Bijlage 3 Concept toekomstvisie Doesburg bureau Berenschot

Een ruimtelijke inrichting van de gemeente die recht doet aan de , de kunst en cultuur en de natuur en de natuur en daarmee een basis vormt voor plezierig, wonen, werken en recreëren.

•

Samenstelling van de bevolking per wijk en in geheel meer in balans brengen door het aantrekken en behouden van meer draagkrachtigen, meer jonge gezinnen en starters.

•

Voorkomen dat bepaalde groepen wegtrekken vanwege onvoldoende aanbod middensegment (huur- en koopwoningen). Creëren kwalitatieve doorgroeimogelijkheden.

•

Met bovengenoemde doelen tevens doorstroom bevorderen zodat ook nieuwe bewoners zich kunnen vestigen en startende gezinnen zich kunnen vestigen in vrijvallende gezinswoningen die nu door senioren worden bewoond.

•

Een woningaanbod dat in balans is met de demografie en behoeften van de bevolking (kleinere en toegankelijke wooneenheden).

31

5.2.1 Brede aanpak in alle wijken nodig

aanbod zijn goed bezet. Het middensegment echter niet.

De ruimtelijke inrichting en een woningaanbod voor Doesburg

Dat belemmert doorstroom en kan tevens leiden en leidt

moet zich evenwichtig verhouden tot aspecten als dynamiek en

tot vertrek van een belangrijke bevolkingsgroep. Ook het

leefbaarheid. Wonen is krachtig verbonden aan de ruimtelijke

blijvend en verbeterd binden van starters is belangrijk. Als

inrichting, de voorzieningen, de staat van onderhoud en de

ook de reeds grote –en verder groeiende– groep senioren.

variatie in bevolkingsgroepen.

Hier zijn kleine toegankelijke woningen nodig, waarvan een groot deel één- en tweekamerwoningen.

De volgende aspecten zijn daarvoor van belang: • •

Doorstroom stimuleren. Een gezonde uitwisseling van

Solidariteit behouden. Het centrum is het visitekaartje van

bewoners tussen centrum en buitenwijken is belangrijk. Ook

Doesburg en een door alle bewoners (intensiever) gebruikt

het blijven bezetten van sociale huur gezinswoningen door

onderdeel van de stad. Echter, iedere wijk dient waarde

kleine leefeenheden of door scheefwoners is niet gewenst.

toe te voegen aan Doesburg. Iedere wijk biedt ook andere

Daarmee dient een ander aanbod in mix in type woningen

kwaliteiten. De binnenstad biedt winkelgebied en horeca,

in de toekomst beschikbaar zijn. Binnen wijken en over

Molenveld betaalbare woningen en Fraterwaard groen

Doesburg heen. Rekening houdend met de kwaliteiten van

en agrarische grond. Tezamen dienen ze een evenwichtig

de wijken. Waar de buitenwijken een dominantie zullen

aanbod te bieden. Iedere wijk an sich moet echter leefbaar

houden aan woningen die geschikt zijn voor gezinnen (rij-/

en dynamisch zijn en een plezierige woonomgeving bieden.

hoekwoningen, 2-1 kapwoningen, vrijstaande woningen),

Indien het verschil te groot wordt tussen wijken komt

zal het centrum van de stad een grote verscheidenheid laten

(begrijpelijk) solidariteit onder druk te staan en verdwijnt

zien in woningen voor starters, senioren (appartementen en

op den duur de legitimiteit onder dit onderdeel van het

kleine eengezinswoningen) en gezinnen. Starters en senioren

gevoerde beleid.

zijn sterker afhankelijk van of hebben grotere behoefte aan het op loopafstand beschikbaar hebben van voorzieningen op

•

Een leefbare wijk vergroot participatie. Het is juist in de

bijvoorbeeld het gebied van cultuur of horeca. Dat betekent

openbare ruimte zo dat bewoners zelf veel investeren in

natuurlijk niet dat louter seniorenwoningen gerealiseerd

de kwaliteit van die openbare ruimte. Het opruimen van

moeten worden in het centrum. Ook in de andere wijken zal

rotzooi, het mede onderhouden van groenvoorzieningen,

aan deze woningen meer ruimte geboden worden. Immers,

het actief melden van onderhoudsissues. Indien het in de

ook ouderen die gehecht zijn aan de eigen wijk moeten -waar

breedte wenselijk is dat er meer bereikt moet worden en dat

mogelijk- hun oude dag daar kunnen slijten. Indien starters,

daarvoor de inzet van inwoners belangrijk is, dan is het van

die gehuisvest zijn in het centrum, in een fase komen van

groot belang dat diezelfde inwoners ervaren dat de gemeente

gezinsvorming, dan moeten in de buitenwijken woningen

(als partner) zorg draagt voor een nette openbare ruimte en

aanwezig zijn én een aantrekkelijk perspectief bieden.

een sociaal en fysiek veilige omgeving. •

Aantrekkelijkheid voor nieuwe bewoners versterken.

5.2.2 Van doelen naar resultaten d.m.v. integrale aanpak wonen

Het aantrekken van nieuwe bewoners is belangrijk voor

De gemeente Doesburg kan de beoogde resultaten bereiken door

Doesburg. Dit om krimp te voorkomen, om nieuwe aanwas

in te zetten op de volgende interventies:

van jonge gezinnen te realiseren en om nieuwe inwoners met een hoger opleidingsniveau te verwelkomen. Juist de

A. Focus op inwoners; Primair is de focus gericht op huidige

buitenwijken zijn uitermate geschikt voor jonge gezinnen.

en toekomstige inwoners. De binnenstad wordt een geïn-

Een wijk waar leefbaarheid en vitaliteit goed op orde is, is

tensiveerde woonomgeving met een grote dichtheid aan

aantrekkelijk. Dat betekent ook dat investeringen (in onder-

voorzieningen. De buitenwijken bieden meer ruimte en

houd) van woningen en openbare ruimte belangrijk zijn,

bieden veel waarde voor gezinnen. Daarbij is het van belang

maar ook investeren in nieuwe woningen (herontwikkeling,

voor Doesburg om in een geactualiseerde en aangescherpte

vernieuwbouw, inbreiding).

versie van de Woonvisie 2017 - 2022 in te zetten op woningen voor één- en tweepersoonshuishoudens én woningen in

•

Middensegment en starters- en seniorenwoningen moet

het middensegment binnen het stedelijk ontwerp, waarin

krachtig groeien. Doesburg kent veel dure koopwoningen

een vernieuwde omgevingsvisie en ruimtelijk ontwerp van

en goedkope sociale huurwoningen. De flanken in het

belang zijn:

B

B

Plezierig wonen, leven en recreëren in gastvrij en betrokken Doesburg. Een historische Hanzestad aan het water – Toekomstvisie Doesburg

32

−

Om draagkrachtige bewoners, zoals jonge gezinnen, te

Het is daarom een logische en noodzakelijke

binden en aan te trekken moeten er geschikte woningen

keuze om in te zetten op het voldoende realiseren

voor deze doelgroep vrijkomen in Doesburg. Jonge

van seniorenwoningen;

gezinnen willen over het algemeen niet in kleinere

–

Het aantal eenpersoonshuishoudens is de afgelopen

woningen in de binnenstad wonen, maar in ruimere

decennia sterk toegenomen. In Gelderland bedroeg

woningen in groene wijken. Uit het Woononderzoek

dit in 2018 al 35% van het aantal leefeenheden. Het

Nederland blijkt dan ook dat 78% van de gezinnen

geheel van eenpersoonshuishoudens en paren (twee-

als wens heeft om in een (ruime) eengezinswoning te

persoon huishoudens) beslaat 2/3 van het totaal

wonen . De binnenstad is – met het hoogste percentage

aantal woningen7). Een groot aandeel van deze groep

appartementen in de hele gemeente – daarmee niet de

zijn starters en senioren. Om de woningbehoeften van

meest aantrekkelijke buurt voor deze (jonge) gezinnen;

deze doelgroep te voorzien – en om woningen vrij te

5)

spelen voor (jonge) gezinnen – is het van belang voor −

Het is voor de gemeente Doesburg daarom van belang

de gemeente om in te zetten op kleinere woningen

om in de binnenstad extra in te zetten op kleinere één-

voor deze doelgroepen. De binnenstad zou een perfecte

en tweepersoonshuishoudens.

locatie zijn voor dit type woningen en deze doelgroep.

–

Voor één- en tweepersoonshuishoudens verschillen de kwalitatieve eisen per doelgroep. Differentiatie

Een complex vraagstuk eenvoudig samengevat:

is daarmee geboden in het te creëren aanbod. Waar het bij starterswoningen gaat om betaalbare één- of tweekamerwoningen gaat het bij bijvoorbeeld senioren

Doesburg is een dichtbebouwde stad met nauwelijks uitbreidingsmogelijkheden. Het is dus woekeren met beperkte ruimte. Ruimte voor extra woningen, voor bedrijfsleven, voor groen, voor mobiliteit, voor historische kwaliteit. Het is wikken en wegen. Dat kan alleen door een integrale afweging in een ruimtelijk plan. En binnen dat ruimtelijk plan is het zoeken naar alle mogelijkheden om huizen te bouwen. Vooral voor starters, senioren en in het middensegment. Soms door nieuwbouw, Vaak door herbestemming, herontwikkeling, vernieuwbouw, renovatie en inbreiding.

om een grotere variëteit van betaalbare tot luxere éénof tweekamerwoningen, die gelijkvloers zijn. –

Het accent bij de andere wijken blijft liggen op eengezinswoningen. Toch ook is ook is het hier nadrukkelijk de opgave om op kleine schaal extra woningen te realiseren voor starters en senioren. Om zo de leefbaarheid van de wijken een extra impuls te geven en inwoners die gehecht zijn aan hun eigen wijk daar de mogelijkheid te geven oud te worden.

–

Uit het Woononderzoek Nederland (WoON 2018)6) blijkt dat senioren het liefst in een (kleinere)

B. Met elan bouwen aan een toekomstbestendige stad. Het

meergezinswoning/appartement wonen. Van alle

is nodig het positieve imago van Doesburg (historische

65 tot 75-jarigen geeft 64% aan in een huur- of

kwaliteit en ligging) en de zorgen rond sociale kwetsbaarheid

koopappartement te willen wonen en van de

te verbinden in een aanpak die zich richt op de toekomst.

75-plussers zelfs 94%. Hoewel de binnenstad al

Het is daarbij van belang voor de gemeente dat er (mentaal)

voor een deel bestaat uit meergezinswoningen, zijn

ruimte ontstaat om zogenaamde ‘katalysatorprojecten’

er twee belangrijke redenen voor de gemeente om

in de gemeente te creëren, zodanig dat deze veel positieve

verder in te zetten op kwalitatief hoogwaardige

spin-off-effecten opleveren8). Doesburg wordt aantrekkelijker

seniorenwoningen in de binnenstad:

voor investeerders, het wordt voordeliger voor horecaonder-

-

Het zorgt voor doorstroom van senioren uit een-

nemers om een zaak te beginnen en Doesburg wordt aan-

gezinswoningen in andere wijken - die geschikt

trekkelijker voor toeristen en draagkrachtige bewoners. Dit

zijn voor (jonge gezinnen) - naar appartementen

soort grote ‘katalysatorprojecten’ zijn niet zomaar een succes.

in de binnenstad;

Het is daarom van belang om een aantal succesfactoren te

Het aantal 65-plussers in Doesburg is nu reeds

benoemen waar de gemeente rekening mee kan houden9):

-

25% en zal de komende jaren fors blijven groeien. 7) 8) 5) 6)

Woningmarktonderzoek gemeente Tiel (2019) Ruimte voor wonen. WoON 2018 van BZK

9)

Ruimte voor wonen. WoON 2018 van BZK Wouter Jan Verheul (2013), Op zoek naar de heilige graal van katalysatorprojecten in de stadsontwikkeling. Wouter Jan Verheul (2013), Op zoek naar de heilige graal van katalysatorprojecten in de stadsontwikkeling.

33

−

Als startpunt dient er een toekomstbestendig ruimtelijk

−

Functie. Het gebied van de binnenstad heeft een hybride

beeld van de gemeente te zijn. In ruimtelijke beelden

functie van wonen, werken, winkelen en recreëren.

gaat het om kiezen én om verbinden. Dus, een ruimtelijk

Ontwikkelingen op het gebied “functie” vinden plaats

beeld dat én de kernwaarden van de stad versterkt (de

binnen de ruimtelijke visie op de stad. Dat is altijd

linies, ligging aan de IJssel, historische kwaliteit, ligging

vertrekpunt. Binnen dit ruimtelijke kader en deze hybride

in een groene omgeving) én ruimteclaims (bedrijventer-

functie zal het woongedeelte groeien en veranderen.

reinen, infrastructuur, voorzieningen, extra woningen,

De mix van woningen zal een extra accent krijgen in

verbinding tussen de wijken) prioriteert en verbindt.

één- en tweepersoonshuishoudens. Een vitale binnen-

Wat weegt het zwaarst, maar dus ook: hoe kunnen we

stad heeft voor de vitaliteit naast de middenstand ook

gewenste functionaliteiten combineren en verbinden.

de functie ‘werken’ nodig. Echter binnen grenzen en gedeconcentreerd. Een te groot aandeel werken creëert te

−

Noodzaak van “verankerde vernieuwing”. Dit betekent

weinig dynamiek in avond- en weekenden wat niet alleen

dat projecten iets nieuws toevoegen aan de stad, maar

de vitaliteit schaadt, maar ook de ervaren (sociale) veilig-

wel verbonden blijven met de sociale-culturele identiteit

heid nadelig beïnvloedt. De functie winkelen vraagt juist

van een plek. In het geval van Doesburg zou dit het

om concentratie. Het winkelaanbod wordt gestimuleerd

historische karakter, de typologie van Hanzestad en de

door de vernieuwde infrastructuur en de intensievere

unieke ligging aan de IJssel kunnen zijn bij het centrum,

benutting van de binnenstad. Traditioneel winkelaanbod

maar ook vernieuwing van wijkcentra en voorzieningen

zal ook de komende jaren onder druk blijven staan. Het

kunnen zijn in de andere wijken om daarmee het gezins-

gehele winkelaanbod zal verkleuren met een verschuiving

karakter te versterken.

van ketens naar meer kleinschaligheid en diensten-gerelateerd aanbod. Tot slot is recreatie een belangrijke

−

−

Onderbouwing van het project met een aansprekende

aanjager voor de vitaliteit van de stad en tegelijkertijd

visie voor ruimtelijke ontwikkeling, verbonden aan de

nodig om de aantrekkelijkheid voor bewoners (zeker van

overkoepelende Toekomstvisie.

alleenstaanden en jongeren) te vergroten.

Een goede kwantitatieve onderbouwing van kosten en

−

Stedenbouwkundige infrastructuur. Het verbinden van de

baten. Gebruik hierbij beleidsmakers en onderzoekers

wijken, de groen-blauwe basis, de plaatsing van de voor-

uit verschillende disciplines (economie, stedenbouw,

zieningen, toegankelijkheid/mobiliteit en het vergroten

planologie, bestuurskunde).

van het gebied dat druk bezocht wordt vanwege recreatie en toerisme maken deel uit van die stedenbouwkundige

−

In beeld brengen aan welke stedelijke beleidsdoelen het

infrastructuur. Hierbij kunnen belangrijke accenten wor-

nieuwe project concreet bijdraagt.

den gelegd bij meer aandacht voor OV, fietsers en voetgangers. De stedenbouwkundige infrastructuur vormt de

−

−

Omarm bestaande plannen, waarover besluitvorming

drager voor de geschetste ontwikkelingen en ontlokken

heeft plaatsgevonden, en geef deze een plaats binnen het

een veel groter investeringskapitaal van particulieren,

nieuwe structuurplan.

ondernemers, investeerders en de woningbouwcorporatie.

Sluit aan op actuele thema’s als verduurzaming van de

−

bebouwde omgeving.

Bebouwing. Voor een woonvisie is de infrastructuur de onderlegger. De bebouwing is grotendeels aanwezig, maar kan zich verder kwalitatief verder ontwikkelen of

−

Betrek bewoners en maatschappelijke organisaties in de

een herbestemming krijgen. Gegeven de schaarse ruimte

plannen. Zij vormen het hart van de samenleving en de

in Doesburg zal intensivering van het gebruik van het

identiteit van de stad.

gebied nadrukkelijk centraal staan. Herstructurering, inbreiding, herbestemming en vernieuwbouw zijn de

C. Een integrale actiegerichte aanpak ruimte, wonen en

belangrijkste mogelijkheden voor Doesburg om nieuwe

mobiliteit.

woningen te creëren of de mix van woningen te wijzigen.

In paragraaf 5.2.3 werken we de aanpak wonen verder uit in een helder stappenplan.

−

Regelgeving. Een belangrijk punt waar de gemeente een nadrukkelijke en logische rol heeft, is de sturende kracht

B

B

34

Plezierig wonen, leven en recreëren in gastvrij en betrokken Doesburg. Een historische Hanzestad aan het water – Toekomstvisie Doesburg

uitlokt is de regelgeving veel sturender. Het kan facilite-

5.2.3 Een integrale actiegerichte aanpak ruimte, wonen en mobiliteit

ren en mogelijk maken daar waar ontwikkelingen wen-

In deze paragraaf schetsen we een aanpak die de gemeente

selijk zijn, zoals in bestemmingsplannen (en straks het

Doesburg helpt om de doelstellingen te effecturen.

van regelgeving. Waar de infrastructuur investeringen

omgevingsplan) en vergunningsprocedures. Tegelijkertijd dient het ook beperkend te werken voor ontwikkelingen

De aanpak bestaat uit zes elementen. In navolgend schema is

die minder wenselijk zijn. Intensieve communicatie,

het integrale actiegerichte aanpak wonen gevisualiseerd:

strengere regelgeving en adequate handhaving kan in de contacten met eigenaren en investeerders het doel achter het structuurplan dichterbij brengen.

2. Woonvisie 2017-2022

4.

5. 3.

Behoefteontwikkeling Wonen Demografie Wijzigend vestigingsgedrag Woonvoorkeurenen eisen

Opgaves Duurzaamheid/energietranisitie Mobiliteit (OV/fiets) Toeristische spreiding Groen-blauwe basis Wijk-/stadsidentiteit

Actualiseren wensbeelden (aantallen, segmenten)

Benutting/ verdichting ruimte Bouwstijl Type woningen Prijsklasse woningen

Herbestemming Herstructurering Vernieuwbouw Woekeren met ruimte Afwegen en verbinden van ruimteclaims van alle beleidsterreinen versus beschikbare ruimte

Transitie mobiliteit Fietstoegankelijkheid OV Parkeerbeleid Elektrificering

6. Segmentenmix en identiteit per wijk Bouwstijl Type woningen Prijsklasse woningen

Vergroening en verduurzaming

1. Ruimtelijke ontwerp Doesburg

35

1

Ruimtelijk ontwerp Doesburg

in een integraal ruimtelijk ontwerp van Doesburg. Een ontwerp dat de kaders aan geeft waarbinnen ontwikkelingen op het gebied

Schaarse ruimte

van bijvoorbeeld cultuurhistorie - zoals de Linies van Doesburg -,

Iedere gemeente is verplicht om op 1 januari 2024 een omge-

economie (ontwikkeling bedrijventerreinen, uitbreidingsplannen

vingsvisie te hebben. In de omgevingsvisie legt de gemeente haar

bedrijven), wonen en meer groene mobiliteit een plaats kunnen

ambities en beleidsdoelen voor de fysieke leefomgeving voor de

krijgen. Doesburg heeft al veel elementen liggen. Vanuit econo-

lange termijn vast. De gemeente stelt één omgevingsvisie voor

misch perspectief, vanuit wegen en mobiliteit, vanuit historisch

het hele grondgebied vast.

perspectief, zoals met “Beleef de Linies” en vanuit wonen met de woonvisie 2017-2022. De kaders binnen een ruimtelijke visie

De ruimtelijke context waarbinnen een aanpak van woningbouw

komen tot stand vanuit een integrale afweging van belangen

en mobiliteit tot stand gebracht moet worden laat zich schetsen

die aan de verschillende ruimtelijke aspecten gekoppeld zijn.

als lastig. De beschikbare ruimte binnen de gemeentegrenzen

Het gaat hierbij soms om kiezen (wijs ik een gebied toe aan een

van Doesburg is beperkt. Doesburg is een bijzonder dichtbe-

bepaalde functie, bijvoorbeeld bedrijventerrein), maar vaker om

bouwde gemeente. Bovendien zijn er claims vanuit de vele

het verbinden van functies. Door een wooninitiatief ook te laten

beleidsterreinen waar de gemeente een verantwoordelijkheid in

leiden tot extra groen- en parkeervoorzieningen en te combine-

heeft. Natuurlijk gaat dat over wonen, maar ook op het gebied

ren met een bijdrage aan duurzaamheid.

van voorzieningen, energietransitie, economie, infrastructuur en cultuurhistorie zijn er begrijpelijke wensen en noodzaken om

Het hebben van een integrale ruimtelijke visie voor Doesburg is

Doesburg te versterken. En in dit rijtje kan ook het natuurgebied

randvoorwaardelijk voor een toekomstbestendige ontwikkeling

Fraterwaard natuurlijk niet ontbreken. Als natuurwaarde, maar

van de stad. Een vernieuwde woonvisie is dus altijd ingebed in

ook als maatschappelijke waarde voor Doesburg en de regio.

of gekaderd door een integraal ruimtelijk ontwerp.

Kortom: er moet gewoekerd worden met schaarse ruimte.

2

Woonvisie 2017-2022

Integrale ruimtelijke visie Vanuit de schaarse ruimte en de veelkleurigheid aan ruimte-

Een vernieuwde woonvisie is ingebed in een integraal ruim-

claims is het voor Doesburg wenselijk en noodzakelijk om een

telijk kader en is gestoeld op een geactualiseerd overzicht van

omgevingsvisie op te stellen. Deze omgevingsvisie is een visie op

wensbeelden. De actualisatie vindt plaats op basis van de

hoofdlijnen. Gegeven de specifieke situatie van Doesburg is het

woonvisie 2017 – 2022. Dat is het vertrekpunt. In de Woonvisie

noodzakelijk dat de omgevingsvisie een verdere uitwerking krijgt

2017 - 2022 heeft de gemeente Doesburg de prioriteiten van

B

B

36

Plezierig wonen, leven en recreëren in gastvrij en betrokken Doesburg. Een historische Hanzestad aan het water – Toekomstvisie Doesburg

het lokale woonbeleid voor de aangegeven periode vastgelegd.

Woningen in het middensegment is een tweede prioriteit.

De visie geeft inhoud en richting aan de ontwikkelingen op

Levensbestendig wonen betekent niet alleen dat er aan de

de woningmarkt voor de aangegeven 5 jaar met een doorzicht

flanken (starters en senioren) een goed en passend aanbod

naar 2030. De visie is bij de presentatie niet neergezet als een

is, maar dat er ook vanuit de ontwikkeling van inkomens een

gedetailleerde opsomming van alle activiteiten tot 2022, maar

passend aanbod is. Aan sociale huurwoningen en dure koopwo-

eerder een ‘kompas’ waarmee aangegeven is hoe de gemeente

ningen is geen gebrek in Doesburg. Juist in het middensegment

aan kijkt tegen de opgaven in het woonbeleid en de doelen die

is de spoeling dun. De consequentie is dat voor een deel van de

de gemeente wil bereiken. Voor de realisatie van de gestelde

inwoners de mogelijkheden te beperkt zijn om zich blijvend te

doelen ziet de gemeenten de Stichting Woonservice IJsselland,

vestigen in Doesburg. Ook zet het doorstroom onder druk en

ontwikkelaars, beleggers, zorginstellingen, maatschappelijke

stimuleert het scheef wonen.

organisaties en de inwoners van de verschillende delen van de stad als essentiële partners.

Het duurzamer maken van het woonaanbod geldt als prioriteit drie. Doesburg is op het terrein van verduurzaming ambitieus. De resultaten blijven achter. Dat betekent dat bij alle vernieu-

3

Actualiseren wensbeelden

wing verduurzaming onderdeel is van het eisenpakket.

Vanuit de Woonvisie 2017-2022 is het om een actiegericht

De behoefte-ontwikkeling wonen krijgt in de actualisatie wens-

programma te maken belangrijk de wensbeelden te actualise-

beelden een concrete cijfermatige vertaling.

ren. Het gaat hierbij nog niet om de plaatsen waar woningen geplaatst worden en ook nog niet om projectontwikkeling.

Tevens is het input voor het ruimtelijk ontwerp van de

Wel gaat het om het concreet maken van aantallen woningen

gemeente Doesburg.

per segment. En in zekere mate dit ook te differentiëren per wijk. In zekere mate, omdat aantallen en segment natuurlijk moet passen binnen het ruimtelijk beleid (een uitwerking van

5

Opgaves

de omgevingsvisie), maar ook beperkt wordt in de ruimtelijke mogelijkheden.

Veel van de maatschappelijke opgaves hebben een vertaling in ruimte. Het gaat hierbij om opgaves op het terrein van duurzaamheid, op het gebied van energietransitie, infrastructuur en

4

Behoefte-ontwikkeling wonen

mobiliteit, voorzieningen, bedrijventerreinen, natuur, recreatie en natuurlijk wonen. Specifiek is duurzaamheid een ontwikke-

Het actualiseren van de wensbeelden maakt de woonvisie in

ling waar Europees en landelijk eisen worden gesteld en waarop

kwantitatieve zin weer actueel. Natuurlijk moet deze actualisatie

ook Doesburg zelf hoge ambities heeft. En waarop Doesburg

gevoed worden uit de behoefte-ontwikkeling wonen. We hebben

een inhaalslag heeft te maken. Duurzaaamheid stelt daarmee

kunnen zien in de Nota van Bevindingen dat er belangrijke

hoge eisen aan ruimtegebruik en bebouwing. Het in kaart

ontwikkelingen zijn die de behoefte aan woningen sturen. De

brengen van alle beleidsvoornemens en opgaves die een ruimte-

verkleining van leefeenheden naar gemiddeld 2, demografische

lijke component hebben vormt de basis. De vertaling van deze

ontwikkelingen met een steeds sterker vergrijzende bevolking

beleidsvoornemens en opgaves naar concrete claims op ruimte

en de huidige ontgroening van de gemeenschap met op termijn

vanuit de verschillende beleidsterreinen is cruciaal. Deze vormen

echter mogelijkheden om dat af te vlakken of te herstellen.

een kwantitatieve input voor het ruimtelijk ontwerp (1) van de

Naast deze demografische ontwikkelingen veranderen de eisen

gemeente Doesburg. En het is tevens input voor het actualiseren

en wensen die de verschillende groepen binnen de samenleving

van de wensbeelden.

stellen aan wonen. Niet alleen op functioneel niveau, maar ook op het gebied van uitstraling, ligging en duurzaamheid.

6

Woekeren met ruimte

Dat betekent ook voor Doesburg dat de behoefte aan woningen voor starters en senioren prioritair zijn. Concreet: één- en twee-

De wensbeelden voor wonen en het ruimtelijk ontwerp vormen

kamerwoningen, die voor senioren ook drempelloos en gelijk-

de basis om uiteindelijk te komen tot een vernieuwde woonvisie

vloers zijn. Goed geprogrammeerd is een deel van het aanbod

2021 -2030. Een vernieuwde woonvisie waarbij het schipperen

voor beide groepen toegankelijk en sociaal van meerwaarde.

is met ruimte voor wonen. Niet alleen omdat er weinig ruimte

37

is, maar omdat die ruimte ook dienstbaar moet zijn aan andere doelen. De hoofdafweging hiervoor is reeds in het ruimtelijk beleid vormgegeven maar moet ook in deze stap 6 met creativiteit worden toegepast. Concreet gaat het om de volgende elementen: •

Herbestemming, herstructurering en vernieuwbouw; het binnen het ruimtelijk plan zoeken naar opties om bestaande plekken of functies te wijzigen en een nieuwe toekomst te geven. Altijd ambitieus met oog voor duurzaamheid. Het gaat om herbestemming van bedrijfsmatig onroerend goed (bijvoorbeeld kantoren, scholen, winkels), herstructurering van gebieden en vernieuwbouw van bestaande panden (waaronder renovatie, opwaardering en splitsen van bestaande grote woningen).

•

Benutting, verdichting van de ruimte, inbreiding; het tweede element richt zich op onbenutte of onderbenutte ruimte. Hoe kan in wijken en overgangsgebieden beschikbare ruimte gebruikt voor extra woningruimte, zodat het waarde toe voegt aan het ruimtelijk plan én aan de wensbeelden voor wonen. Het gaat hierbij altijd -net als bij het vorige element- om een creatief proces, waarbij met een lantaarntje de 20 tot 30 plekken worden opgezocht in Doesburg die potentie hebben en passend zijn in het ruimtelijk plan. Het gaat om verdichting binnen de bebouwde omgeving en om overgangsgebieden tussen wijken.

•

Transitie mobiliteit; het derde element richt zich op mobiliteit. Aanscherping van de mobiliteitsagenda en doorwerking in het ruimtelijk plan om de (binnen)stad aantrekkelijker te maken voor fietsers en voetgangers en de verkeersdruk in de binnenstad verminderen. De doelen en resultaten

Bereikbaarheid Een goede bereikbaarheid is in economische zin, voor het vasthouden van jongeren en ook voor het toerisme belangrijk. Bereikbaarheid gaat over de verbinding tussen Doesburg en de regio. Over de weg is Doesburg, gelegen aan de N317, N337 en nabij de A12 en A348 relatief goed en snel bereikbaar, zeker buiten de spits. Wel neemt de verkeersgroei op de A12 toe en ook de A348 en N317 worden steeds drukker. De bereikbaarheid van Doesburg met het openbaar vervoer is een stuk minder gunstig, zeker wanneer het niet de bus richting Dieren, Arnhem of Doetinchem betreft maar over langere afstanden gaat. Om vanuit Doesburg met het openbaar vervoer richting bijvoorbeeld Apeldoorn, Utrecht of Nijmegen te reizen is de reistijd veelal 1,5 tot 2 keer zo lang als met de auto. Ook is het dichtstbijzijnde treinstation in Dieren relatief ver weg. Doesburg werkt binnen regio Arnhem-Nijmegen aan duurzame mobiliteit en bereikbaarheid. De regio richt zich daarbij specifiek op ‘zero emission’ mobiliteit (fiets, openbaar vervoer, elektrisch vervoer etc.).

De 6 werksporen voor duurzame mobiliteit en bereikbaarheid zijn: • Robuust wegennet • Betrouwbaar spoor • (H)OV voor iedereen • Aantrekkelijk fietsnetwerk • Schoon onderweg • Verkeersveilige omgeving Doesburg kan alleen in goede samenwerking en op basis van uitstekende gekwantificeerde analyses van de doorstroming op hoofdwegen en de ontwikkeling van bewegingen (voor bijvoorbeeld werk, sociale contacten en recreatie) van en naar Doesburg gefundeerde verbetervoorstellen doen op het gebied van OV en de doorstroming op de hoofdwegen.

krijgen idealiter een plek in de mobiliteitsagenda waarin concrete opgaven en projecten staan. Deze mobiliteitsagenda is de opvolger van het verkeersveiligheidsplan (1999).

Doesburg relatief verkeersveilig is als gekeken wordt naar de

Met de mobiliteitsagenda werkt de gemeente Doesburg aan

Nederlandse, provinciale en regionale cijfers.11) Daarnaast

projecten en maatregelen die bijdragen aan een bereik-

is de gemeente bezig met het opstellen van de omgevings-

bare, verkeersveilige en duurzame stad. De verbindingen

visie, die meer en een gedetailleerder gezicht krijgt in het

tussen wijken zijn relatief goed. Doesburg is vanuit de

ruimtelijk ontwerp Doesburg. Belangrijke activiteit is om

basis logisch opgebouwd en de hoofdstructuur is op orde.

het ontwerp in het gemeentelijk wegencategoriseringsplan

Binnen die hoofdstructuur liggen wel diverse mogelijkheden

te verwerken. Dit plan volgt uit de mobiliteitsagenda en

voor verbetering. Zo is er een toenemend aantal klachten

is bedoeld om de lokale verkeersstructuur (hoofdwegen/

en meldingen over de verkeers- en parkeersituatie in de

verblijfsgebieden) en bijbehorende inrichtingsprincipes te

binnenstad en fietsers en voetgangers ervaren soms ook nog

verbeteren. Binnen deze hoofdstructuur krijgt het verkeers-

veel hinder van automobilisten.

10)

Dit neemt niet weg dat

10) https://www.gelderlander.nl/doesburg/ doesburg-gaat-parkeerproblematiek-onderzoeken~af031579/.

circulatie- en parkeerplan Binnenstad12) een specifieke

11) Nota van Bevindingen, p.54. 12) Mobilteitsagenda Doesburg

B

B

38

Plezierig wonen, leven en recreëren in gastvrij en betrokken Doesburg. Een historische Hanzestad aan het water – Toekomstvisie Doesburg

plek. Nu zijn mobiliteit en wonen gescheiden bestuurlijke

parkeervoorzieningen, aandacht voor groen in de wijk en

trajecten. In de toekomst in hoge mate een geïntegreerd.

stimulansen voor fietsers en voetgangers. Bij de energietran-

De opgave is om het vraagstuk van fietstoegankelijkheid,

sitie wordt gericht op het afscheid nemen van fossiel brand-

ruim baan voor voetgangers, bereikbaarheid met open-

stoffen en het zo energieneutraal inrichten van panden. Bij

baar vervoer, parkeerbeleid en electrificering te verbinden

circulariteit gaat het vooral om herbruikbaarheid en afbreek-

aan herbestemming, herstructurering, vernieuwbouw en

baarheid van materialen. Klimaatadaptie richt zich op beter

inbreiding. Dat kan betekenen dat er -waar mogelijk- een

omgaan met klimaatverandering. Dus meer groene elemen-

scheiding komt tussen verkeersstromen, er goede stallings-

ten in de bebouwde omgeving, goede afvoer van water en om

mogelijkheden komen voor fietsen, het ruime gebruik van

het goed omgaan met kou en warmte zonder energie-input.

auto’s wordt teruggedrongen en ruimte wordt geboden aan electrificering van het wagenpark. Tot slot kan de transitie

•

Segmentmix en identiteit per wijk; iedere wijk heeft een

mobiliteit niet los worden gezien van de bereikbaarheid van

eigen identiteit en eigen problematiek. Iedere ingreep biedt

Doesburg (zie apart kader).

kansen om de leefbaarheid, de dynamiek en de segmentmix en identiteit van de wijk te verbeteren. Een bewuste afwe-

•

Vergroening en verduurzaming; de opdracht is dat bij het

ging bij investeringen in woningen is te beschouwen welke

vernieuwen van het woningaanbod, inclusief renovatie

bouwstijl gewenst is, hoe woningen de structuur van de wijk

van bestaande panden, gerichte aandacht is voor de ver-

kunnen versterken, hoe sociale veiligheid kan worden gesti-

duurzamingsopgave. Deze verduurzamingsopgave heeft

muleerd en een passende en logische verdeling van wonin-

drie pijlers, namelijk de bijdrage aan de energietransitie,

gaanbod over verschillende prijsklassen mogelijk is. Er is al

circulariteit en klimaatadoptie. Deze drie pijlers worden niet

veel geëxperimenteerd op dit vlak in Nederland op dit vlak.

alleen ingekleurd bij het wonen zelf, maar ook in de woon-

Met wisselend succes. Dat betekent echter ook dat Doesburg

omgeving. Het raakt daarbij de stedelijke infrastructuur,

zich kan spiegelen aan succesvolle interventies.

39

5.3

Hoofdkeuze 2: Activerende en versterkende sociale aanpak

A

B

C

Evenwichtig en leeftijdsbestendig woon- en vestigingsklimaat

Verbindende en versterkende sociale aanpak

Kwaliteitstoerisme en toegankelijke natuurrecreatie

Context en aanleiding

mantelzorgers, verenigingen, stichtingen en actieven onderne-

Voor een gemeente van haar omvang heeft Doesburg een

mers die zich voor elkaar en Doesburg inzetten waarop gesteund

relatief grote groep inwoners die op enige wijze ondersteuning

wordt en die voor levendigheid en verbinding in Doesburg zorgt.

behoeft. In vergelijking met de regio heeft Doesburg veel werken inkomensproblematiek (werkloosheid, huishoudens met een

Om ervoor te zorgen dat de sociaaleconomische en sociaalmaat-

laag inkomen en/of bijstandsuitkering, lage arbeidsparticipatie,

schappelijke kracht van de Doesburgers naar de toekomst toe

veel re-integratievoorzieningen), relatief meer jeugd- en multi-

wordt versterkt en kan blijven steunen op actieve betrokkenheid

problematiek en aandachtspunten op het vlak van gezondheid

en participatie van inwoners focussen we in deze Toekomstvisie

en eenzaamheid.

in het bijzonder op twee actielijnen. Deze zijn erop gericht om de inwoners extra kracht bij te zetten door het sociale beleid op

Daarbij komt kijken dat de sociale kwetsbaarheid een interge-

onderdelen te accentueren en te versteken. Zodat Doesburg kan

nerationele component heeft (wordt van generatie op generatie

en blijft bouwen op een krachtige en eigenzinnige gemeenschap.

doorgegeven, gedeeltes van de Doesburgse jongeren starten vanuit een kansarme positie). In de wijken de Ooi en Noordelijk en

•

Inzetten op preventie, signalering en verbinding voor een

Zuidelijk Molenveld is deze problematiek het meest dominant.

kansrijke toekomst: is erop gericht om ervoor te zorgen dat

Doesburg bestaat daarnaast, en met name de binnenstad, uit

de Doesburgse gemeenschap steeds gezonder wordt, eerder

relatief veel ‘oudere’ inwoners. Vergrijzing zet zich in Doesburg

geholpen wordt indien problemen zich voordoen en zo

net zoals in heel Nederland verder door, wat uitdagingen met

krachtiger onderdeel van Doesburg kunnen zijn.

zich mee brengt op het vlak van vitaliteit en eenzaamheid. Dat vraagt om extra aandacht voor ouderen. Zeker nu ouderen

•

Samen bouwen op en aan een krachtige gemeenschap: is

steeds vaker thuis blijven wonen zet dit in Doesburg in de

erop gericht om de sterke maatschappelijke infrastructuur met

toekomst druk op de vraag naar Wmo-voorzieningen zoals hulp

vrijwilligers, mantelzorgers en voorzieningen, waar Doesburg

bij het huishouden. Deze toenemende vraag wordt versterkt

en de Doesburgers (jong en oud) op steunen, samen sterk te

door de aanzuigende werking van het abonnementstarief bij

houden.

huishoudelijke hulp.

13)

Deze lijnen worden in de volgende paragrafen verder toegelicht De combinatie van sociaaleconomische en sociaalmaatschap-

en uitgewerkt aan de hand van concrete doelen en resultaten,

pelijke uitdagingen waar Doesburg nu en in de toekomst voor

de samenwerking met benodigde partners en concrete activitei-

staat zet de draagkracht en vitaliteit van de inwoners van de

ten voor de gemeente om te ondernemen die bijdragen aan het

stad onder druk. En het is juist die draagkracht van vrijwilligers,

behalen van de resultaten en doelen.

13) De invoering van het abonnementstarief in de Wmo zorgt in veel gemeenten in Nederland voor een aanzuigende werking, en daarmee een toename van het gebruik van huishoudelijke hulp. Deze trend zet naar verwachting nog een aantal jaren door. In januari 2020 is hier door de VNG in samenwerking met EenVandaag een onderzoek over uitgebracht. 96% van de gemeenten zien een stijging van de aanvragen. Bij de helft gaat het om een toename van 5 tot 15 procent, bij de andere helft loopt dit soms op tot een stijging van 70-80 procent.

B

B

Plezierig wonen, leven en recreëren in gastvrij en betrokken Doesburg. Een historische Hanzestad aan het water – Toekomstvisie Doesburg

40

5.3.1 Inzetten op preventie, signalering en verbinding voor een kansrijke toekomst

•

Inzetten op vroegsignalering. Een goede verbinding tussen preventie en vroegsignalering is essentieel om effectief

De afgelopen jaren heeft Doesburg al flinke stappen gezet om

om te gaan met de verweven sociale problematiek die in

de aanpak in het sociaal domein zo integraal mogelijk te organi-

Doesburg speelt. Door preventie en vroegsignalering kunnen

seren

. Dat heeft ook tot mooie resultaten geleid . Zo is ‘de

14)15)

problemen vroegtijdig worden opgepakt. Hoe eerder er de

16)

Vraagbaak’ gerealiseerd voor alle vormen van toegang naar zorg

juiste hulp kan worden geboden aan inwoners en gezinnen,

en ondersteuning, zijn instellingen overwegend gevestigd op één

hoe groter het effect en is dat gerealiseerd kan worden en

locatie, de Linie. Daarmee is hard gewerkt aan het opzetten van

hoe beter ervoor kan worden gezorgd dat zij niet in steeds

een goede infrastructuur voor een integrale aanpak in het soci-

zwaardere problematiek terechtkomen. In sommige gevallen

aal domein. Die aanpak verdient ook de komende jaren voor

betekent dit ook nog eens lagere zorgkosten.

Doesburg alle aandacht, want de opgave in het sociaal domein is nu en in de toekomst fors.

•

Maatwerk op basis van overzicht. Om als gemeente Doesburg een effectieve rol te kunnen spelen in vroegsigna-

Met oog op de toekomst is het voor Doesburg essentieel om

lering en preventie is het van belang om te kunnen bouwen

in haar sociaal beleid als volgende stap stevig(er) in te zetten

op overzicht. Dat kan bijvoorbeeld gevoed worden vanuit het

op preventie- en vroegsignalering. Met inzet op preventie en

netwerk met (zorg)professionals, mantelzorgers en vrijwilli-

vroegsignalering wordt aan de voorkant geïnvesteerd om pro-

gers (bijv. ook sportclubs). Daarbij kan het helpen om– bin-

blemen aan de achterkant te voorkomen en/of te verminderen.

nen de grenzen van privacywetgeving - in kaart te brengen

Vroegsignalering is erop gericht om inwoners die risico lopen

wat de huidige stand van zaken is qua match tussen zorgaan-

om kwetsbaar te worden, of mogelijk al kwetsbaar zijn, proactief

bod, zorgvraag en (de zwaarte van) inzet van voorzieningen

op te sporen. De gedachte is hiermee dat problemen worden

per inwoner of gezin. Zodat gekeken kan worden of de

opgelost, uitgesteld of voorkomen. Daarnaast is een belangrijk

interventies en zorg die nu verleend wordt ook daadwerkelijk

doel om escalatie van problematiek te voorkomen. Preventie is

bijdraagt voor de inwoner, of dat de inwoner wellicht beter

erop gericht om te voorkomen dat inwoners een beroep moeten

is geholpen met andersoortige zorg of hulp. Dat is uiteraard

doen op zorg. Dat kan onder meer door de inzet van algemene

maatwerk, maar kan datagestuurd en per wijk goed in beeld

voorzieningen (onder andere op de terreinen sport, cultuur,

worden gebracht. Inzetten op het aanpakken van multi­

welzijn, dagbesteding, gezondheid en onderwijs). Deze voorzie-

problematiek is daarin voor Doesburg van belang, aangezien

ningen helpen inwoners gezond, zelfredzaam en participerend

het grootste deel van het budget voor het sociaal domein

te blijven.

naar een kleine groep inwoners gaat die zorg nodig heeft17).

In deze Toekomstvisie formuleren we de ambitie om via extra

•

‘Zachte’ aansluitende netwerken van zorg, hulpverlening

accent op preventie en vroegsignalering in het sociale beleid van

en vrijwilligers. Duurzame preventie is gebaat bij ‘zachte’

de gemeente ervoor te zorgen dat de gemeenschap op termijn

aansluitende netwerken die mensen kunnen doorverwijzen

steeds gezonder is, eerder geholpen wordt indien problemen

naar de lokale voorziening en zorgt voor goede verbinding

zich voordoen en zo krachtiger onderdeel van Doesburg kunnen

in de eerste en tweede lijn zorg. Hierin spelen brugfuncties

zijn. Op die manier kan duurzame inzet (effectief en doelgericht)

als wijkverpleegkundigen maar ook vrijwilligers en sleutel-

van zorg worden gerealiseerd. Dat sluit aan bij de Doesburgse

figuren een belangrijke rol. Het versterken van de lokale

doelstellingen om zelfredzaamheid en participatie van men-

infrastructuur, met daarin in het bijzonder aandacht voor

sen en sociale netwerk zoveel mogelijk te bevorderen. Om dit

een goede verbinding tussen zorgpartijen en huisartsen

goed vorm te geven, zijn er enkele belangrijke sleutelfactoren

(medisch) en de gemeente (sociale domein) helpt om posi-

geïdentificeerd die geborgd moeten worden (en deels al zijn) in

tieve effecten in het sociaal domein te realiseren.

de Doesburgse sociale aanpak door alle beleidslijnen heen. Deze lichten we hier uit:

•

Integrale benadering van het sociaal domein. Doesburg is verantwoordelijk voor het sociaal domein, de aanpak van armoede en schulden en de publieke gezondheid. Het heeft

14) Notitie integrale toegang sociaal domein, maart 2018; beleidsplan Wet maatschappelijke ondersteuning 2017-2020; kadernota transitie jeugdzorg in Doesburg, 2019; visienota publieke gezondheid, 2017; beleidsnota minimabeleid 2017-2020; 15) Kriek (2019) Integraal werken in het sociaal domein Doesburg. Regioplan in opdracht van Rekenkamer Duiven, Doesburg en Westervoort. 16) BMC (2019) Doelmatigheid en effectiviteit programma 4 Zorg in Doesburg

17) BMC (2019) Meer regie en sturing op het gemeentelijke beleid – de flexibiliteit en transparantie van de begroting verhogen.

41

daarmee de mogelijkheid om deze beleidsvelden in samen-

voorkomen van schulden beter is dan achteraf genezen18).

hang aan te pakken. Voor de gemeente is en blijft het

Hiervoor is het ook van belang dat er bij de doelgroep niet

cruciaal om over de sectorale benadering van de schuld-

alleen naar inwoners gekeken wordt met schulden, maar ook

hulpverlening, de Jeugdwet, de participatiewet en de Wmo

gerichte aandacht is voor (verborgen) armoede van inwoners

heen te kijken en de inwoner of het gezin centraal te zetten

die risico lopen om in de schulden te raken. Ook voor jeugdi-

(casusregie). Deze Toekomstvisie beoogt dat te doen.

gen die in deze omstandigheden opgroeien geldt dat zij minder gebruik kunnen maken van (sport)voorzieningen, eerder het

Voor Doesburg is het van belang om deze sleutelfactoren te

risico lopen op sociaal isolement, vroegtijdig schoolverlaten,

vertalen naar het sociale beleid en de inzet die daarop gepleegd

verzuim en jeugdproblematiek.

wordt. Per beleidsdomein (Participatiewet, Schuldhulpverlening, Jeugdzorg, en Wmo) formuleren we hiertoe specifieke doelen

Om zoveel mogelijk te voorkomen dat Doesburgers in de

en resultaten die in samenhang met elkaar krachtig inspelen op

schuldproblematiek terecht komen én de groep die in de

de uitdagingen waar Doesburg voor staat. Deels sluit dit aan bij

schuldproblematiek zo klein mogelijk te maken, wordt ingezet

datgene waar in Doesburg al hard aan gewerkt wordt (en wat

op het realiseren van de volgende resultaten:

ook de komende jaren cruciaal blijft), deels zijn dit aanvullende accenten om de komende jaren mee aan de slag te gaan.

•

Het opzetten van een lokaal netwerk vroegsignalering waarmee schulden en (verborgen) armoede vroegtijdig

5.3.1.1 Voorkomen en verkleinen van armoede

in kaart worden gebracht. De eerste stap in een effectieve

Een grote kwetsbare groep in Doesburg betreft de groep

aanpak van schuldhulpverlening is vroegsignalering. Door

inwoners die onder of op het sociaal minimum leven en/

nauwere samenwerking met woningcorporaties, sportvereni-

of kwetsbaar zijn op de arbeidsmarkt. Voor deze inwoners is

gingen zorgverzekeraars en energie- en drinkwaterbedrijven

het risico op sociale uitsluiting, een mindere gezondheid en

in te richten om betalingsproblemen van inwoners vroeg

stress aanzienlijk groter dan bij andere groepen inwoners.

te signaleren en te melden bij de gemeente, kan zo vroeg

Verbinding aanbrengen tussen armoedebeleid en gezondheid

mogelijk hulp geboden worden aan mensen met betaalach-

is een belangrijk instrument om ervoor te zorgen dat deze

terstanden. Dit netwerk vroegsignalering maakt mogelijk dat

inwoners de komende jaren goed mee kunnen (blijven) doen

de persoonlijke situatie van cliënten niet te laten ontaarden

in de Doesburgse samenleving. Specifiek wordt ingezet op het

en de maatschappelijke kosten beperkt kunnen worden.19)

voorkomen en verkleinen van de groep met schuldproblema-

Doesburg zet een netwerk voor vroegsignalering op. Ook dit

tiek. De volgende doelen en resultaten worden geformuleerd:

datagestuurd en per wijk goed in beeld worden gebracht.

Doel

•

Ontwikkelen en versterken van de stabilisatiefase in schuldhulpverlening door beschikbaarheid van schuld-

Voorkomen en verkleinen van groep met schuldproblematiek in Doesburg

hulpmaatjes. Op het moment dat inwoners in de schuld-

Resultaten

sanering en nazorg. In de praktijk blijkt dat met name de

•

Een opgezet netwerk vroegsignalering waarmee schulden en (verborgen) armoede vroegtijdig in kaart worden gebracht.

stabilisatiefase een cruciale fase is voor het verdere verloop

Verankerd in beleid dat ingezet wordt op de stabilisatiefase in schuldhulpverlening door beschikbaarheid van schuldhulpmaatjes.

worden gebracht (zoals administratie) om de kans van sla-

•

•

Ontwikkeld voorlichtingspakket over de beschikbare armoederegelingen gericht op de doelgroepen.

hulpverlening terechtgekomen zijn er drie fases: stabilisatie,

van de schuldhulpverlening, maar dat ook hier uitval het grootst is. In de stabilisatiefase dienen alle zaken op orde te gen van het schuldhulpverleningstraject te vergroten. Zeker wanneer veel tijd en inzet wordt besteed aan tijdige signalering, is het ook van belang om gelijktijdig ervoor te zorgen dat de inwoners succesvol het traject kunnen doorlopen.

Het is bij schuldhulpverlening het doel om zoveel mogelijk te voorkomen dat inwoners van Doesburg in (problematische) schulden raken. Zeker voor schuldhulpverlening geldt dat tijdig

18) Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (2019) Kamerbrief voortgang brede schuldenaanpak 19) Het Verwey-Jonker Instituut en Gezond in (Pharos en Platform 31) hebben een handreiking geschreven ‘Succesvol combineren van armoede en gezondheidsbeleid; gesprekstool voor gemeenten’ (2018) die t.a.v. dit netwerk nuttige praktijkvoorbeelden biedt.

B

B

Plezierig wonen, leven en recreëren in gastvrij en betrokken Doesburg. Een historische Hanzestad aan het water – Toekomstvisie Doesburg

42

Om uitval te voorkomen is het van belang in deze fase goede

Een belangrijk doel van de participatiewet is om meer mensen

ondersteuning te bieden. Veel gemeenten boeken succes door

naar werk toe te leiden, bij voorkeur naar regulier werk. Dat

de inzet van ‘schuldhulpmaatjes’, die samen met inwoners

geldt naast de klassieke groep van bijstandsgerechtigden ook

ervoor zorgen dat ze goed kunnen aan de saneringsfase.

voor de SW-doelgroep en een nieuwe doelgroep van jongge-

De gemeente kan hiervoor met vrijwilligers gaan samenwer-

handicapten die voorheen in de Wajong instroomden. Er is een

ken of hier een speciaal Wmo-begeleidingsproduct in ter

bepaalde mate van begeleiding nodig waarmee men kan toe-

beschikking stellen. Doesburg verankert dit in haar beleid.

groeien naar werk bij een reguliere werkgever of loonvormede arbeid via beschut werk. Tegelijkertijd geldt ook dat uitstroom

•

Heldere voorlichting over beschikbare armoederegelingen

naar (betaald) werk niet voor iedereen een mogelijkheid is.

gericht op de doelgroepen. De gemeente Doesburg heeft diverse armoederegelingen waar haar inwoners van gebruik

Om de komende jaren ervoor te zorgen dat er in Doesburg een

kunnen maken. Een goede benutting van deze regelingen kan

toename van uitstroom naar werk wordt gerealiseerd en een

ervoor zorgen dat inwoners niet in schulden terecht komen

afname van instroom naar de bijstand wordt voortbouwend op

(waarmee een vervelende situatie voor de inwoner en kosten

het huidige beleid ingezet op het realiseren van:

voor de gemeente voorkomen kunnen worden). Daarom is het van belang om te werken aan een betere bekendheid van

•

In kaart brengen en tijdig matchen van (kwetsbare)

de armoederegelingen onder de doelgroepen die het betreft.

doelgroepen. Een landelijke trend is dat het aandeel nieuwe

Voor Doesburg is het van belang goed te kijken naar hoe de

doelgroepen (voormalig Wajong) de komende jaren groter

huidige armoederegelingen beter onder de aandacht gebracht

zal worden20) en dat deze groep permanent ondersteuning

kunnen worden, bijvoorbeeld door eenvoudigere brieven en

nodig heeft. Door er als gemeente voor te zorgen dat deze

specifieke voorlichting onder doelgroepen. Doesburg ontwik-

doelgroep én scherp in beeld is én ook geplaatst wordt op

kelt deze voorlichting en communiceert hierover.

een passende plek is het van belang om in te zetten op het kunnen realiseren van een tijdige matching. Een belangrijk

In Doesburg wordt komend jaar het minimabeleid vernieuwd.

moment is om ervoor te zorgen dat er passende matching is

Bovengenoemde doelen en resultaten krijgen idealiter een plek

op het moment dat de praktijkschool wordt verlaten en de

in het nieuwe beleid waarin, de beoogde doelen en resultaten

inwoner niet uit het oog wordt verloren. Hiervoor is samen-

worden vertaald naar concrete activiteiten. In het op te stellen

werking tussen de gemeente, de praktijkschool en de lokale/

minimabeleidsplan is het van belang deze zoveel mogelijk te

regionale werkgevers cruciaal. In Doesburg is het van belang

verbinden aan de integrale aanpak op het vlak van de Jeugd,

te zorgen dat ze hier beter zicht op krijgen en goed te weten

Wmo, gezondheid en participatie en de aandacht voor preventie

om wie het gaat. Daarnaast is het van belang om bij de volle

en vroegsignalering te borgen.

breedte van de doelgroep ‘in het bestand’ duidelijk te hebben wat de afstand is van de inwoners tot de arbeidsmarkt, om zo tot passende oplossingen te komen. Persoonlijk contact

5.3.1.2 Activeren van arbeidspotentieel

en een intensieve relatie tussen consulent en klant helpt hierin. Doesburg brengt de doelgroepen in kaart en intensi-

Doel

veert samenwerking en gesprek tussen gemeente onderwijs

Toename uitstroom naar werk en afname instroom bijstand; vermindering van het totale bestand

en lokale/regionale werkgevers. Ook dit kan datagestuurd en eventueel per wijk goed in beeld worden gebracht.

Resultaten •

•

•

Ontwikkeld beleid en activiteiten om (kwetsbare) doelgroepen scherp in kaart te brengen en tijdig te matchen. Verankerd dat met bijstandsgerechtigden een persoonsgericht plan van aanpak gemaakt wordt gericht op maximale zelfstandigheid. Afspraken met samenwerkingsnetwerk met ondernemers op versterking van re-integratie en werkplekken en mogelijkheid voor ‘algemene’ voorziening dagbesteding.

•

Met bijstandsgerechtigden een plan van aanpak maken gericht op maximale zelfstandigheid. Elke bijstandsgerechtigde kan op verschillende wijze worden gestimuleerd om betrokken te raken in het maatschappelijk leven. Dit kan door cursussen en trainingen aan te bieden die competenties vergroten en een grotere kans geven bij sollicitaties. Anderzijds

20) Het aantal Doesburgse leerlingen in het speciaal basisonderwijs is, zeker vergeleken met andere gemeenten met een omvang <25.000 inwoners, groot (34 per 1000 inwoners in Doesburg versus 21 per 1000 inwoners).

43

kan dit ook door hen te betrekken bij de ontwikkeling van

Met betrekking tot het Wmo en Jeugddomein is er voor

de eigen wijk of het verenigingsleven. Om goed maatwerk te

Doesburg de komende jaren met name winst te behalen in

leveren is het van belang om -afhankelijk van de specifieke

een duurzamere inzet van de voorzieningen en middelen, door

situatie- tot een persoonsgericht plan te komen gericht op

multi-problematiek (vroegtijdig) aan te pakken, te kijken naar

het realiseren van maximale (economische) zelfstandig-

effectieve alternatieven voor voorzieningen die nu worden

heid . We hebben daarin ook aandacht voor doelgroepen

ingezet (bijv. dagbesteding) en het verbeteren van de samen-

met laaggeletterdheid. Succesvol maatwerk leidt er veelal

werking tussen zorgverleners (in het bijzonder huisartsen) en

21)

toe dat de inwoner minder zorgen heeft en daarmee ook de

de gemeente. Deze duurzame inzet draagt ertoe bij dat zorg

druk op andere onderdelen in het sociaal domein afneemt .

effectiever en efficiënter wordt ingezet.

22)

Doesburg verankert de wijze waarop dit vorm krijgt in haar beleid en handelen en monitort het succes hiervan.

Voor deze duurzame inzet van de Wmo en Jeugdvoorzieningen worden de volgende accenten in de Toekomstvisie gelegd:

•

Versterken van samenwerkingsnetwerk met ondernemers op re-integratie en arbeidsparticipatie. Om ervoor te zorgen dat bijstandsgerechtigden en kwetsbare doelgroepen

Doel

goed kunnen re-integreren en/of participeren zijn er ver-

Doelgericht en effectief inzetten van de Wmo- en Jeugdvoorzieningen

schillende initiatieven die in samenwerking met maatschappelijke organisaties en bedrijven kunnen worden opgezet.

Resultaat:

Voor Doesburg is het van belang te kijken of samengewerkt

•

Maatwerkaanpak door gezins- en casusregie bij multiproblematiek

•

Onderzoek naar inzet en sturing op inzet Wmo-voorzieningen

•

Geïntensiveerde samenwerking medisch en sociaal domein

kan worden met ondernemers en organisaties in de regio, omdat in Doesburg zelf minder werkgelegenheid is. Door de koppeling van vraag en aanbod van bepaalde diensten (reparaties verzorgingsondersteuning of begeleiding van sociale activiteiten) in samenwerking met deze partners kan ervoor zorgen dat deze diensten worden geleverd door mensen die momenteel niet actief zijn waardoor zij hun vaardigheden

•

Onderzoek naar inzet en sturing op Wmo-voorzieningen.

verder kunnen ontwikkelen (middels stages, leerwerktrajec-

Op dit moment wordt er, vergeleken met andere gemeenten

ten en werkervaringstrajecten). Daarnaast kan de gemeente

van vergelijkbare omvang, redelijk veel gebruik gemaakt

Doesburg, samen met de Sociale werkvoorziening en welzijn,

van Wmo-voorzieningen. Zo wordt er bijvoorbeeld in de

onderzoeken of dagbesteding als ‘algemene voorziening’ uit-

groep 60+ meer gebruik gemaakt van Wmo-voorzieningen

gebouwd kan worden. Mensen uit de doelgroep hebben vaak

dan bij gemeente met een vergelijkbare omvang, met name

behoefte aan maatwerk en begeleiding in een aangepaste

in hulp bij het huishouden. Met oog op de toekomstige

werkomgeving. De algemene voorziening kan hiervoor een

bevolkingsopbouw van Doesburg zal het beroep op Wmo-

uitkomst bieden, en tevens uitgaven in de Wmo verlagen.

voorzieningen vermoedelijk eerder toenemen dan afnemen.

Doesburg legt afspraken met ondernemers hierover vast.

Dat komt grotendeels door het feit dat Doesburg een relatief vergrijsde gemeenten is, waar een groter gedeelte van de

5.3.1.3 Doelgericht en effectief inzetten Wmo en Jeugd middelen

ouderen zelfstandig wonen23)24). Om ervoor te zorgen dat

Onder zowel de Wmo als de Jeugdwet vallen verschillende voor-

de zorg in Doesburg in de toekomst ook toereikend is en

zieningen waarvan hulpbehoevenden gebruik kunnen maken.

betaalbaar blijft helpt het om nu al inzichtelijk te maken

Voorbeelden zijn maatschappelijke opvang, vervoersvoorzienin-

hoe de voorzieningen worden ingezet en of het normenka-

gen, dagbesteding of ambulante jeugdhulp. Een inwoner die

der dat hiervoor gebruikt wordt nog toereikend is of hier

hulp zoekt bij de gemeente, krijgt een beschikking. Uiteraard

aanpassingen in kunnen worden gedaan om te waarborgen

kan een inwoner ook meerdere zorgbehoeftes en daarmee

en te sturen op dat Wmo-ondersteuning bij de kwetsbare

meerdere beschikkingen hebben.

21) Zie ook het rapport van Significant (2019) Succesvol uit de Bijstand, waarin een selectie van kansrijke aanpakken is geselecteerd. 22) Maximale zelfstandigheid betekent soms ook dat iemand in de bijstand blijft maar wel vrijwilligerswerk doet. Dat is dan het hoogst haalbare.

23) In 2019 wonen er in Doesburg 1076 inwoners van 75 jaar en ouder. Daarvan verblijven er 45 in een zorginstelling en wonen er 957 zelfstandig. In gemeenten met vergelijkbare omvang ligt het aantal zelfstandig wonende gemiddeld lager (931). 24) Op dit moment wordt er met name in groep 60+ meer gebruik gemaakt van Wmo-voorzieningen dan bij gemeente met een vergelijkbare omvang, met name in hulp bij het huishouden.

B

B

Plezierig wonen, leven en recreëren in gastvrij en betrokken Doesburg. Een historische Hanzestad aan het water – Toekomstvisie Doesburg

44

doelgroepen terecht komt. Ook omdat dit anders (en nu

bij aan vroegsignalering zodat ergere of zwaardere situaties

ook al) op de gemeentelijke budgetten drukt en deze over-

waar mogelijk voorkomen worden en er een goede doorver-

schrijdt (wat vanuit andere uitgaven gecompenseerd moet

wijzing naar passende zorg geborgd wordt. In het land zijn

worden ). Onderzoek kan antwoord geven op de volgende

verschillende goede praktijkervaringen hiermee opgedaan.26)

vragen:

Een aantal belangrijke voorwaarden die Doesburg in haar

−

Hoeveel beschikkingen staan er uit per voorziening? Hoe

sociaal beleid op dit vlak een plek moet geven:

zwaar zijn die? Wanneer lopen ze af? Wat zijn de kosten?

−

25)

−

Welke alternatieven zijn er voor de beschikkingen in

wat ze voor elkaar kunnen betekenen (communicatie,

de gemeente? De gemeente Doesburg brengt met een

bijeenkomsten). Investeer hier als gemeente in.

onderzoek in kaart wat de mogelijkheden voor sturing op

−

de Wmo-voorzieningen zijn. Maatwerkaanpak door gezins- en casusregie bij multi

Zorg voor duidelijke werkafspraken over wie waarvoor ingezet wordt en koppel terug na verwijzing of contact.

− •

Zorg dat huisarts en wijkteam elkaar kennen en weten

Zorg voor een vast contactpersoon tussen huisarts en wijkteam en zorg voor (fysiek) korte lijnen.

problematiek. In Doesburg zijn er relatief meer huishousociaal domein. In Doesburg maakt 12% van de huishou-

5.3.2 Samen bouwen op en aan een krachtige gemeenschap

dens met een voorziening in het sociaal domein gebruik

Doesburg bouwt op een sterke sociale infrastructuur met

van 6 of meer voorzieningen, dat is (meer dan) het dubbele

hoogwaardige voorzieningen en met actieve mantelzorgers,

van het Nederlandse gemiddelde (6%) of in vergelijking

vrijwilligers en buurtsportcoaches. Daarnaast zetten veel maat-

met gemeenten met een vergelijkbare omvang (5%). In

schappelijke organisaties en ondernemers zich actief in voor de

Doesburg gaat het om 125 huishoudens in totaal. Bij dit

gemeenschap. Dat laat de kracht van de gemeente zien: partici-

soort situaties van multi-problematiek is een effectieve

patie en betrokken inwoners. Iets om te koesteren, te behouden

methode om te werken met casus- of gezinsregisseurs die de

en op voort te bouwen.

dens die gebruik maken van 4 of meer voorzieningen in het

regie neemt om het organiseren van passende zorg. Door te beginnen bij de 10 omvangrijkste casussen kan hier staps-

Tegelijkertijd is Doesburg hiermee ook afhankelijk van een

gewijs aan worden gewerkt. Zeker in het geval van Jeugdzorg

groep inwoners en voorzieningen, die mogelijk in de toekomst

gaat het om kwetsbare situaties, waar je als overheid een

meer onder druk komen te staan, onder meer door vergrijzing.

belangrijke beschermende taak hebt. In de Jeugdteams wordt

Waarin ook de sociale samenhang tussen groepen in Doesburg

hier al op een positieve manier aan gewerkt.

sterker kan. Om als Doesburg te kunnen blijven steunen op een krachtige en betrokken gemeenschap, bouwen we hieraan

•

Geïntensiveerde samenwerking medisch en sociaal

verder; we blijven investeren in het sociaal kapitaal27) van de

domein. Een belangrijke succesfactor in het sociaal domein

gemeente. Dat doen we niet alleen, maar nadrukkelijk samen

is verdere ontschotting tussen het medische- en het soci-

met en voor Doesburgers. In de keuzes die we maken in het

ale domein. Huisartsen en wijkverpleegkundigen krijgen

fysieke domein kijken we zoveel mogelijk hoe dit ook een bij-

immers ook te maken met sociale problematiek zoals

drage kan leveren aan het versterken van de sociale samenhang

eenzaamheid en armoede en spelen een belangrijke rol in

in Doesburg. Daar besteden we nadrukkelijk aandacht aan.

verwijzingen. Het versterken van de verbinding tussen beide domeinen is uitermate zinvol, in zowel de preventieve kant als in de verwijzingen naar zorg en voorzieningen. Met goede samenwerking tussen huisarts en gemeente/wijkteam kan ervoor worden gezorgd dat in de lokale toegang het

Doel: Het sociaal kapitaal in Doesburg samen met de Doesburgers versterken.

voor zorgpartners waaronder huisartsen bekender wordt wat er aan maatwerk en voorzieningen vanuit de gemeente beschikbaar wordt gesteld, maar is er ook meer tijd om de zorgvraag van de cliënt goed in kaart te brengen. Dit draagt

25) BMC (2019) Meer regie en sturing op het gemeentelijke beleid – de flexibiliteit en transparantie van de begroting verhogen

26) Vilans (2019) De juiste professional op het juiste moment; De gemeente Utrecht heeft positieve ervaringen met het 3-gesprek: inwoner, huisarts, en buurtteamlid zitten om tafel en delen de problemen die er spelen op de verschillende domeinen, wie betrokken is en hoe de verschillende domeinen zich tot elkaar verhouden. Dat geeft inzicht voor zowel inwoner als hulpverlener. 27) Sociaal kapitaal gaat over de hulpmiddelen die in de gemeenschap aanwezig zijn en de toegankelijkheid daarvan, die inwoners en instellingen in een maatschappij met elkaar verbinden om gemeenschappelijke doelstellingen te realiseren. Het gaat hier om formele en informele netwerken, inzet voor de gemeenschap en onderling vertrouwen.