Document · PDF

B14.18 Bijlage 18 onderbouwing Laborijnlocatie - vooronderzoek ontplofbare oorlogsresten.pdf

beeldvormende raad 12 maart 2026, gemeente DoetinchemBij agendapunt: 1: Wijzigingsbesluit omgevingsplan gemeente Doetinchem 2025-2G26.854 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 4

Vooronderzoek Conflictperiode Ontplofbare Oorlogsresten Terborgseweg Doetinchem Gemeente Doetinchem

Datum: Kenmerk:

17 september 2024 24P099 definitief rapport versie 1. 0 24P099 definitief rapport VO OO Terborgseweg Doetinchem versie 1. 0 d. d. 17 september 2024

IVE

Erm

Distributielijst -

___Projectis Bouwmanagement;

__ Laborijn; Bombs

Away

B.V.

(geanonimiseerd) J.T. Spruit PB

(geanonimiseerd) EN (geanonimiseerd) MA

(geanonimiseerd) Pho (geanonimiseerd)

Handtekening:

Laborijn

Bombs

Away

B.V.

Namens B.V.

directie

Bombs

Away

24P099 Definitief rapport Versie 1.0

|| Datum: 17

Bombs Postbus 1148 3500 BC Utrecht www.bombsaway.nl KvK: 53705165 IBAN

24P099

definitief rapport VO

Terborgseweg

september

2024

Away Maliebaan 74 3581 CV Utrecht

Info@bombsaway.nl BTW:

850983666801

(geanonimiseerd)

Doetinchem

versie

1.0 d.d. 17

september

2024

MANAGEMENTSAMENVATTING Aanleiding , doel en uitgangspunt In opdracht van Laborijn te Doetinchem heeft Bombs Away B. V. te Utrecht een Vooronderzoek Conflictperiode (VO) Ontplofbare Oorlogsresten (OO) uit de Tweede Wereldoorlog uitgevoerd conform de richtlijnen van het ‘Certificatieschema vooronderzoek en risicoanalyse OO’ voor het onderzoeksgebied Terborgseweg Doetinchem in de gemeente Doetinchem in de provincie

Gelderland. De aanleiding voor het uitvoeren van dit Vooronderzoek Conflictperiode OO zijn de voorgenomen civieltechnische werkzaamheden in het onderzoeksgebied. In het onderzoeksgebied worden voor Laborijn nieuwbouwwoningen gebouwd. Resultaten en conclusies Op basis van de resultaten van het Vooronderzoek Conflictperiode OO is vastgesteld dat er indicaties zijn dat door oorlogshandelingen tijdens de Tweede Wereldoorlog OO kunnen zijn achtergebleven in/op de (water)bodem binnen de grenzen van het onderzoeksgebied. Het onderzoeksgebied is deels verdacht op OO. Dit betekent dat er tijdens de uitvoering van de geplande bodemingrepen binnen het verdachte gebied een kans is op het aantreffen van OO en een mogelijke ongecontroleerde werking hiervan. Het soort OO dat binnen de grenzen van het verdachte gebied aangetroffen kan worden betreft hoofdsoorten raketmunitie KKM handgranaten geweergranaten munitie voor granaatwerpers en munitietoebehoren. Met de bovenstaande gegevens is er een horizontale en verticale afbakening vastgesteld die het risicogebied en de diepteligging van de mogelijke OO weergeeft. De raketmunitie kan worden aangetroffen tot op een maximale diepte van 25 meter minus maaiveld ten tijde van de Tweede Wereldoorlog. Dit staat gelijk aan +91 meter NAP ten tijde van de Tweede Wereldoorlog.

De KKM handgranaten geweergranaten munitie voor granaatwerpers en munitietoebehoren kunnen worden aangetroffen tot op een maximale diepte van 15 meter minus maaiveld ten tijde van de Tweede Wereldoorlog. Dit staat gelijk aan +101 meter NAP ten tijde van de Tweede Wereldoorlog. ,

Advies Aangezien er tijdens de uitvoering van het Vooronderzoek Conflictperiode OO indicaties van oorlogshandelingen zijn aangetroffen en het onderzoeksgebied deels verdacht is wordt geadviseerd om voorafgaand aan de voorgenomen bodemingrepen in het verdachte gebied vervolgstappen te nemen in de opsporing van OO in de vorm van het laten uitvoeren van het laten uitvoeren van een Vooronderzoek Na-Conflictperiode (VNC) omdat er significante naoorlogse ontwikkelingen hebben plaatsgevonden in het verdachte gebied. ,

Tot slot wordt aan de opdrachtgever aanbevolen om het rapport te overleggen aan de gemeente Doetinchem waarbinnen het onderzoeksgebied gelegen is. Aangezien er sprake is een verdacht gebied wordt hier conform de richtlijnen van het CS-VROO door Bombs Away melding van gemaakt bij de gemeente Doetinchem. ,

24P099 definitief rapport VO OO Terborgseweg Doetinchem versie 1. 0 d. d. 17 september 2024

Inhoudsopgave 1

Inleiding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6 1. 1 Aanleiding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6 1. 2 Doel Vooronderzoek OO . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6 1. 2. 1 Vooronderzoek Conflictperiode OO . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6 1. 2. 2 Werkwijze Vooronderzoek Conflictperiode OO . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 Onderzoeksgebied . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8 1. 3 1. 4 Werkproces conform ISO 9001:2015 en CS-VROO . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 1. 5 Projectteam . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 1. 6 Leeswijzer . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9

Geraadpleegde bronnen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10 2. 1 Verantwoording bronnenmateriaal . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10 2. 2 Reeds uitgevoerde onderzoeken . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10 2. 3 Literatuur . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 2. 4 Archiefonderzoek in Nederland . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14 2. 4. 1 Gemeentearchief (ECAL) Doetinchem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14 2. 4. 2 Provinciaal archief (afkorting archiefinstelling) (GA) Arnhem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 2. 4. 1 Nationaal Archief (NA) Den Haag . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . 17 2. 4. 2 Instituut voor Oorlogs- , Holocaust- en Genocidestudies (NIOD) Amsterdam 18 2. 4. 3 Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH) Den Haag . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19 2. 4. 4 Defensie archieven . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19 2. 4. 5 Websites . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20 2. 5 Archiefonderzoek in het buitenland . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21 2. 5. 1 The National Archives UK (TNA UK) Londen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22 2. 5. 2 National Archives and Record Administration II (NARA II) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23 2. 5. 3 Bundesarchiv-Militärarchiv (BaMa) Freiburg . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23 2. 5. 4 Bundesarchiv (BArch) Berlijn-Lichterfelde . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . 23 2. 5. 5 Imperial War Museum (IWM) Londen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24 2. 5. 6 Library and Archives of Canada (LAC) Ottawa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25 2. 6 Kaartmateriaal . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25 2. 7 Luchtfoto-onderzoek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25

Resultaten inventarisatie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27 3. 1 Inleiding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27 3. 2 Vooroorlogse situatie onderzoeksgebied . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29 3. 3 Mobilisatieperiode . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29 3. 4 Meidagen 1940 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29 3. 5 Duitse bezettingsjaren . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30 3. 6 Bevrijdingsjaar 1944-1945 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . 31 3. 7 Naoorlogse periode – heden . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36 3. 7. 1 Mijnenvelden . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38 3. 7. 2 MORA's/UO's . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38 Luchtfoto-onderzoek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39 3. 8 3. 8. 1 Keuze van de luchtfoto's . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39 3. 8. 2 Classificatie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40 3. 8. 3 Resultaten van de luchtfoto-analyse . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41 3. 9 Leemten in kennis . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45 3. 10 Inventarisatiekaart . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46

Analyse gegevens . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48 24P099 definitief rapport VO OO Terborgseweg Doetinchem versie 1. 0 d. d. 17 september 2024

4. 1 4. 2 4. 3 4. 4 4. 5 4. 6 4. 7 4. 8 4. 9 4. 10

Inleiding analyse: verdacht of onverdacht gebied. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48 Indicaties en verdachte gebieden . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48 Horizontale afbakening . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 49 Gegevens aan te treffen OO . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 50 Verticale afbakening . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51 Naoorlogse ontwikkelingen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52 Indicaties zonder verdacht gebied . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53 Leemten in kennis . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . 56 Bodembelastingkaart OO . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 56 Verschillen met reeds uitgevoerde vooronderzoeken . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 57

Conclusie en Advies . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59 5. 1 Conclusie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59 5. 1. 1 Afbakening verdachte gebieden . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59 5. 1. 2 Eerder uitgevoerde vooronderzoeken . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59 5. 2 Leemten in kennis . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59 Advies . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 61 5. 3 5. 3. 1 Onverdachte gebieden . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . 61 5. 3. 2 Verdachte gebieden . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 61 5. 3. 3 Advies voor het huidige onderzoeksgebied . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 61

Bijlagen Bijlage 1 Bijlage 2 VROO) Bijlage 3 Bijlage 4 Bijlage 5 Bijlage 6 Bijlage 7 Bijlage 8

62 Overzicht beoordelen/evalueren inventarisatie (VO OO) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 63 Vaststellen verdacht gebied en afbakening in vooronderzoek (CS66 Zoektermen gemeente en provinciale archieven . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 71 Dekking geraadpleegde luchtfoto’s . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 73 A1 Inventarisatiekaart (losbladig en digitaal) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 76 A1 Bodembelastingkaart OO (losbladig en digitaal) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77 Certificaat ISO 9001:2015 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 78 Certificaat CS-VROO . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 79

......... ........ ........ ........ ......... ........ ........ ......... ........ ........ ......... ........ ........ ........ ..

Afbeelding voorblad: Uitsnede van de luchtfoto van 21 februari 1945 met daarop een groot deel van het onderzoeksgebied. Bron: WAG , sortieref. DS776 , fotonr. 4259.

24P099 definitief rapport VO OO Terborgseweg Doetinchem versie 1. 0 d. d. 17 september 2024

INLEIDING

1. 1

Aanleiding In opdracht van Laborijn te Doetinchem heeft Bombs Away B. V. te Utrecht een Vooronderzoek Conflictperiode (VO) Ontplofbare Oorlogsresten (OO) uitgevoerd voor het onderzoeksgebied Terborgseweg te Doetinchem in de gemeente Doetinchem (provincie Gelderland) naar de aanwezigheid van OO uit de Tweede Wereldoorlog in/op de (water)bodem. De aanleiding werkzaamheden

Vooronderzoek Conflictperiode OO zijn de voorgenomen van het er worden in het onderzoeksgebied nieuwbouwwoningen gebouwd.

Het is niet bekend of er rekening gehouden dient te worden met de aanwezigheid van OO uit de Tweede Wereldoorlog in het te onderzoeken gebied. Indien er OO aanwezig zijn in/op de (water)bodem van het te onderzoeken gebied dan bestaat de mogelijkheid op een ongecontroleerde werking van een of meerdere OO. Op basis van artikel 4. 10 van het Arbeidsomstandighedenbesluit dient er alvorens werkzaamheden worden aangevangen een onderzoek te worden ingesteld naar de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten. Indien er gevaar bestaat voor de veiligheid of gezondheid van werknemers dienen er passende maatregelen te worden getroffen om dit gevaar te voorkomen. ,

Aan de hand van dit Vooronderzoek Conflictperiode OO is bepaald of er sprake is van een kans op de aanwezigheid van OO binnen de grenzen van het te onderzoeken gebied. 1 1. 2

Doel Vooronderzoek OO Het Vooronderzoek OO heeft tot doel om te beoordelen of er in het te onderzoeken gebied sprake is van concrete aanwijzingen van de aanwezigheid van OO en indien deze aanwijzingen er zijn om een verdacht gebied af te bakenen. Het Vooronderzoek OO bestaat uit zowel het inventariseren als beoordelen (analyseren) van het bronnenmateriaal. Het eindresultaat is een rapportage met een bijbehorende Bodembelastingkaart OO. Het Vooronderzoek OO omvat twee onderdelen namelijk een Vooronderzoek Conflictperiode OO dat zich richt op de periode 1939-1945 en een Vooronderzoek Na-Conflictperiode dat zich richt op relevante naoorlogse bodemingrepen. Een Vooronderzoek OO kan één of beide onderdelen bevatten. In dit geval is er sprake van een Vooronderzoek Conflictperiode OO. ,

Indien er in (delen van) het te onderzoeken gebied sprake is van concrete aanwijzingen voor de aanwezigheid van OO dan worden het verdachte gebieden horizontaal en verticaal afgebakend. Tevens worden de gegevens over de mogelijk aanwezige OO vastgesteld. ,

1. 2. 1

Vooronderzoek Conflictperiode OO Het Vooronderzoek Conflictperiode OO is uitgevoerd conform de richtlijnen in het ‘Certificatieschema vooronderzoek en risicoanalyse OO’. Er wordt gestart met een bronnenonderzoek. Het bronnenonderzoek vindt plaats op basis van een inventarisatie van:

1 Disclaimer:

Dit rapport betreft een Vooronderzoek OO en is zorgvuldig uitgevoerd volgens de meest recente inzichten en geldende regelgeving. Bombs Away B. V. streeft naar een zo grondig mogelijk onderzoek , gebaseerd op een veelheid aan relevante bronnen en documenten. Desalniettemin is het resultaat van het onderzoek afhankelijk van een (relatief) gelimiteerd aantal beschikbare bronnen en bestaat de kans dat mogelijk belangrijke informatie niet (binnen de beschikbare tijd) wordt gevonden. Het vooronderzoek en de analyse van de geraadpleegde gegevens is uitgevoerd volgens de richtlijnen van het CSVROO. Voor de op OO verdachte gebieden geldt dat er in de voor het onderzoek geraadpleegde bronnen voldoende indicaties zijn aangetroffen dat er een verhoogde kans is op de aanwezigheid van OO in/op de (water)bodem. Voor de onverdachte gebieden binnen het onderzoeksgebied geldt dat er in de geraadpleegd bronnen geen of onvoldoende indicaties of contraindicaties zijn gevonden dat er een verhoogde kans is op de aanwezigheid van OO in/op de (water)bodem. Door leemten in kennis en lacunes in het bronnenmateriaal , die zijn verwoord in de voorliggende rapportage , kan echter niet worden uitgesloten dat er in de onverdachte gebieden geen OO aanwezig kunnen zijn. 24P099 definitief rapport VO OO Terborgseweg Doetinchem versie 1. 0 d. d. 17 september 2024

Gebeurtenis/informatie over het mogelijk aanwezig zijn van OO in het te onderzoeken gebied (indicaties); Gebeurtenis/informatie over het niet (meer) aanwezig zijn van OO in het te onderzoeken gebied (contra-indicatie).

In deze richtlijnen voor het uitvoeren van het Vooronderzoek Conflictperiode OO staan de verplichte bronnen die geraadpleegd dienen te worden alsmede de aanvullende bronnen. ,

Bron Literatuur Gemeentelijk & Provinciaal archief Instituut voor Oorlogs- , Holocaust- en Genocidestudies (NIOD) Nationaal Archief te Den Haag Semi-statisch Informatie Beheer Ministerie Defensie te Rijswijk Explosieven Opruimingsdienst Defensie (EOD) Luchtfotocollectie Wageningen UR , Kadaster en Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments of Scotland te Edinburgh Krantenberichten Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH) , collectie 575 Bundesarchiv-Militärarchiv te Freiburg The National Archives te Londen , gegevens aangaande luchtaanvallen door Royal Air Force The National Archives te Londen , gegevens aangaande artilleriebeschietingen Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH) , collectie 409 National Archives and Record Administration II (NARA IIat College Park (VS) Library and Archives of Canada (LAC) te Toronto (Canada) Getuigenverklaringen

Raadplegen VO OO Verplicht Aanvullend ✔ ✔ ✔

Kadaster (naoorlogs kaartmateriaal)

Tevens

zijn

Geraadpleegd

✔ ✔

✔ ✔ ✔

✔

Niet beschikbaar ✔

vermeld

zijn

✔

bronnen

geraadpleegd

✔ ✔ ✔

die

niet

in het

‘Certificatieschema vooronderzoek en risicoanalyse OO’ maar die wel relevante informatie zouden kunnen bevatten over het te onderzoeken gebied: ,

• • •

1. 2. 2

Imperial War Museum (IWM) te Londen (Verenigd Koninkrijk); Bundesarchiv (BArch) Berlijn-Lichterfelde (Duitsland); Relevante websites.

Werkwijze Vooronderzoek Conflictperiode OO Het Vooronderzoek Conflictperiode OO is conform de richtlijnen van het ‘Certificatieschema vooronderzoek en risicoanalyse OO’ uitgevoerd. Een Vooronderzoek Conflictperiode OO bestaat uit een inventarisatie de beoordeling van de relevante informatie en de evaluatie. Tijdens de inventarisatie is alle relevante informatie verzameld uit de geraadpleegde bronnen. Op basis van de verzamelde informatie is vastgesteld of oorlogshandelingen hebben plaatsgevonden waarbij zijn er (mogelijk) OO achtergebleven in/op de (water)bodem van het te onderzoeken gebied. ,

Indien in de geraadpleegde bronnen indicaties zijn gevonden waaruit blijkt dat (delen van) het te onderzoeken gebied getroffen is (zijn) door oorlogshandelingen waarbij mogelijk OO zijn achtergebleven in/op de (water)bodem is een analyse uitgevoerd. De ,

24P099 definitief rapport VO OO Terborgseweg Doetinchem versie 1. 0 d. d. 17 september 2024

verzamelde informatie vastgesteld: • • • • • • • • •

is beoordeeld

geëvalueerd en de volgende zaken

zijn

Indicaties en contra-indicaties van oorlogshandelingen; (Hoofd- en sub-)soort mogelijk aan te treffen OO; Kalibers/gewichtsklasse van de mogelijk aan te treffen OO; Nationaliteit van de mogelijk aan te treffen OO; Verschijningsvorm van de mogelijk aan te treffen OO; Type ontstekingsinrichtingen voor de hoofdsoort afwerpmunitie; De verwachte hoeveelheden OO; De horizontale afbakening van het verdachte gebied; De verticale afbakening van het verdachte gebied.

De resultaten van de inventarisatie de beoordelingen en evaluatie zijn in dit rapport opgenomen en hebben geresulteerd in de bijbehorende Bodembelastingkaart OO. ,

1. 3

Onderzoeksgebied Dit Vooronderzoek Conflictperiode OO richt zich op het te onderzoeken gebied Terborgseweg te Doetinchem (hierna: onderzoeksgebied) in de gemeente Doetinchem. Het onderzoeksgebied ligt op korte afstand van het station Doetinchem en ligt tussen de Terborgseweg en Ambachtsstraat. In het onderzoeksgebied ligt daarnaast een school. Daar oorlogshandelingen buiten het onderzoeksgebied van invloed kunnen zijn op het onderzoeksgebied is rondom het onderzoeksgebied een (denkbeeldige) contour van 250 meter getrokken. Indicaties van oorlogshandelingen binnen deze contour zijn in het bronnenonderzoek meegenomen. In afbeelding 1 is in blauwe lijnen het onderzoeksgebied van dit Vooronderzoek Conflictperiode ,

OO weergegeven.

Afbeelding 1: Onderzoeksgebied Terborgseweg , Doetinchem in de gelijknamige gemeente.

24P099 definitief rapport VO OO Terborgseweg Doetinchem versie 1. 0 d. d. 17 september 2024

nne UIvig

LAS

Werkproces conform ISO 9001:2015 en CS-VROO Bombs Away is een ISO 9001 gecertificeerd bedrijf en heeft zijn werkproces ingericht conform ISO 9001:2015 (zie bijlage 7 Certificaat ISO 9001:2015). Dit betekent dat Bombs Away stelselmatig

geleverde producten of diensten voldoen aan de behoeften, eisen, opdrachtgever. Wat opdrachtgevers belangrijk vinden aan een specificaties product of dienst staat bij Bombs Away dan ook hoog in het vaandel. Bombs Away streeft er continu naar om de beoogde kwaliteit te blijven leveren en verbeteren. wensen

controleert of de

van

Bombs

Away is tevens gecertificeerd conform het Certificatieschema Vooronderzoek Risicoanalyse Ontplofbare Oorlogsresten (CS-VROO) (zie bijlage 8 Certificaat CS-VROO). betekent

dat Bombs

de eisen die

1.5

Away

wat betreft het Vooronderzoek

in dit Certificatieschema

aan

deze

onderzoeken

Risicoanalyse OO zijn gesteld.

Dit

voldoet aan

Projectteam In

het kader

van

dit Vooronderzoek Conflictperiode OO heeft Bombs Away een projectteam de werkzaamheden heeft uitgevoerd. Het projectteam bestaat uit de

dat

samengesteld volgende medewerkers:

(geanonimiseerd) (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) MA (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) Pio (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) MSc (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) s (4) lo) mn LJ .

. e

1.6

Directeur, historicus Historicus, opsteller rapportage Projectleider VO Senior

OOO-deskundige/munitietechnicus GIS-specialist/eerste luchtfoto-analist GIS-specialist/tweede luchtfoto-analist

Leeswijzer Deze

schriftelijke rapportage van

het Vooronderzoek

Conflictperiode

bestaat uit een

aantal

hoofdstukken: e e

_ _

In hoofdstuk In

hoofdstuk

Hier .

1 is de inleiding betreffende het uitgevoerde vooronderzoek OO gegeven; 2 staat een overzicht van de geraadpleegde bronnen, inclusief luchtfoto's.

zijn tevens

In hoofdstuk

leemten

in kennis

vermeld;

3 is een overzicht weergegeven

van

alle

indicaties van

oorlogshandelingen

advies .

het onderzoeksgebied en de nabije omgeving tijdens de Tweede Wereldoorlog; In hoofdstuk 4 is de analyse van de historische gegevens en de afbakening van de verdachte gebieden weergegeven; _In hoofdstuk 5 zijn de conclusies van het Vooronderzoek OO en het daaruit voortvloeiende

vermeld; 6 zijn de bijlagen bij het onderzoek ingevoegd, waaronder de luchtfotodekking en de Inventarisatiekaart en de per datum losbladige digitale A1 digitale A1 Bodembelastingkaart OO. In hoofdstuk

24P099

definitief

rapport VO

Terborgseweg

Doetinchem

versie

1.0 d.d. 17

september

2024

GERAADPLEEGDE BRONNEN

2. 1

Verantwoording bronnenmateriaal Om een zo goed en compleet mogelijk Vooronderzoek Conflictperiode OO uit te voeren zijn er diverse bronnen geraadpleegd. De meeste bronnen zoals archiefstukken zijn ter plaatse van een archiefbewaarplaats bestudeerd en gedigitaliseerd. Er zijn ook bronnen die door het betreffende instituut gedigitaliseerd zijn en alleen raadpleegbaar zijn via internet. Andere instellingen zoals de EODD en de luchtfotoarchieven leveren aangevraagde stukken alleen digitaal; een fysiek bezoek is niet altijd mogelijk. Verder beschikt Bombs Away over een eigen (digitale) database. Deze uitgebreide verzameling bestaat uit bronnen die gebruikt zijn voor eerder uitgevoerde onderzoeken. Deze bronnen betreffen binnen- en buitenlandse archiefstukken/documenten luchtfoto's en films uit de Tweede Wereldoorlog literatuur en kaarten. Alle verschillende bronnen zijn te herleiden hun oorspronkelijke naar archiefbewaarplaats aan de hand van de annotatie in tabellen en/of notenapparaat. ,

Voor de bronnen geldt dat de betrouwbaarheid ervan is vastgelegd. Daartoe wordt onderscheid gemaakt tussen informatie uit een primaire bron (archiefstukken) en een secundaire bron (literatuur). Voorts wordt gekeken of de feiten uit een betrouwbare bron komen en of het overeenkomt met informatie uit andere bronnen. Indien aan de betrouwbaarheid getwijfeld wordt is dit vermeld in het rapport. ,

Als slechts in één bron een indicatie staat waaruit blijkt dat het onderzoeksgebied getroffen is door een oorlogshandeling dan dient deze indicatie door een tweede onafhankelijk verifieerbare bron te worden bevestigd. Is dit niet het geval dan is op basis van deze enkele bron een afweging gemaakt of deze betrouwbaar/nauwkeurig genoeg is om mee te nemen in de inventarisatie. In dit hoofdstuk komen de geraadpleegde bronnen in het kader van het Vooronderzoek welke literatuur en/of Conflictperiode OO aan bod. Per bron is aangegeven archiefstukken/documenten zijn geraadpleegd zodat voor de lezer de herleidbaarheid van indicaties en contra-indicaties van oorlogshandelingen duidelijk is. Bombs Away archiveert haar bronnenmateriaal met dezelfde signaturen zoals deze uit het betreffende archief of bron is gehaald. ,

2. 2

Reeds uitgevoerde onderzoeken Om te bepalen of er in het verleden binnen en/of nabij het onderzoeksgebied meerdere (voor)onderzoeken OO (voorheen aangeduid als CE conventionele explosieven) zijn opgesteld zijn de volgende instanties hiervoor benaderd en/of geraadpleegd: ,

• • • • •

Bedrijfsarchief Bombs Away B. V; Bedrijfsarchief Laborijn Projectmanagement; Vereniging voor Explosieven Opsporing (VEO) Bommenkaart; Gemeente Doetinchem waarbinnen het onderzoek valt; ,

ProRail.

De provincie het waterschap en Rijkswaterstaat zijn niet benaderd omdat binnen 250 meter van het huidige onderzoeksgebied geen infrastructuur aanwezig is die in het beheer is van deze organisaties. ,

Onderstaand is een overzicht weergegeven van de geraadpleegde (voor)onderzoeken OO. Type VO VO

Rapportnaam Spoortracé ZevenaarWinterswijk VOORONDERZOEK

Bedrijf T&A Survey

Kenmerk ROZ-147

Datum 1 mei 2012

Bombs Away

12P003

5 maart 2013

24P099 definitief rapport VO OO Terborgseweg Doetinchem versie 1. 0 d. d. 17 september 2024

Type

Rapportnaam Randweg Doetinchem Gemeente Doetinchem Aanvullend Vooronderzoek Conventionele Explosieven Stationsomgeving Doetinchem Aanvullend Vooronderzoek Conventionele Explosieven Spoortracé ZevenaarWinterswijk Vooronderzoek Conventionele Explosieven Reconstructie Terborgseweg Doetinchem OOVerwachtingskaart Gemeente Doetinchem

Bedrijf

Kenmerk

Datum

Bombs Away

13P036

23 april 2013

BeoBOM

2015-65-VO-09

20 oktober 2015

Bombs Away

18P055

6 juli 2018

REASeuro

RO-220364

6 mei 2024

VO Spoortracé Zevenaar-Winterswijk T&A Survey ROZ-147 De firma T&A Survery voerde in 2012 een historisch vooronderzoek uit naar een spoortracé tussen Zevenaar en Winterswijk. Het tracé doorkruist het huidige onderzoeksgebied in Doetinchem. Door T&A werd het tracé in Doetinchem verdacht verklaard op afwerpmunitie van 250 lb. tot en met 1. 000 lb. geallieerde brisantbommen en omdat uit literatuur archiefstukken uit het gemeentearchief en luchtfoto’s gebleken was dat er vliegtuigbommen terecht waren gekomen bij de spoorbrug over de Oude IJssel en het gebied langs het spoor bij het station. ,

Daarnaast werd het ook verdacht verklaard op 3 inch luchtgrondraketten met gevechtskop 60 lb. SAP. Er hadden raketaanvallen op treinen plaatsgevonden. Bovendien zijn er blindgangers van raketten gevonden door de EODD bij het station. De horizontale afbakening is door T&A vastgesteld op 144 meter en op basis de locaties van de aangevallen doelwitten namelijk de spoorbrug spoor en fabrieken vanaf de brug over de Oude IJssel tot aan het spoor bij de Terborgseweg) en een buffer van 150 meter vanaf het inslagpunt bij Vijverlaand/Zuivelweg aangezien daarvan niet bekend was door welk toestel de bommen waren afgeworpen hoeveel er waren afgeworpen en met welk doel. De verticale afbakening voor de afwerpmunitie werd gesteld op 5 meter minus maaiveld ten tijde van de Tweede Wereldoorlog. De raketten konden worden aangetroffen tot op een diepte van 35 meter minus maaiveld. ,

VOORONDERZOEK Randweg Doetinchem Gemeente Doetinchem Bombs Away 12P003

In opdracht van de gemeente Doetinchem voerde in 2013 Bombs Away een historisch vooronderzoek uitgevoerd naar de Randweg in Doetinchem. Ter hoogte van de Terborgseweg grenst de Randweg aan het huidige onderzoeksgebied. Op circa 135 meter afstand van het huidige onderzoeksgebied werd een mitrailleurstelling verdacht verklaard op Duitse KKM geschutmunitie hand- en geweergranaten en munitietoebehoren. De stelling werd met een buffer van 25 meter afgebakend. Daarnaast werd de verticale afbakening op 2 meter minus maaiveld ten tijde van de Tweede Wereldoorlog gesteld.

Aanvullend Vooronderzoek Conventionele Explosieven Stationsomgeving Doetinchem Bombs Away 13P036 In 2013 voerde Bombs Away een aanvullend vooronderzoek uit in opdracht van ProRail naar het station in Doetinchem. Het onderzoek vormde een aanvulling op het door T&A uitgevoerde onderzoek uit 2012. Het onderzoeksgebied van dit vooronderzoek ligt voor een klein deel in het huidige onderzoeksgebied. Het onderzoeksgebied werd ter hoogte van het huidige onderzoeksgebied verdacht verklaard op afwerpmunitie en raketmunitie. De horizontale

24P099 definitief rapport VO OO Terborgseweg Doetinchem versie 1. 0 d. d. 17 september 2024

afbakening werd gedaan aan de hand van de Pin-Pointtargetmethode waarbij er 181 meter (+ 5 meter luchtfotoafwijking) getrokken werd rondom de spoorbrug houtfabriek station en de Becconfabriek. De houtfabriek ligt in het huidige onderzoeksgebied en rondom de fabriek werd dus een buffer van 181 meter getrokken. De verticale afbakening werd niet vastgesteld. ,

Aanvullend Vooronderzoek Explosieven ZevenaarConventionele Spoortracé Winterswijk BeoBOM 2015-65-VO-09 De firma BeoBOM voerde in 2015 een aanvullend vooronderzoek naar de spoorlijn tussen Zevenaar. Het onderzoek was een update van het vooronderzoek van T&A uit 2012 en overlapt met een groot deel van het huidige onderzoeksgebied. In het huidige onderzoeksgebied werd het tracé verdacht verklaard op geallieerde afwerpmunitie tot 1. 000 lb. De horizontale afbakening werd met behulp van Pin-Pointtargetmethode gedaan waarbij er met een buffer van 181 meter is getrokken + 10 meter voor de luchtfotocorrectie. De verticale afbakening werd niet vastgesteld. Vooronderzoek Conventionele Explosieven Reconstructie Terborgseweg Doetinchem Bombs Away 18P055 Bombs Away voerde in 2018 een vooronderzoek uit naar een onderzoeksgebied bij de Terborgseweg in Doetinchem. Het onderzoeksgebied ligt op circa 60 meter afstand van het huidige onderzoeksgebied. Delen van het toenmalige onderzoeksgebied werden verdacht verklaard op geallieerde 250 lb. en 500 lb. brisantbommen. De horizontale afbakening werd gedaan aan de hand van de Pin-Pointtargetmethode waarbij er 181 meter (+ 5 meter luchtfotoafwijking) getrokken werd rondom de spoorbrug houtfabriek station en de Becconfabriek. De verticale afbakening van de afwerpmunitie kon niet worden vastgesteld wegens een gebrek aan sonderingen. ,

OO-Verwachtingskaart Gemeente Doetinchem REASeuro RO-220364 De firma REASeuro stelde in 2024 een OO-verwachtingskaart voor gehele

gemeente Doetinchem op. Het huidige onderzoeksgebied ligt in zijn geheel in dit onderzoeksgebied. Het huidige onderzoeksgebied werd door REASeuro deels verdacht verklaard op raketten en deels verdacht verklaard op afwerpmunitie. Het op afwerpmunitie verdachte gebied in het huidige onderzoeksgebied werd vastgesteld op basis van waargenomen oorlogsschade. Er werd een buffer van 100 meter rondom het gebouw met oorlogsschade getrokken en verdacht verklaard op geallieerde 250 lb. 500 lb. en 1. 000 lb. brisantbommen. Daarnaast werden de waargenomen raketkraters bij het onderzoeksgebied situationeel afgebakend. Daarvoor werd gekeken naar de maximale afstand tussen waargenomen schade die gerelateerd kan worden aan een van de raketbeschietingen. Deze afstand bedraagt 87 meter. Deze afstand wordt vermeerderd met 5 meter ter ondervanging van de cartografische onnauwkeurigheid en 8 meter ter ondervanging van de horizontale ondergrondse verplaatsing. De verticale afbakening werd niet vastgesteld. ,

Relevante informatie uit de bovengenoemde (voor)onderzoeken OO is verwerkt in dit rapport. Indien er verschillen zijn tussen de conclusies uit deze (vooronderzoeken) en het huidige vooronderzoek worden deze beschreven in paragraaf 4. 10. ,

24P099 definitief rapport VO OO Terborgseweg Doetinchem versie 1. 0 d. d. 17 september 2024

Afbeelding 2: Reeds uitgevoerde onderzoeken ten opzichte van het onderzoeksgebied in dit Vooronderzoek Conflictperiode OO.

2. 3

Literatuur In het kader van dit Vooronderzoek Conflictperiode OO is een literatuurstudie uitgevoerd. Literatuur geldt als secundaire bron. Naast de standaard boekwerken over de gevechtshandelingen in de Tweede Wereldoorlog op het land en in de lucht zijn ook de regionale en streekgebonden publicaties bestudeerd. In onderstaande overzicht zijn de geraadpleegde publicaties weergegeven. ,

• • • •

Amersfoort H. & P. Kamphuis (Red.) Mei 1940 de strijd op Nederlands grondgebied (Amsterdam 2012); Bollen H. & P. Vroemen Canadezen in actie: Nederland najaar '44 - voorjaar '46 (Warnsveld 1994); Foreman J. Fighter Command War Diaries: July 1944 to May 1945 (Walton-onThames 2004); Hammel E. Air War Europe. America's Air War Against Germany in Europe and North Africa 1942-1945: Chronology (Pacifica 1994); Huurman C. Het spoorwegbedrijf in oorlogstijd 1939-'45 (Eindhoven 2001); Klep Ch. & B. Schoenmaker (Red.) Oorlog op de flank. De bevrijding van Nederland 1944-1945 (Den Haag 1995); Korthals Altes A. Luchtgevaar. Luchtaanvallen op Nederland 1940-1945 (Amsterdam 1984); Krosenbrink H. Met moed en angst. Oorlogsbelevenissen in Achterhoek en Liemers (Zutphen 1981); Middlebrook M. & C. Everitt Bomber Command War Diaries: An Operational Reference Book 1939-1945 (Harmondsworth 1985); Molenaar F.J. De luchtverdediging in de meidagen 1940 (2 dln Den Haag 1970); Nederkoorn W.P. Stork G.J.B. Er op of er onder. Hoe de achterhoek en Liemers de Duitsche bezetting doorstonden en ervan werden bevrijd (Doetinchem 1985); ,

• • • • • • •

24P099 definitief rapport VO OO Terborgseweg Doetinchem versie 1. 0 d. d. 17 september 2024

•

Nierstrasz V. De strijd op Nederlands grondgebied tijdens Wereldoorlog II Nederlands verdediging tegen de Duitse aanval van 10-19 mei 1940 (Groene Serie) (Den Haag 1952 ,

ev. ); • •

Nierstrasz V. De Krijgsverrichtingen ten Oosten van de IJssel en in de IJssellinie (Den Haag 1952); Rhebergen W. en P. Vermist boven de Achterhoek. Neergestorte geallieerde vliegtuigen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Historische feiten en achtergronden ,

(Naarden 1991); • •

Rutten F. En toen was er oorlog. 1939-1945 Een tijdsbeeld (Onbekend 2011); Tomesen H.J. Doetinchem 1939 - 1945 vlucht uit de brandende stad (Eigen beheer ,

2010); • •

Volker

I. Doetinchem in oorlogstijd. Vijf jaar Duitse bezetting in Doetinchem en Gaanderen 1940/45 (Doetinchem 1996); Zwanenburg G. En nooit was het stil…Kroniek van een luchtoorlog (2 delen 19911993). ,

Relevante informatie uit de bestudeerde literatuur is verwerkt in dit rapport (zie hoofdstuk 3). 2. 4

Archiefonderzoek in Nederland Naast literatuurstudie is er archiefonderzoek in Nederland uitgevoerd. Archiefstukken vallen onder de primaire bronnen. Het gemeentearchief evenals het provinciaal archief en het Nationaal Archief (NA) in Den Haag zijn geraadpleegd door een projectmedewerker van Bombs Away. Verder zijn ook stukken uit het archief van het Instituut voor Oorlogs- Holocaust- en Genocidestudies (NIOD) in Amsterdam en van het Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH) in Den Haag bestudeerd. Tevens zijn het archief van de Explosieven Opruimingsdienst Defensie (EOD) en het Semi-statisch Informatie Beheer Ministerie Defensie (SSA) te Rijswijk bestudeerd. Omdat niet alle archiefstukken digitaal raadpleegbaar waren heeft er voor dit onderzoek een fysiek bezoek aan Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers (ECAL) te Doetinchem plaatsgevonden. Op 26 juni 2024 heeft een medewerker van Bombs Away ter plekke het gemeentearchief geraadpleegd en relevante stukken gefotografeerd. ,

In de volgende subparagrafen worden alle voor dit onderzoek geraadpleegde archieven nader beschreven. Relevante informatie uit de geraadpleegde stukken en dossiers is verwerkt in dit rapport (zie hoofdstuk 3). 2. 4. 1

Gemeentearchief (ECAL) Doetinchem Ten tijde van de Tweede Wereldoorlog lag het onderzoeksgebied in de gemeente Doetinchem. Het onderzoeksgebied ligt tegenwoordig net als ten tijde van de Tweede Wereldoorlog in de gemeente Doetinchem. In het Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers (ECAL) te Doetinchem is het gemeentearchief van de (voormalige) gemeente Doetinchem geraadpleegd. Conform de richtlijnen van het ‘Certificatieschema vooronderzoek en risicoanalyse OO’ is in het gemeentearchief gezocht naar stukken van de luchtbeschermingsdienst stukken over aangetroffen/geruimde OO en oorlogsschaderapporten. De zoektermen die hierbij gebruikt zijn staan beschreven in bijlage 3. In de onderstaande tabel zijn de bestudeerde stukken weergegeven: ,

Toeg. nr.

0313

Titel

Inv. nr.

Jaar

Omschrijving

Gemeentebestuur Doetinchem , (1921) 1945-1969 (1988)

1945

Militair Gezag

146 411

1946-1961 1950-1967

669

1945

738

1948-1958

1109

1944-1949

Oorlogsschade Gemeentehuis , Markt – vergoeding oorlogsschade Overname eigendommen van de bezettende macht Huisnummering - Vernummering straten en wijken Luchtbeschermingsdienst

24P099 definitief rapport VO OO Terborgseweg Doetinchem versie 1. 0 d. d. 17 september 2024

Toeg.

Titel

nr.

0513

0566 0758

0759

2. 4. 2

Gemeente Brandweer Doetinchem , 19421989

Gemeentebestuur Doetinchem , 1920 1944 Gemeentebestuur Doetinchem , 19702004

Gemeentebestuur Doetinchem , 20052009

Inv. nr.

Jaar

Omschrijving

1111 1213 1468

1945-1946 1945-1957 1949-1960

1701

1949

1749 1

1949-1985 1945 – 1964

Ruiming van explosieven Herstel oorlogsschade aan bruggen Oorlogsschade aan gemeenteeigendommen – overzicht + aangiften Groen van Prinsterenschool , Loolaan 27 - Oorlogsschade Huisnummering Hulpverleningsrapporten

1945 – 1948

1945

93 111

1945 1945

39-63

1981-1993

Vaststellen huisnummering , met wijzingen

88 2986

2000-2004 1992-2000

3014

1976-1989

4922

2001 – 2004

4977

1999 , 2000

2008-2009

Wijzigen huisnummering Opsporen , afvoeren en verwijderen van niet-gesprongen explosieven Opsporen , afvoeren en verwijderen van niet-gesprongen explosieven Bijdragen voor ruiming explosieven Oude IJssel Bijdragen voor ruiming explosieven Oude IJssel Vaststellen huisnummering

2007-2010

Gemeente Brandweer Doetinchem Brandrapporten Gemeente Brandweer Doetinchem opgave commandant inzake mijnenvelden Verslag inzage bombardementen Dankbetuiging voor hulpverlening bij bombardementen Geen relevante gegevens aangetroffen

Verordering naamgeving en nummering

Provinciaal archief (GA) Arnhem Het onderzoeksgebied ligt in de provincie Gelderland. In het Gelders Archief (GA) te Doetinchem is het provinciaal archief geraadpleegd. Conform de richtlijnen van het ‘Certificatieschema vooronderzoek en risicoanalyse OO’ is gezocht naar stukken van de luchtbeschermingsdienst over aangetroffen/geruimde OO en oorlogsschaderapporten. Hiertoe zijn de archieven van het Militair Gezag het provinciaal bestuur en de Commissaris van de Koningin geraadpleegd. De zoektermen die hierbij gebruikt zijn staan beschreven in bijlage 3. In de onderstaande tabel zijn de bestudeerde stukken ,

weergegeven: Toeg. nr. 0039

Titel Gedeputeerde Staten (1723) 1814-1950 (1971)

Inv. nr. 7004

Jaar 19451946

8519 8529 8244 10336 0044

Tijdelijk Provinciaal Bestuur te Nijmegen. Provinciebestuur in het

132

19451947 (1941) 19461952 19421945 19441945

Omschrijving Inventarisatie van (oorlogs)schade aan monumenten in Gelderland , 1945-1946. Brandweer; geordend per gemeente; Aalten-Hurwenen Opruiming van mijnen en munitie Wederopbouwplannen van gemeenten. Ammerzoden-Echteld Verbetering van bruggen en herstel van oorlogsschade Stukken betreffende luchtbescherming en brandweerwezen

24P099 definitief rapport VO OO Terborgseweg Doetinchem versie 1. 0 d. d. 17 september 2024

Toeg. nr.

0047

Titel bevrijdde gedeelte van Gelderland , 1944-1945 (1984)

Stichting Gelderland 1940

Inv. nr.

Jaar

Omschrijving

143

19441945

Stukken betreffende de wederopbouw van door oorlogshandelingen verwoest gebied Lijst met opgave van geleden oorlogsschade per gemeente , met brieven gericht aan de Commissaris van de Koningin Stukken betreffende geleden schade aan weiland , bouwland en boomgaarden door defensiemaatregelen Stukken betreffende geleden schade aan boerenbedrijven door defensiemaatregelen , Overig Gelderland Jaarverslagen

0244

Provinciale Waterstaat 1864-1955

4 86 87

1037

Militair Gezag Provincie Gelderland (1941-1948)

100

19451946

146

1945

1944

104

191

1945

221 222 259

1945

260 261

1945 1945

265 271

1945 -

274 279

1945

280

1945

281 282

1945

Opgaven van oorlogsschade in de provincie Gelderland Overzichten van opslagplaatsen van munitie in of nabij dijken Overzichten van door oorlogshandelingen langs de dijken beschadigde en vernielde bouwwerken , 1945-1946. Overzicht van door oorlogshandelingen vernielde gebouwen nabij dijken , 1945. Stukken betreffende schade aan en wederopbouw van woningen en andere gebouwen Rapporten over de situatie in de Bommelerwaard , geschreven door C. H. van Maanen , gemeentesecretaris Hurwenen Stukken betreffende het opruimen van mijnen en munitie , 1945 Stukken betreffende het herstel van wegen , vaarwegen , bruggen en andere waterstaatsobjecten Stukken betreffende de wederopbouw Correspondentie van het hoofd van de Dienst Burgermijnopruiming van het MG Gelderland en de leider van het District Arnhem van de Dienst Burgermijnopruiming , 1945. Rapporten Dag- en weekrapporten betreffende het opruimen van mijnen en munitie Situatieschetsen van mijnenvelden Rapporten (betreffende het opruimen van mijnen en munitie) Rapporten (overige rapporten) , 1945 Uitgaande brieven , 1945 15 mei-14 september 1945 (nrs. 1-227) Uitgaande brieven 14 september-13 december 1945 (nrs. 228-348) Van ingekomen brieven (nrs. 1-259) , 16 april-11 december 1945. (Agenda's van ingekomen en uitgaande brieven , 1945) Van uitgaande brieven (nrs. 1-348) , 16 mei-19 december 1945.

(Agenda's van ingekomen en uitgaande brieven)

24P099 definitief rapport VO OO Terborgseweg Doetinchem versie 1. 0 d. d. 17 september 2024

Toeg. nr.

Titel

Inv. nr. 285

Jaar 1945

358

2. 4. 1

372

1945

392 397

1945

Omschrijving A-H (Stukken betreffende door gemeenten verstrekte opgaven van aangetroffen explosieven Stukken betreffende de geschiedschrijving Stukken betreffende brandweer , luchtbescherming en mijnopruiming Stukken betreffende oorlogsbuit Stukken van de Districts Militaire Commissaris te Winterswijk

Nationaal Archief (NA) Den Haag In het Nationaal Archief (NA) zijn onder meer stukken van de collectie Inspectie Bescherming Bevolking tegen luchtaanvallen (toeg. nr. 2. 04. 53. 15) met daarin de berichten van gemeenten aan de Rijksinspectie Luchtbescherming te Den Haag in de periode 1940-1943 het zgn. Bunkerarchief (toeg. nr. 2.13.167) de verzameling krantenknipsels uit het archief van het Korps Hulpverleningsdienst (toeg. nr. 2. 04. 110) en het Militair Gezag (toeg. nr. 2. 13. 25) ingezien. In de onderstaande tabel zijn de bestudeerde stukken weergegeven: ,

Toeg. nr. 2. 04. 53. 15

2. 04. 110

Titel Inspectie Bescherming Bevolking tegen luchtaanvallen (19371946)

Korps Hulpverleningsdienst (1945-1974)

Inv. nr. 38

Jaar 19401941

19401941

19451959

19451947 19571959 1947

22 23 28 69

2. 13. 25

2. 13. 167

Militair Gezag (1939)(19431946)(1956)

Het archief van het 2e Geniecommandement , Bureau Registratie Verdedigingswerken van het Ministerie van Defensie (zgn. 'Bunkerarchief') , (1923) 1946-1987 (1992)

19471970 19671971

1970

1563

19441945

1567

19441945

1568

19441945

272-284

1951

Omschrijving Ingekomen en minuten van uitgegane brieven van en aan diverse overheidsinstellingen: Commissaris der Koningin in de provincie Gelderland , nrs. 18. 2. 1 - 18. 2. 33 Meldingen en processen -verbaal ontvangen van gemeenten over geallieerde luchtactiviteiten: Gelderland Registers met krantenknipsels inzake explosieven Registers met krantenknipsels inzake explosieven Registers met krantenknipsels inzake explosieven Tijdschrift voor het personeel van de Hulpverleningsdienst Verzameling krantenknipsels inzake de Hulpverleningsdienst Stukken betreffende de inhuur van de Hulpverleningsdienst door Rijkswaterstaat Directie Wegen voor het ruimen van explosieven Stukken betreffende het ruimen van explosieven in de kuststrook. 1970 Rapporten betreffende bom- en granaatinslagen en de organisatie van luchtbeschermingsdiensten in gemeenten in Zeeland , Noord-Brabant en Limburg [4.46.00] , Stukken betreffende de opsporing en ruiming van mijnen en andere explosieven [4. 75. 00] Rapporten van de Censuurdienst van de Sectie PTT inzake brieven waarin melding gemaakt wordt van bombardementen , afschriften [4. 06. 00] Blokkaarten van werken

24P099 definitief rapport VO OO Terborgseweg Doetinchem versie 1. 0 d. d. 17 september 2024

Toeg. nr.

Titel

Inv. nr. 285-296

Jaar 19471962 z. j.

11121119

2. 13. 210

Commissie van Proefneming met hierin

1120

z. j.

1940

19411942

opgenomen

afgedwaalde archiefbescheiden van onderdelen van de Artillerie-Inrichtingen en Artillerie onderdelen (1814-)(1867-1942)

2. 4. 2

Omschrijving Overzichtskaarten Nederlandse stafkaarten met aantekeningen van stellingen en complexen , schaal 1:25000 Stellingkaarten van heel Nederland (dienstgeheim) met vermeldingen van alle Nederlandse en Duitse werken waarop de aard van de groepen van werken door symbolen zijn aangegeven. Groot formaat. Staten houdende opgaven van plaatsen waar mogelijk onontplofte projectielen zijn gevonden , die wel of niet geruimd zijn

Stukken betreffende het ruimen van landmijnen en het beschikbaar stellen van personeel , ingedeeld naar gebied Ingekomen en minuten van uitgaande stukken inzake aanvragen tot het ruimen van onontplofte (water)mijnen en personeelsaangelegenheden Ingekomen en minuten van uitgaande stukken inzake aanvragen tot het ruimen van onontplofte (water)mijnen en personeelsaangelegenheden Lijsten met opgave van personeel en afwikkeling van de afdeling belast met het onschadelijk maken van niet gesprongen munitie en vliegtuigbommen

Instituut voor Oorlogs- , Holocaust- en Genocidestudies (NIOD) Amsterdam In het archief van het NIOD zijn de volgende collecties geraadpleegd: Collectie Departement van Justitie (toeg. nr. 216k) waarin zich processen-verbaal bevinden met betrekking tot bomafworpen en andere luchtoorlog gerelateerde gebeurtenissen in een aantal Nederlandse gemeenten en de Collectie Generalkommissariat für das Sicherheitswesen – Höhere SS- und Polizeiführer Nord-West (toegangsnummer 077) waarin zich een relatief compleet overzicht bevindt van bomafworpen en andere luchtoorlog gerelateerde gebeurtenissen op Nederlands grondgebied in de periode september 1940 - april 1941. Tevens is het archief van de verzetsgroep Groep Albrecht (toeg. nr. 190a) ingezien. In de onderstaande tabel zijn de bestudeerde stukken ,

weergegeven: Toeg. nr. 077

190a

216k

Titel Generalkommissariat für das Sicherheitswesen (Höhere SS- und Polizeiführer Nord-West) (1938)(1940-1945) Groep Albrecht (19431947)

Inv. nr. 1328

Jaar 19401941

Omschrijving Dagberichten van de Befehlshaber der Ordnungspolizei Den Haag betreffende vijandelijke luchtaanvallen

17-34

1945

Departement van Justitie (1935)(1940-1945)(1950)

181-185

19431944

Enige verslagen , alsmede medewerkers van de groep Albrecht afkomstig uit de volgende sectoren: het Noorden , Overijssel , de Achterhoek , en Twente , D. A. A. (=Deventer , Arnhem , Apeldoorn) , de Veluwe en Gelderland , Alblasserwaard en de Betuwe , Utrecht , Amersfoort , Amsterdam , Woerden , Zuid-Holland , Zeeland , Zuid-Nederland Processen-verbaal van de plaatselijke luchtbeschermingsdiensten , politie en Marechaussee met betrekking tot

24P099 definitief rapport VO OO Terborgseweg Doetinchem versie 1. 0 d. d. 17 september 2024

Toeg. nr.

Titel

Inv. nr.

Jaar

Omschrijving vijandelijke vliegtuigen , bomaanvallen en ontploffingen in verschillende gemeente

Tevens

is de online beeldbank van het NIOD geraadpleegd via de site https://beeldbankwo2. nl/nl/. De beeldbank is op 27 juni 2024 doorzocht op de zoektermen ‘Doetinchem’ en ‘Terborgseweg’. Dit leverde geen relevante resultaten op. 2. 4. 3

Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH) Den Haag Het NIMH beheert collecties over de geschiedenis en de archieven van de Nederlandse krijgsmacht en bezit een collectie die betrekking heeft op de Tweede Wereldoorlog. Voor het onderzoek is de collectie 575 'Bureau Inlichtingen/Duitse Verdedigingswerken' geraadpleegd. De collectie 409 'Gevechtsverslagen en rapporten mei 1940' is in het kader van dit vooronderzoek niet geraadpleegd. De reden hiervoor is dat er in de overige geraadpleegde bronnen geen aanwijzingen gevonden zijn waaruit blijkt dat er in mei 1940 gevechtshandelingen in het onderzoeksgebied hebben plaatsgevonden. Daarnaast zijn er nog diverse andere collecties bekeken. In onderstaande tabel zijn de geraadpleegde collecties weergegeven. Toeg. nr. 409

Titel Gevechtsverslagen en rapporten mei 1940 (mei 1940)

Inv. nr.

Jaar

420

Burgemeestersverklaringen ’40-’45 (1940-1945)

1947

575

Bureau Inlichtingen/Duitse Verdedigingswerken (19401945)

28 378

1947 1943

487

1943

500

1944

Omschrijving Er zijn in de geraadpleegde bronnen geen indicaties gevonden waaruit blijkt dat tijdens de meidagen gevechtshandelingen in het onderzoeksgebied hebben plaatsgevonden. De 409-collectie is niet geraadpleegd Dalen t/m Dwingeloo Dalen t/m Dwingeloo Datum: december 1943; Schaal/code/blz. : GB/5298/44; Omschrijving: Berichten betreffende verdedigingswerken , herstel infrastructuur en SS oefeningen in Arnhem , tevens aanwezigheid Duitse hoge officieren in Oosterbeek en Duitse Dienststellebij Doetinchem , van Geheime Dienst Nederland (GDN) Datum: 04-06-1943; Schaal/code/blz. : NE/16/187; Omschrijving: Inlichtingenrapport van Engelandvaarder Eduardus Anthonius Barten , betreffende onder andere Arnhem , Doesburg , Doetinchem , Schiedam , Wilhelminahaven , Tilburg en Zandvoort Datum: september 1944 - januari 1945; Schaal/code/blz. : E/785/45; Omschrijving: Inlichtingen betreffende tankgrachten en versterkingen in de Achterhoek , bij Doesburg en bij Doetinchem , van het Bureau inlichtingen der Nederlandsche regeering te Nijmegen

Tevens is de online beeldbank van het NIMH geraadpleegd via de site https://nimhbeeldbank. defensie. nl/. De beeldbank is doorzocht op 27 juni 2024 op de zoektermen ‘Doetinchem’. Dit leverde geen relevante resultaten op. 2. 4. 4

Defensie archieven Het Semi-statisch Informatie Beheer Ministerie Defensie (SSA) in Rijswijk beheert delen van het archief van Defensie. In dit archief zijn stukken geraadpleegd betreffende het ruimen van explosieven na de Tweede Wereldoorlog door de Mijn- en Munitieopruimingsdienst (MMOD) en door de Explosieven Opruimingsdienst Defensie (EOD).

24P099 definitief rapport VO OO Terborgseweg Doetinchem versie 1. 0 d. d. 17 september 2024

MMOD

In het SSA bevinden zich de dossiers van de MMOD. Deze organisatie was een voorloper van de EOD en werd vlak na de Tweede Wereldoorlog opgericht om explosieven te ruimen. In onderstaande tabel zijn de geraadpleegde collecties weergegeven. Toeg. nr.

Titel

Geen

Inv. nr.

Inventaris archief Mijn- en Munitie OpruimingsDienst (MMOD)

Jaar

Omschrijving

19451947

B t/m E

EOD

In het SSA liggen de ruimingsdossiers van de EOD tot oktober 2010. Deze ruimrapporten ook wel Melding Opdracht en Ruimrapport (MORA) en Uitvoeringsopdracht (UO) genaamd zijn overzichten van geruimde munitie en zijn gerangschikt per gemeente. Sinds 1971 worden deze rapporten bijgehouden. Sinds eind 2010 worden de meldingen van geruimde OO rechtstreeks door de EOD aangeleverd. Door de EOD wordt een lijst met MORA’s/UO’s verstrekt waaruit een voor het onderzoeksgebied relevante selectie is gemaakt. Door de EOD zijn de geselecteerde MORA’s/UO’s digitaal aangeleverd. De voor dit onderzoek beschikbare MORA’s/UO’s staan in paragraaf 3. 7 beschreven.

Mijnenveldkaarten met leg- en ruimrapporten zijn ook bij de EOD ondergebracht. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden verspreid over heel Nederland mijnenvelden door Duitse en geallieerde militairen aangelegd. Alle informatie van die mijnenvelden (zoals ligging hoeveelheid en type landmijnen) werd gedocumenteerd in een zogenoemd legrapport. Deze zijn echter niet altijd beschikbaar. Tegen het einde van en na de Tweede Wereldoorlog zijn alle bekende mijnenvelden en op landmijnen verdachte gebieden onderzocht. Dit werd vastgelegd in een zogenaamd ruimrapport. Hieruit blijkt dat soms door diverse omstandigheden niet alle gelegde landmijnen konden worden geruimd. Door de EOD zijn geen gegevens over mijnenvelden of op landmijnen verdachte gebieden gevonden die in en/of in de buurt van het onderzoeksgebied hebben gelegen. De voor dit onderzoek beschikbare mijnenveldgegevens staan in paragraaf 3. 7 beschreven. ,

2. 4. 5

Websites

Op internet is een aantal websites geraadpleegd waarop (mogelijk) relevante informatie beschikbaar is over het onderzoeksgebied. De gegevens op de sites zijn zoveel als mogelijk geverifieerd met informatie uit andere bronnen om de betrouwbaarheid te kunnen toetsen. Echter websites veranderen continue door updates en nieuwe informatie. Soms verdwijnen sites ook van het web; of zijn deze ontoegankelijk geworden. Informatie kan zodoende verdwijnen of veranderen. In de voetnoten wordt derhalve de geraadpleegde site vermeld evenals de datum waarop deze is geraadpleegd. De volgende sites zijn gebruikt: ,

•

De site waarin miljoenen https://www. delpher. nl/ is een databank gedigitaliseerde teksten uit Nederlandse kranten boeken tijdschriften en radiobulletins woord voor woord doorzocht kunnen worden. De teksten komen uit de collecties van diverse wetenschappelijke instellingen bibliotheken en erfgoedinstellingen. In het kader van dit onderzoek is op 27 juni 2024 gezocht naar de namen van de verschillende plaatsen in de gemeente Doetinchem in combinatie met de zoektermen ‘vliegtuigbom’ ‘blindganger’ ‘vliegtuig’ ‘crash’ ,

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://besluitvorming.doetinchem.nl/api/v1/meetings/8364/documents/51619