Bijlage 3 Concept toekomstvisie Doesburg bureau Berenschot
Tekst van het document
45
Resultaat:
in omliggende wijken zoals Beinum en De Ooi.29) We
•
betrekken Doesburgers bij deze keuzes en kijken ook
•
•
Doesburgers betrekken bij de toekomst van de voorzieningen in de stad. Het instellen van een maatschappelijke visiegroep Doesburg die initiatieven bespreekt, behandelt en faciliteert. Vitaliteit voor mantelzorgers en ouderen versterken
nadrukkelijk samen met hen hoe we met de keuzes ervoor kunnen zorgen dat deze ten goede komen aan de sociale samenhang per wijk en voor Doesburg als geheel. −
Op dit moment lopen er discussies over de toekomst van
Sociaal kapitaal gaat over de hulpmiddelen die in de gemeen-
een aantal van de voorzieningen in Doesburg. Sporthal
schap aanwezig zijn en de toegankelijkheid daarvan, die inwo-
“Beumerskamp” is sterk verouderd en de vraag is waar
ners en instellingen in een maatschappij met elkaar verbinden
de nieuwe sporthal moet komen als de “Beumerskamp”
om gemeenschappelijke doelstellingen te realiseren. Het gaat hier
vervangen wordt. De toekomst van de gymzalen is
om formele en informele netwerken, inzet voor de gemeenschap
onzeker als er een nieuwe sporthal komt. En ook op de
en onderling vertrouwen. Om het sociale kapitaal in Doesburg
bibliotheek wordt bezuinigd.30) De gemeente Doesburg
te blijven versterken wordt ingezet op de volgende drie resultaten:
kan Doesburgers betrekken bij de toekomst van voorzieningen in de stad door:
•
Vitaliteit voor mantelzorgers en ouderen versterken:
–
De sociale infrastructuur van Doesburg is in sterke mate
beleefpark eruit kan komen te zien. Het beleefpark,
gebouwd op actieve mantelzorgers en vrijwilligers. Door
midden in Doesburg, is de ideale plek om een
vergrijzing ligt het in de verwachting dat deze groep naar
plek van ontmoeting te creëren. Echter, dit moet
de toekomst toe kwetsbaarder is, omdat men ouder wordt.
dan uitdrukkelijk geen “feestje van bestuurders en
Om de vitaliteit van Doesburg te waarborgen komen we
ambtenaren” worden, maar juist van inwoners.
tot een plan om mantelzorgers goed te kunnen blijven
Belangrijke voorwaarde is wederom wel dat de
faciliteren (ook als zij zelf ouder worden) en kijken we hoe
gemeente zich inspant in het betrekken van een zo
we eenzaamheid bij ouderen tegen kunnen gaan en kunnen
divers mogelijke groep en deze zeggenschap ook zo
inzetten op verbinding.
aantrekkelijk mogelijk te maken voor iedereen. –
•
Inwoners zeggenschap31) te geven over hoe het
Alle inwoners te betrekken32) bij realisatie van de
Doesburgers betrekken bij de toekomst van de
nieuwe sporthal. Sport verbindt en ongeacht waar de
voorzieningen in de stad.
nieuwe sporthal gerealiseerd wordt, is het belangrijk
−
In het versterken van het sociaal kapitaal in Doesburg
dat alle inwoners betrokken worden bij de realisatie
zijn het fysieke en sociale domein onlosmakelijk
van de nieuwe sporthal. Dit kan de gemeente doen
met elkaar verbonden en vragen om een aanpak
door:
in samenhang. Dat kan gaan om het plaatsen van
-
Inwoners uit álle wijken (belangrijke vereiste)
lantaarnpalen om de veiligheid in de buurt te vergroten
mee te laten denken over hoe de nieuwe sporthal
tot aan het inrichten van speelplekken die uitnodigen
een belangrijke centrumfunctie kan krijgen.
tot beweging en het maken van plekken waar mensen
Digitale participatie kan hiervoor een uitkomst
elkaar kunnen ontmoeten. Maar kan hem ook zitten
bieden, omdat hierdoor een zo groot mogelijke
in het versterken van verbindingen en toegankelijkheid
groep aangesproken wordt.
van wijken. Zo zijn er in Doesburg voel- en zichtbare
-
Het sportaanbod aan te sluiten op de behoeften
verschillen tussen wijken die zich soms ook in een
van jong en oud. Individuele sporten nemen
gevoel van “de binnenstad versus de omliggende wijken”
bijvoorbeeld een grote vlucht en daarom is het
uiten.
28)
Dit gevoel is enerzijds verklaarbaar, omdat
de binnenstad ook inderdaad veel aandacht van de
belangrijk hier aandacht voor te hebben. -
Inwoners zeggenschap te geven over hoe een ont-
gemeente krijgt. Zo is één van de belangrijkste acties
moetingsplek, zoals een sportcafé, vormgegeven
voor 2020 namelijk de herinrichting van de binnenstad.
kan worden.
Anderzijds investeert de gemeente ook wel daadwerkelijk
28) Op basis van de gesprekken die tijdens het opstellen van de Nota van Bevindingen zijn gevoerd.
29) Programmabegroting 2020-2023. 30) https://www.omroepgelderland.nl/nieuws/2426208/Begroting-Doesburgparkeren-duurder-binnenstad-mooier-budget-bieb-fors-omlaag. 31) Idem 32) Idem
B
B
46
•
Plezierig wonen, leven en recreëren in gastvrij en betrokken Doesburg. Een historische Hanzestad aan het water – Toekomstvisie Doesburg
Het instellen van een maatschappelijke visiegroep:
gemeenschap geeft ook aan dat juist daar ook verbetering
−
Doesburg kent een groot aantal inwoners die (langdurig)
gewenst is. Er wordt daarom een maatschappelijke
voor een andere Doesburger zorgen via vrijwillig en
visiegroep ingesteld die adviseert.
onbetaalde zorg aan mensen in hun familie of netwerk,
–
In de visiegroep van 40 mensen is de gemeenschap
als vrijwilliger een actieve bijdrage leveren aan het
vertegenwoordigd. 10 vertegenwoordigers
welbevinden van mensen door zich in te zetten voor de
van ondernemers, 10 vertegenwoordigers van
sportclub of het organiseren van culturele activiteiten
maatschappelijke organisaties en 20 inwoners.
of als ondernemer tal van initiatieven organiseren.
Jong en oud en voortkomend uit alle wijken en
Doesburg is trots op deze inwoners en steunt hierop.
bevolkingsgroepen. De Visiegroep komt tenminste 6
Maar wil hen ook nadrukkelijk in positie brengen en
keer per jaar bijeen33).
houden om samen te blijven bouwen aan een mooie
–
In de visiegroep wordt de voortgang besproken van
toekomst voor Doesburg. De thema’s die in Doesburg
(de uitvoering van) de Toekomstvisie, wordt gekeken
centraal staan, vragen om een sterke verbondenheid
waar coördinatie en ondersteuning op zijn plaats
van de burgers, maatschappelijke organisaties en het
is, worden nieuwe initiatieven behandeld en wordt
bedrijfsleven. Ook de relatie met onderwijs is op een
gezamenlijk afgewogen welke vormen van participatie
aantal aspecten van belang. Deze partnerrol van de
het meest gewenst zijn.
gemeente wordt niet alleen belangrijk gevonden. De
33) Bij het verder vormgeven van de visiegroep wordt ook duidelijk gemaakt op welke wijze dit zich verhoudt tot de sociale adviesraad.
47
5.4
Hoofdkeuze 3: Kwaliteitstoerisme en toegankelijke natuurrecreatie
A
B
C
Evenwichtig en leeftijdsbestendig woon- en vestigingsklimaat
Verbindende en versterkende sociale aanpak
Kwaliteitstoerisme en toegankelijke natuurrecreatie
Context en aanleiding
1. Wonen, werken en bezoeken in balans.
Doesburg is een mooie Hanzestad met een rijke geschiedenis en
2. Versterken van de stad en zijn omgeving.
omgeven door water. De aantrekkelijkheid en toegankelijkheid van de binnenstad en het buitengebied (zoals de Fraterwaard)
De eerste beleidslijn is erop gericht om een duurzame invulling te
is iets om te koesteren. De culturele, historische en natuurre-
geven aan kwaliteitstoerisme. De tweede beleidslijn is erop gericht
creatieve waarde van de binnenstad en het buitengebied maakt
een duurzame invulling te geven aan toegankelijke natuurrecre-
namelijk dat de stad aantrekkelijk is voor inwoners en toeristen.
atie en in te zetten op meer verblijfstoerisme over het hele jaar.
Het toerisme wordt ook gezien als een belangrijke bron voor de
Deze twee lijnen worden in volgende paragrafen nader toegelicht,
dynamiek in Doesburg en een versterking van de lokale econo-
en voorzien van de bijbehorende doelen en resultaten.
mie. Het is van belang de toeristische functie van Doesburg te behouden en zoveel mogelijk te benutten. Uiteraard wel binnen
5.4.1 Wonen, werken en bezoeken in balans
de grenzen van het behoud van een goed woon- en leefklimaat en met oog voor de toegankelijkheid voor heel Doesburg. Dit betekent dat het van belang is niet alleen op de binnenstad te focussen, maar dat ook de verbinding met de wijken rondom de binnenstad en het buitengebied (zoals de Fraterwaard) gezocht moet worden. Tegelijkertijd zijn er ook uitdagingen. De inzet op toerisme kan bijvoorbeeld op gespannen voet staan met de leefbaarheid van de binnenstad. Doesburg heeft namelijk een serieuze parkeerproblematiek en zo is er binnen het Doesburgse verkeerssysteem een specifieke opgave om de toeristische piekmomenten (beter) op te vangen en af te wikkelen. Op mooie zomerdagen en bij evenementen komen er veel mensen naar Doesburg. Het reguliere (dagelijkse) verkeeren parkeersysteem is er niet op ingericht om deze pieken van auto’s en fietsen goed op te vangen. Veel van de huidige verkeer- en parkeerproblemen in de binnenstad hebben hier betrekking op. Om toekomstbestendig in te kunnen spelen op een aantrekkelijke woongemeente en toerisme, is het noodzakelijk een duurzame invulling te geven aan kwaliteitstoerisme enerzijds en toeganke-
Doelen 1. Binnenstad toegankelijker maken voor fietsers en voetgangers 2. De beleefwaarde van de historische stad met grachtengordel en de linies vergroten 3. Mogelijkheden voor watertoerisme vergroten 4. 40% groei bestedingen (dag- en verblijfsbezoekers) van bezoekers in Doesburg in 2025 t.o.v. 201934) 5. 15% toename aantal banen (arbeidsplaatsen) in sector Recreatie & Toerisme in Doesburg in 2025 t.o.v. 201935) 6. Toeristen meer spreiden over de stad waardoor het centrum wordt ontlast 7. Verbeteren verkeerscirculatie en parkeren in de binnenstad
Resultaten • • •
Meer laadpalen en veilige parkeerplekken voor fietsers realiseren (doel 1) Het realiseren van een verbinding tussen wijk de Ooi en binnenstad via het Looierspark (doel 1 en 2) Doorsnijdingen van de linies accentueren (doel 2): – doorsnijding Monseigneur Bekkerslaan – doorsnijding Halve Maanweg/Looiersweg – doorsnijding Kraakselaan en N317 – startpunt bij de Barend Ubbinkweg
lijke natuurrecreatie anderzijds. Uitgangspunt is dat Doesburg geen pretpark wordt en keuzes die gemaakt worden niet ten koste gaan van natuur en leefbaarheid. Om de gemeente voor zowel inwoners als toeristen aantrekkelijk te maken wordt binnen deze hoofdkeuze ingezet op twee verschillende beleidslijnen:
34) Doel past binnen doelstellingen Perspectief Hanzesteden. Actie- en investeringsagenda 2020-2025. 35) Idem
B
B
48
• • • • • •
• •
Plezierig wonen, leven en recreëren in gastvrij en betrokken Doesburg. Een historische Hanzestad aan het water – Toekomstvisie Doesburg
Het realiseren van de uitkijktoren bij de Hoge Linie (doel 2) Uitvoering blijven geven aan het project “Beleef de Linies” (doel 2) De grachten bevaarbaar maken (doel 2 en 3) De beleefwaarde van de vispassage vergroten (doel 3) Voorzieningenniveau in de Passantenhaven verbeteren (doel 3) Een structureel overleg met ondernemers, en het Lalique Museum in het bijzonder, organiseren (doel 4 en 5) De Kloosterstraat en Ooipoortstraat aantrekkelijker maken voor voetgangers (doel 6) Verbinden van het parkeerbeleid met het toerisme- en mobiliteitsbeleid (doel 7).
•
Het is van belang dat de gemeente dit niet alleen doet, maar juist de verbinding zoekt met ondernemers (bijvoorbeeld de campings) en het Lalique museum in het bijzonder. Deze ondernemers hebben namelijk goede ideeën over bijvoorbeeld het verbeteren van het voorzieningenniveau in de Passantenhaven of het vergroten van de beleefwaarde van de vispassage. Daarnaast is het heel goed mogelijk dat de resultaten passend bij de geformuleerde doelen verdere aanscherping en/of aanvulling behoeven volgend uit de ideeën van ondernemers. Het Lalique museum wordt er zo expliciet uitgelicht, omdat dit museum een grote aantrekkingskracht heeft en belangrijk is voor Doesburg. Dit wordt naar verwachting alleen maar meer vanwege de verhuizing
De eerste beleidslijn is erop gericht om een duurzame invulling
naar een groter pand. Dit maakt dat Lalique een belangrijke
te geven aan kwaliteitstoerisme, wat inhoudt dat Doesburg niet
rol kan spelen in de groei van bestedingen en banen, omdat
alleen een aantrekkelijke bestemming voor levensgenieters
ondernemers rondom het Lalique museum ook kunnen
moet zijn, maar ook voor de mensen die er wonen. Het is
profiteren van de aanwezigheid ervan.
36)
daarom aan de ene kant van belang aandacht te hebben voor de beleefwaarde van Doesburg door de binnenstad toegankelijker
•
Tot slot is het – in aanvulling op het eerste punt – van
te maken voor fietsers en voetgangers, de beleefwaarde van
belang dat de gemeente nadrukkelijk de verbinding zoekt
de linies te vergroten en de mogelijkheden van het watertoe-
met het thema mobiliteit en recreatie/toerisme meeneemt
risme te vergroten. Aan de andere kant is het ook van belang
in een integrale actiegerichte aanpak ruimte, wonen en
aandacht te hebben voor de lokale economie, de verkeer- en
mobiliteit (zie hoofdkeuze 1, paragraaf 5.2.3). Bijvoorbeeld
parkeerproblematiek en de leefbaarheid door in te zetten op een
het doel om toeristen te spreiden over de stad en het
groei van bestedingen en banen (hoog- én laaggeschoold), maar
bijpassende resultaat om de Kloosterstraat en Ooipoortstraat
ook door in te zetten op het ontlasten van de binnenstad en de
aantrekkelijker maken voor voetgangers heeft een sterke
toeristen meer te spreiden over de stad.
verbinding met het doel om de verkeersdruk in de binnenstad te verminderen. Een doel wat hiermee samenhangt is
Doesburg kan aan meerdere knoppen draaien om de gewenste
het vergroten van de beleefwaarde van de historische stad
doelen te realiseren. Dit noemen wij de resultaten (zie hierbo-
en de linies. Als toeristen namelijk worden gestimuleerd om
ven) en hoe deze te realiseren geven we hieronder weer.
zich ook meer richting de linies te bewegen dan neemt de druk op de binnenstad af. Het is daarom de bedoeling om de
•
De doelen en resultaten hebben een sterke relatie met elkaar
linies rondom Doesburg op te knappen en beter beleefbaar
en om deze te bereiken is het van belang het Toeristisch
te maken. De gemeente heeft samen met Staatsbosbeheer
Merketingplan uit 2015 te actualiseren en de doelen en
en bureau Topia een plan hiervoor gemaakt37), maar ook
resultaten hierin verder uit te werken. Specifiek voor het
voor het bereiken van deze doelen en resultaten geldt dat
project “Beleef de Linies” geldt dat het noodzakelijk is dit
het belangrijk is de afstemming met het thema mobiliteit te
voort te zetten. Hoewel hier in 2019 geen verlenging aan
zoeken. Als daarnaast de grachten rondom de binnenstad
toegekend is, is verlenging wel degelijk noodzakelijk om
bevaarbaar gemaakt worden kan de toerist van af een ander
de doelen zoals in deze Toekomstvisie zijn geformuleerd
perspectief de stad beleven.
te realiseren. Daarnaast is het belangrijk om de herijking van het parkeerbeleid te verbinden aan het Toeristisch Merketingplan, maar ook het mobiliteitsplan. Bijvoorbeeld de omgevingsvisie is een geschikt document om deze thema’s met elkaar te verbinden.
36) Deze term wordt door de gemeente gebruikt en hiermee worden met name bedoeld: mensen die geïnteresseerd zijn in musea/historie, maar ook fietsers en watertoeristen.
37) https://www.doesburg.nl/beleef-de-linies
49
5.4.2 Versterken van de stad en zijn omgeving
Doesburg kan zogezegd aan meerdere knoppen draaien om de gewenste doelen te realiseren. Dit noemen wij de resultaten.
Doelen
Binnen deze beleidslijn is één doel en resultaat dominant aan
Verbeteren van de fietsnetwerken met de Hanzesteden en de omgeving van Doesburg
de orde. Hoe deze te realiseren geven we hieronder weer.
Resultaten
•
•
Regionale afstemming over fietstoerisme met de Hanzesteden en de regio (doel 1)
•
Een betere verbinding realiseren tussen Doesburg en de Fraterwaard (doel 1)
Nederland heeft negen unieke Hanzesteden die verbonden zijn door het water. Er zijn veel fietsroutes om de Hanzesteden, maar ook het buitengebied, te verkennen. Doesburg scoort als fietsstad ‘gemiddeld’.38) Als de gemeente het fietstoerisme wil stimuleren dan kan zij zelf aan een aantal knoppen draaien die ook raken aan het thema
De tweede beleidslijn is erop gericht om een duurzame invul-
mobiliteit. Het realiseren van voldoende fietsparkeerplekken
ling te geven aan toegankelijke natuurrecreatie. Toegankelijke
is een voorbeeld. Tegelijkertijd kunnen ook de fietsnetwerken
natuurrecreatie draagt er namelijk aan bij dat de aantrekke-
in de Fraterwaard en tussen Hanzesteden verbeterd worden.
lijkheid van Doesburg als uitvalsbasis wordt vergroot. Als er
Ook kan het fietsen door de Hanzesteden flink gepromoot
immers goede fietsroutes tussen de Hanzesteden en rondom
worden. Om deze acties structureel te borgen is regionale
Doesburg (bijvoorbeeld in de vorm van een bloem) zijn,
afstemming over fietstoerisme essentieel.
vergroot dat de kans dat fietsers Doesburg in toenemende mate zien als stad waar je niet “een middagje” bent, maar langer.
•
Onbekend maakt onbemind. Doesburg staat als fietsstad
Hierdoor ontstaat mogelijkerwijs een grotere vraag naar bijvoor-
vaak aan de randen van de kaart gepositioneerd.
beeld hotels, B&B’s en eet- en drinkgelegenheden, wat de groei
Marketingtechnisch is het daarom verstandig Doesburg
van bestedingen en banen weer ten goede komt. Uitgangspunt
centraler te positioneren als fietsstad met een “bloem” aan
is wel dat deze activiteiten zich niet alleen in de binnenstad
fietsnetwerken daaromheen. Dit zorgt ervoor dat Doesburg
concentreren, maar juist ook in de wijken daarbuiten.
niet de plek is waar men alleen maar langskomt, maar juist de plek is van waaruit men start.
38) https://www.fietsersbond.nl/fietsstad2020/ fietsstad-2020-hoe-scoort-jouw-gemeente/
B
B
50
Denk- (bestuur) en ontwikkelrichting (organisatie) Doesburg Hoofdstuk 6 De hoofdkeuzes die voortkomen uit de Toekomstvisie hebben veel betekenis voor de gemeenschap en het gebied van Doesburg. Sterker nog: het primaire doel is om de Publieke Waarde voor gebied en gemeenschap te versterken. Natuurlijk geven de ambities uit de Toekomstvisie richting aan het denken van het bestuur en de ontwikkeling van de organisatie van Doesburg. Hoewel de Toekomstvisie zich primair richt op het maken van samenhangende keuzes en het aan gemeenteraad en college is om een uitvoeringsprogramma te maken en vast te stellen en daaraan ook financiële consequenties te verbinden, willen we in dit hoofdstuk ook al enkele hoofdlijnen van die (mogelijke) denk- en ontwikkellijnen toelichten.
6.1
Eigen kracht
De Toekomstvisie Doesburg is een initiatief van de gemeente-
Tot slot is het onderzoek onder onafhankelijke leiding van Berenschot tot stand gebracht.
raad en het college van de gemeente Doesburg. De gemeenteraad heeft de opdracht vorm gegeven vanuit de wens om van
Met recht en reden kan daarom gezegd worden dat het onder-
meer betekenis te zijn voor de gemeenschap en dit te doen
zoek vanuit de eigen kracht van Doesburg heeft plaats gevon-
vanuit een bestuurlijk zelfstandige positie. Deze context van
den. Doesburg geeft daarmee richting aan haar eigen toekomst.
het onderzoek krijgt verder kleur vanuit een gezonde financiële positie van de gemeente en een sterke en mondige gemeen-
Nu treedt een nieuwe fase aan. Het vertalen van een
schap. Natuurlijk zijn er ook zorgen. Het wordt lastiger om de
Toekomstvisie -waarin de ambities van de gemeente in drie
begroting sluitend te krijgen zonder pijnlijke keuzes te hoe-
pijlers zijn vastgelegd- naar een uitvoeringsprogramma. Die
ven maken. Ook is er aandacht voor de regionale oriëntatie,
ambities stellen vanzelfsprekend eisen aan bestuur, ambtelijke
wetende dat Doesburg op een snijvlak van regio’s is gesitueerd.
organisaties, regionale samenwerking en aan de samenwerking
Ook is er een onevenwichtig sociale profiel en een kwetsbare
tussen gemeente en gemeenschap.
ambtelijke organisatie. Een Toekomstvisie strijdt daarom om aandacht in relatie tot vele urgente vraagstukken, maar is juist in deze context noodzakelijk. Een Toekomstvisie brengt immers focus aan en versimpelt daarmee het speelveld voor de gemeente. De gemeenteraad heeft aan het roer gestaan en de buurgemeenten en provincie zijn geraadpleegd. Een stuurgroep onder leiding van de burgemeester, met leden uit de raad en ook griffier en gemeentesecretaris heeft procesmatig de lijnen voor het onderzoek uitgezet.
52
6.2
Plezierig wonen, leven en recreëren in gastvrij en betrokken Doesburg. Een historische Hanzestad aan het water – Toekomstvisie Doesburg
Moore en eisen aan bestuur en organisatie
Het denkkader bij dit onderzoek is gelegen in het “Public Value”-model van Moore. De kern van het model is dat de gemeente Doesburg maar één primaire doelstelling heeft, namelijk het creëren van publieke waarde. De inhoudelijke duiding van de grote maatschappelijke vraagstukken (de rode draden uit
Raadsleden goed bereikbaar Burgemeester en wethouders goed bereikbaar Ambtenaren makkelijk aanspreekbaar Grote deskundigheid ambtenaren door specialisatie Werken met participatie Kwaliteit van visie en beleid Kwaliteit gemeentebestuur Een efficiënte en betaalbare ambtelijke organisatie Gemeentelijke financiën (huishoudboekje op orde)
de Nota van Bevindingen) hebben hun vertaling gekregen in de drie pijlers van de visie. 2%
Bestuurskracht is dan het vermogen van de gemeente Doesburg
12%
3% 8%
(in samenwerking) om die publieke waarde te bewerkstelligen. Hiervoor is een passende vorm van organisatie en (be)sturing
10%
nodig. En de combinatie tussen de ‘publieke waarde’ en ‘orga-
16%
nisatie en (be)sturing’ moet legitiem zijn (juridisch én politiek/ democratisch).
11%
16% 22%
Publieke waarde Legitimiteit
Bestuurskracht
De gemeenschap (ondernemers en maatschappelijke ondernemers) onderschrijven deze inhoudelijke lijn door aan te geven dat zij drie aspecten het belangrijkste vinden in het functioneren van bestuur en organisatie. Als eerste is dat de “kwaliteit van visie en beleid”, gevolgd door “werken met participatie” en “deskundigheid van de ambtenaren”.
De drie pijlers van de Toekomstvisie Doesburg, alsmede de perceptie van bestuur, organisatie en stakeholders binnen de
5,0
gemeenschap over het functioneren van bestuur en organisatie geven richting en kleur aan het acteren van bestuur en ontwikkeling van de ambtelijke organisatie.
6,5
6,2 5,1
5,3
5,0
5,2
5,0
Een efficiënte en betaalbare ambtelijke organisatie
6,3 6,0
Kwaliteit gemeentebestuur
7,0
Kwaliteit van visie en beleid
Organisatie
5,3
4,0 3,0 2,0
zijn elementen van dit strategisch denken. Tegelijkertijd worden de drie pijlers sterk gekarakteriseerd in de planvorming en uitvoering door het noodzakelijke partnership tussen bestuur en organisatie enerzijds en gemeenschap anderzijds. Dit geldt zowel voor de sociaal en fysiek georiënteerde elementen in de pijlers.
Gemeentelijke financiën (huishoudboekje op orde)
Lange termijn en integraal denken en betere kennis van feiten
Werken met participatie
eisen aan het meer strategisch benaderen van vraagstukken.
0 Grote deskundigheid ambtenaren door specialisatie
De drie pijlers van de Toekomstvisie stellen stuk voor stuk hoge
1,0
Ambtenaren makkelijk aanspreekbaar
De Toekomstvisie geeft richting, de gemeenschap kleurt verder in
Burgemeester en wethouders goed bereikbaar
6.3
Raadsleden goed bereikbaar
B
53
De gemeenschap vindt daarbij wel dat op deze drie aspecten
Bestuurlijke oriëntatie:
verbetering gewenst is. Gemiddeld geven zij het een “5+”.
•
Doesburg oriënteert zich bestuurlijk op drie regio’s: de regio Arnhem(-Nijmegen), de regio Achterhoek en subregio
Zo komen impliciet de kwalitatieve eisen vanuit de visie overeen
De Liemers.
met wat de gemeenschap belangrijk vindt, maar minder tevreden over is.
•
De bestuurlijke oriëntatie op de regio Arnhem (-Nijmegen) is het sterkst ontwikkeld. Op de belangrijke terreinen van
6.4
De regionale oriëntatie is kleurrijk en complex
Veiligheid, gezondheid, het sociale domein en ook het fysiek
Doesburg dat stadsrechten kreeg in 1237 is één van de oudste
domein, inclusief mobiliteit wordt nauw samengewerkt in
steden van Nederland. In historisch opzicht is de ligging van
de regio Arnhem – Nijmegen. Zichtbaar in bijvoorbeeld het
Doesburg strategisch geweest en is daarmee oorzaak van de
Gemeenschappelijk Orgaan Regio Arnhem-Nijmegen en de
rijkdom geweest. Juist de ligging en de daarbij behorende sleu-
Euregio Rijn-Waal. Belangrijke samenwerkingsverbanden als
telpositie kleurt ook de regionale oriëntatie in. Verbonden met
de “Veiligheid- en gezondheidsregio Gelderland-Midden”, de
verschillende verzorgingsgebieden, economische centra en goed
“Omgevingsdienst regio Arnhem”, de “Modulair GR Sociaal
bereikbaar via weg en water. De kracht van Doesburg was juist
Domein Centraal Gelderland” en ook samenwerkingen in
de verbondenheid met de verschillende regio’s.
werkvoorziening, werkbedrijf, doelgroepenvervoer maken op de beleidsterreinen concreet.
In de bestuurlijke realiteit van de 21ste eeuw is deze natuurlijke en veelkleurige oriëntatie tegelijkertijd ingewikkeld.
•
Er is ook een bestuurlijke (lichtere) oriëntatie op de
Een bestuurlijke realiteit waarin vanwege decentralisaties en
Achterhoek. Deze oriëntatie is sterk gericht op Cultuur, histo-
taakverzwaring steeds meer in samenwerking tot stand moet
rie, toerisme en ook basisonderwijs en aspecten van de zorg.
worden gebracht.
Deze samenwerking krijgt concreet gezicht in bijvoorbeeld de Stichting Achterhoek Toerisme, de Stichting IJsselgraaf
Kijken we wat preciezer naar de regionale situatie dan zien we
(basisonderwijs), Cultuur- en Erfgoedpact Achterhoek en de
het volgende beeld:
Bibliotheek West-Achterhoek. Ambtelijk is er ook een hechte band. Zo wordt samengewerkt in het Directeuren Netwerk
•
Doesburg is een compacte, kleine, oude Hanzestad met een
Achterhoek, op het gebied van glasvezel in het buitengebied
historische binnenstad. De nabije natuur is een belangrijk
en met Doetinchem op het gebied van ICT.
onderdeel van Doesburg. • •
Tot slot is ook de subregio de Liemers van belang. Een regio
De gemeente Doesburg is klein in omvang (11.148
die deels in de Achterhoek, deels in de Arnhemse regio ligt.
inwoners, behorend bij de 10% kleinste gemeenten in
Voor een deel functioneert de subregio als een manier van
Nederland), compact qua oppervlak (op plek 344 van
belangenbehartiging. Samen optrekken in de Arnhemse
de 355 gemeenten in Nederland) en kent een hoge
regio. Bijvoorbeeld op het gebied van wonen. Deels is er
bevolkingsdichtheid (860 inwoners per km2).
ook een eigen agenda, zoals deze vorm krijgt op het gebied het Streekarchivariaat De Liemers en Doesburg, Liemers
•
Doesburg is gelegen op het grensvlak van de Veluwe, de
Economische Raad en het EZ-overleg De Liemers.
Achterhoek, Arnhem-Nijmegen en de Liemers, omgeven door de Oude IJssel en de Gelderse IJssel.
Oriëntatie van de gemeenschap: •
•
Doesburg is een woongemeente met oriëntatie op het
Doesburg heeft slechts drie direct aangrenzende gemeenten,
westen én het oosten, met meer uitgaande pendel dan inko-
namelijk Bronckhorst, Rheden en Zevenaar.
mende pendel. Haar inwoners zijn in sterke mate gericht op de centrumgemeenten Arnhem, Doetinchem en de naburige
•
gemeenten Rheden en Zevenaar.
De bestuurlijke samenwerkingsoriëntatie is het sterkst op de Arnhemse regio georiënteerd, waar op onder meer economie, zorg, veiligheid en mobiliteit mee wordt
•
Doesburg ligt in het grensgebied van drie verzorgingsgebie-
samengewerkt. Voor toerisme, cultuur, ICT en onderwijs
den, namelijk het verzorgingsgebied Arnhem, het verzor-
onderhoudt Doesburg tevens samenwerkingsrelaties met de
gingsgebied Doetinchem en tot slot het verzorgingsgebied
regio Achterhoek samen.
Apeldoorn.
B
B
54
•
Plezierig wonen, leven en recreëren in gastvrij en betrokken Doesburg. Een historische Hanzestad aan het water – Toekomstvisie Doesburg
Verschil in oriëntatie per leeftijdsgroep: voor de Doesburgse
6.5
Vertaling eisen naar ontwikkelopgaven bestuur
beroepsbevolking is Arnhem het belangrijkste, gevolgd door
De vertaling van eisen naar ontwikkelopgaven voor bestuur
Rheden en Doetinchem. Voor jongeren en ouderen zijn met
en organisatie is niet vrijblijvend. De wens en noodzaak om
name Doetinchem, Bronckhorst en -in mindere mate- Rheden
stappen te maken is evident. Wellicht nog sterker zonder
veel relevanter. Arnhem speelt voor hen een veel kleinere rol.
Toekomstvisie dan met een visie. De Toekomstvisie versimpelt het speelveld, maar geeft door een sterke focus wel meer rich-
•
Op recreatief-toeristisch vlak is Doesburg een belangrijke
ting. Om de visie van Doesburg waar te maken zijn er ontwik-
bestemmingsgemeente voor inwoners uit omliggende
kelopgaven voor bestuur en voor de ambtelijke organisatie.
gemeenten. Kijkend naar het bestuur -op basis van de inhoudelijke pijlers •
Doesburg vormt in de basis een eigen arbeidsregio. Veel
van de Toekomstvisie- zijn onderscheidend de volgende vijf
Doesburgers werken in de eigen gemeente. Voor het overige
ontwikkelopgaven te onderscheiden:
woon-werkverkeer is de uitgaande pendel richting de Arnhem en Rheden het grootst. Inkomende pendel richting Doesburg is het sterkst vanuit de Doetinchem en Bronckhorst. •
1.
Meer strategisch vermogen
Doesburg valt binnen verzorgingsgebied regio Arnhem, maar
2.
heeft sterke relaties met de Doetinchemse verzorgingsregio, met name op het vlak van winkelen en toerisme.
Één leidende visie
3.
Eén ding is zeker: Doesburg heeft daadwerkelijk een complexe
Een scherpe regionale oriëntatie
regionale positie. Bij nagenoeg alle gemeenten in Nederland is één regionale oriëntatie dominant. Uitgaande van bestuurlijke zelf-
4.
standigheid, zoals de gemeenteraad als uitgangspunt nadrukkelijk
Een stevige regionale agenda
heeft meegegeven, zijn er twee aspecten die nadrukkelijk passen
5.
bij de ontwikkelrichting van de gemeente Doesburg, namelijk:
Hoogwaardige invulling partnerrol
A. Goede, betrouwbare en voorspelbare partner; het is voor de provincie, maar vooral voor de buurgemeenten en de gemeenten in de regio plezierig om een duidelijk profiel te
•
Meer strategisch vermogen. De drie samenhangende
hebben van Doesburg op inhoud (Toekomstvisie) alsook
beleidsthema’s vragen om visie en lange adem. En om
een duidelijk beeld met wie Doesburg haar ambities wil
uitvoeringsprogramma’s en -arrangementen. Telkens
realiseren. Het zijn van een goede, betrouwbare én ook
moeten belangrijke besluiten worden genomen waarbij
voorspelbare partner maakt het eenvoudiger om te investe-
het belangrijk is om oog te hebben voor belanghebbenden
ren in relaties, op beleidsthema’s en -indien gewenst- bij te
én dit in te passen in een evenwichtige lange termijnvisie.
springen als dat nodig is.
Natuurlijk kunnen pragmatiek en zelfs opportunisme soms een krachtig wapen zijn, mits deze steeds weer aansluiten op
B. Een regionale oriëntatie die Doesburg comfort en gemak
een lange termijn strategie. Het strategisch vermogen vraagt
geeft; Doesburg is een kleine gemeente met beperkte capaci-
om kwalitatief doordachte en hoogwaardige voorstellen, die
teit en middelen. Een meer eenduidige keuze in de regionale
veelal onderbouwd zijn met relevante informatie en data.
oriëntatie geeft bestuur en organisatie van Doesburg comfort en gemak. Het aantal bestuurlijke spelers vermindert, je
•
Één leidende visie waarvan andere visies een afgeleide zijn.
komt collega’s uit andere gemeenten vaker tegen en werkt
De Toekomstvisie is leidend voor andere visies, zoals een
zo aan bestendige relaties. Comfort en gemak ontlast de
woon- of een ruimtelijke visie. Waar de deelvisies toebeho-
beperkte capaciteit van bestuur en organisatie.
ren aan een portefeuille is de Toekomstvisie van de gehele gemeenteraad en het gehele college. De Toekomstvisie is daarmee hét instrument dat integraliteit van beleid waarborgt.
55
•
Een scherpere regionale oriëntatie; Doesburg blijft in twee regio’s opereren. De keuzes worden echter scherper gemaakt.
6.6
Een ambtelijke organisatie die bestuur en samenleving ondersteunt
Historisch, landschappelijk, toeristisch en sociaal maakt
In het realiseren van de ambities uit deze Toekomstvisie en
Doesburg deel uit van de Achterhoek, net als op het punt
de ontwikkelopgaven van het bestuur is het van belang dat de
van dienstverlening en bedrijfsvoering. Op economisch
ambtelijke organisatie in staat is bestuur en gemeenschap te
gebied (en veel andere beleidsterreinen) is de regio Arnhem/
ondersteunen. Dat stelt eisen aan de capaciteit van de ambte-
Nijmegen leidend en de vaste partner. Tegelijkertijd is er
lijke organisatie. In kwantitatieve en kwalitatieve zin.
veel warmte en liefde voor de Achterhoek. De gemeenschap heeft zowel een actieve relatie met de regio Arnhem (met
Naast beschikbare capaciteit is het ook gewenst en noodzakelijk
name Arnhem en Rheden) en de Achterhoek (met name
dat in de ontwikkeling van de ambtelijke organisatie belangrijke
Doetinchem). In bestuurlijke zin is een striktere keus voor
accenten worden gelegd. Passend bij de Toekomstvisie en de
één van de twee regio’s nodig om beter te profiteren van de
bestuurlijke accenten. De huidige organisatie is primair inge-
samenwerking en de beperkte bestuurlijke capaciteit niet
richt om in samenwerking ‘beleid en uitvoering’ en ‘dienstver-
onnodig te belasten.
lening en bedrijfsvoering’ adequaat tot stand te brengen. Met veel taken in eigen beheer en veel generalisten. Veel van het
•
Een stevige gemeenschappelijke regio-agenda voor
werk gaat goed en naar tevredenheid. Te veel echter ook niet.
bovengemeentelijke vraagstukken. In lijn met het vorige
Daarenboven krijgt de organisatie in de komende jaren een
punt speelt Doesburg een stimulerende rol om te komen tot
belangrijk accent naar vermindering van kwetsbaarheid, verster-
krachtige regio-agenda’s voor de regio Arnhem/Nijmegen
king van het strategisch vermogen en de doorontwikkeling van
en de Achterhoek. In de realisatie van de regio-agenda’s is
de partnerrol naar de gemeenschap (een zakelijke en professio-
de rol van Doesburg positief-kritisch en ondersteunend,
nele houding en het zijn van een adaptieve partner).
wetend dat andere gemeenten in de regio een zwaardere en meer leidende rol zullen innemen. Zodanig dat Doesburg
Met een kleine organisatie is het natuurlijk plezierig dat er
profiteert van de inhoudelijke richting van de regio-agenda
een Toekomstvisie ligt. Immers, een visie richt de beschikbare
en de kracht van de grotere gemeenten. Doesburg kan zo het
capaciteit en beperkt het aantal prioriteiten. Natuurlijk doet
eigen vermogen inzetten om de pijlers in de Toekomstvisie
een Toekomstvisie ook iets anders. Het maakt de plannen
kleur en richting te geven en te voorzien van de gewenste
ambitieuzer.
resultaten Het lijkt logisch en verstandig dat de gemeenteraad op basis •
Hoogwaardig invullen van de partnerrol. Eén van de
van een Toekomstvisie het college opdrachten geeft die gericht
belangrijkste eisen die deze Toekomstvisie stelt aan de rol
zijn op het aanscherpen van een regionale keuze, maar ook in
van de gemeente is het krachtig invulling geven aan de
het nader uitwerken voor de gemeenteraad van een toekomst-
partnerrol van de gemeente. Het wordt landelijk in allerlei
gericht plan voor de ambtelijke organisatie. Een plan waarin de
studies gezien als het belangrijkste aspect in de ontwikkeling
Toekomstvisie leidend is, de bestuurlijke ontwikkeling rand-
van de dienstverlening. Ook de visiegroep in Doesburg geeft
voorwaardelijk en waarin wordt gekeken hoe samen met een
dat aan. Deze partnerrol krijgt extra belang indien we de
andere gemeente of andere gemeenten een sterkere ambtelijke
drie samenhangende beleidskeuzes zien. Immers, juist deze
organisatie kan worden gebouwd.
beleidskeuzes vragen om een innige samenwerking tussen gemeente en maatschappelijke partners. De thema’s die in Doesburg centraal staan, vragen om een sterke verbondenheid van de burgers, maatschappelijke organisaties en het bedrijfsleven. Ook de relatie met onderwijs is op een aantal aspecten van belang. Deze partnerrol van de gemeente wordt niet alleen belangrijk gevonden. De gemeenschap geeft ook aan dat juist daar ook verbetering gewenst is.
B
B
56
6.7
Plezierig wonen, leven en recreëren in gastvrij en betrokken Doesburg. Een historische Hanzestad aan het water – Toekomstvisie Doesburg
Op weg met een krachtige visie met een bestuur en organisatie dat optimaal functioneert
De Toekomstvisie geeft focus en richting. Dat richt het denken van het bestuur en maakt dat kwaliteiten van bestuur en organisatie verder gericht ontwikkeld moeten worden. En dat de
Advies aan gemeenteraad Berenschot adviseert de gemeenteraad van Doesburg de volgende besluiten te nemen:
regionale oriëntatie van de gemeente Doesburg -waar moge-
•
Stel de drie pijlers van de Toekomstvisie vast
lijk- vereenvoudigd wordt. Leidend tot een zo gering mogelijke
•
Maak afspraken met elkaar op welke wijze de continuïteit van de visie wordt gebord
•
Geef het college opdracht om de Toekomstvisie te vertalen naar een nieuw handelingsperspectief op de verschillende beleidsterreinen
•
Geef het college opdracht om de consequenties van de Toekomstvisie in financiële termen zichtbaar te maken in de kadernota en later in de begroting 2022
•
Geef het college opdracht om een kort vervolgonderzoek uit te (laten) voeren -in lijn met de Toekomstvisienaar een optimalisatie van de regionale oriëntatie en samenwerking als ook naar een optimalisatie van de organisatorische ambtelijke kwaliteit.
belasting voor bestuur en organisatie plus het investeren in hoogwaardige herkenbare relaties met gemeenten in de regio. Het vaststellen van de Toekomstvisie door de gemeenteraad van Doesburg geeft focus en richting en adresseert tegelijkertijd de optimalisatievraag voor bestuur en organisatie. Het vaststellen van de Toekomstvisie wordt idealiter gevolgd door een niet te omvangrijk vervolgonderzoek dat als doelstelling heeft om in kaart te brengen op welke wijze de regionale oriëntatie kan worden geoptimaliseerd. In dit onderzoek is het ook wezenlijk in kaart te brengen hoe de organisatorische kwaliteit van de gemeente Doesburg -in lijn met de Toekomstvisie- kan worden geoptimaliseerd.
57
B
B
58
Rol van de samenleving bij borging Toekomstvisie (legitimiteit) Hoofdstuk 7
In de Toekomstvisie zijn inhoudelijke hoofdkeuzes gemaakt die
2. Het bepalen en ‘produceren’ van publieke waarde wordt
het perspectief voor Doesburg een gezicht geven. De uitvoering
aan de markt (bijv. lokale en regionale ondernemers)
van deze inhoudelijke hoofdkeuzes moet na vaststelling van
overgelaten.
de Toekomstvisie worden geborgd. Belangrijk uitgangspunt, vanuit het oogpunt van draagvlak en steun (legitimiteit) voor
3. De gemeenschap (bijv. inwoners en maatschappelijke
de Toekomstvisie, is dat bestuur en organisatie van de gemeente
organisaties) bepaalt publieke waarde en onderneemt
Doesburg voor de uitvoering niet alleen aan de lat staan.
activiteiten die publieke waarde genereren.
Ook de samenleving heeft hierin een belangrijke rol. Publieke waarde kan namelijk langs drie wegen tot stand komen:39)
Wat dit concreet betekent voor de gemeente Doesburg en haar Toekomstvisie in verhouding tot haar gemeenschap en de
1. De overheid (bijv. gemeente Doesburg) bepaalt en ‘produceert’ publieke waarde. Vanwege het
markt (lokale/regionale ondernemers) wordt hieronder verder uitgewerkt.
grensoverschrijdende karakter van veel vraagstukken, kan ‘de overheid’ ook bestaan uit meerdere overheden (bijv. regio Arnhem-Nijmegen) die in samenwerking met elkaar
7.1
De verhouding gemeente Doesburg, gemeenschap en markt geconcretiseerd
publieke waarde bepalen en ‘produceren’. Dit aspect
In de praktijk is elke mogelijke publieke taak door gemeente,
laten we in dit hoofdstuk buiten beschouwing, omdat de
gemeenschap en/of markt in te vullen. Neem het bouwen van
samenwerking met andere overheden in H5 (regionale
een bruggetje die twee wijken van de gemeente met elkaar ver-
oriëntatie) uitgebreid aan bod komt.
bindt. Dit kan de gemeente doen, dit kan aan de markt worden overgelaten of de gemeenschap kan het initiatief nemen. De uitdaging voor de gemeente is om bij de inhoudelijke hoofdkeuzes in de Toekomstvisie te bepalen welke beleidslijnen de gemeente zelf wil realiseren, wat aan de markt wordt overgelaten en
39) Van der Steen, Scherpenisse & Van Twist, Sedimentatie in sturing (2015).
wanneer de gemeenschap aan zet is. In de praktijk is deze keuze
B
60
Plezierig wonen, leven en recreëren in gastvrij en betrokken Doesburg. Een historische Hanzestad aan het water – Toekomstvisie Doesburg
natuurlijk niet zwart-wit. Het is namelijk vaak en-en in plaats
•
Samen doen. Samen doen gaat over alle participatieve
van of-of. Uitgangspunt is dat de gemeente de organisatorische
trajecten die producten of diensten opleveren waarmee je
kracht van de eigen gemeenschap en markt zo goed mogelijk
publieke waarde creëert. Begrippen die passen bij samen
inzet om (al dan niet in samenwerking met elkaar) publieke
doen zijn bijvoorbeeld: coproduceren, cocreëren, samenwer-
waarde te realiseren. Op deze manier borgt de gemeente
ken, realiseren, doe-democratie en handen uit de mouwen.
Doesburg de legitimiteit van de Toekomstvisie, omdat door de samenwerking met de gemeenschap en markt de uitvoering van de Toekomstvisie een gedeelde verantwoordelijkheid wordt.
•
Samen leren. Samen leren gaat over alle ontmoetingen tussen samenleving en/of overheid waarbij samen reflecteren leidt tot beter bouwen aan publieke waarde.
7.2
Rol van de gemeente bij participatief werken
Begrippen die gaan over de rol van de overheid bij samen
Doesburg heeft een betrokken en actieve gemeenschap. Ook
leren zijn bijvoorbeeld: agenderen, thematiseren, faciliteren,
de ondernemers tonen zich betrokken bij de gemeente. De
intervisie, experimenteren en leren.
opdracht aan de gemeente is om die kracht zo goed mogelijk te laten ontplooien. Daar waar het kan en lukt, staan gemeen-
De totstandkoming van deze Toekomstvisie is een voorbeeld
schap en ondernemers dus zelf aan het roer. Dat is voor de
van samen denken. Tussen de gemeente en de samenleving zijn
gemeentelijke overheid niet altijd gemakkelijk of natuurlijk. De
ontmoetingen geweest die het karakter hebben van samen helder
gemeente komt uit een traditie van ‘zorgen voor’ en ‘zorgen
krijgen welke publieke waarde de gemeente moet creëren en op
dat’. Dat wordt steeds meer gezamenlijk zorgen voor, of zelfs niet
welke manier. Het is geen samen besluiten, omdat het primaat uit-
mee bemoeien want gemeenschap en ondernemers zorgen voor.
eindelijk bij de Doesburgse gemeenteraad ligt. De gemeente kan bij de uitvoering van de Toekomstvisie uiteraard gebruik maken
Dit neemt niet weg dat de gemeente Doesburg als democra-
van andere vormen van participatief werken. Zo kan de gemeente
tisch gelegitimeerd gezag altijd een rol heeft bij het realiseren
bij het bepalen van concrete voorzieningen ervoor kiezen in een
van publieke waarde. De centrale vraag is hoe zij dit gezag van
bepaalde wijk samen met de gemeenschap daar vormen van
waarde kan laten zijn voor de eigen gemeenschap en onder-
samen besluiten toe te passen, terwijl bij een wijkgerichte aanpak
nemers, voor het gemak aangeduid als “de samenleving”. Het
in het sociaal domein samen denken en samen leren zinvol kan zijn.
organiseren van een productief samenspel tussen samenleving en gemeente (politiek, bestuur en organisatie) wordt vaak ook
De kern is dat participatief werken vooral veel kan opleveren
aangeduid als participatief werken.
als er vrijheid is voor de samenleving en de gemeente om telkens te zoeken naar de best passende wijze van samenwer-
We onderscheiden op hoofdlijnen vier verschillende hoofdvor-
king. Participatief werken is namelijk bij uitstek maatwerk. Elk
men van participatief werken:40)
vraagstuk (welk probleem gaan we oplossen), elke groep ‘participanten’ (waaronder de gemeente), elke lokale situatie vraagt om
•
•
Samen denken. Samen denken gaat over alle ontmoetingen
een eigen mix van aanpak, doelstellingen en insteek met betrek-
tussen samenleving en overheid waaruit helder wordt
king tot participatief werken. Wat werkt in de binnenstad, werkt
welke publieke waarde je wilt en kunt creëren en op welke
wellicht niet in Zuidelijk Molenveld. En wat effectief is bij wonen,
manier. Begrippen die passen bij samen denken zijn
werkt wellicht minder in het sociaal domein en vice versa. Dat
bijvoorbeeld: signaleren, agenderen, delibereren, inspireren,
participatief werken maatwerk is, betekent niet dat bij elk partici-
brainstormen, prioriteren en discussiëren.
patieproces ‘het hele wiel’ opnieuw uitgevonden moet worden.
Samen besluiten. Samen besluiten gaat over alle
De gemeente Doesburg zal dus een aanpak moeten ontwikkelen
ontmoetingen waar je als samenleving en overheid samen
waarin staat hoe de gemeente de organisatorisch kracht van
besluit welke publieke waarde je realiseert, tegen welke inzet
de samenleving zo goed mogelijk kan inzetten om (in samen-
en binnen welke kaders. Begrippen die passen bij samen
werking met elkaar) publieke waarde te realiseren, rekening
besluiten zijn bijvoorbeeld: stemmen, besluiten, coalities
houdend met de verschillende typen vraagstukken, participan-
bouwen, vaststellen, bepalen, burgermacht en directe
ten en lokale situaties in de gemeente.
democratie. Hieronder wordt een denkwijze gepresenteerd over de rol die de Doesburgse gemeente kan spelen bij uitvoering van de 40) Van Dalfsen, Synhaeve & Hoet, Pionieren in Participatieland (2018)
Toekomstvisie.
61
7.3
Doesburgse denkwijze over de rol die de gemeente kan spelen
Deze analyse die gemeente en gemeenschap samen hierover maken leiden tot een oplossingsrichting of tot een concreet
De Toekomstvisie is een visie voor de gemeente en de gemeen-
plan over het proces van de samenwerking. Daarbij gelden de
schap. De Toekomstvisie is van Doesburg en voor Doesburg.
volgende aandachtspunten:
Het dient de initiatieven van de gemeente en de gemeenschap richting te geven. Politiek draagvlak, bestuurlijk leiderschap en een blijvende betrokkenheid van de gemeenschap leiden tot een
•
De gekozen participatieve werkwijze: hoe gaan we het doen en waarom (gaat het bijvoorbeeld om een proces van samen denken, doen of besluiten)?
•
De vorm en momenten van afstemming/ ontmoeting die er (zullen) zijn met de participanten: is het één plenaire avond, zijn het meerdere werkgroepbijeenkomsten of kunnen participanten online interacteren? Of een mix van deze vormen?
•
Bij grotere processen of complexere vraagstukken helpt het om tussentijds een keer stil te staan en te reflecteren (een samen leren-moment inbouwen): hoe gaat het proces tot nu toe? Moeten we iets bijstellen (doelen, het speelveld, de werkwijze of de vorm)?
•
De wijze van besluitvorming die uiteindelijk gehanteerd zal worden: wie besluit waarover en op welk moment? Dat vraagt onder andere duidelijkheid over betrokkenheid en specifieke rol van de gemeenteraad (die ook nihil kan zijn, zo lang het maar expliciet is gemaakt.)
•
De wijze waarop communicatie met de samenleving vorm wordt gegeven.
krachtige inhoudelijke en richtinggevende verbinding tussen gemeenschap en bestuur. De Toekomstvisie geeft richting aan de koers die de gemeente de aankomende tijd gaat varen. De gemeente zal enerzijds zelf na vaststelling van de Toekomstvisie het initiatief moeten nemen om de uitvoering van de Toekomstvisie met de samenleving te borgen. Anderzijds zal de samenleving initiatieven zelf gaan ontplooien en de gemeente daarvoor benaderen. De gemeente moet dan met een afweging komen over hoe het initiatief succesvol kan worden, welke relatie het heeft met de Toekomstvisie óf ze mee gaat doen en hoe zij zich tot het initiatief wil verhouden. De gemeente wil net als de inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties bij uitvoering van de Toekomstvisie weten wat ze aan elkaar hebben. Zo ontstaat onderling vertrouwen en dit stimuleert de samenwerking. De kracht van de gemeenschap en de aard van de pijlers in de Toekomstvisie vragen van de gemeente om participatief te gaan werken bij uitvoering van de Toekomstvisie. Bij die uitvoering
Door participatieprocessen op de hierboven genoemde manier
kan als volgt te werk worden gegaan:
vorm te geven, is er veel ruimte voor maatwerk dat vaak nodig is. Zowel meer klassieke inspraakprocessen als meer eigentijds
Per vraagstuk of per initiatief wordt gekeken naar de meest
initiatieven passen goed in deze denkwijze. Maar participatie
effectieve samenwerking. Hierbij spelen de volgende elementen
is door deze denkwijze niet stuurloos, het helpt Doesburg om
een rol voor een analyse over de ‘start’ van een project of proces:
meer systematisch met participatie aan de slag te gaan. Na vaststelling van de Toekomstvisie is het verstandig deze
•
Het beoogde doel en resultaat – wat willen we bereiken? Waarom werken we participatief?
•
Het soort vraagstuk – is het vraagstuk complex of simpel? En in welke fase zit het vraagstuk?
•
•
Hierbij helpt het in het bijzonder om te kijken naar: is het vraagstuk urgent, zijn participanten emotioneel betrokken bij dit onderwerp en weten participanten veel/weinig over dit vraagstuk? Het speelveld – wie doen er mee? Wie neemt het initiatief? Welke (spel)regels gelden? Hoeveel ruimte voor beïnvloeding is er nodig om het vraagstuk op te lossen (bij initiatieven uit de samenleving is soms meer beïnvloedingsruimte nodig om het initiatief de vrijheid te geven, bij beleidsvormingsprocessen is minder ruimte vaak geoorloofd)?
denkwijze verder uit te werken en vast te leggen in een participatiekader. Hiermee borgt de gemeente de legitimiteit van de Toekomstvisie op de lange termijn.
7.4
De centrale rol en meerwaarde van de visiegroep
Natuurlijk is de gemeenschap zelf verantwoordelijk voor het nemen van initiatieven. En natuurlijk zal een goede organisatie rond een initiatief of een goede organisatie van belanghebbenden (bijvoorbeeld een ondernemersvereniging of een wijkraad) het aantrekkelijker maken om partner te zijn van de gemeente. En zo zal de organisatie van de gemeente met bijvoorbeeld wijkambassadeurs de gemeente aantrekkelijker maken voor de gemeenschap. In de complexe afstemming tussen gemeenschap en gemeente zijn er twee ankerpunten. Allereerst de
B
B
62
Plezierig wonen, leven en recreëren in gastvrij en betrokken Doesburg. Een historische Hanzestad aan het water – Toekomstvisie Doesburg
Toekomstvisie die inhoudelijk verbindt, focus aan brengt en prioriteert. Het tweede ankerpunt is de visiegroep waar gemeente en gemeenschap op basis van die Toekomstvisie samen komen. De visiegroep is geen schaduwraad, maar kan eerder gezien worden als een begeleidingsgroep die agendeert en attendeert. Zo kan een lid van de visiegroep bijvoorbeeld constateren dat kwetsbare inwoners in Zuidelijk Molenveld onvoldoende feeling hebben met de gemeente. Dit signaal kan er dan in resulteren dat de gemeente hier actiever mee aan de slag gaat. Hieronder staat de rol, betekenis en werking van de visiegroep verder beschreven: •
In de visiegroep van 40 mensen is de gemeenschap vertegenwoordigd. 10 vertegenwoordigers vanuit de ondernemers (lokaal en regionaal), 10 vertegenwoordigers vanuit maatschappelijke organisaties en 20 inwoners die de gemeenschap representeren. Jong en oud en komend uit alle wijken en bevolkingsgroepen.
•
De visiegroep neemt eigenaarschap over de doorvertaling van de Toekomstvisie naar de praktijk. In de visiegroep wordt de voortgang besproken van (de uitvoering van) de Toekomstvisie, wordt gekeken waar coördinatie op zijn plaats is, worden nieuwe initiatieven behandeld en wordt gezamenlijk afgewogen welke vormen van participatie het meest gewenst zijn.
•
De visiegroep komt tenminste 6 keer per jaar bijeen.
•
Voor alle leden van het college is de Toekomstvisie leidend. Eén van de leden van het college heeft de Toekomstvisie als procesverantwoordelijkheid. Hij/zij is voorzitter van de visiegroep en wordt daarin ambtelijk ondersteund.
Aanvullend op de visiegroep kunnen ook ideeën als themaconferenties nuttig zijn om de toekomstvisie levend te houden onder de bevolking. De derde hoofdkeuze leent zich er bijvoorbeeld voor om (half)jaarlijks met inwoners en ondernemers samen te komen en te praten over wat er op het gebied van toerisme goed gaat, maar ook beter kan.
63
B
B
64
Borgen continuïteit van de Toekomstvisie (legitimiteit) Hoofdstuk 8
8.1
Inleiding
8.2
Vaststellen Toekomstvisie
De Toekomstvisie is geen eendagsvlieg. Het geeft gedurende
Het fundament voor een succesvolle realisatie van de visie
langere tijd houvast en richting aan het beleid van de gemeente.
wordt bepaald door de start. Het vaststellen van de visie is het
En het is een richtsnoer voor de gemeenschap in het nemen van
eerste belangrijke moment om de continuïteit van de visie te
initiatieven.
borgen. Het zekerstellen van de continuïteit van de visie van de gemeente Doesburg wordt bij het vaststellen gegarandeerd door
De Toekomstvisie moet -anders gezegd- continuïteit hebben. En
de volgende voorwaarden:
de Toekomstvisie moet gebord zijn in de gemeenschap en in de politiek-bestuurlijke processen.
•
De Toekomstvisie rust op een breed draagvlak in de raad. Het borgen van de continuïteit van de Toekomstvisie begint
Het borgen van de continuïteit van de Toekomstvisie gaat langs
in de raad. De raad is daarom nauw betrokken geweest bij
drie lijnen:
het opstellen en herijken van de Toekomstvisie. Het fundament voor een succesvolle realisatie heeft een stevige basis bij een brede en liefst unanieme steun in de gemeenteraad. Unanieme besluitvorming zorgt er immers voor dat de
Vaststellen
Toekomstvisie van de gehele raad is, dat ook iedereen zich eigenaar voelt en verantwoordelijkheid draagt voor een
Verankeren
Verantwoorden
succesvolle realisatie. •
De Toekomstvisie heeft steun van de samenleving. Zoals in het vorige hoofdstuk al aan bod kwam heeft de samenleving een belangrijke rol bij een succesvolle realisatie van de Toekomstvisie. Een belangrijke basis om de samenleving hiervoor te kunnen mobiliseren is natuurlijk steun
B
Plezierig wonen, leven en recreëren in gastvrij en betrokken Doesburg. Een historische Hanzestad aan het water – Toekomstvisie Doesburg
66
voor de Toekomstvisie zelf. Tijdens het opstellen van de
−
Binnen de raad worden de thema’s onder de
Toekomstvisie zijn daarom maatschappelijke organisaties en
raadsleden verdeeld en elk groepje raadsleden is ervoor
ondernemers betrokken geweest en heeft een maatschap-
verantwoordelijk de uitvoering van de doelen en
pelijke visiegroep (bestaande uit betrokken inwoners) een
resultaten onder één specifiek thema extra nauwlettend
belangrijke rol gespeeld in het herijken en kritisch reflecte-
te volgen.
ren op de Toekomstvisie. De Toekomstvisie wordt uiteraard formeel vastgesteld door de raad, maar om het fundament
•
De uitvoering van de Toekomstvisie wordt consequent
voor een succesvolle realisatie verder te verstevigen is er
gemonitord en geëvalueerd. De gemeenteraad heeft naast
na vaststelling in de raad ook een feestelijke presentatie
het vaststellen van de Toekomstvisie een belangrijke rol in
van de Toekomstvisie die openbaar is voor iedereen. Zo’n
het controleren of de visie daadwerkelijk wordt gerealiseerd.
symbolisch moment markeert een belangrijke start met de
Om deze rol goed in te kunnen vullen moet de gemeente-
bedoeling commitment en energie te creëren bij alle betrok-
raad zodanig in positie worden gebracht dat zij deze rol goed
kenen. Daarnaast zal een visiegroep vanuit de samenleving
kan invullen. Daarvoor is het van belang dat de realisatie
de realisatie door gemeente en gemeenschap volgen en
van de Toekomstvisie consequent wordt gemonitord. Een
stimuleren.
manier om dit te doen is om een openbare “Staat van Doesburg”-website op te zetten waar getoond kan worden
8.3
Verankeren Toekomstvisie
hoe het staat met de realisatie van de Toekomstvisie. Dit
Het fundament voor een succesvolle realisatie van de visie
zorgt voor transparantie en ook het “vreemde ogen dwin-
wordt uiteraard ook bepaald door een stevige verankering in
gen”-principe helpt bij een succesvolle realisatie. Daarnaast
de besturing. De Toekomstvisie wordt als volgt verankerd in de
is het uiteraard van belang dat monitoring en evaluatie ook
besturing:
een plek in de politieke arena krijgt. Een manier om dit te doen is bijvoorbeeld de uitvoering van de Toekomstvisie 2 à
•
De Toekomstvisie werkt op korte en (middel)lange termijn
4 keer per jaar te agenderen in de raad en jaarlijks een “Staat
door in beleid en partijprogramma’s. Een succesvolle
van Doesburg”-debat te organiseren.
realisatie vindt alleen plaats als de doelen en resultaten uit de Toekomstvisie consequent in het beleid van de gemeente
•
De Toekomstvisie wordt (jaarlijks) herijkt en geactua-
Doesburg doorwerken. Een manier om dit te doen is door
liseerd. De doelen en resultaten in de Toekomstvisie zijn
in raadsstukken een element “relatie met de visie” op te
uiteraard niet in beton gegoten. De signalen uit monitoring
nemen. Daarnaast zijn ook de gemeenteraadsverkiezingen
en evaluatie kunnen immers aanleiding zijn voor herijking
in 2022 een belangrijke mijlpaal. Om de continuïteit van
en/of actualisatie van de Toekomstvisie. Het “Staat van
de Toekomstvisie op lange termijn te borgen, is het daarom
Doesburg”-debat is bijvoorbeeld een logisch moment om
van belang dat de doelen en resultaten uit de Toekomstvisie
de Toekomstvisie te herijken en/of te actualiseren. Dit kan
zoveel mogelijk terugkeren in de partijprogramma’s en het
uiteraard ook gedurende het jaar als hier aanleiding voor is.
collegeprogramma 2022-2026. • •
De uitvoering van de Toekomstvisie vindt met de samen-
De Toekomstvisie wordt binnen raad, college en orga-
leving plaats. De Toekomstvisie is van de gemeente en de
nisatie expliciet belegd. Het risico ligt op de loer dat de
gemeenschap. De visie dient de belangen van inwoners,
Toekomstvisie van iedereen lijkt te zijn, maar in het uiter-
ondernemers, maatschappelijke organisaties en ook het
ste geval van niemand écht ís. Om te voorkomen dat de
gebied. Zowel gemeente als gemeenschap nemen initiatieven
Toekomstvisie in een vacuüm beland, is het van belang
en voegen waarde toe. Een visiegroep o.l.v. het collegelid dat
dat de Toekomstvisie expliciet belegd wordt. Dit betekent
de Toekomstvisie in portefeuille heeft coördineert, verbindt
concreet:
en richt initiatieven van gemeenschap en gemeente.
−
Binnen de organisatie wordt een visiemanager aangesteld die verantwoordelijk is voor een succesvolle realisatie van de Toekomstvisie;
•
De structuur van raadsstukken wordt aangepast. In de structuur van de stukken voor de raad wordt standaard een element ‘relatie met de Toekomstvisie’ opgenomen. In dit
−
Binnen het college wordt de Toekomstvisie expliciet als
element geeft de schrijver gemotiveerd aan hoe het stuk de
portefeuille bij een collegelid belegd;
visie ondersteunt of op onderdelen strijdig is met de visie.
67
8.4
Verantwoorden Toekomstvisie
en ondernemers bij elkaar te brengen en het gesprek aan
Bij het formuleren van de Toekomstvisie hebben de Doesburgse
te gaan over: hoe gaat met Doesburg?
raad en samenleving een belangrijke rol gespeeld. De gemeenteraad heeft vervolgens als volksvertegenwoordigend orgaan
•
Er vindt beoordeling plaats. Publieke samenwerking
de Toekomstvisie vastgesteld. Ook in de realisatie van de visie
en participatie heeft ook een “harde” kant, namelijk
moeten raad en samenleving verbonden en aangehaakt blijven.
beoordeling. Dit betekent dat…
Ieder met een iegen verantwoordelijkheid en rol. Naast het
−
publiekelijk vaststellen van de visie is het van belang om gedurende de realisatie van de Toekomstvisie publieke verantwoor-
de raadsinformatie voortgang laat zien, als ook geboekte resultaten en bereikte effecten.
−
de samenleving niet alleen de gemeenteraadsverkiezingen
ding af te leggen. De praktijk leert dat publieke verantwoording
gebruikt om te beoordelen. Manieren om te beoordelen
een enorme stimulans is voor bestuur en organisatie om
of de realisatie van de Toekomstvisie op schema
resultaten te boeken. Allereerst legt het college verantwoording
loopt is het vormen (of instandhouden) van een
af aan de gemeenteraad, de vertegenwoordigers van de gemeen-
maatschappelijke visiegroep die functioneert als een
schap. Daar hoort debat en de politiek-bestuurlijke verant-
raad van advies. Deze raad van advies kan bijvoorbeeld
woording een plaats te krijgen. Daarenboven is een krachtige
jaarlijks een burgerrapport opstellen die als discussiestuk
verbinding met de samenleving bijzonder gewenst. Daarin kan
voor het verantwoordingsdebat geldt. Hiermee wordt de
een visiegroep Doesburg een belangrijke rol spelen (zie kader).
cruciale rol van de gemeenteraad verder versterkt. Ook
Daarnaast zijn er nog drie elementen te onderscheiden die ook
kan de gemeente een jaarlijkse enquête uitzetten over de
voor de Doesburgse visie van toepassing kunnen zijn:
realisatie van de Toekomstvisie.
•
De informatievoorziening is op orde. Het is van belang dat de informatievoorziening richting raad en samenleving op orde is. Dit betekent dat… −
de raad expliciteert (hoe) vaak hij over de voortgang geïnformeerd wil worden. Het is uiteraard de verantwoordelijkheid van college en organisatie dat de verantwoording volledig en begrijpelijk is.