Document · PDF

B14.18 Bijlage 18 onderbouwing Laborijnlocatie - vooronderzoek ontplofbare oorlogsresten.pdf

beeldvormende raad 12 maart 2026, gemeente DoetinchemBij agendapunt: 1: Wijzigingsbesluit omgevingsplan gemeente Doetinchem 2025-2G26.854 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 4

‘granaat’ ‘explosief’ en ‘munitie’; De site https://www. topotijdreis. nl/ is een website van het Kadaster waar oude en ,

•

recente kaarten van Nederland op te vinden zijn. Deze geven een goed beeld van de geografisch situatie ten tijde van de Tweede Wereldoorlog;

24P099 definitief rapport VO OO Terborgseweg Doetinchem versie 1. 0 d. d. 17 september 2024

•

Op basis van de digitale lijst op www. sglo. nl zijn de voor het onderzoeksgebied relevante crashes geraadpleegd. De Studiegroep Luchtoorlog (SGLO) heeft in de afgelopen decennia een lijst samengesteld van alle vliegtuigcrashes in Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog (1939-1945). In deze lijst zijn onder andere de datum de tijd de plaats van neerstorten het type toestel de gevechtseenheid en de reden van neerstorten weergegeven. Op 27 juni 2024 is het verliesregister geraadpleegd met de zoekterm ‘Doetinchem’; De site www. vergeltungswaffen. nl is een lijst van V. 1 en V. 2 inslagen in Nederland samengesteld op basis van de gegevens van Thierry van den Berg en Henk Koopman. De complete lijst is tussen 2010-2014 in delen gepubliceerd in het Bulletin van Studiegroep Luchtoorlog 1939-1945. De gegevens zijn vervolgens verwerkt in de overzichtslijst die vervolgens door middel van een geografisch informatiesysteem (GIS) ontsloten is. Op de site is een kaart beschikbaar waarop de inslagen zijn ingetekend en waarop per inslag meer informatie te vinden is over het type Vergeltungswaffe (V. 1 of V.2) de datum van inslag de locatie van inslag en eventuele bijzonderheden over de inslag. Op 27 juni 2024 is de site geraadpleegd; Op de site https://www. tracesofwar. nl/ is onder meer informatie te vinden over oorlogsmonumenten en graven verspreid over Nederland.

Op basis van deze gegevens kan is sommige gevallen meer informatie verkregen worden over de locatie van een vliegtuigcrash. Op 27 juni 2024 is de site geraadpleegd; De site https://map. project44. ca/ is een initiatief van de Canadian Research and Mapping Association om de inzet van Canadese troepen inzichtelijk te maken. De site bevat een kaart van Europa waarop Duitse en geallieerde eenheden zijn weergegeven en waarop de geallieerde opmars vanaf 6 juni 1944 te volgen is. Achterliggende gegevens zoals War Diaries en luchtfoto’s zijn ook beschikbaar op de site. Op 27 juni 2024 is de site geraadpleegd; Op de site https://www. spoorwegmuseum. nl/tweede-wereldoorlog/ kan de digitale collectie van het Spoorwegmuseum betreffende de Tweede Wereldoorlog geraadpleegd worden. In de collectie zijn onder andere foto’s van oorlogsschade (aan bijvoorbeeld het spoornet) te vinden. Op 27 juni 2024 is de site geraadpleegd; De site www. ahn. nl bevat het Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN) dat een digitale hoogtekaart is voor heel Nederland. Het bevat gedetailleerde en precieze hoogtegegevens met gemiddeld acht hoogtemetingen per vierkante meter. De hoogte wordt gemeten met laseraltimetrie: een techniek waarbij een vliegtuig of helikopter met een laserstraal het aardoppervlak aftast.

De meting van de looptijd van de laserreflectie en van de stand en positie van het vliegtuig geven samen een heel nauwkeurig resultaat. In juli en augustus 2024 werd de site geraadpleegd; Op de site www. dinoloket. nl kunnen verschillende ondergrondgegevens ingezien worden. Het DINOloket van TNO de Geologische Dienst Nederland bevat namelijk de gegevens van verschillende bodem- en grondonderzoeken door heel Nederland. Voor dit historisch vooronderzoek zijn de geologische booronderzoeken en geotechnische sondeeronderzoeken geraadpleegd voor de verticale afbakening van verdachte gebieden. In juli en augustus 2024 werd de site geraadpleegd. ,

•

2. 5

Archiefonderzoek in het buitenland

In een aantal buitenlandse archieven is informatie aanwezig die relevant kan zijn voor dit Vooronderzoek Conflictperiode OO. Bombs Away beschikt over een uitgebreide database met gegevens die in het verleden zijn gekopieerd/gefotografeerd in The National Archives United Kingdom (TNA UK) te Londen Bundesarchiv-Militärarchiv (BaMa) te Freiburg (Duitsland) Bundesarchiv (BArch) te Berlijn-Lichterfelde Library and Archives of Canada (LAC) te Ottawa en de National Archives and Record Administration II (NARA II te College Park te Maryland (VS)). In de volgende sub-paragrafen zal nader worden ingegaan op deze archieven. ,

24P099 definitief rapport VO OO Terborgseweg Doetinchem versie 1. 0 d. d. 17 september 2024

2. 5. 1

The National Archives UK (TNA UK) Londen In TNA UK is een groot aantal documenten van eenheden van de Britse strijdkrachten gearchiveerd die betrekking hebben op de gevechtshandelingen in de Tweede Wereldoorlog. Hier is gezocht naar informatie over de door de Royal Air Force (RAF) uitgevoerde luchtaanvallen in het onderzoeksgebied of de directe omgeving. Hierbij is de periode 10 mei 1940 – 5 mei 1945 bekeken en is onderzoek verricht naar relevante stukken van in ieder geval de volgende vier onderdelen van de RAF: • • • •

Bomber Command RAF; Coastal Command RAF; Fighter Command RAF/Air Defence Great Britain; 2nd Tactical Air Force (2nd TAF).

Indien noodzakelijk is ook gezocht in de stukken van de Fleet Air Arm de luchtcomponent van de Royal Navy. ,

Het onderzoek is gericht op het vaststellen van het aantal de hoofd- en subsoort gewichtsklasse en het type ontsteker(s) van de afwerpmunitie en raketten die tijdens luchtaanvallen zijn ingezet en op de inslaglocaties daarvan. ,

TNA UK geldt tevens als een aanvullende bron met betrekking tot onderzoek naar artilleriebeschietingen in de periode vanaf september 1944. Wanneer uit overige bronnen indicaties zijn gebleken dat het onderzoeksgebied in deze periode is getroffen door artilleriebeschietingen zijn de War Diaries van de relevante geallieerde eenheden geraadpleegd om detailinformatie aangaande deze beschietingen en beschietingen van andere eenheden te verzamelen. ,

In de onderstaande tabel zijn de geraadpleegde stukken met betrekking tot de luchtoorlog en grondoorlog weergegeven. Toeg. nr. AIR14

Titel Air Ministry: Bomber Command: Registered Files

AIR27

Air Ministry: Squadrons

AIR37

Allied Expeditionary Air Force and 2 nd Tactical Air Force

Inv. nr. 26642680

Jaar 1939-1945

Omschrijving Night Bomb Raid Sheets

33603368 1138/37 1138/38 1157/47 1157/48 1169/48 1169/49 1489/27 1489/28 1548/72 1548/72 1559/53 1559/54 1774/27 1774/28 1804/21 1804/22 1882/17 1882/18 715

1939-1945

Day Bomb Raid Sheets

Feb 1945 Feb 1945 Mar 1945 Mar 1945 Mar 1945 Mar 1945 Oct 1944 Oct 1944 Mar 1945 Mar 1945 Mar 1945 Mar 1945 Feb 1945 Feb 1945 Nov 1944 Nov 1944 Nov 1944 Nov 1944 Sep – Oct 1944

Squadron No. 184 Squadron No. 184 Squadron No. 193 Squadron No. 193 Squadron No. 197 Squadron No. 197 Squadron No. 247 Squadron No. 247 Squadron No. 263 Squadron No. 263 Squadron No. 266 Squadron No. 266 Squadron No. 401 Squadron No. 401 Squadron No. 411 Squadron No. 411 Squadron No. 442 Squadron No. 442 Daily Log

716

Nov – Dec 1944 Jan – Feb 1945

Daily Log

717

Daily Log

24P099 definitief rapport VO OO Terborgseweg Doetinchem versie 1. 0 d. d. 17 september 2024

Toeg. nr.

Titel

Inv. nr. 718

WO205

21st Army Group: Military Headquarters Papers , Second World

11001106

Jaar Mar – May 1945 September 1944 – April 1945

war

2. 5. 2

Omschrijving Daily Log Operation Overlord: daily situation maps and order of battlement statements for 21st Army Group in North West Europe.

National Archives and Record Administration II (NARA II) In NARA II te College Park Maryland (VS) is een groot aantal documenten van verschillende eenheden van de Amerikaanse strijdkrachten gearchiveerd waaronder o. a. Mission Reports van de United States Army Air Forces (USAAF) en After Action Reports van de grondstrijdkrachten. Wanneer er duidelijke indicaties zijn dat het onderzoeksgebied is getroffen door luchtaanvallen met afwerpmunitie uitgevoerd door de USAAF is onderzoek in NARA II verricht om het aantal de hoofd- en subsoort gewichtsklasse en het type ontsteker(s) van de afwerpmunitie die tijdens de luchtaanval is ingezet en op de inslaglocaties daarvan vast te stellen. Er zijn in de overige geraadpleegde bronnen geen indicaties aangetroffen dat het onderzoeksgebied is getroffen door Amerikaanse bombardementen of dat er in het onderzoeksgebied Amerikaanse grondtroepen hebben gevochten. Tevens zijn er geen aanwijzingen dat Amerikaanse vliegtuigen zijn neergestort in het onderzoeksgebied. Voor dit onderzoek zijn er daarom geen Mission Reports en gevechtsverslagen geraadpleegd. ,

2. 5. 3

Bundesarchiv-Militärarchiv (BaMa) Freiburg In het BaMa is de collectie Lageberichte van de Luftwaffenführungsstab Ic geraadpleegd die meldingen bevat over bomafworpen en neergekomen vliegtuigen op Nederlands grondgebied gedurende de Tweede Wereldoorlog. De stukken beslaan de jaren 1940 tot en met 1943 en 1945 met enkele grote leemten in kennis in de jaren 1942 1943 en 1945. Er zijn tevens geen stukken beschikbaar voor het jaar 1944. In de onderstaande tabel zijn de geraadpleegde stukken weergegeven. ,

Toeg. nr. RL 2

2. 5. 4

Inv. nr. Jaar II-205 t/m II-Mei 1940 269 november 1941 II/340 December 1940 II/1761 Januari februari 1942 II//1760 Februari 1942 II/954 Februari 1942 II/331 December 1942 II/844 September 1943 II/845 September oktober 1943 II/332 Oktober 1943 II/333 Oktober 1943 II/334 Oktober 1943 II/753 Maart - april 1945

Omschrijving Kriegstagebuch Führungsstab Luftwaffe , Anlagen. Bd. 10-77 Bd. 1 Bd. 2 Bd. 3 Bd. 4 Bd. 5 Bd. 6 Bd. 7 Bd. 8 Bd. 9 Bd. 10 Bd. 78

Bundesarchiv (BArch) Berlijn-Lichterfelde In het BArch zijn stukken geraadpleegd van het Reichssicherheitshauptamt en de Reichsschatzmeister der NSDAP betreffende luchtaanvallen en vliegtuigcrashes die hebben plaatsgevonden in onder andere Nederland. De stukken hebben betrekking op de periode augustus 1940-december 1944. In de onderstaande tabel zijn de geraadpleegde stukken weergegeven.

24P099 definitief rapport VO OO Terborgseweg Doetinchem versie 1. 0 d. d. 17 september 2024

Toeg.

Titel

Inv. nr.

Jaar

Omschrijving

Reichssicherheitshauptamt

3578

Mei december 1941 Mei december 1941 Januari september 1942 April - juli 1943 Augustus september 1940 Oktober december 1940 Januari maart 1941

Feindliche Luftangriffe – Lagemeldungen. Bd 1

nr.

R58

3579 3580 3581 NS1

Reichsschatzmeister der NSDAP

570 571 572 573

April - mei 1941

574

Juni 1941

575

Juli 1941

576

Augustus 1941

577

September 1941

578

Oktober 1941

579

November 1941

580

December 1941

581

Januari 1942

582

Februari 1942

583

Maart 1942

584

April 1942

274

April 1942 december 1943 Januari december 1944

585

2. 5. 5

Feindliche Luftangriffe – Lagemeldungen. Bd 2 Feindliche Luftangriffe – Lagemeldungen. Bd 3

Feindliche Luftangriffe – Lagemeldungen. Bd 4 Meldungen der Gauleitungen über Bombenabwürfe und Fliegerschäden Bd. 1 Meldungen der Gauleitungen über Bombenabwürfe und Fliegerschäden Bd. 2 Meldungen der Gauleitungen über Bombenabwürfe und Fliegerschäden Bd. 3 Meldungen der Gauleitungen über Bombenabwürfe und Fliegerschäden Bd. 4 Meldungen der Gauleitungen über Bombenabwürfe und Fliegerschäden Bd. 5 Meldungen der Gauleitungen über Bombenabwürfe und Fliegerschäden Bd. 6 Meldungen der Gauleitungen über Bombenabwürfe und Fliegerschäden Bd. 7 Meldungen der Gauleitungen über Bombenabwürfe und Fliegerschäden Bd. 8 Meldungen der Gauleitungen über Bombenabwürfe und Fliegerschäden Bd. 9 Meldungen der Gauleitungen über Bombenabwürfe und Fliegerschäden Bd. 10 Meldungen der Gauleitungen über Bombenabwürfe und Fliegerschäden Bd. 11 Meldungen der Gauleitungen über Bombenabwürfe und Fliegerschäden Bd. 12 Meldungen der Gauleitungen über Bombenabwürfe und Fliegerschäden Bd. 13 Meldungen der Gauleitungen über Bombenabwürfe und Fliegerschäden Bd. 14 Meldungen der Gauleitungen über Bombenabwürfe und Fliegerschäden Bd. 15 Meldungen der Gauleitungen über Bombenabwürfe und Fliegerschäden Bd. 16 Meldungen der Gauleitungen über Bombenabwürfe und Fliegerschäden Bd. 17

Imperial War Museum (IWM) Londen Het IWM beschikt over documentatie afbeeldingen en films over de Tweede Wereldoorlog in Nederland De collectie is geraadpleegd via de site ,

24P099 definitief rapport VO OO Terborgseweg Doetinchem versie 1. 0 d. d. 17 september 2024

https://www. iwm. org. uk/. Er is gezocht op 27 juni 2024 op de zoektermen ‘Doetinchem’ en ‘Terborgseweg’. Dit leverde geen relevante resultaten op. 2. 5. 6

2. 6

Library and Archives of Canada (LAC) Ottawa In het LAC zijn de documenten van de Canadese strijdkrachten gearchiveerd. Er zijn in de overige geraadpleegde bronnen geen indicaties aangetroffen dat in het onderzoeksgebied Canadese troepen hebben gevochten tijdens de bevrijding. Er zijn derhalve geen stukken uit het LAC geraadpleegd.

Kaartmateriaal De Library and Archives of Canada (LAC) Ottawa de Laurier Military History Archive (LMH) Waterloo en het Kadaster (KAD) Zwolle beschikken over een grote collectie (historisch) kaartmateriaal. Zo bezit het LAC een groot aantal Defence Overprints die gezamenlijk het gros van het Nederlandse grondgebied dekken. Ook bevatten de collecties geallieerde stafkaarten en historische topografische kaarten. In de volgende tabel zijn de uit het LAC LMH en het Kadaster geraadpleegde kaarten weergegeven: ,

Collectie LAC KAD

2. 7

Kaartnaam Doetinchem Defence Overprint 18 dec 1944 Gemeentenkaart van 1930

Datum 18 december 1944 1930

Luchtfoto-onderzoek

Een essentieel onderdeel van het Vooronderzoek Conflictperiode OO is de analyse van met door geallieerde luchtfoto’s. Tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn name luchtstrijdkrachten veel luchtfoto’s genomen van onder andere bezet Nederland. Aan het begin van de Tweede Wereldoorlog stond de (geallieerde) luchtfotografie nog in de kinderschoenen maar tegen het einde was het uitgegroeid tot een belangrijk onderdeel van de oorlogsvoering. Luchtfoto’s werden niet alleen gebruikt om schade van een bombardement (damage assessment) vast te stellen maar ook werden hele militaire campagnes op basis van luchtfoto’s gepland. ,

Na de Tweede Wereldoorlog is een flink aantal (geallieerde) luchtfoto’s vernietigd maar het merendeel is overgedragen aan archieven en andere publieke instellingen. In Nederland zijn er twee organisaties die beschikken over een collectie geallieerde luchtfoto’s namelijk Wageningen UR (WAG) te Wageningen en het Kadaster (KAD) te Zwolle. Tevens bezit het Spoorwegmuseum te Utrecht enige relevante luchtfoto’s. In het buitenland beheren National Collection of Aerial Photography (NCAP) te Edinburgh The National Archives and Records Administration (NARA) te College Park Maryland (VS) en het Laurier Military History (LMH) Archive te Canada de belangrijkste luchtfotocollecties van de Tweede Wereldoorlog. Voor dit onderzoek zijn luchtfoto’s uit deze collecties geraadpleegd en zijn relevante luchtfoto’s (op basis van kwaliteit schaal en beschikbaarheid van datum) besteld. Voor meer informatie over deze luchtfoto’s wordt verwezen naar paragraaf 3. 8. ,

24P099 definitief rapport VO OO Terborgseweg Doetinchem versie 1. 0 d. d. 17 september 2024

Spoorwegmuseum te Utrecht enige relevante luchtfoto’s. In het buitenland beheren National Collection of Aerial Photography (NCAP) te Edinburgh The National Archives and Records Administration (NARA) te College Park Maryland (VS) en het Laurier Military History (LMH) Archive te Canada de belangrijkste luchtfotocollecties van de Tweede Wereldoorlog. ,

24P099 definitief rapport VO OO Terborgseweg Doetinchem versie 1. 0 d. d. 17 september 2024

RESULTATEN INVENTARISATIE

3. 1

Inleiding Dit hoofdstuk bevat de resultaten van de inventarisatie en raadpleging van de bronnen zoals die in het vorige hoofdstuk zijn beschreven. Op basis van de verzamelde gegevens is een chronologisch overzicht opgesteld van het verloop van de Tweede Wereldoorlog in en nabij het onderzoeksgebied. Bronverwijzingen en eventuele bijzonderheden zijn toegelicht in de voetnoten. Voor de vertaling naar een locatie in de huidige topografie zijn locatieverwijzingen uit bronnen ongewijzigd overgenomen in de gebeurtenissenlijst. GIS maakt de eventuele vertaling naar de huidige benaming en tekent de betreffende verwijzing in de kaart. Onduidelijke of onbetrouwbare locatieverwijzingen zijn gemeld in de gebeurtenissenlijst maar niet in de kaart ingetekend. Oorlogshandelingen waarvan geen precieze locaties bekend zijn (bijvoorbeeld wel een straatnaam maar geen huisnummer) zijn ingetekend als lijn of als vlak afhankelijk van wat er van deze handeling bekend is. ,

Indicaties met RAP-nummer en weergegeven op kaart Elke relevante gebeurtenis heeft een uniek nummer een zogenaamd ‘RAP-nummer’ dat als volgt is opgebouwd: ,

• • •

De aanduiding “RAP”; Een getal met zes cijfers: datum van de gebeurtenis (jj/mm/dd); Een letter: volgletter om verschillende gebeurtenissen op dezelfde datum te scheiden.

Dit RAP-nummer heeft als doel om de in de literatuur en archieven gevonden indicaties te kunnen herleiden naar de kaarten en andersom. Het RAP-nummer is om die reden ook weergegeven in het (digitale) kaartmateriaal. Mijnenvelden en MORA's/UO’s De MORA’s UO's en de mijnenvelden en op landmijnen verdachte gebieden krijgen geen RAPnummer omdat deze indicaties in het EOD-archief al een eigen uniek nummer bezitten. De mijnenvelden zijn eveneens genummerd op basis van een eigen uniek nummer van de toenmalige MMOD. Het eerste gedeelte van het nummer correspondeert met het nummer van de stafkaart waarop het mijnenveld of het op landmijnen verdacht gebied is ingetekend het tweede gedeelte betreft de aanduiding van het mijnenveld op de kaart. De letter G (German) of A (Allied) geeft aan of het een Duits of geallieerd mijnenveld/verdacht gebied betrof. MORA’s/UO’s hebben een eigen nummer dat is vastgesteld door de EOD bestaande uit acht cijfers: de eerste vier zijn het jaar en de andere vier een volgnummer. ,

Coördinaten van het Modified British System

Bij het intekenen van de indicaties van oorlogshandelingen aan de hand van informatie afkomstig uit The National Archives (TNA UK) in de inventarisatiekaart is gebruik gemaakt van de coördinaten zoals deze werden vermeld in de geraadpleegde interpretation reports en de daily logs (dagboeken) van verschillende eenheden van de Britse strijdkrachten. Bombs Away raadpleegt voor het onderzoek minimaal de stukken van de 2nd TAF en Fighter Command. ,

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd gebruikt gemaakt van het ‘Modified British System’ (MBS) voor het nauwkeurig lokaliseren van doelen in Europa door zowel Britse als Amerikaanse troepen. West-Europa werd verdeeld in een aantal vlakken waarbij Nederland werd ingedeeld in het gebied genaamd de ‘Nord de Guerre zone’. Binnen deze zone zijn de gebieden verdeeld aan de hand van vlakken van 500 vierkante kilometer die de benaming krijgen van een letter. Deze vlakken zijn vervolgens opnieuw onderverdeeld in vlakken van 100 ,

24P099 definitief rapport VO OO Terborgseweg Doetinchem versie 1. 0 d. d. 17 september 2024

vierkante kilometer die tevens een letter hebben. Binnen deze vakken zijn er afsluitend een as (west-oost) en y-as (noord-zuid) die benoemd worden aan de hand van getallen. 2 ,

De coördinaten van de relevante kaartvierkanten zien er dan als volgt uit: rA.0074 , rA.0174 , rA. 0073 en rA. 0173. De eerste (kleine) letter slaat op het vlak van 500 vierkante kilometer de tweede (grote) letter slaat op het vlak van 100 vierkante kilometer en de vier cijfers zijn af te lezen aan de x-as en y-as. Dit punt ligt vervolgens in de onderste linkerhoek van een vlak van 1 vierkante kilometer. Dit vlak kan gezien worden als het doel van een operatie. In het geval dat een coördinaat zes cijfers heeft is er binnen het vak van 1 vierkante kilometer een vak van 100 bij 100 meter aangeduid. In het geval dat een coördinaat acht cijfers heeft is er binnen het vak van 1 vierkante kilometer een vak van 10 bij 10 meter aangeduid. ,

Afbeelding 3: De ligging van het onderzoeksgebied binnen het ‘Nord de Guerre zone’-grid.

Indicaties zonder RAP-nummer en niet weergegeven op kaart Indien een in de geraadpleegde bronnen aangetroffen indicatie van een oorlogshandeling niet kan worden ingetekend is dit eveneens in de tekst aangegeven. In het onderstaande overzicht staan de redenen weergegeven voor het niet intekenen van indicaties van oorlogshandelingen: ,

• • • •

[Locatie onbekend]. Op basis van de geraadpleegde bronnen kan de locatie van de oorlogshandeling niet worden vastgesteld; [Buiten onderzoeksgebied]. Op basis van de geraadpleegde bronnen is vastgesteld dat de oorlogshandeling buiten de contouren van het onderzoeksgebied heeft plaatsgevonden; [Historische context]. De indicatie betreft een uitleg van de historische context zoals troepenverplaatsingen of de bezettings- en bevrijdingsdatum van een gemeente; [Niet OO gerelateerd]. Oorlogshandeling waarbij geen OO zijn ingezet. ,

2 https://www. echodelta. net/mbs geeft tekst en uitleg en beschikt over een coördinaten vertaler.

24P099 definitief rapport VO OO Terborgseweg Doetinchem versie 1. 0 d. d. 17 september 2024

3. 2

Vooroorlogse situatie onderzoeksgebied In de geraadpleegde bronnen wordt de locatie van oorlogshandelingen omschreven aan de hand van lokale objecten en het landschap. In de onderstaande afbeelding is het onderzoeksgebied weergegeven op een (vooroorlogse) stafkaart om de geografische en topografische ligging te kunnen vaststellen. Het onderzoeksgebied ligt net achter het station in een overwegend landelijk gebied plaatselijk genaamd De Zwaan-Kattenland. ,

Afbeelding 4: Onderzoeksgebied weergegeven op een stafkaart uit 1930. Bron: topotijdreis. nl

3. 3

Mobilisatieperiode In de periode april 1939 – april 1940 werden de Nederlandse strijdkrachten in verschillende fasen gemobiliseerd. Aanleiding was de dreigende oorlog in Europa. In deze periode werden de verschillende onderdelen van de Nederlandse krijgsmacht onder de wapenen geroepen en werd een begin gemaakt met het aanleggen van verdedigingslinies voorbereidingswerkzaamheden ten behoeve van inundaties mijnenvelden versperringen etc. ,

Voor deze periode zijn er in de geraadpleegde bronnen geen relevante gegevens gevonden die betrekking hebben op het onderzoeksgebied in relatie tot OO. 3. 4

Meidagen 1940 In de vroege ochtend van 10 mei 1940 vielen Duitse grondeenheden vanuit het grensgebied Nederland binnen terwijl Duitse parachutisteneenheden in West-Nederland landden. Bij Kornwerderzand en bij de Grebbelinie werden de Duitse grondstrijdkrachten staande gehouden en in het westen van Nederland vochten Nederlandse eenheden tegen de Duitse parachutisten. Na het bombardement op Rotterdam door Duitse luchtmachteenheden besloot het Nederlandse opperbevel te capituleren. Alleen in Zeeland werd nog doorgevochten door Nederlandse en Franse eenheden. ,

10 mei 1940

24P099 definitief rapport VO OO Terborgseweg Doetinchem versie 1. 0 d. d. 17 september 2024

De bruggen in de gemeente Doetinchem werden om 04. 00 uur ’s ochtends. Een uur later verschenen de eerste Duitse troepen in Doetinchem. 3 [Historische context] 3. 5

Duitse bezettingsjaren Direct na de Duitse inval werd Nederland met enige regelmaat getroffen door (kleinschalige) geallieerde bombardementen. Deze bombardementen waren met name gericht op havens infrastructuur industriegebieden en vliegvelden. Vanaf 1943 – de geallieerde luchtmachten werden steeds sterker – vonden steeds meer grotere en zwaardere bombardementen plaats op vliegvelden havens en industriegebieden in Nederland. Later werden veel bomaanvallen door jachtbommenwerpers uitgevoerd onder andere door de Britse 2nd TAF om de logistieke aanvoerlijnen van de Duitse bezetter te onderbreken. Voorts werd in opdracht van de Duitse bezetter in 1942 begonnen met de bouw van de Atlantikwall in het Nederlandse kustgebied.

13/14 augustus 1940 Er waren om 03. 00 uur drie brisantbommen en meerdere brandbommen neergekomen in een weiland Doetinchem. Er waren hierbij minstens drie blindgangers aanwezig. Er werd verder geen schade gemeld. 4 [Locatie onbekend] Noot: In de nacht van 13 op 14 augustus 1940 voerden Wellington bommenwerpers aanvallen uit op Grevenbroich Lünen Frankfurt Hamm Soest Keulen Essen en Schwerte. Ingezette typen bommen waren: 4 lb. brandbommen 250 lb. en 500 lb. brisantbommen. Diezelfde nacht? voerden Hampden bommenwerpers met dezelfde typen bommen aanvallen uit op Dessau Bernburg Hannover en Dollbergen. 5 ,

12/13 november 1940 Om 04. 00 uur waren er in de gemeente Doetinchem vier brisantbommen neergekomen op akkerland waarvan drie direct explodeerden en een bom om 09. 45 uur explodeerde. Er werd geen schade gemeld. 6 [Locatie onbekend] Noot: In de nacht van 12 op 13 november 1940 werden er door Britse Hampden bommenwerpers aanvallen uitgevoerd op Wanne Eickel Dortmund Rheine Keulen en Geldern. Ingezette typen bommen waren: 4 lb. brandbommen 40 lb. 250 lb. en 500 lb. brisantbommen. 7 ,

, ,

18 augustus 1941 Er was in Doetinchem een brisantbom neergekomen in open veld. 8 [Locatie onbekend] Noot: In de nacht van 17 op 18 augustus 1941 werden Duisburg en Bremen aangevallen door Britse Wellington Stirling Halifax Hampden en Manchester bommenwerpers. Ingezette typen bommen waren: 4 lb. brandbommen 250 lb. 500 lb. en 1. 000 lb. brisantbommen. 9 ,

28/29 augustus 1941

Er was om 02. 30 uur een brisantbom afgeworpen in Doetinchem. Er ontstond geringe schade aan een gebouw. 10 [Locatie onbekend] Noot: In de nacht van 28 op 29 augustus 1941 werd Duisburg aangevallen door Britse Wellington Stirling Halifax Hampden en Manchester bommenwerpers. Ingezette typen bommen waren: 4 lb. brandbommen 250 lb. 500 lb. en 1. 000 lb. brisantbommen. 11 ,

7 september 1941 Er waren twintig brandbommen neergekomen in Doetinchem. Er werd geen schade gemeld. 12 [Locatie onbekend] Noot: In de nacht van 6 op 7 september 1941 werd Hüls Chemische Werke in het Ruhrgebied aangevallen door Britse Wellington Whitley en Hampden bommenwerpers. ,

3 NIMH , toeg. nr. 420 , inv. nr. 4. 4 NA , toeg. nr. 2.13.210 , inv. nr. 23; BArch 5 TNA UK AIR14/2666. 6 NIOD , toeg. nr. 077 , inv. nr. 1328. 7 TNA UK AIR14/2669. 8 BArch R58/3578.

NS1/570.

9 TNA UK AIR14/2673. 10 BArch R58/3578; BArch NS1/576. 11 TNA UK AIR14/2673. 12 BArch R58/3578.

24P099 definitief rapport VO OO Terborgseweg Doetinchem versie 1. 0 d. d. 17 september 2024

Ingezette typen bommen brisantbommen. 13

waren:

lb. brandbommen

250

lb.

500

lb. en

1. 000

lb.

16/17 oktober 1941

Er was om 03. 30 uur in Doetinchem nabij een zoeklicht een brisantbom neergekomen in open veld. Er werd geen schade gemeld. 14 [Locatie onbekend] Noot: In de nacht van 16 op 17 oktober 1941 vielen Wellington Hampden en Whitley bommenwerpers Duisburg en Bocholt aan. Ingezette typen bommen waren: 4 lb. en 50 lb. brandbommen 250 lb. 500 lb. en 1000 lb. brisantbommen. 15 ,

7 november 1941 Om 20. 40 uur was er in Doetinchem een brisantbom op een boerderij neergekomen. Er ontstond hier veel schade. 16 [Locatie onbekend] Noot: In de nacht van 7 op 8 november 1941 vielen Britse Wellington Stirling Whitley Halifax Hampden en Manchester bommenwerpers Berlijn Keulen Mannheim en Essen aan. Ingezette typen bommen waren: 4 lb. en 50 lb. brandbommen 250 lb. 500 lb. en 1. 000 lb. brisantbommen. 17 ,

13 mei 1943 In diverse gemeenten waaronder de gemeente Doetinchem waren twee brisantbommen 252 brandbommen en 92 fosforrubberbrandbommen neergekomen. 18 [Locatie onbekend] Noot: In de nacht van 12 op 13 mei 1943 werden er ruim 500 Britse Lancaster Wellington Stirling Halifax en Mosquito bommenwerpers een bombardement uitgevoerd op Duisburg. Ingezette typen bommen waren: 4 lb. en 30 lb. brandbommen en 500 lb. 1. 000 lb. en 4. 000 lb. brisantbommen. 19 ,

3. 6

Bevrijdingsjaar 1944-1945 Het bevrijdingsjaar voor Nederland startte vanaf september 1944. Amerikaanse grondtroepen staken vanuit België de Nederlands grens over in Zuid-Limburg. Halverwege september 1944 vond Operation Market Garden plaats. Dit ambitieuze plan van de geallieerde bevelhebber Montgomery moest ervoor zorgen dat de bruggen tussen Eindhoven en Arnhem door luchtlandingstroepen bezet zouden worden om vervolgens door geallieerde grondtroepen te worden ontzet waarna kon worden begonnen met de verovering van het Ruhrgebied. Ook staken de geallieerde eenheden de Nederlandse grens in Zeeuws-Vlaanderen over. Operation Market Garden mislukte waardoor Noord-Brabant Zeeland Limburg en Gelderland frontgebied werden. Maanden van (grond)gevechten volgden in combinatie met artilleriebeschietingen en bombardementen. In maart 1945 startte de bevrijding van de rest van Nederland waarbij de frontlinie in mei 1945 stil kwam te liggen. Het nog bezette deel van Nederland binnen de zogenaamde Festung Holland werd bevrijd van de Duitse strijdkrachten in Nederland op 5 mei 1945 (de algehele capitulatie). ,

13 oktober 1944 Acht Britse Typhoon jachtbommenwerpers van 247 Squadron voerden tussen 07. 05 uur en 08. 15 uur een gewapende verkenningsmissie uit tussen Arnhem-Emmerich-Xanten-Geldern. In kaartvierkant rA. 0275 werden 100 spoorwagons aangevallen waarna er twee grote explosies ontstonden en een spoorlijnopslagplaats beschadigd raakte. Daarnaast werd een rijnaak bij Wesel tot zinken gebracht. Ook werd een gepantserde auto vernietigd. In totaal werden er 63 raketten ingezet. Vermoedelijk was een van de raketten bij een van de Typhoons blijven hangen. 20 [Circa 12, km buiten onderzoeksgebied] 13 TNA UK AIR14/2673. 14 BArch R58/3578; BArch NS1/578. 15 TNA UK AIR14/2673. 16 BArch NS1/579. 17 TNA UK AIR14/2673. 18 BArch R58/3581. 19 TNA UK AIR14/2676. 20 TNA

UK AIR37/715; TNA UK AIR27/1489/27; TNA UK AIR27/1489/28. 24P099 definitief rapport VO OO Terborgseweg Doetinchem versie 1. 0 d. d. 17 september 2024

4 november 1944 Vier Britse Spitfire jachtbommenwerpers van 411 Squadron bombardeerden tussen 16. 35 uur en 17. 15 uur de brug namelijk de brug over de Oude IJssel in kaartvierkant rA. 0174 met 4 x 500 lb. en 8 x 250 lb. brisantbommen. [RAP_441104A] Alle bommen kwamen terecht in het doelgebied. Een voltreffer werd in kaartvierkant rA. 0076 waargenomen. 21 [Circa 22, km buiten onderzoeksgebied] ,

6 november 1944 Tussen 13. 20 uur en 14. 20 uur werd er door vier Britse Spitfire jachtbommenwerpers van 411 Squadron een duikbombardement uitgevoerd bij de brug in kaartvierkant rA. 0075. [Circa 12, km buiten onderzoeksgebied] 4 x 500 lb. brisantbommen en 8 x 250 lb. brisantbommen werden afgeworpen bij de spoorlijn in kaartvierkant qE. 9574. [Circa 6 km buiten onderzoeksgebied] De spoorlijn werd met twee voltreffers onderbroken terwijl de rest van de bommen in het doelgebied viel. 22 ,

10 november 1944 Drie Britse Spitfire jachtbommenwerpers van 442 Squadron bombardeerden de brug in kaartvierkant rA. 005744 met 3 x 500 lb. en 6 x 250 lb. met 0. 025 vertraging. [Circa 600 meter buiten onderzoeksgebied] Drie bommen kwamen terecht in het doelgebied maar de brug werd niet geraakt. Slechts een 500 lb. en twee 250 lb. brisantbommen explodeerden de overige bommen explodeerden niet. 23 ,

19/20 november 1944 Veertien

Mosquito

jachtbommenwerpers

van

140

Wing

voerden

aanvallen

uit tussen

Rotterdam-Hilversum-Deventer-Düsseldorf-Heinsburg-Roermond en Zaltbommel. De veertien toestellen vielen aan met 17 x 500 lb. brisantbommen en boordwapens. In rA. 0075 werden (zoek)lichten aangevallen met boordwapens. 24 [Circa 1. 2 km buiten onderzoeksgebied] 18 december 1944

21 TNA 22 TNA 23 TNA 24 TNA

UK UK UK UK

AIR37/716; TNA UK AIR27/1804/21; TNA UK AIR27/1804/22. AIR37/716; TNA UK AIR27/1804/21; TNA UK AIR27/1804/22. AIR37/716; TNA UK AIR27/1882/17; TNA UK AIR27/1882/18. AIR37/716. 24P099 definitief rapport VO OO Terborgseweg Doetinchem versie 1. 0 d. d. 17 september 2024

Afbeelding 5: Onderzoeksgebied weergegeven op een Defence Overprint van 18 december 1944. In het onderzoeksgebied bevindt zich een fabriek. Bron: LAC.

23 januari 1945 Geallieerde vliegtuigen schoten om 15. 30 uur meerdere malen boven Doetinchem. Er waren kogels neergekomen op het emplacement van de NS [RAP_450123A] de Beccon fabriek [Circa 800 meter buiten onderzoeksgebied] en de opslagplaats van hout van de firma Agterhof. [Circa 1. 1 km buiten onderzoeksgebied] Ook werd een stuk uit het dak geschoten van het pand op de hoek Terborgseweg-Spoorstraat. 25 [RAP_450123B] ,

5 februari 1945 Er waren bommen neergekomen bij het station. De schade was gering en er vielen geen gewonden. 26 [RAP_450205A] Noot: De 2nd Tactical Air Force voerde geen aanvallen uit wegens slechte weersomstandigheden mogelijk werd de aanval op een andere datum uitgevoerd. 27 Noot: Volgens het standaardwerk van Hammel Amerikaanse over bombardementen in de Tweede Wereldoorlog hadden meer dan 1. 300 Amerikaanse bommenwerpers de Duitse olie-industrie tot doelwit maar moesten wegens het weer secundaire doelwitten aanvallen in dorpen en steden aanvallen. Er worden echter geen specifieke doelwitten genoemd in Nederland. 28 ,

6 februari 1945 Vier Britse Typhoon jachtbommenwerpers van 184 Squadron vielen de spoorlijn in kaartvierkant rA. 0375 aan met zeventien raketten tussen 15. 00 uur en 16. 05 uur. Een Typhoon keerde vroegtijdig terug wegens problemen. Verder is onduidelijk waarom er slechts zeventien raketten en niet 24 raketten werden afgevuurd op het doelwit. 29 [Circa 2 km buiten onderzoeksgebied]

25 Volker , Doetinchem in oorlogstijd , 223. 26 Volker , Doetinchem in oorlogstijd , 223. 27 Zwanenburg , En nooit het stil , deel

28 Hammel , Air War 29 TNA

was

II , 538.

Europe 444. ,

UK AIR37/716; TNA UK AIR27/1138/37; TNA UK AIR27/1138/38. 24P099 definitief rapport VO OO Terborgseweg Doetinchem versie 1. 0 d. d. 17 september 2024

8 februari 1945 Er vielen ’s ochtends Enkele

minuten

het café ’t Vijfje.

bommen

het

Houtbedrijf

aan

Terborgseweg.

[RAP.__450208A]

later vielen er ook bommen in de omgeving van de Rekhemseweg [Circa 1 km buiten onderzoeksgebied] Het politierapport meldt:

even

daar ongeveer zestig bomtrechters aanwezig. Aan de achterzijde van die panden tot een blok van 5 zijn drie trechters. De schade aan deze twee huizen is dan ook

0.156B

[Locatie

schoonzoon

Hartjes.’

machinist

bij

bombardement

gewond.

In totaal

GTM, niet

onbekend]

zijn

woonden

vrouw

overleefden. moet

Aangenomen

werd

ernstig.

Het

door

0.156B

familie

Kappert

Het

diens

Hartjes, zijn Kappert-Bleumink, het tweejarige zoontje van de familie Hartjes werd ernstig dat het vliegveld van Groenendaal het doel van deze

Maria

worden

bewoond

behorende

—

pandje

voorbij

‘In totaal zijn

zes

mensen

schoonmoeder

waarvan

J.W.

Aleida

aanval

was, maar daar bleef de schade beperkt. Noot: De hoeveelheid kraters komt ongeveer met een raketaanval overeen van een groep van acht Typhoon jachtbommenwerpers.

Doorgaans

vuurde

afgevuurde

raketten door acht

Typhoon acht raketten af waardoor in veel gevallen het aantal Typhoons op 64 uitkomt. Uit de Britse gegevens blijkt dat tussen 184 08.25 uur acht Britse Typhoons van Squadron een aanval uitvoerden op een ten oosten Emmerich telefooncentrale van bij Terborg. Het doelwit werd gelokaliseerd en de raketten in het doelgebied terechtkwamen. Het dak van het 75% van aangevallen waarbij werd huis ten oosten werd en en een eveneens gebouw geraakt vernietigd geraakt en bleef brandend achter.

een

Sommige

raketten raakten ook een fabriek ten

westen van het doelwit. Hoewel

het doelwit qua locatie niet overeenkomt met Doetinchem, is er bij de piloten mogelijk verwarring ontstaan over welk doelwit werd aangevallen en werden er mogelijk door dit Squadron raketten

afgevuurd bij de Terborgseweg

Rekhemseweg.°! [Context bij bovenstaande melding]

24 februari 1945 Twaalf Britse Spitfire jachtbommenwerpers van 401 Squadron beschoten tussen 13.29 uur 18.24 uur gemotoriseerde voertuigen tussen rA.1260 en rA.0075.% [Locatie onbekend] 19 maart

1945

Britse

vliegtuigen cirkelden boven de stad en het afweergeschut ging als een wilde te keer. Plots vielen bommen, vele bommen op verschillende punten. Al spoedig bleek, waar ze waren terecht gekomen. Enige vielen in het Vijverberg-kwartier en veroorzaakten slechts materiële schade, [Circa 450 meter buiten onderzoeksgebied] enige waren neergekomen in de Waterstraat. [Circa 1 km buiten onderzoeksgebied] Daar waren de gevolgen ernstig. Het bankgebouw van de fam. Overling en de woning van de fam. Diepenbrok hadden voltreffers gekregen. [Locatie onbekend] Tal van personen vielen hier ten offer aan het oorlogsgeweld. Het echtpaar Diepenbroek werd met drie hunner kinderen op slag gedood. Aan de overzijde bleek | (geanonimiseerd) Overling ernstig gewond. Hij werd uit zijn benarde positie bevrijd, terwijl later zijn zoontje, een dientstmeisje, Betsy Kok genaamd, twee militairen en twee heren die hier waren binnen gevlucht, levenloos onder het puin vandaan zijn gehaald. [Locatie onbekend] Ook de Nemaho, tot voor enkele dagen bij Duitse militairen in gebruik, werd volkomen verwoest.%3 [Circa 1,1 km buiten onderzoeksgebied] Britse gegevens Dertig Britse Typhoon

jachtbommenwerpers

266

Squadron voerden qE.99307567. [Circa 2,2 km en

aanval

een

van

uit

193 een

Squadron, Duits

197

Squadron,

reparatiedepot

263 in

Squadron

kaartvierkant

buiten onderzoeksgebied] Bij de aanval werden 20 x 1.000 Ib, 500 Ib. en 64 raketten ingezet. Twee voltreffers waren zichtbaar bij het noordelijke gebouw, vier voltreffers en 32 rakettreffers bij de oostelijke gebouwen. Verder waren er acht rakettreffers

zichtbaar

bij het westelijke gebouw.

Het centrale

gebouw

stortte

in en

Volker, Doetinchem in oorlogstijd, 223; Nederkoorn, Er op of er onder. Hoe de Achterhoek

TNA TNA

32 33

UK AIR37/716; TNA UK AlR27/1138/37; TNA UK AlR27/1138/38. UK AIR37/717; TNA UK AIR27/1774/27; TNA UK AIR27/1774/28. Nederkoorn, Er op of er onder. Hoe de Achterhoek en Liemers de Duitse 2.

24P099

definitief rapport VO

Terborgseweg

Doetinchem

stond

Liemers

bezetting, 455; Volker,

versie

1.0 d.d. 17

in brand.

Verder

de Duitse

bezetting,

Doetinchem in

oorlogstijd,

september

2024

werd er ook FLAK-positie in kaartvierkant rA. 0275. [Circa 12, km buiten onderzoeksgebied] De resultaten van dit bombardement werden niet geobserveerd. 34 266 Squadron Negen Typhoons van dit Squadron vielen het doelwit aan met een onbekend aantal bommen (maximaal 18 vliegtuigbommen). 35 [Circa 22, km buiten onderzoeksgebied] 263 Squadron Acht Typhoons van 263 Squadron voerden een aanval uit met raketten op het oostelijke deel van de fabriek. Minstens vier voltreffers waren zichtbaar in het doelgebied. 36 [Circa 22, km buiten onderzoeksgebied] 197 Squadron Zeven Typhoons van 197 Squadron namen deel aan het bombardement op de fabriek bij Doetinchem. Een toestel keerde vroegtijdig terug wegens motorproblemen. Vier toestellen van dit Squadron voerden een duikbombardement uit op het doelwit. Verder werden er door vier toestellen ook bommen afgeworpen op de FLAK-positie in kaartvierkant rA. 0275. 37 [Circa 12, km buiten onderzoeksgebied] 193 Squadron Acht Typhoon jachtbommenwerpers van 193 Squadron voerden een duikbombardement uit bij het Duitse reparatiedepot in Doetinchem met 14 x 1. 000 lb. brisantbommen en 2 x 500 lb. brandbommen. Het doelwit werd geraakt maar de resultaten konden slecht worden waargenomen omdat er brokstukken door de lucht vlogen en er veel rookontwikkeling was. Een toestel keerde eerder terug wegens motorproblemen.

38 [Circa 22, km buiten onderzoeksgebied] 21 maart 1945 Het is druk in de lucht: een aangeschoten bommenwerper liet ’s morgens reeds enige bommen vallen op het emplacement van de GTM. [Locatie onbekend] Het toestel zelf stortte even later in de Dorpstraat te Laag-Keppel neer en vernielde daar een blok van drie woningen. [Circa 7 km buiten onderzoeksgebied] Het loopt tegen vijf uur in den middag; drommen 4-motorige bommenwerpers trekken over en steeds maar weer komen nieuwe zwermen aanzetten. Even later vallen er boven Doetinchem bommen. De grote ramp van Doetinchem is een feit geworden. De gevolgen waren ontzettend groot. Overal lagen doden en zwaargewonden. De commandopost is nog onbeschadigd. Het centrum van de stad is het zwaarst getroffen. Het Noodziekenhuis kreeg drie voltreffers en is eén puinhoop. De EHBO-post in de stad die in de kelder van Hotel Boogman was ondergebracht ligt onder het puin bedolven. [Circa 700 meter buiten onderzoeksgebied] De vier overige posten waren intact. De stad brandde op verschillende plaatsen de Groote Kerk en toren liepen gevaar; [Circa 750 meter buiten onderzoeksgebied] men hoorde de vlammen loeien en de brandweer stond machteloos want het grootste gedeelte van het brandweermateriaal was met de brandweerkazerne vernield. Toch werd er hard gewerkt ja er werd gevochten om te redden wat nog mogelijk was.

Maar het is zeer gevaarlijk werk want de vliegtuigen scheren over de stad en mitrailleren de reddingsploegen. Doch deze verschuilen zich even en springen dan weer tevoorschijn. De stad was één rokende puinhoop; de Groote Kerk met toren was aan de vlammen ten prooi gevallen. De Markt het Gemeentehuis [Circa 1 km buiten onderzoeksgebied] de Hamburgerstraat km buiten [Circa 800 meter buiten onderzoeksgebied] Waterstraat [Circa 18, onderzoeksgebied] Boliestraat 800 meter buiten onderzoeksgebied] [Circa Terborgscheweg [RAP_450321A] het eerste gedeelte van de Wilhelminastraat [Circa 350 meter buiten onderzoeksgebied] alles lag rokend en stinkend in puin. 39 ,

34 TNA UK AIR37/718. 35 TNA UK AIR27/1559/53; TNA UK AIR27/1559/54. 36 TNA UK AIR27/1548/71; TNA UK AIR27/1548/72. 37 TNA UK AIR27/1169/48; TNA UK AIR27/1169/49. 38 TNA UK AIR27/1157/47; TNA UK AIR27/1157/48. 39 Nederkoorn , Er op of er onder. Hoe de Achterhoek en

Liemers de Duitse bezetting , 466-468.

24P099 definitief rapport VO OO Terborgseweg Doetinchem versie 1. 0 d. d. 17 september 2024

Britse Gegevens Twaalf Britse Boston bommenwerpers van 88 Squadron en zes Britse Mitchell bommenwerpers van 226 Squadron hadden de stad Isselburg tot doelwit. De Bostons van 88 Squadron zagen Doetinchem aan voor Isselburg en bombardeerden daarom Doetinchem. De individuele bommenlading van de Boston was 4 x 500 lb. M. C. waarvan 50% met een directwerkende neusontsteker en 50% met vertragingsontsteker in de neus van 0. 025 seconden. Om 16. 58 uur werden er vanaf 13. 000 voet met een ‘330 graden koersrichting’ 48 x 500 lb. M. C. brisantbommen afgeworpen. Volgens de ORB was op luchtfoto’s zichtbaar dat alle bommen in het doelgebied waren terechtgekomen. 40 [Locatie onbekend] 22 maart 1945 Tussen 13. 20 uur en 13. 50 uur vielen vier Britse Typhoon jachtbommenwerpers van 609 Squadron meer dan twintig stilliggende rijnaken in het kanaal tussen kaartvierkanten qE. 9898 en rA. 1097 aan met dertig raketten. Twee rijnaken in de kaartvierkanten rA. 0397 [Circa 23 km buiten onderzoeksgebied] en rA. 0697 [Circa 23. 5km buiten onderzoeksgebied] werden met voltreffers geraakt. Daarnaast werden er ook drie vaartuigen met boordwapens beschadigd. In totaal werden er vijf rijnaken beschadigd. 41 26 maart 1945 Acht Britse Tempest jachtvliegtuigen van 486 Squadron vlogen tussen 10. 35 uur en 12.

55 uur verkenningmissie tussen Groenlo-Halmen-Münster waarbij er twee een gewapende gepantserde auto’s en vijftien wagens met paarden tussen kaartvierkanten qE. 9081 [Circa 1. 6 km buiten onderzoeksgebied] en rA. 0767 met boordwapens werden beschoten. 42 [Circa 9. 5 km buiten onderzoeksgebied] 1 april 1945 Om 07. 30 uur werd de spoorwegovergang bij hotel ‘De Vijverberg’ opgeblazen [Circa 500 meter buiten onderzoeksgebied] en even later volgde de Terborgseweg. [RAP_450401A] Twee van de vier Canadese compagnieën trokken op langs de spoorlijn. De overige twee compagnieën over de hoofdweg en pas als zij de buitenwijk van Doetinchem naderden werd de Duitse tegenstand heviger. De troepen die de stad binnentrokken over de Terborgseweg werden ter hoogte van de watertoren vanuit twee plaatsen onder vuur genomen. [Circa 750 meter buiten onderzoeksgebied] De vuurhaarden werden snel uitgeschakeld waarna de weg naar het centrum openlag. Het was de bedoeling dat de Calgary Highlanders nog diezelfde dag via Doetinchem zouden doortrekken naar het noorden maar zij stuitten op behoorlijke tegenstand in het stadscentrum waardoor hun opmars vertraagd werd. In de stad zaten diverse Duitse sluipschutters. Daarnaast kwamen de Canadese troepen onder artillerievuur te liggen vanuit Doesburg. Er werd een dag hevig gevochten in de stad.

Het lukte de Canadese eenheden om de stad te omsingelen maar een definitieve aanval op de Duitse posities uit te stellen tot de volgende ochtend. 43 [Historische context] ,

2 april 1945 In de late ochtend van 2 april 1945 werden de Duitse troepen met behulp van vlammenwerpers uit de stad verdreven waarbij er tegelijkertijd de versperringen en ook de aanwezige mijnen opgeruimd werden. De aanval werd zowel vanuit het zuiden als het noorden ingezet. De Duitse soldaten gaven zich hierna massaal over. Om 18. 00 uur was de Duitse tegenstand in heel Doetinchem gebroken. 44 [Historische context] ,

3. 7

Naoorlogse periode – heden Direct na de Tweede Wereldoorlog werd aangevangen met het opruimen van OO. In eerste instantie werd door het Militair Gezag (MG) aan de (plaatsvervangende) burgemeesters van de

40 TNA UK AIR27/717/29; TNA UK AIR27/717/30. 41 TNA UK AIR37/718; TNA UK AIR27/2103/53; TNA UK AIR27/2103/54. 42 TNA UK AIR37/718; TNA UK AIR27/1934/69; TNA UK AIR27/1934/70. 43 NIMH , toeg. nr. 420 , inv. nr. 28; Volker , Doetinchem in oorlogstijd , 249. 44 Volker , Doetinchem in oorlogstijd , 249-250.

24P099 definitief rapport VO OO Terborgseweg Doetinchem versie 1. 0 d. d. 17 september 2024

gemeenten gevraagd om een opgave te doen van mogelijk aanwezige landmijnen en munitie. De ruimingen van landmijnen en overige munitie werden in de eerste jaren uitgevoerd door diverse onderdelen waaronder de Mijn- en Munitieopruimingsdienst (MMOD). Vanaf 1948 was de Hulpverleningsdienst (HVD) van het toenmalige Ministerie van Binnenlandse Zaken verantwoordelijk voor het ruimen van OO op het land. Tot 1972 heeft de HVD ruimingen uitgevoerd. Het ruimen van OO in Nederland is vanaf die datum weer een verantwoording van het Ministerie van Defensie (EOD). 19 mei 1945 Op het terrein van het N. V. Houtbedrijf werd een raketbom gevonden. 45 [RAP_450519A] 6 juni 1945 Op de volgende plekken lagen er nog munitie in Doetinchem: Jeulink Terborgscheweg: munitie en handgranaten; [RAP_450606A] Terborgscheweg achter de muur ingang links van het kerkhof: één handgranaat; [RAP_450606B] Terborgscheweg tegenover Kemnade: zes landmijnen en munitie; [Circa 2 km buiten onderzoeksgebied] O16 [Terborgscheweg 260]: één granaat. 46 [Circa 1 km buiten onderzoeksgebied] ,

27 februari 1980 Tijdens graafwerkzaamheden in de gemeente Doetinchem werd een vliegtuigbom Tweede Wereldoorlog aangetroffen. 47 [zie MORA 19800454]

uit de

3 januari 1992 Na een raketaanval in maart 1945 lagen er twee niet-ontplofte raketten op de Terborgseweg ter hoogte van de Broekweg. Door een agent waren de raketten destijds in een bomkrater gedeponeerd. Nadat Doetinchem werd bevrijd door Canadese troepen werden de bomkraters in veel gevallen dichtgegooid wat betekende dat de raketten mogelijk waren achtergebleven in de grond. Daarnaast had er op hetzelfde terrein nog een Duitse mitrailleurpost en mortierstelling gestaan waar mogelijk ook munitie bij was achtergebleven. 48 [RAP_920301A , zie MORA 19920096]

45 GA , toeg. nr. 1037 , inv. nr. 279. 46 GA , toeg. nr. 1037 , inv. nr. 285. 47 ‘Vliegtuigbom’ , Het Parool (27 februari 48 ECAL , toeg. nr. 0758 , inv. nr. 2986.

1980) , geraadpleegd via delpher. nl op 27 juni 2024.

24P099 definitief rapport VO OO Terborgseweg Doetinchem versie 1. 0 d. d. 17 september 2024

Afbeelding 6: De locatie-aanduidingen aangegeven op een kaart. Op de locatie van de mitrailleurstelling bevindt zich nu een fietsstrook. Bron: ECAL , toeg. nr. 0758 , inv. nr. 2986.

28 januari 1992 Volgens een andere ooggetuige hadden Duitse militairen op hetzelfde terrein na het bombardement bij vijf of vier blindgangers die hier terecht waren gekomen de slagpinnen verwijderd. Na de Tweede Wereldoorlog werd er door NS langs het spoor gezocht naar explosieven maar werd er niks meer aangetroffen. 49 [Historische context , zie MORA 19920096] 3. 7. 1

Mijnenvelden In het mijnenveldarchief van de EOD zijn geen indicaties aangetroffen dat er in het onderzoeksgebied mijnenvelden hebben gelegen. In onderstaande tabel zijn de voor het onderzoeksgebied relevante mijnenvelden uit het mijnenveldarchief van de EOD weergegeven.

3. 7. 2

MORA's/UO's In het archief van de EOD zijn relevante MORA’s/UO’s aangetroffen. Er werden mijnen handgranaten

MORA/UO-

KKM

vliegtuigbom en verschillende typen brisantgranaten aangetroffen. De MORA die werd aangetroffen in het onderzoeksgebied betrof een schokbuis. In onderstaande tabel zijn de relevante MORA's/UO's weergegeven. ,

een

Ligplaats

Datum

19800454

Tenborgseweg

1980-02-26

19832100 19832941

Terborgseweg Terborgseweg

1983-07-13 1983-09-19

1 x Bom G. P. 500 lb. met staartpistool no. 30 1x Tellermine 42 7x Brisantgranaat ,

nummer

VerschijningsvoBijzonderheden rm

Onbekend

Betreft hoogstwaarschijn lijk Terborgseweg

Onbekend Onbekend

49 ECAL , toeg. nr. 0758 , inv. nr. 2986.

24P099 definitief rapport VO OO Terborgseweg Doetinchem versie 1. 0 d. d. 17 september 2024

MORA/UO-

Ligplaats

Datum

nummer

19832992

Terborgseweg 117

1983-09-20

19912242

Terborgseweg

1991-09-27

19920096

Terborgseweg NS Spoorlijn Franshalsweg Terborgseweg 106

20051094

2005-08-04

Rembrandtweg

20151602

Ambachtstraat te 2015 Doetinchem Hamburgerbroekl2016

20160933

2013

aan

3. 8

20180717001

Gildenbroedersla an 3

2018

20220220001

Graaf 12

2022

20231286000

Julianaplein

Ottostraat

1x Steelhandgranaa t, 1x Gevechtslading , 7x Mijn (Zie 19832159) 1x Brisantpantsergr anaat (8. 8 cm , niet verschoten) , 1x Brisantgranaat (8. 8 cm , niet verschoten) 1x Oefenprojectiel Anti-Tank Brisantgranaatra ket (3. 5 inch) Niets aangetroffen

1992-01-13

20131759

VerschijningsvoBijzonderheden

2023

Niet verschoten

Onbekend

Betreft naoorlogse munitie

1x Schokbuis (Nummer 119 , compleet) Niet EOD-archief

Niet EOD-archief

Zoekactie derden Zoekactie derden

105x Klein kaliber munitie; diverse 1x Scherfhandgrana at No 36 Mills. 1x Scherfhandgrana at: No 36 Mills , leeg Niet EOD-archief

Onbekend

Leeg

door door

Opsporingsproje ct

Luchtfoto-onderzoek 3. 8. 1

Keuze van de luchtfoto's Zoals beschreven staat in paragraaf 2. 7 is de analyse van luchtfoto’s een essentieel onderdeel van het Vooronderzoek Conflictperiode OO. Voor elk onderzoek worden luchtfoto’s uit de collecties Wageningen UR (WAG) Kadaster (KAD) te Zwolle Spoorwegmuseum te Utrecht National Collection of Aerial Photography (NCAP) te Edinburgh The National Archives (TNA UK) te Londen de National Archives and Records Administration (NARA) en uit het Laurier Military History (LMH) Archive te Canada geraadpleegd en worden relevante luchtfoto’s (op basis van kwaliteit schaal en beschikbaarheid van datum) besteld. ,

De luchtfoto’s worden besteld op basis van de data van relevante oorlogshandelingen die zijn aangetroffen in de geraadpleegde literatuur en archieven (zie paragrafen 3. 2 t/m 3. 7). Hierbij is het uitgangspunt om een luchtfoto te bestellen die zo kort als mogelijk is genomen nadat de oorlogshandeling heeft plaatsgevonden tot maximaal een half jaar nadien. Verstoringen in het landschap en/of aan bebouwing die zijn veroorzaakt door OO zijn in veel gevallen na een half jaar niet meer zichtbaar. Dit geldt voornamelijk voor gebieden die intensief gebruikt worden zoals stedelijk gebied wegen spoorlijnen en landbouwgronden. ,

24P099 definitief rapport VO OO Terborgseweg Doetinchem versie 1. 0 d. d. 17 september 2024

geraadpleegde luchtfoto’s uit de verschillende collecties worden vervolgens gegeorefereerd in GIS en geanalyseerd op sporen van oorlogshandelingen zoals schade kraters (sporen van) neergekomen vliegtuigen aan het landschap/gebouwen loopgraven mangaten bunkers verdedigingswerken geschut- of wapenopstellingen tankgrachten en mijnenvelden. Het optimaliseren van de luchtfoto interpretatie wordt gedaan aan de hand van fotobestanden in TIFF in plaats van in JPG en het bestuderen van luchtfoto's in 3D met de daarbij behorende 3D fotogrammetriesoftware en 3D apparatuur. De luchtfotodekking is te vinden in bijlage 4. ,

In veel gevallen is er met name in de eerste jaren van de oorlog sprake van een leemte in de beschikbare informatie: van delen van het Nederlandse grondgebied is onvoldoende dekking of de kwaliteit 50 van de luchtfoto’s is matig tot slecht waardoor eventuele indicaties van oorlogshandelingen niet of nauwelijks (meer) zichtbaar zijn. Deze leemte kan van invloed zijn op de uiteindelijke afbakening van de verdachte gebieden in het onderzoeksgebied. ,

3. 8. 2

Classificatie Voor het classificeren van objecten op luchtfoto's zijn door de historisch onderzoekers en de twee luchtfoto-analisten de zogenoemde betrouwbaarheidsniveaus toegepast. Nadat de eerste luchtfoto analyse heeft plaatsgevonden wordt een tweede analist ingeschakeld die de luchtfoto(‘s) opnieuw interpreteert. Dit gebeurt onafhankelijk van de eerste luchtfoto analist wat inhoudt dat de ingetekende indicaties in eerste instantie niet worden weergegeven in GIS. Pas bij het intekenen van de indicaties wordt gecontroleerd of dit afwijkt van de eerdere interpretatie. Bij discrepanties tussen ingetekende indicaties wordt er overlegd door de eerste en tweede luchtfoto analist (dit kan middels aantekeningen in GIS of in persoon). Wanneer de twee luchtfoto analisten het niet eens kunnen worden over een in te tekenen indicatie en het raadplegen van een derde luchtfoto analist geen uitkomst biedt dan krijgt deze indicatie de classificatie ‘mogelijk’ i. p. v. ‘waarschijnlijk’ of ‘bevestigd’. De classificatie ‘bevestigd’ wordt alleen gebruikt wanneer de indicatie is bevestigd door een tweede bron (de eerste luchtfoto interpretatie geldt niet als tweede bron). ,

• •

Bevestigd: betrouwbaarheid grenst aan zekerheid. De waarneming kan worden bevestigd met een tweede bron (betrouwbaarheid 99%); Waarschijnlijk: de luchtfoto-analisten zijn overwegend zeker van de validiteit van de classificatie van het object (betrouwbaarheid 50% of hoger). Het object is op de kaart ingetekend en indien van toepassing afgebakend. Mogelijk: de luchtfoto-analisten zijn overwegend onzeker van de validiteit van de classificatie van het object. Niet in alle gevallen kon op basis van de luchtfoto de oorzaak worden vastgesteld van een object in het landschap of in de bebouwing. Om een verklaring te kunnen geven voor het ontstaan van de verstoring is naar een oorzaak gezocht in de geraadpleegde literatuur en archieven. Indien er geen oorzaak kon worden vastgesteld is het waargenomen object aangemerkt als 'mogelijk' (betrouwbaarheid lager dan 50%). ,

•

Voor het georefereren van luchtfoto's wordt gewerkt met ArcGIS. Er worden minimaal 10 punten (GCP’s ground-controlepoints) gebruikt om de luchtfoto juist op de referentiekaart (Topo RD) te leggen. Om vervormingen op de luchtfoto’s te corrigeren wordt gebruik gemaakt de Second Order Polynomial transformatie-methode. Deze transformatie methode maakt het mogelijk om de luchtfoto waar nodig uit te rekken en te verbuigen. ,

50 Verschillende

definities van de luchtfotokwaliteit: A (goed) , B (matig) , C (slecht). 24P099 definitief rapport VO OO Terborgseweg Doetinchem versie 1. 0 d. d. 17 september 2024

3. 8. 3

Resultaten van de luchtfoto-analyse Voor het huidige onderzoek zijn de volgende luchtfoto’s geanalyseerd (zie tabel). In onderstaande paragrafen worden deze luchtfoto’s verder toegelicht.

Collectie

Sortie

Fotonr.

Datum

Kwaliteit

Schaal

Luchtfotodekking

KAD

493

353

1937

Onbekend

Geheel

KAD

161380

3111 , 3112

19-111944

15. 000

Geheel

WAG

DS776

4258 , 4259

21-021945

8. 000

TNA UK AIR 27/728 KAD

881754

5018 , 5019 , 5021 3175

21-031945

23-031945 17-071945

NCAP

106G5036 162207

3034 , 3035

Keuzeverantwoording Vooroorlogse situatie [RAP_441104A]

Waargenomen bijzonderheden 51 Geen

Geheel

[RAP_450205A] , [RAP_450208A]

Onbekend

Grotendeels

Ter controle

Mangaten , bomkraters , geschutopstellingen , raketkraters , wapenopstellingen , loopgraven , oorlogsschade Wapenopstellingen

10. 000

Geheel

[RAP_450321A]

Geen

8. 000

Geheel

[RAP_450401A] , naoorlogse situatie

Geen

Luchtfoto d. d. 1937

Voor de vooroorlogse situatie in het onderzoeksgebied werd de luchtfoto van 1937 geraadpleegd. De luchtfoto dekt het hele onderzoeksgebied en is van goede kwaliteit (A). Tot slot is de luchtfoto van een onbekende schaal en er werden geen bijzonderheden op gezien. Verder werden er tussen 1937 en 19 november 1944 geen luchtfoto’s geraadpleegd omdat deze niet beschikbaar waren.

Luchtfoto’s d. d. 19 november 1944 De luchtfoto’s van 19 november 1944 werden bestudeerd voor het bombardement op 4 november 1944 [RAP_441104A]. Er werden geen sporen van een bombardement of andere bijzonderheden waargenomen op de luchtfoto’s. Verder zijn de luchtfoto’s van goede kwaliteit (A) en dekt het hele onderzoeksgebied. De schaal van de luchtfoto’s zijn 1:15. 000.

Luchtfoto’s d. d. 21 februari 1945 Voor het bombardement bij het station op 5 februari 1945 [RAP_450205A] en de vermoedelijke raketaanval op 8 februari 1945 [RAP_450208A] werden de luchtfoto’s van 21 februari 1945 geraadpleegd. Er werd oorlogsschade waargenomen bij het Houtbedrijf in het onderzoeksgebied. Ook waren er twee rijen van mangaten en vier wapenopstellingen zichtbaar in het onderzoeksgebied. In de omgeving van het onderzoeksgebied werden elf raketkraters waarvan de dichtstbijzijnde zich op circa 35 meter afstand van het onderzoeksgebied werd gezien. Verder werden er drie bomkraters waargenomen waarvan de dichtstbijzijnde bomkrater zich op circa 130 meter afstand van het onderzoeksgebied bevindt twee geschutopstellingen die zich op circa 135 meter van het onderzoeksgebied bevinden en zeven loopgraven waarvan de dichtstbijzijnde loopgraaf zich op circa 150 meter afstand van het onderzoeksgebied bevindt. ,

51 Bij waargenomen

bijzonderheden worden alleen bijzonderheden genoteerd wanneer deze voor het eerst op de betreffende luchtfoto te zien zijn. Indien bijzonderheden op een eerdere luchtfoto zijn waargenomen en op de daaropvolgende luchtfoto’s nog steeds waarneembaar zijn , worden deze bij deze latere luchtfoto’s niet wederom genoteerd als bijzonderheid. 24P099 definitief rapport VO OO Terborgseweg Doetinchem versie 1. 0 d. d. 17 september 2024

Afbeelding 7: Uitsnede van de luchtfoto van 21 februari 1945 met daarop enkele raketkraters en een bomkrater op korte afstand (35m ?) van het onderzoeksgebied. Bron: WAG , sortieref. DS776 , fotonr. 4258.

Afbeelding 8: Uitsnede van de luchtfoto van 21 februari 1945 met daarop geschutopstellingen , loopgraaf , wapenopstelling en mangaten op korte afstand (aantal meters vermelden) van het onderzoeksgebied. Bron: WAG , sortieref. DS776 , fotonr. 4259.

24P099 definitief rapport VO OO Terborgseweg Doetinchem versie 1. 0 d. d. 17 september 2024

Afbeelding 9: Uitsnede van de luchtfoto van 21 februari 1945 met daarop mangaten , raketkraters en wapenopstellingen. De mangaten lopen door het onderzoeksgebied. Bron: WAG , sortieref. DS776 , fotonr. 4258.

Afbeelding 10: Uitsnede van de luchtfoto van 21 februari 1945 met daarop oorlogsschade bij een van de gebouwen van het houtbedrijf. Bron: WAG , sortieref. DS776 , fotonr. 4258.

24P099 definitief rapport VO OO Terborgseweg Doetinchem versie 1. 0 d. d. 17 september 2024

Afbeelding 11: Uitsnede van de luchtfoto van 21 februari 1945 met daarop twee wapenopstellingen in het onderzoeksgebied. Bron: WAG , sortieref. DS776 , fotonr. 4258.

← Vorig deel Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://besluitvorming.doetinchem.nl/api/v1/meetings/8364/documents/51619