................... 31 Groen+blauw=koel............................................................................................................. 31 Rood+Grijs=warm .............................................................................................................. 31 Voldoende water beschikbaar ........................................................................................... 32 Visie op de rol van de gemeente ........................................................................................... 33 Voorbeeldfunctie ................................................................................................................ 33 Nieuwe partners ................................................................................................................. 33 Betrekken van particulieren bij de klimaatopgave ............................................................. 33 Kennisdelen ....................................................................................................................... 33

Water- en Rioleringsplan gemeente Dongen 2022

pagina 4

Kansen benutten................................................................................................................ 34 Samenwerken .................................................................................................................... 34 Huishoudboekje ................................................................................................................. 35 Visie op oppervlaktewater ..................................................................................................... 36 Water als structurerend element ....................................................................................... 36 Water als beeldmerk .......................................................................................................... 36 Water als beleving ............................................................................................................. 36 Schoon en veilig water ...................................................................................................... 36 Water om te gebruiken ...................................................................................................... 37 Visie op grondwater ...............................................................................................................

38 Grondwater is de bron ....................................................................................................... 38 Grondwater bij nieuwbouw en inrichtingsplannen ............................................................. 38 Grondwater beschermen ................................................................................................... 38 Doordacht omgaan met bodemenergiesystemen ............................................................. 38 Grondwater onttrekkingen ................................................................................................. 38 Grondwatermeetnet ........................................................................................................... 39 Visie op afvalwater................................................................................................................. 40 Riolering blijft nodig ........................................................................................................... 40 Goed rioolgebruik .............................................................................................................. 40 Alleen nog maar afvalwater in het riool ............................................................................. 40 Van centraal naar decentraal ............................................................................................

40 Alternatieven voor sanitatie ............................................................................................... 40 Van afvalwater naar grondstof. .......................................................................................... 40 Visie op hemelwater .............................................................................................................. 42 Zuinig zijn op (schoon) regenwater ................................................................................... 42 Hemelwater accepteren ..................................................................................................... 42 Hemelwater verdiend ook de zorg van inwoners .............................................................. 42 Pak het moment................................................................................................................. 43 Voor bewoners ............................................................................................................................... 45 Beheer en onderhoud ............................................................................................................ 45 Verstopping............................................................................................................................

45 De tuin ................................................................................................................................... 45 Het dak .................................................................................................................................. 47 Water vanaf de straat ............................................................................................................ 48 In de straat ............................................................................................................................. 49 Eendjes voeren of hond uitlaten ............................................................................................ 49 Onkruid .................................................................................................................................. 50 Autowassen ........................................................................................................................... 50 Goed rioolgebruik .................................................................................................................. 50 Overstroming ......................................................................................................................... 51 Voor bedrijven ................................................................................................................................

52 Daken .................................................................................................................................... 52

Water- en Rioleringsplan gemeente Dongen 2022

pagina 5

Verharding ............................................................................................................................. 52 Hittestress .............................................................................................................................. 52 Voor scholen en (zorg)instellingen ................................................................................................. 53 Voor de gemeente .......................................................................................................................... 55 knelpunten wateroverlast oplossen binnen 5 tot 10 jaar ....................................................... 55 Afkoppelen van hemelwater standaard klimaatmaatregel .................................................... 55 Regenwater op eigen terrein verwerken ............................................................................... 56 Hemelwaterzorg en -verordening .......................................................................................... 56 Lokale klimaatsubsidie; samen bereiken we meer! ............................................................... 56 Klimaatfonds ..........................................................................................................................

57 Ontharden .............................................................................................................................. 57 Waterparagraaf en bouwverordening .................................................................................... 57 Normale en extreme neerslag ............................................................................................... 58 Onze ambitie.......................................................................................................................... 58 Gebieden slim ontwikkelen .................................................................................................... 58 Tijdig toetsen en borgen ........................................................................................................ 59 Eerste aanspreekpunt ........................................................................................................... 59 Bodemenergiesystemen ........................................................................................................ 59 Geen chemische bestrijdingsmiddelen .................................................................................. 59 Duurzaamheid .......................................................................................................................

59 Doelmatigheid ........................................................................................................................ 60 Nieuwe stoffen ....................................................................................................................... 60 Leren ...................................................................................................................................... 60 Investerings- en beheerprogramma’s .................................................................................... 60 De basis op orde.................................................................................................................... 60 Samenwerken ........................................................................................................................ 60 Verbinding intern.................................................................................................................... 61 Maatschappelijk optimaal ...................................................................................................... 61 De gemeenteraad .................................................................................................................. 61 Communicatie: Verbinden met bewoners en bedrijven .........................................................

61 Vroeg geleerd…..................................................................................................................... 62 Verbinden met instrumenten van de Omgevingswet............................................................. 62 Programma water- en riolering. ...................................................................................................... 63 De agenda voor de komende jaren ....................................................................................... 63 Speerpunt 1: De openbare ruimte klimaatadaptief inrichten ............................................. 63 Speerpunt 2: Klimaatadaptatie in gemeentelijk beleid breder verankeren ........................ 65 Speerpunt 3: Klimaatadaptief handelende inwoners ......................................................... 66 Speerpunt 4: Gezonde onderwijs-en zorginstellingen ....................................................... 68 Speerpunt 5: Samen met ondernemers een aangenaam (vestigings-)klimaat realiseren 68 Speerpunt 6 Gezond oppervlakte water ............................................................................ 68 Speerpunt 7: Gezamenlijk inzetten op een veerkrachtige landbouw en natuur ................ 69 Middelen en heffingen .................................................................................................................... 71

Water- en Rioleringsplan gemeente Dongen 2022

pagina 6

Personele middelen ............................................................................................................... 71 Financiële middelen – uitgaven ............................................................................................. 71 Exploitatielasten ................................................................................................................. 71 Investeringen ..................................................................................................................... 72 Financiële middelen - dekking ............................................................................................... 73 Rioolheffing ........................................................................................................................ 73 Voorziening riolering .......................................................................................................... 74 Rioolheffing naar de toekomst ........................................................................................... 75

Water- en Rioleringsplan gemeente Dongen 2022

pagina 7

LEESWIJZER Inleiding en voorwoord In hoofdstuk 1

NU - Evalueert het waterbeleid tot waar we nu staan. Welke ontwikkelingen er op ons afkomen, wetten en regels waar wij rekening mee moeten houden en wat we al gedaan hebben.

In Hoofdstuk 2

VISIE - Laat zien hoe wij tegen de toekomst aankijken op het gebied van stedelijk (afval)waterbeheer en klimaat(adaptatie).

In hoofdstuk 3

INWONERS - Vertelt wat bewoners (kunnen) doen en welke verantwoordelijkheid hierbij past.

In hoofdstuk 4

BEDRIJVEN - Geeft inzicht aan bedrijven wat de mogelijkheden zijn op het gebied van hitte en wateroverlast.

In hoofdstuk 5

SCHOLEN & INSTELLINGEN – Draagt bij aan goed kunnen leren en les geven ook als het al dagen warm is. Een aangenaam verblijf voor cliënten en zorgmedewerker in zorginstellingen.

In hoofdstuk 6

OVERHEID - Geeft aan hoe de gemeente Dongen haar rol pakt om samen met waterschap en partners de komende jaren resultaat te kunnen boeken.

In hoofdstuk 7

UITVOERINGSPROGRAMMA - Wordt opgenoemd welke maatregelen wij, gezien de huidige inzichten belangrijk vinden. Dit zijn de speerpunten.

In hoofdstuk 8

FINANCIËN - Laat de uitgaven zien , de hoogte en verloop van de voorziening en welke inkomsten hier tegenover staan. Kortom de verantwoording over de financiële dekking van het uitvoeringsprogramma en het dagelijks beheer van de riolering.

Water- en Rioleringsplan gemeente Dongen 2022

pagina 8

NU Waar staan we nu, huidige ontwikkelingen en wat hebben we al gedaan

Uitdagingen en ontwikkelingen De wereld om ons heen staat niet stil en ook gemeente Dongen ontkomt hier niet aan. Ook als het gaat om het gemeentelijke waterbeheer. Deze is ook continu in beweging door diverse uitdagingen en ontwikkelingen. De belangrijkste worden hierna beschreven en vormen de basis voor het Programma Water en Riolering in dit plan (hoofdstuk 7).

1.1.1

Klimaatverandering

Het klimaat is aan het veranderen en dat leidt tot meer weersextremen. Er vallen meer heftige buien met veel meer neerslag dan we gewend waren. Deze wisselen weer af met extreem lange droge perioden. De modellen van het KNMI laten zien dat het de komende jaren warmer wordt en dat deze ontwikkeling al ingezet is. Het (hemel) watersysteem en de afvalwaterketen moet de neerslag zo goed als mogelijk kunnen verwerken. Grondwater moet voldoende voorradig zijn om langdurig droge perioden te kunnen overbruggen zonder dat dit tot grondwateroverlast leidt. En we moeten ervoor zorgen dat er voldoende plekken zijn waar wij tijdens warme perioden verkoeling kunnen vinden. Het besef groeit dat dit niet meer uitsluitend met grotere rioolbuizen is op te vangen, maar dat een integrale aanpak noodzakelijk is. We zullen in het kader van klimaatadaptatie een afweging moeten maken tussen het accepteren van overlast of beperken van schade en het tegengaan van deze gevolgen met klimaatadaptieve maatregelen. Deze aanpak richt zich op afstemming binnen de waterketen, in de openbare ruimte (klimaatadaptatie) en op particulier terrein. Daarbij spelen water en groen een belangrijke rol in het klimaatbestendig maken van onze gemeente. De Bestuurlijke aanleiding ligt verankerd in het Deltaprogramma. Eén van de drie thema’s is Ruimtelijke Adaptatie Waarvoor het Deltaplan is opgesteld (DPRA).

In het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (zijn doelstellingen opgenomen om in 2020 klimaatbestendig te handelen en in 2050 een klimaatbestendige leefomgeving te hebben. Dongen handelt al jaren klimaatgericht, maar een verankering van dit beleid kan nog beter.

Afbeelding 1 en 1a 't Vaartje in tijden van droogte en bij extreme neerslag We zijn door de klimaatverandering steeds meer bewuster om inrichten van riolering, transportsysteem en zuivering hierop af te stemmen. We houden rekening met de risico’s en gevolgen van overstromingen, wateroverlast, verdroging en hitte. Binnen werkeenheid Hart van Brabant hebben we hierin al veel stappen gezet. Het effect van de klimaatverandering op de leefomgeving is in het kader van het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie in beeld gebracht aan de hand van een klimaatstresstest en een klimaat(risico)dialoog voor zowel de regio als voor iedere gemeente apart. In dit hoofdstuk wordt hier verder op ingegaan.

Water- en Rioleringsplan gemeente Dongen 2022

pagina 9

1.1.2

Uitputting energie en grondstoffen

Wereldwijd worden grondstoffen schaarser of raken zelfs helemaal uitgeput. Dit betekent onder meer dat de Nederlandse energiehuishouding duurzamer en minder afhankelijk van eindige fossiele brandstoffen moet worden. Afval scheiden, slim gebruik van hemelwater en afvalwater zien als grondstof voor warmte en meststoffen worden daardoor steeds belangrijker, zowel vanuit het oogpunt van verduurzaming, maatschappelijke verantwoordelijkheid of een economisch rendabele business case. Het klimaatakkoord en de duurzaamheidsvisie van de gemeente Dongen is erop gericht om in 2050 CO2 neutraal en klimaatbestendig te zijn.

2Terugwinnen van energie door riothermie gebeurt nu al in Goes afb. fa. Oomen

1.1.3

Veranderende wetgeving

Een belangrijke ontwikkeling binnen de planperiode van dit WRP is de komst van de Omgevingswet. Deze wordt naar verwachting in 2022 voor gemeenten van kracht. De Omgevingswet stelt, veel meer dan de traditionele ruimtelijke ordening, de fysieke omgeving centraal. Leefbaarheid en gezondheid spelen hiermee een meer nadrukkelijke rol in de belangenafweging tussen mobiliteit, water, groen, bebouwing etc. Met het in werking treden van de Omgevingswet zal dit WRP naar verwachting een andere rol krijgen. De visie uit het WRP gaat op in de Omgevingsvisie en het uitvoeringsprogramma komt overeen met het omgevingsprogramma, eventuele verordeningen zullen een plek krijgen in de omgevingsplannen. Toch is juist een WRP nodig om de integraliteit op water gerelateerde thema’s te blijven zien en een onderbouwing te kunnen geven voor het investeringen op het gebied van klimaat en riolering.

1.1.4

Energietransitie

De openbare ruimte gaat mede als gevolg van de energietransitie veranderen. Zo zal met de verandering naar een aardgasloze samenleving een nieuwe ondergrondse energie-infrastructuur ontstaan, waarbij ook afvalwater steeds meer leverancier wordt van energie en grondstoffen. Met het Water- en Rioleringsplan gemeente Dongen 2022

pagina 10

verzwaren van elektriciteitsleidingen, ontkoppelen van gasleidingen en de (mogelijke) aanleg van ondergrondse warmwaterleidingen gaat de straat open. Dit biedt kansen om de onder- en bovengrondse infrastructuur kostenefficiënt te vernieuwen en samen meerwaarde te creëren. Dongen onderschrijft het regionale energie en klimaatstrategie (REKS) bod en heeft de ambitie om in 2050 CO2 neutraal te zijn. Om deze ambitie waar te maken is op korte termijn een versnelling van de energietransitie nodig. Met de REKS gaat de regio het tempo verhogen. Doel van de REKS is om op regionaal niveau stevig in te zetten op de energietransitie en de verbinding te leggen met klimaatadaptatie. Door krachten in de regio te bundelen, barrières te slechten, de totstandkoming van concrete projecten te versnellen en aan te haken op economische, ruimtelijke en maatschappelijke ontwikkelingen. Hiervoor wordt een publiek ontwikkelbedrijf opgericht. Deze organisatie zal voornamelijk projecten van regionaal belang op gaan pakken.

1.1.5

Participatie en bewustzijn

We kunnen de gebouwde omgeving niet in één keer klimaatbestendig en waterrobuust maken. Opgaven worden daarom steeds vaker integraal opgepakt en gekoppeld aan andere ruimtelijke ontwikkelingen. Op deze wijze lossen we niet alleen (potentiële) problemen op maar verhogen we tevens de leefbaarheid van de omgeving. Aangezien het grootste deel van de gebouwde omgeving in handen is van particulieren/ private partijen, ligt het voor de hand om gezamenlijk op te trekken. Dit past in de geest van de Omgevingswet, waarin participatie wordt bevorderd door minder regels en meer speelruimte.

Figuur 3 Werken aan waterbewustzijn om (water)bewust te handelen met de waterquizz.

1.1.6

Vitale infrastructuur

Bij langdurige uitval van de water infrastructuur, bijvoorbeeld door een langdurige stroomstoring of een massale hack, kan maatschappelijke ontwrichting optreden. In dat geval is sprake van een aanzienlijk verstorend effect, veel slachtoffers, grote (economische) schade en aantasting van vitale belangen. Bovendien kan adequaat herstel van deze infrastructuur zeer lang gaan duren en zijn er geen reële alternatieven voorhanden, terwijl grote groepen personen hier afhankelijk van zijn. Wanneer een verstoring of uitval van een proces maatschappelijke ontwrichting kan veroorzaken is dit proces vitaal.

Water- en Rioleringsplan gemeente Dongen 2022

pagina 11

Ten tijde van het opstellen van dit plan wordt op rijksniveau van verschillende soorten van infrastructuur op vitaliteit beoordeeld. Voor drinkwater (winning en distributie) is dit al gebeurd. Drinkwaterbedrijven laten dit doorwerken in onder andere hun leveringsplannen. Het volledige proces van afvalwater wordt nog beoordeeld. Afhankelijk van de uitkomst heeft dit mogelijke consequenties voor de inrichting van de waterketen. De extreme droogte van de afgelopen jaren heeft duidelijk gemaakt dat we ook op gebied van droogte meer rekening moeten gaan houden met de mogelijke effecten op o.a. schade aan gebouwen, wegen kabels en leidingen, volksgezondheid etc.

Water- en Rioleringsplan gemeente Dongen 2022

pagina 12

Kaders 1.2.1 Taken en bevoegdheden Bij het invullen van de zorgplicht riolering hebben we te maken met verschillende taken en bevoegdheden van de diverse waterpartners en nieuwe uitdagingen en ontwikkelingen waar we op willen anticiperen. De kaders geven het speelveld aan en wie waarvoor aan zet is voor het behalen van het gewenste resultaat in de vorm van een doelmatig uitvoeringsprogramma. De zorg en verantwoordelijkheid voor het water is in handen van gemeenten, waterschappen, Rijkswaterstaat, drinkwaterbedrijven, provincie en perceeleigenaren. Iedere partij heeft hierin zijn eigen verplichtingen en bevoegdheden, die zijn vastgelegd in wetgeving of beleid. Alle taken en bevoegdheden van onze waterketenpartners kunt u hier terugvinden.

1.2.2 Wet en Regelgeving De belangrijkste wetten en beleidskaders die ten grondslag liggen aan dit WRP zijn de Europese Kaderrichtlijn Water, de Waterwet, de Wet milieubeheer, de Gemeentewet en de Algemene lozingenbesluiten. In dit document wordt uitgebreid stil gestaan bij relevante wet -en regelgeving.

1.2.3 Drie zorgplichten De gemeente geeft met dit plan invulling aan haar zorgplichten, zoals omschreven in de Wet verankering en bekostiging gemeentelijke watertaken. Vanuit deze wetgeving zijn een aantal zorgplichten toegewezen aan het waterschap en gemeente. Waterschappen hebben op grond van de Waterwet en de Waterschapswet een zorgplicht voor de zuivering van stedelijk afvalwater. Deze zorgplicht sluit direct aan op de gemeentelijke zorgplicht namelijk; • Inzameling en transport van stedelijk afvalwater, op grond van de Wet milieubeheer (Wm); Gemeenten hebben ook de zorgplichten voor; • Het doelmatig inzamelen en verwerking van afvloeiend hemelwater dat valt op of in de openbare ruimte, op grond van de Waterwet; • Structurele nadelige gevolgen door grondwaterstand beperken door goed peilbeheer op grond van eveneens de water Hiermee wordt ook naar natuur in bescherming genomen.

1.2.4 Planverplichting De wijze waarop wij invulling geven aan de drie zorgplichten is weergegeven in dit WRP. Hoewel met de inwerkingtreding van de Omgevingswet (voorzien in 2022) de verplichting tot het opstellen van een WRP vervalt, blijven de zorgplichten nog altijd een taak van de gemeenten en is het dus noodzakelijk om een actuele visie en plan te hebben voor onze watertaken. Namelijk over hoe wij in de toekomst onze gebouwen gaan rioleren, omgaan met hemelwater en gaan inspelen op het veranderende klimaat. Net zoals in het vGRP vormt het programma de onderbouwing voor al deze keuzes. Verder blijft een programma ook nodig voor; • Houvast voor de organisatie die nodig is om keuzes te maken in de uitwerking van plannen en initiatieven om gemeente Dongen klimaatbestendig te maken. • Het financiële meerjarenperspectief om de opgelegde rioolheffing te kunnen verantwoorden. De financiële dekking van het programma is opgenomen in dit plan. Water- en Rioleringsplan gemeente Dongen 2022

pagina 13

Dit WRP is een strategisch beleidsplan en kent een visie die afhankelijk van nieuwe ontwikkelingen en inzichten voor langere tijd houdbaar is. De maatregelen die uit het programma voortvloeien worden in jaarschijven verwerkt en opgenomen in het kostendekkingsplan van de riolering en het investeringsprogramma van de meerjarenbegroting.

Figuur 4 ; Waar landen de verschillende onderdelen van dit plan volgens de omgevingswet.

1.2.5

Klimaatakkoord

Het Klimaatakkoord gaat over het voorkomen van klimaatverandering door te streven naar de helft minder CO2-uitstoot in 2030 en in 2050 moet de uitstoot van broeikasgassen met 95% afgenomen zijn. Dit is nodig om de opwarming van de aarde niet verder te laten oplopen dan 1,5 ℃. Volgens internationaal klimaatonderzoek lijken bij deze temperatuurstijging de gevolgen van klimaatverandering nog beheersbaar. Dongen heeft inmiddels hiervoor een visie, uitvoeringsagenda en een transitievisie voor de warmte opgesteld. Dit Water- en Rioleringsplan is dan ook afgestemd op de energietransitie en de transitievisie op wijkniveau. Toch zijn er ook met 1,5 ℃ , de veranderingen al goed merkbaar en zullen we in de toekomst hinder gaan ondervinden als we ons hier niet op voorbereiden. Hiervoor is het Deltaplan ruimtelijke adaptatie opgesteld. Met de klimaatatlas is te zien wat de gevolgen nu zijn voor onze gemeente. Onderstaande afbeelding geeft goed weer welke ruimtelijke adaptieve maatregelen er mogelijk zijn op straat en wijkniveau.

Water- en Rioleringsplan gemeente Dongen 2022

pagina 14

1.2.6

Deltaplan ruimtelijke adaptatie (DPRA)

Vanuit de Deltabeslissing Ruimtelijke Adaptatie hebben gemeenten en andere overheden het doel meegekregen om Nederland in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust ingericht te hebben. Deze termijn geldt ook voor Dongen. Op Prinsjesdag 2017 is daarom het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie gelanceerd om de verantwoordelijke overheden meer houvast te geven aan de invulling van de Deltabeslissing. Hoe Dongen de 7 ambities invult leest u in de klimaatdialoog en speerpunten van dit Water- en Rioleringsplan .

Het Deltaplan kent zeven ambities, tussendoelen en een planning om te komen tot een klimaatbestendig en waterrobuuste inrichting van Nederland. De ambities uit het Deltaplan zijn de volgende: 1. Kwetsbaarheid in beeld brengen; 2. Risicodialoog voeren en strategie opstellen 3. Uitvoeringsagenda opstellen; 4. Meekoppelkansen benutten; 5. Stimuleren en faciliteren; 6. Reguleren en borgen; 7. Handelen bij calamiteiten.

Figuur 5; De 7 ambities van het Deltaplan

Bestuursakkoord klimaatadaptatie (2018) Rijk, VNG, UvW en IPO geven met het Bestuursakkoord klimaatadaptatie een impuls aan de aanpak van klimaatadaptatie en uitvoering aan de maatregelen zoals afgesproken in het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie. Vanuit het samenwerkingsverband Hart van Brabant en de REKS komt een financiële impuls beschikbaar voor met name de regionaal gerichte klimaat maatregelen. De financiële middelen worden beheerd door het publiek ontwikkelbedrijf van de REKS en worden ondergebracht in een nog op te richten regionaal klimaatfonds. Alle lagen van de Nederlandse overheid investeren in het weerbaarder maken van Nederland tegen de gevolgen van klimaatverandering. Daarnaast is er de Nationale Adaptatie Strategie gericht op sectoren (o.a. landbouw, natuur, gezondheid, infrastructuur etc.). Ook internationaal stimuleert Nederland met de Global Commission on Adaptation landen kennis uit te wisselen en aan de slag te gaan met klimaatadaptatie.

1.2.7 Global Goals In 2015 heeft de VN 17 ambitieuze doelen voor duurzame ontwikkeling vastgesteld. Deze Global Goals for Sustainable Development (SDG’s) werden unaniem geadopteerd door alle lidstaten en vormen voor de periode tot 2030 een belangrijke gezamenlijke agenda. Dongen heeft de zeventien Water- en Rioleringsplan gemeente Dongen 2022

pagina 15

SDG’s van de Verenigde Naties omarmd en is daarmee een zogeheten Global Goal gemeente. Van de 17 Global Goals dragen ten minste 4 doelen bij aan een waterrobuust en klimaatbestendig Dongen. Doelstelling 13 is daarbij hét raakvlak met deze klimaatadaptatiestrategie.

• • • • • • • • • • • • • • • • •

De 17 Global Goals Global Goal 1 - geen armoede Global Goal 2 - geen honger Global Goal 3 - goede gezondheid en welzijn Global Goal 4 - kwaliteitsonderwijs Global Goal 5 - gendergelijkheid Global Goal 6 - schoon water en sanitair Global Goal 7 - betaalbare en duurzame energie Global Goal 8 - eerlijk werk en economische groei Global Goal 9 - industrie, innovatie en infrastructuur Global Goal 10 - ongelijkheid verminderen Global Goal 11 - duurzame steden en gemeenschappen Global Goal 12 - verantwoorde consumptie Global Goal 13 - klimaatactie Global Goal 14 - leven in het water Global Goal 15 - leven op het land Global Goal 16 - vrede, veiligheid en sterke publieke diensten Global Goal 17 - partnerschap om doelstellingen te bereiken

Figuur 6 de 17 Duurzaamheidsdoelen (Global Goals)

1.2.8 Omgevingswet In 2022 wordt voor het eerst in Dongen een omgevingsvisie vastgesteld. Met de opzet van dit wateren rioleringsplan anticiperen wij op de Omgevingsvisie die naar verwachting in 2022 wordt vastgesteld. In de Omgevingswet worden alle aspecten van de fysieke leefomgeving in samenhang beschouwd. In dit plan leggen we de verbinding tussen water en aspecten als ruimtelijke ontwikkeling, wegen en groen. De visie uit dit water- en rioleringsplan, zal als basis dienen voor de wateraspecten in de op te stellen gemeentelijke Omgevingsvisie. De overige elementen kunnen als omgevingsprogramma onder deze omgevingsvisie worden beschouwd. Tenslotte zullen alle regelingen en verordeningen over de fysieke leefomgeving worden gebundeld in het Gemeentelijk Omgevingsplan en de Waterschapsverordening. Het gaat bijvoorbeeld om aansluit- en afkoppelverordeningen. Bij inwerking treden van de Omgevingswet veranderen er een aantal dingen. We benoemen hier de belangrijkste aspecten voor water en riolering. De wettelijke verplichting tot het opstellen van een gemeentelijk water- en rioleringsplan (WRP) vervalt. De wettelijke taken ten aanzien van water en

Water- en Rioleringsplan gemeente Dongen 2022

pagina 16

riolering veranderen vrijwel niet (zie 3.1), en ook de rioolheffing blijft. Daarmee behoudt de gemeente een doelheffing, waarbinnen zij een aantal specifieke taken dient uit te voeren. De omgevingsvisie en het omgevingsplan worden de wettelijke middelen waarmee gemeenten hun beleid vormgeven. Hierin zijn dan ook de kernelementen van het beleid ten aanzien van water en riolering terug te vinden. Van plan naar programma Om de ontwikkelingen te kunnen sturen en om de beheerkeuzen en toerekening aan de rioolheffing te kunnen onderbouwen, wordt het uitvoerende deel van Water- en Rioleringsplan omgezet naar een programma. Op hoofdlijn vervult dit programma dezelfde functie als dit WRP. De rioolheffing zal ook na de invoering van de Omgevingswet op een voldoende detailniveau onderbouwd moeten zijn om het tarief te kunnen verantwoorden naar bewoners en bedrijven. Op deze manier kunnen bezwaren worden gepareerd met onderbouwd beleid. Het Programma Water- en Riolering (hoofdstuk 7) is daarnaast een uitvoeringsprogramma, waarmee de uitvoering van beheertaken en projecten democratisch wordt vastgesteld. Ontheffing buitengebied De provinciale ontheffing voor percelen die niet (kunnen) worden aangesloten op de riolering vervalt. In plaats daarvan kan het waterschap algemene regels ten aanzien van lozingen en waterkwaliteit opstellen en daarop gaan handhaven.

Aanwijzing milieubelastende activiteiten Landelijk is het Besluit activiteiten leefomgeving vastgelegd welke activiteiten vergunning plichtig zijn. Gemeente en waterschap zijn in de meeste gevallen bevoegd gezag. Na inwerking treden van de Omgevingswet kunnen de gemeente en het waterschap nadere regels (maatwerkvoorschriften) opstellen voor milieubelastende activiteiten. Dit regelen wij in het omgevingsplan en de waterschapsverordening.

Water- en Rioleringsplan gemeente Dongen 2022

pagina 17

Wat hebben we en wat hebben we al gedaan We brengen nu de huidige situatie in beeld, zodat we van daaruit doelen kunnen formuleren voor de komende jaren. We signaleren daarin een omslag van het planmatig uitvoeren van wat nu eenmaal is voorgenomen, naar afvragen of iets echt noodzakelijk is en het nader onderzoeken en verkennen van mogelijkheden en het combineren van maatregelen in de openbare ruimte. Doelmatigheid -een goede verhouding tussen kosten en opbrengsten- is een belangrijke leidraad geworden. Hemelwater kwam in het GRP voor het eerst echt goed op de kaart. We hebben halverwege deze planperiode in 2018 al een stresstest voor hemelwater verricht om alvast de wateropgave in beeld te krijgen. Bergingseisen voor hemelwater en welke hemelwatersystemen wij hanteren, zijn benoemd en worden gebruikt bij het opstellen van ruimtelijke plannen. In de planperiode is ook de samenwerking tussen onze buurgemeenten en het waterschap verder geïntensiveerd. Eerst alleen vanuit het Afvalwaterakkoord, maar inmiddels veel breder getrokken naar alle facetten van water vanuit het Klimaatakkoord. Met het waterschap wordt op basis van gelijkwaardigheid gezamenlijk naar optimale oplossingen gezocht voor elkaars watervraagstukken.

Naast een klimaatstresstest die de weerbaarheid van onze gemeente test op het gebied van droogte, hitte, wateroverlast en overstroming, hebben wij een dialoog gevoerd met bewoners, bedrijven en instanties. De resultaten en acties krijgen een vervolg in de volgende hoofdstukken en zijn terug te lezen in de speerpunten (hoofdstuk 7) welke onderdeel uitmaakt van dit plan. Door de klimaatdialoog richt de samenwerking zich niet alleen meer tussen overheden, maar strekt deze tegenwoordig ook uit naar burgers en bedrijven. Om de klimaatopgave goed te kunnen vervullen zijn bewoners, scholen, bedrijven en instanties meer dan ooit onze partners. Door blijvend met elkaar in gesprek te zijn, elkaar te stimuleren en te motiveren werken wij aan een beter wederzijds begrip en leggen daarmee de basis om invulling te kunnen geven aan de visie in dit Water- en Rioleringsplan. De huidige situatie ten aanzien van de gemeentelijke watertaken schetsen we nu aan de hand van kenmerken van de beschikbare voorzieningen.

1.3.1 Beschikbare voorzieningen object

eenheid

aantal

km km km km km

169 79 39 51 11

Rioolgemalen - Gemalen - Randvoorzieningen - Persleiding

st st km

23 7 7

Mechanische riolering - Drukrioolunits - Drukrioolleiding - IBA’s

st km st

129 20 11

Straat- trottoirkolken

st

11.084

Peilbuizen

st

34

Overige voorzieningen - overstorten gemengd riool - regenwater uitlaten - infiltratievoorzieningen

st st

Vrij verval riolering - Gemend riool - Vuilwaterriool - Regenwaterriool o waarvan infiltratieriolering

Water- en Rioleringsplan gemeente Dongen 2022

st st

26 circa 100

pagina 18

wadi’s ondergrondse infiltratie-units o waterbergende wegfundatie regenmeters o o

-

m² st

13 24 circa 9.100 2

1.3.2 Typen rioolstelsels In de kernen van Dongen, ‘s Gravenmoer en Vaart liggen gedeelten met zowel gescheiden als gemengde riolering. Bij gescheiden riolering wordt afvalwater en regenwater via aparte riolen afgevoerd; bij gemengde riolering wordt afvalwater en regenwater via hetzelfde riool afgevoerd. Ook heeft Dongen verbeterd gescheiden stelsels. Dit is een variant waarbij hemelwater alleen gescheiden wordt als het veel regent. De eerste millimeters regenwater komen namelijk in het vuilwater terecht omdat daar de meeste vervuiling in zit. Kijk op deze kaart wat voor stelsel er in de woonstraat ligt.

Figuur 7; soorten stelsels in gemeente Dongen

Water- en Rioleringsplan gemeente Dongen 2022

pagina 19

De verschillende stelsels en gemalen vormen samen het afvalwatersysteem. Gemeente Dongen maakt gebruik van twee rioolwaterzuiveringen (RWZI). Het meeste afvalwater wordt gezuiverd op de zuivering ten noorden van gemeente Rijen. Afvalwater uit ’s Gravenmoer wordt gezuiverd op de RWZI Kaatsheuvel. Een deel van dit effluent wordt na een extra zuivering gebruikt om de waterpartijen en attracties in de Efteling te vullen.

Figuur 8; zuiveringskringen Rijen en Kaatsheuvel

Water- en Rioleringsplan gemeente Dongen 2022

pagina 20

1.3.3 Afvoerend verhard oppervlak Het afvoeren verhard oppervlak is sinds het vorige rioleringsplan toegenomen. Dit komt door de realisatie van in-en uitbreidingsplannen, maar ook doordat veel inwoners hun terras of oprit hebben vergroot met verharding. Het ontvangende rioolstelsel kan hierdoor over belast raken. De komende jaren richten wij ons op het verminderen van het aangesloten areaal aan verhard oppervlak die nu nog op het gemengd riool is aangesloten. De oppervlakte waarvan het regenwater naar de riolering wordt afgevoerd is hiervoor een maat.

1.3.4 Oppervlaktewater De waterkwaliteit van ons oppervlaktewater is in de gemeente aanzienlijk verbeterd. We hebben de laatste jaren geen of minder meldingen van blauwalg. Dit is een goede indicator voor water dat geen natuurlijk evenwicht kent. De aanpak van de eendjesvijver is hier een goed voorbeeld van een maatregel die gezamenlijk met het waterschap is uitgevoerd. Wel is er veel plantengroei in de vijvers omdat het water in de vijver alsmede het grondwater behoorlijk veel voedingstoffen bevatten. Vooral de sportvissers ondervinden hier hinder van en het zorgt voor extra slibvorming op de bodem. De vijvers die in beheer zijn van het waterschap worden periodiek uitgebaggerd. Voor de vijvers in beheer van de gemeente (zoals de Kanovijver, Eendjesvijver en vijvers in West II ) ontbreekt nog een beheerplan. Het speelwater in Beljaart Buiten is een aanwinst voor de wijk en ver daarbuiten. Toch moet men erop bedacht zijn dat dit water in verbinding staat met de (Onkel)sloot waar dieren in zwemmen en mest in terecht kan komen. Huiduitslag is dan niet altijd te voorkomen. Inmiddels communiceren wij in de zomermaanden hier actief op.

1.3.5 Grondwater Een vaker terugkerend probleem is dat het wegzakkende waterpeil in de vijvers tijdens droge perioden. De vijvers in Dongen staan in verbinding met het grondwater en als deze daalt, zien we dat terug in de vijvers. Vissen hebben het moeilijk of kunnen sterven. Soms kunnen we water van elders of grondwater tijdelijk oppompen, maar vaak geldt dan ook een onttrekkingsverbod. Ook het op tijd verwijderen van de sliblaag helpt hierbij. Wat niet helpt is het onttrekken van grondwater om onze tuinen te besproeien. Een regenton en of afkoppelen van dakgoten zorgt voor aanvulling van het grondwater. Figuur 9; Drooggevallen vijver in West II 2020 ;

Ook de landbouw en de natuur hebben veel last van droogte door wegzakkend grondwater. Een groot deel van het Dongens grondgebied is afhankelijk van regen- of kwelwater. Al het water wordt zo veel mogelijk vastgehouden met stuwtjes.

Water- en Rioleringsplan gemeente Dongen 2022

pagina 21

Figuur 10; stuw voor het vasthouden van water voor landbouwdoeleinden ter hoogte van de Fazantenweg

Pas ter hoogte van ’s Gravenmoer en ten noorden hiervan is water aanvoer mogelijk vanuit sloten en kanalen. Op onderstaande afbeelding is goed te zien hoe het water van de Onkelsloot met ijzerhoudend (roestkleur) kwelwater samenkomt met het door regenwater gevoed water van de Donge.

11; Luchtfoto ter hoogte van de Wittebrug ‘s Gravenmoer

Water- en Rioleringsplan gemeente Dongen 2022

pagina 22

Dongen heeft geïnvesteerd in een nieuw grondwatermeetnet. Dit was nodig vanuit de wet BRO (basis registratie ondergrond) en om onze zorgplichttaak voor het freatisch (bovenste laag) grondwater goed in te kunnen vullen. Bij het Dinoloket zijn de peilbuizen en metingen in te zien.

1.3.6 Rioleringsmaatregelen De rioleringsvoorzieningen in de gemeente Dongen hebben samen een vervangingswaarde van ruim 150 miljoen euro. Daar moeten we zorgvuldig mee omgaan. De riolering wordt regelmatig (om de 8 tot 10 jaar) geïnspecteerd om vast te stellen waar de riolering in goede conditie is en waar ingrepen nodig zijn. Dit wordt vastgelegd op maatregelenkaarten. Deze kaarten vormen de basis voor het jaarlijks onderhoud en het vervangingsprogramma. Bij de vervanging van riolering wordt gezocht naar maximale afstemming met andere beheertaken in de fysieke leefomgeving.

1.3.7 Wat kan beter? Veel voornemens uit de voorgaande plannen zijn gerealiseerd. We zijn tevreden met de resultaten. Als grootste knelpunt is de beperkte personele capaciteit ervaren. Hierdoor komt de kwaliteit van de uitvoering soms in het geding en hebben projecten vertraging of uitstel opgelopen. Ondanks de samenwerking met buurgemeenten blijven we kwetsbaar. Wij zijn tevreden over de samenwerking in de waterketen. Hier mag echter meer oog en aandacht zijn voor informatie-uitwisseling en bijbehorende communicatie en beperken van de kwetsbaarheid. Veel voegen van oude betonriolen die gelegd zijn in de jaren ‘60 en ‘70 bevatten asbest. Nu deze stelsels aan de beurt komen voor renovatie, wordt druk gezocht naar de beste en vooral efficiëntste methode om deze te saneren. Hier delen wij ook de kennis met andere gemeenten.

1.3.8 Conclusies Er gaat veel goed. De meeste projecten zijn uitgevoerd. Daarbij wordt de projectomgeving wel als steeds complexer ervaren, mede als gevolg van digitalisering, integraal werken, circulair- en duurzaam werken. Om het ambitieuze programma te kunnen realiseren is samenwerking met onze partners van groot belang. Daar zetten we stevig op in!

Klimaatstresstest en -dialoog 1.4.1 Klimaatstresstest In 2020 hebben wij voor Dongen de kwetsbaarheid in beeld gebracht door een stresstest uit te voeren op het gebied van wateroverlast, hittestress, droogte en overstroming. Deze stresstest brengt met behulp van rekenmodellen, gekoppeld aan hoogtekaarten en satellietmetingen de effecten in beeld van de klimaatsverandering voor Dongen. Dit is gedaan voor wateroverlast, hittestress, droogte en overstromingen. Zo kunnen we bijvoorbeeld met de huidige generatie rekenmodellen bepalen hoe het regenwater zich bij een hevige regenbui door het dorp beweegt. Op die manier krijgen we inzicht in de plekken waar overtollig water zich verzamelt en welke ingrepen nodig zijn om het water naar andere, minder kwetsbare plekken te geleiden. Uit de stresstest kwam op hoofdlijnen op de thema’s; wateroverlast, hittestress, droogte en overstroming het navolgende naar voren. 1.4.1.1 Wateroverlast • Intensiteit buien neemt tot 2050 met 12-25% toe voor de gemeente Dongen; Water- en Rioleringsplan gemeente Dongen 2022

pagina 23

• De jaarlijkse neerslag neemt in klimaatscenario WH2050 met circa 50-100mm toe; • De meest kwetsbare locaties voor wateroverlast in de gemeente Dongen zijn; • Monseigneur Schaepmanlaan; • Oude Baan e.o.; • Capelse weg -Waspikseweg; • Hoge Kant e.o; • Gaarde e.o. Hier zijn de wegen verminderd begaanbaar/ onbegaanbaar of kan in zeer extreme gevallen het water tegen of in de panden komen te staan.

Figuur 12; Wat op straat bij een bui van 44 mm

1.4.1.2 Droogte • Het neerslagtekort stijgt van 120-180 mm naar 210-240 mm in 2050; • In het landelijk gebied ten oosten van ‘s Gravenmoer en ten oosten van de kern Dongen kan de landbouw en natuur hinder door verdroging ondervinden als gevolg van lage grondwaterstanden en zandige bodemsamenstelling; • Gemeente Dongen is weinig gevoelig voor bodemdaling omdat het overgrote deel uit zandgrond bestaat. Alleen rond en ten noorden van ’s Gravenmoer kan de venige ondergrond gaan inklinken wanneer het waterpeil niet voldoende op peil gehouden kan worden.

Water- en Rioleringsplan gemeente Dongen 2022

pagina 24

Figuur 13; stand grondwater

1.4.1.3 Hittestress • Van 3-6 tropische (>30° C) dagen nu naar 12-15 tropische dagen in 2050; • Hittestress door warme nachten neemt toe van dagen tot 2-3 weken per jaar in 2050; • In het gemeentelijke warmtebeeld is te zien dat bedrijventerreinen Tichelrijt 1 en 2 en De Wildert als hittegevoelig naar voren komen en enkele ‘hotspots’ in de kern Dongen; • De landelijke gebieden en landelijke kernen (’s Gravenmoer, Klein-Dongen) komen als relatief koel naar voren. • Dongen is als gevolg van de zandgrond relatief gevoelig voor droogte en hittestress.

Water- en Rioleringsplan gemeente Dongen 2022

pagina 25

Figuur 14; Infrarood warmtescan van gemeente Dongen in 2018

Verharding absorbeert overdag veel warmte en laat deze op momenten van koelte los. In warme periodes is dat veelal in de nacht. Het blijft dan veel langer warm. Maar ook onbebouwde akkers en droge zandgronden warmen snel op. 1.4.1.4 Overstroming • Er is een overstromingsrisico vanuit (hoofd)watersystemen binnen de gemeente Dongen berekend. Mogelijke gevolgen van zo’n (primaire) dijkdoorbraak zijn slachtoffers, economische schade en maatschappelijke ontwrichting; • De hoogste waterstanden worden berekend ten noorden van de kern ’s-Gravenmoer met waterstanden tot 5 meter boven maaiveld wanneer de primaire waterkeringen het zouden begeven. De kans dat dit optreedt is echter zeer gering en heeft een herhalingskans van 1 op 10.000 jaar (scenario buitengewone gebeurtenissen);

Water- en Rioleringsplan gemeente Dongen 2022

pagina 26

Figuur 15; Overstromingssituatie in een situatie dat primair water (zee en rivieren) vrij spel zou hebben.

1.4.1.5 Klimaatdialoog De onlangs gevoerde klimaatdialoog heeft twee doelen: het vergroten van ons bewustzijn over hoe kwetsbaar gemeente Dongen is voor klimaatextremen. En in de dialoog bespreken we of probleemlocaties uit de stresstest ook daadwerkelijk een probleem zijn en zo ja, hoe wij deze kwetsbaarheid met concrete maatregelen kunnen verkleinen. Wat we kunnen doen en welke maatregelen we belangrijk vinden om eerst op te pakken is verwoord in een klimaatagenda. Vervolgens hebben wij, die verder in dit document vertaald is in het Programma Water en Riolering. Via het participatie platform samen.dongen.nl kunnen inwoners informatie vinden over klimaatverandering en -adaptatie en vooral ook zelf aangeven wat bij hun in de straat of wijk kan worden verbeterd om beter bestand te zijn tegen een veranderend klimaat. De klimaatdialogen zijn ook gevoerd met het waterschap, scholen, woningcorporatie en zorginstellingen.

1.4.2 Uitkomsten van de klimaatdialoog 1.4.2.1 Wonen (inwoners) Uit de klimaatdialoog kwam naar voren dat inwoners betrekkelijk weinig wateroverlast ervaren. Alleen in een deel van de wijk de Biezen, Waspikse weg e.o. en Hoge Kant ervaren inwoners wateroverlast.

Water- en Rioleringsplan gemeente Dongen 2022

pagina 27

De gemeente ziet daarnaast vanuit de stresstesten echter wel een opgave op bovengenoemde locaties uit de stresstest zoals de omgeving van Oude Baan en Mgr. Scheapmanlaan. Aan de Noorderlaan hebben bewoners op momenten in het jaar last van zandverstuiving doordat onbebouwde landbouwgronden ten noorden hiervan verdrogen. Gemengde stelsels hebben een noodoverstort zodat bij veel regenval geen wateroverlast wordt veroorzaken. Inwoners vinden een noodoverstort en de vervuilende werking op de omgeving, zeker als deze zich bevindt op een plek in de bebouwde kom, niet meer van deze tijd.

Figuur 16; Startpagina Klimaatdialoog met bewoners op samen.dongen.nl

Over het algemeen kan uit de enquêtes gehaald worden dat inwoners de laatste jaren meer warmte ervaren en dat de buitenruimte hier best op aangepast mag worden door meer schaduwrijke plekken en dat een aantal inwoners al meer bewust worden van het feit ze zelf een grote invloed hebben op hun eigen klimaatbestendige woonomgeving. Bewoners zien ook kansen om zelf aan de slag te gaan in en rond de eigen woning. Denk aan infiltratie van regenwater op eigen perceel mogelijk maken door tegels te verwijderen, een regenton neer te zetten of een kleine waterberging in de tuin aan te leggen. Ook wordt er gesproken over het aanleggen van geveltuinen. Het liefst met ondersteuning van de gemeente door middels van tegels ophalen en / of beplantingstips of een kleine bijdrage.

Water- en Rioleringsplan gemeente Dongen 2022

pagina 28

Figuur 17; Eén van de uitkomsten van de enquête

1.4.2.2 Bedrijven Door de grote oppervlakken van verharding en bedrijfsbebouwing zijn (vooral de oudere) bedrijventerreinen gevoelig voor wateroverlast en hittestress. Bedrijven zien het belang van een koele omgeving in verband met de productiviteit en gezondheid van hun medewerkers en de kwaliteit van hun product. Het is echter nog niet duidelijk wie waarvoor verantwoordelijk is en er ontbreekt bij de bedrijven kennis op het gebied van een klimaatbestendige bedrijfsvoering. Bedrijven van De Wildert en Tichelrijt willen gezamenlijk met de gemeente aan de slag met klimaatadaptatie. 1.4.2.3 Onderwijs Warme schoollokalen kunnen een aanzienlijk effect hebben op de leerprestaties van kinderen. Ook voor de onderwijzers is werken boven de 25 graden een hele opgave. Vooral de oudere scholen in Dongen, die nog niet zijn gerenoveerd, zijn slecht geïsoleerd. Binnen onderwijs gaat het om bewustwording van weersextremen bij scholieren en leraren en het koel en houden en waterbestendig inrichten van schoolpleinen, de schoolgebouwen en de directe omgeving van scholen. Door scholieren op jonge leeftijd bekend te maken met dit thema ontstaan ambassadeurs die dit op hun beurt mee naar huis nemen.

Water- en Rioleringsplan gemeente Dongen 2022

pagina 29

1.4.2.4 Zorginstellingen Gelijk aan het onderwijs brengt hitte voor de zorginstellingen en hun cliënten de meeste problemen met zich mee voor hun cliënten. Echter voor mensen met een kwetsbare gezondheid kan hitte, of liever gezegd het gebrek aan afkoeling tot levensbedreigende situaties leiden. Verkoelen van de directe omgeving middels schaduwcreatie, meer groen en water is nodig. Ook is er in bouwkundig opzicht vaak nog verbeterpunten te vinden. 1.4.2.5 Landbouw en Natuur Natuur en landbouw zijn aan de orde gekomen in de regionale dialoog voor het landelijk gebied van o.a. gemeente Dongen. Uit de stresstest kwam naar voren dat het ten oosten gelegen gebied, erg gevoelig is voor verdroging vanwege het gebrek aan humusrijke bodem. De wat hogere gelegen zandgrond houdt geen water vast waardoor het er of te nat of te droog is, maar zelden optimaal. Vanwege de vrij late ingebruikname van de grond voor agrarische activiteiten 19e eeuw heeft er nauwelijks bodemopbouw kunnen plaatvinden. De laag (bouwvoor) die water kan vasthouden is hier vaak slechts 25 tot 30 centimeter. Dit gebied is aangemerkt als opgavegebied 5 voor de REKS en wordt de Jonge Ontginningen genoemd. Ten zuiden van Dongen ligt deelgebied 3, Dongesysteem. Dit gebied is ook grotendeels afhankelijk van regenwater.