Bijlage 3 Concept toekomstvisie Doesburg bureau Berenschot
Tekst van het document
K
U
W
EL
IJ
Plezierig wonen, leven en recreëren in gastvrij en betrokken Doesburg. Een historische Hanzestad aan het water
TR
O
Concept
V
ER
Toekomstvisie Doesburg
2021
Plezierig wonen, leven en recreëren in gastvrij en betrokken Doesburg. Een historische Hanzestad aan het water Toekomstvisie Doesburg
2021
5
Inhoud 1. Inleiding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6
Doesburg: een uniek gelegen Hanzestad . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 Een uitdagende toekomst . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 Vanuit eigen kracht, krachtige keuzes voor een duurzame toekomst . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8 Tijd voor actie (met visie) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8 Toekomstvisie Doesburg als toetssteen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8 Leeswijzer . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8
2. De totstandkoming van de Toekomstvisie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5
Achtergrond, context van en vraagstelling bij het onderzoek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 Scherp in de spiegel kijken . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 De kracht van dwingende logica . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12 Publieke waarde als vertrekpunt in het denken . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12 Proces om tot een Toekomstvisie te komen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13
3. Startpunt Toekomstvisie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14 3.1 3.2
Algemene kenmerken en oriëntatie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 Rode draden: Doesburg vanuit feiten en opinies . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17
4. Opbouw en inkleuring Toekomstvisie Doesburg . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6
Inleiding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19 Hoofdkeuzes van de Toekomstvisie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19 Versterkende waarde van de drie pijlers . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22 Het profiel van Doesburg . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22 Ondersteunende mechanismen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22 Samenhang van de Toekomstvisie van Doesburg . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24
5. De drie hoofdkeuzes nader uitgelicht . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26 5.1 5.2 5.3 5.4
Drie elkaar versterkende hoofdkeuzes . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27 Hoofdkeuze 1: Toekomstgericht inrichten van ruimte, woonaanbod en mobiliteit . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28 Hoofdkeuze 2: Activerende en versterkende sociale aanpak . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39 Hoofdkeuze 3: Kwaliteitstoerisme en toegankelijke natuurrecreatie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47
6. Denk- (bestuur) en ontwikkelrichting (organisatie) Doesburg . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 50 6.1 6.2 6.3 6.4 6.5 6.6 6.7
7.
Eigen kracht . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51 Moore en eisen aan bestuur en organisatie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52 De Toekomstvisie geeft richting, de gemeenschap kleurt verder in . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52 De regionale oriëntatie is kleurrijk en complex . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53 Vertaling eisen naar ontwikkelopgaven bestuur . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54 Een ambtelijke organisatie die bestuur en samenleving ondersteunt . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55 Op weg met een krachtige visie met een bestuur en organisatie dat optimaal functioneert . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 56
Rol van de samenleving bij borging Toekomstvisie (legitimiteit) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 58 7.1 7.2 7.3 7.4
De verhouding gemeente Doesburg, gemeenschap en markt geconcretiseerd . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59 Rol van de gemeente bij participatief werken . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60 Doesburgse denkwijze over de rol die de gemeente kan spelen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 61 De centrale rol en meerwaarde van de visiegroep . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 61
8. Borgen continuïteit van de Toekomstvisie (legitimiteit) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 64 8.1 8.2 8.3 8.4
Inleiding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 65 Vaststellen Toekomstvisie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 65 Verankeren Toekomstvisie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 66 Verantwoorden Toekomstvisie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 67
B
B
6
Inleiding
Hoofdstuk 1
1.1
Doesburg: een uniek gelegen Hanzestad
Doesburg is een historische Hanzestad in Gelderland, gelegen op de grenzen van de Achterhoek, de Veluwe en de Liemers en via de IJssel en de Oude IJssel verbonden aan het water en gelegen in het groen. Een vrijzinnige en diverse stad, die grote bekendheid geniet door haar historische binnenstad, de vestigingswerken, het rijke cultuuraanbod en de nabije natuur. In het gastvrije en betrokken Doesburg is het plezierig wonen, leven en recreëren. Een stad en gemeenschap die koestert wat ze heeft, maar ook vanuit eigen kracht wil nadenken over haar toekomst. Om zo zicht te krijgen op de maatschappelijke vraagstukken voor nu en de komende jaren en erop gericht om ook keuzes te maken
1.2
Een uitdagende toekomst
De wens van politiek, bestuur en de samenleving is om de
Corona en de Toekomstvisie In de loop van het Toekomstvisietraject heeft het coronavirus toegeslagen. Dit heeft grote invloed op ons dagelijks leven en tevens verschuivingen aangebracht in de economie. Soms zijn veranderingen van tijdelijke aard, andere wijzigingen worden ingeschat als permanent (bijvoorbeeld in het breder gebruik van digitale communicatie en thuiswerken). Voor de Toekomstvisie heeft het zeker op twee terreinen invloed, namelijk op recreatie en toerisme en op de financiën van de gemeente. Concreet zijn deze gevolgen nu reeds zichtbaar in de financiële positie van de gemeente, die minder florisant is dan vorig jaar verwacht is. Vooralsnog kan niet worden vastgesteld of hier permanent verschuivingen te verwachten zijn en hebben we daarom – in overleg – geen aanpassingen doorgevoerd.
kwaliteiten van Doesburg te behouden zoals deze nu zijn en waar mogelijk deze verder kwalitatief te versterken. Tegelijkertijd zijn er ook een aantal uitdagingen. Zo staan de ontwikkelingen
zal verder vergrijzen, het woonaanbod is niet evenwichtig en de
niet stil. Afgelopen jaren zijn er grote decentralisaties en stel-
verbinding in de gemeenschap tussen groepen en wijken wordt
selwijzigingen doorgevoerd en ook de komende jaren zullen die
– net als in andere steden – steeds meer een uitdaging. Ook is
tendensen worden doorgezet. Gemeentefinanciën staan onder
de complexe ligging van Doesburg op het grensvlak van regio’s
druk, de reeds gemiddeld oudere gemeenschap van Doesburg
uniek en ingewikkeld tegelijkertijd. Samenwerking is voor een
B
Plezierig wonen, leven en recreëren in gastvrij en betrokken Doesburg. Een historische Hanzestad aan het water – Toekomstvisie Doesburg
8
kleine gemeente als Doesburg cruciaal geworden. Uitdagend
1.6
Leeswijzer
heeft ook een positieve connotatie; de historische binnenstad,
Onderstaand geven wij per hoofdstuk een beschrijving van
de ligging aan het water en in een groen landschap, het vereni-
hetgeen daarin aan de orde komt.
gingsleven en de kansen in de toeristische sector bieden een rijk perspectief.
•
In hoofdstuk 2 wordt de totstandkoming van de Toekomstvisie beschreven en in hoofdstuk 3 komt het
1.3
Vanuit eigen kracht, krachtige keuzes voor een duurzame toekomst
startpunt van de Toekomstvisie aan de orde. Hiervoor wordt gebruik gemaakt van de Nota van Bevindingen (zie bijlage 2).
De gemeenteraad en het college van Doesburg hebben in nauwe samenwerking ervoor gekozen een Toekomstvisie op te stellen.
•
In hoofdstuk 4 wordt ingegaan op de opbouw en inkleuring
Vanuit eigen kracht. Om zicht te krijgen op de maatschappelijke
van de Toekomstvisie en in hoofdstuk 5 worden de drie
vraagstukken voor nu en de komende jaren. Erop gericht om
hoofdkeuzes gepresenteerd en zijn deze nader uitgewerkt.
ook keuzes te maken. •
Hoofdstuk 6 staat in het teken van de consequenties voor
Deze eigen kracht wordt ook helder zichtbaar in het transpa-
en eisen aan bestuur en organisatie; hoofdstuk 7 gaat in op
rante en open proces en het betrekken van de gemeenschap in
de consequenties voor regionale samenwerking.
dit traject. Eigen kracht betekent immers ook het bundelen van kracht. Van inwoners, maatschappelijke organisaties, onderne-
•
Tot slot komt in hoofdstuk 8 de rol van de samenleving bij
mers, gemeentebestuur, ambtelijke organisatie, buurgemeenten
borging van de Toekomstvisie aan de orde en in hoofdstuk 9
en de provincie. Met maar één doel: een zo goed mogelijke
wordt beschreven hoe de continuïteit van de Toekomstvisie
toekomst creëren voor het gebied en inwoners van Doesburg.
te borgen.
1.4
Tijd voor actie (met visie)
Visie zonder actie is dromen, maar actie zonder visie is slechts tijdverdrijf. Zonder een duidelijk beeld voor ogen is het moeilijk richting geven aan grote veranderingen of zelfs aan het dagelijks handelen. Wanneer iedereen zich kan vinden in een gezamenlijk geformuleerde stip op de horizon, wordt het makkelijker om gerichte keuzes te maken en overeenstemming te bereiken over het beleid. Een gedeeld beeld van de toekomst stelt ons in staat om door de jaren heen samenhangend en gericht te investeren.
1.5
Toekomstvisie Doesburg als toetssteen
De gemeente Doesburg heeft een strategische Toekomstvisie ontwikkeld die richting geeft aan huidig en toekomstig beleid. Het is de basis om invulling te geven aan de uitvoeringsagenda. De Toekomstvisie is primair gebaseerd op de kracht van Doesburg. Op alles wat Doesburg nu reeds (potentieel) te bieden heeft. De kernkwaliteiten en kernwaarden. De Toekomstvisie wordt daarnaast ondersteund door trends, leefstijlen en andere relevante (feitelijke) informatie. Bij de ontwikkeling van de visie is de gemeenschap van Doesburg betrokken: raadsleden, het college van burgemeesters en wethouders, een visiegroep bestaande uit inwoners van Doesburg, vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties en ondernemers. Daarmee is deze Toekomstvisie gebouwd op de wensen en beelden die leven in de samenleving, politiek en bestuur in Doesburg.
•
Bijlage Y bevat het bronnenboek en bijlage X de Nota van Bevindingen.
9
B
B
10
De totstandkoming van de Toekomstvisie Hoofdstuk 2 Het komen tot een Toekomstvisie voor Doesburg is een zorgvuldig, inspirerend en gezamenlijk proces geweest. In dit hoofdstuk wordt de wijze waarop gewerkt is aan de totstandkoming van de Toekomstvisie geschetst.
2.1
Achtergrond, context van en vraagstelling bij het onderzoek
De rode draden uit de Nota van Bevindingen vragen om een duidelijke koers van de gemeente Doesburg. Berenschot is
De gemeenteraad en het college van Doesburg hebben in nauwe
gevraagd om op basis van expertise, kennis vanuit de gemeente,
samenwerking ervoor gekozen een Toekomstvisie op te stellen.
de regio en de provincie een Toekomstvisie voor Doesburg te
Vanuit eigen kracht. Om zicht te krijgen op de maatschappelijke
ontwikkelen waarin concrete interventies worden beschreven
vraagstukken voor nu en de komende jaren. De Toekomstvisie
om de visie ook daadwerkelijk in de praktijk te brengen.
is erop gericht om een politiek en maatschappelijk gedragen en samenhangende set van keuzes te creëren die in de komende 10
2.2
Scherp in de spiegel kijken
tot 20 jaar de beleidsontwikkeling van Doesburg richting geeft.
De gemeente Doesburg heeft met dit onderzoek ervoor gekozen
Daarmee kan Doesburg een herkenbaar beeld van de gemeente
om vanuit eigen kracht te kijken naar de feiten en opinies rond
naar buiten toe neerzetten én geeft het richting aan de regio-
maatschappelijke opgaven en vanuit daar te kijken naar de
nale oriëntatie van de gemeente.
toekomst, bezien vanuit een lokaal én een regionaal perspectief. Ze wil graag weten hoe de toekomst er voor Doesburg uitziet
In de eerste fase van het Toekomstvisietraject is inzichtelijk
en welke keuzes dit vraagt. De gemeente is erop gericht om
gemaakt hoe Doesburg ervoor staat (sterke punten, zwakke
een politiek en maatschappelijk gedragen en samenhangende
punten, kansen en uitdagingen), de beelden over Doesburg
set van keuzes te creëren die in de komende 10 tot 20 jaar de
(zowel intern als vanuit de omgeving) en de relevante trends en
beleidsontwikkeling van Doesburg richting geeft. Ook moet
ontwikkelingen die op de gemeente afkomen. Dit onderzoek is
hiermee richting kunnen worden gegeven aan de vraagstukken
vervat in de Nota van Bevindingen, die door de gemeenteraad
die regionaal geagendeerd moeten worden. Het onderzoek
begin 2020 is vastgesteld. In deze Nota van Bevindingen zijn
heeft daarmee het karakter van scherp in de spiegel kijken;
7 kernachtige conclusies gevat: de Rode draden. De Nota van
zien wat goed gaat en wat beter moet en een richting geven
Bevindingen is als bijlage 2 bij deze Toekomstvisie gevoegd en
aan keuzes voor de komende jaren. Deze scherpe analyse en
vormt het inhoudelijk fundament waarop de Toekomstvisie is
keuzes wil Doesburg vanuit eigen kracht doen. Dus niet omdat
opgesteld.
anderen het vragen, maar omdat de gemeente een sterke eigen
12
Plezierig wonen, leven en recreëren in gastvrij en betrokken Doesburg. Een historische Hanzestad aan het water – Toekomstvisie Doesburg
verantwoordelijkheid voelt om voor haar gemeenschap en het
de dwingende logica de raadsleden in het stap-voor-stap gezamen-
gebied een scherp beeld te hebben. Natuurlijk in het hier en nu,
lijk doormaken van het wordingsproces van de Toekomstvisie.
maar vooral voor de jaren die voor ons liggen.
Een proces dat uiteindelijk leidt tot het vaststellen door diezelfde gemeenteraad (als hoogste orgaan) van de Toekomstvisie,
2.3
De kracht van dwingende logica
wetende dat de gemeenschap hierin actief is betrokken.
Een onderzoek naar de toekomst van de gemeente Doesburg vraagt ons inziens allereerst om een heldere redenatie en logica.
2.4
Publieke waarde als vertrekpunt in het denken
Een logica die navolgbaar en uitlegbaar is, ook voor de gemeenteraad die hierover zal beslissen. Om dat te bereiken, hebben wij onze methodiek ‘dwingende logica’ ontwikkeld.
2.4.1 Publieke waarde, legitimiteit en organisatie en besturing als bouwstenen De start in het denken over de toekomst van Doesburg is voor
Langs deze dwingende logica bouwen wij stap voor stap een
ons het belang van de gemeenschap en het gebied. Wat zijn
redenering op, om uiteindelijk een advies te geven over de
vraagstukken waar de gemeenschap voor staat? En op welke
samenhangende keuzes die een krachtige Toekomstvisie vraagt.
wijze kan of moet bestuur en organisatie van Doesburg dit
Deze stappen zijn hieronder gevisualiseerd.
ondersteunen? Het actief betrekken van de gemeenschap en de leidende rol van de gemeenteraad maakt dat de legitimiteit van de Toekomstvisie krachtig wordt geborgd.
Consultaties (opinies) Nota van bevindingen
FASE A
Feiten, trends en ontwikkelingen
• Maatschappelijke vraagstukken en belang van gemeenschap/gebied staan centraal • Weergave van wat belangrijk is én wat belangrijk wordt gevonden • Door actieve raadpleging van de belangrijke partijen binnen én buiten de gemeente
Profiel en keuzes Handelingsperspectief Consequenties* Toekomstvisie Doesburg
FASE B
B
• Van inhoudelijke opgaven naar keuzes én handelingsperspectief • Met oog voor doorvertaling naar bestuurlijk handelen
Publieke waarde Legitimiteit
Bestuurskracht
Organisatie De dwingende logica is geen wiskundig model. Het biedt geen absolute uitkomst. Het is ook geen one-size-fits-all afweging. Elke gemeente, elk gebied en elke regio kent een eigen logica en combinatie van publieke waarde, organisatie, (be)sturing
Het vertrekpunt is voor ons de ‘public value’-benadering zoals
en democratische legitimiteit. Daarnaast is er altijd een lokale
die door Mark Moore in de jaren negentig van de vorige eeuw
weging van criteria, politieke realiteit en (on)mogelijkheden.
is ontwikkeld en in de figuur is weergegeven. De kern is dat je
De lijn van de dwingende logica is een krachtig hulpmiddel om
als overheidsorganisatie één primaire doelstelling hebt: publieke
een goed gesprek te voeren over de toekomst van de gemeente.
waarde realiseren. Bestuurskracht is dan het vermogen van
Daarbij zijn altijd de maatschappelijke vraagstukken, zoals deze
de gemeente (al dan niet in samenwerking) om die publieke
zijn (feiten) en ervaren worden (opinies) het uitgangspunt.
waarde te bewerkstelligen. Hiervoor is een passende vorm van organisatie en (be)sturing nodig. En de combinatie tussen de
Daarnaast geeft de logica een eenvoudig reproduceerbaar verhaal
‘publieke waarde’ en ‘organisatie en (be)sturing’ moet legitiem
en leiden de stappen van voorbereiding, de feiten in het pro-
zijn (juridisch én politiek/electoraal). Alleen dan ontwikkel je
fiel van Doesburg, raadplegingen van gemeenschap, bestuur,
duurzame bestuurskracht.
organisatie en buurgemeenten tot een tussenresultaat (Nota van Bevindingen), die voorkomt dat bij het vaststellen van de
2.4.2 Speelruimte in het maken van keuzes
Toekomstvisie teruggevallen wordt op het ontbreken van bronnen
De gemeenteraad van Doesburg maakt vanuit een krachtige
of geraadpleegde stakeholders. Ook ondersteunen de stappen van
eigen verantwoordelijkheid de afweging welke vraagstukken – in
13
samenhang – in de komende tien tot twintig jaar centraal staan.
2.5
Proces om tot een Toekomstvisie te komen
In de balans gaat het om het in evenwicht zijn van enerzijds de
Ten behoeve van de Toekomstvisie is uitgebreid feitenonderzoek
maatschappelijke vraagstukken en anderzijds de wijze waarop
gedaan naar relevante cijfers, informatie en beleidsstukken
het bestuur prioriteiten benoemt en bestuur en organisatie
over en van Doesburg. Dit is opgenomen in de Nota van
zich organiseren. Dit doet de gemeenteraad vanuit een groot
Bevindingen (bijlage 2). Voor deze nota van bevindingen zijn
verantwoordelijkheidsbesef en tegelijkertijd ook vanuit eigen
door consultaties opinies en beelden opgehaald bij belangrijke
kracht. De complexiteit van de afweging vanuit eigen kracht
partners van de gemeente Doesburg.
zit in het feit dat hiervoor vier ogenschijnlijk niet gelijkgerichte afwegingen gelden. Deze zijn:
De Toekomstvisie is tot daarmee stand gekomen met betrokkenheid van partijen binnen en buiten de gemeente Doesburg.
•
Belang en tempo. Het belang van de gemeenschap en het
Vanuit een stuurgroep vanuit de gemeente (met raadsleden, de
gebied staat voorop. De gemeenteraad kiest vanuit dit belang
burgemeester, griffier en gemeentesecretaris) is op dit proces
en wenst regie -vanuit eigen kracht- te voeren. De gemeen-
gestuurd. De gemeenschap van Doesburg is via diverse bij-
teraad kiest daarbij het tempo en de zorgvuldigheid die hij
eenkomsten met inwoners, maatschappelijke organisaties en
zelf nodig acht. De gemeenteraad heeft grote waarde gehecht
lokale en regionale ondernemers geconsulteerd. In de regio is
aan de eigenstandige verantwoordelijkheid en kiest voor een
gesproken met bestuurders van buurgemeenten en de provincie
hoog tempo met verantwoorde kwaliteit. De gemeenteraad
Gelderland. Daarnaast is meermaals gesproken met het college
wenst zich niet te laten dwingen in een situatie waar de
van B&W van de gemeente Doesburg, een afvaardiging van de
inhoud of consequenties door anderen wordt opgelegd.
ambtelijke organisatie en hebben diverse conferenties met de gemeenteraad plaatsgevonden.
•
Belang en momentum. Het belang van de gemeenschap en het gebied staat voorop. De gemeenteraad kiest vanuit
In onderstaande afbeelding treft u een overzicht van de ver-
dit belang zijn beoordeling van de toekomstige situatie. Een
schillende sessies, gesprekken en bijeenkomsten aan:
beoordeling en taxatie die hij het best passend vindt. Graag benut de raad daarbij het momentum dat aanwezig is. Er is (nog) geen externe druk en de provincie staat achter de gekozen aanpak. De gemeenteraad beseft dat het huidige momentum nu aanwezig is en wil daarom dit unieke moment benutten om overtuigend zichzelf de spiegel voor te houden en keuzes te maken voor de toekomst.
GEMEENTE
GEMEENSCHAP
EXTERN
Ambtelijke organisatie
Maatschappelijke visiegroep
Provincie Gelderland
(beleid en advisering) in 2 sessies
in 3 sessies
Gesprek gedeputeerde
College van B&W
Maatschappelijke organisaties
4 buurgemeenten
twee sessies
•
Belang en lokale vertegenwoordiging. Het belang
in 2 sessies
van de gemeenschap en het gebied staat voorop. Gemeenteraadsleden komen voort uit de eigen gemeenschap en zullen primair wegen welke vraagstukken relevant zijn.
Gemeenteraad
En terecht. Dat mag van iedere volksvertegenwoordiger ver-
drie raadconferenties
wacht worden. Vanuit deze lokale vertegenwoordiging domineren eigenheid, trots, lokale belangen en heeft bestuurlijke zelfstandigheid logischerwijs de sympathie. •
Belang en regionale vraagstukken. Het belang van de gemeenschap en het gebied staat voorop. Veel van die belangen zijn krachtig verbonden met thema’s die bovenlokaal zijn. Vraagstukken rond economie, toerisme, mobiliteit en infrastructuur en ook voorzieningenniveau vragen niet alleen om een visie die regionaal van karakter is, maar ook om gevoelige afwegingen en keuzes, om financieringsarrangementen en om gebundelde kracht. Deze regionale vraagstukken gedijen goed bij grote bestuurlijke slagkracht op regionaal niveau.
Lokale en regionale ondernemers in één sessie
(Gesprekken met colleges Rheden, Zevenaar, Bronckhorst, Doetinchem Experts fysiek en sociaal domein
B
B
14
Startpunt Toekomstvisie
Hoofdstuk 3 Startpunt in het inkleuren van de Toekomstvisie van Doesburg is de Nota van Bevindingen. Hierin zijn op alle beleidsterreinen van de gemeente de feiten in kaart gebracht (wat is belangrijk) als ook de opinies (wat vinden we belangrijk). Deze Nota van Bevindingen laten via rode draden een samenvattend beeld zien. Dit beeld geven we in dit hoofdstuk kort weer. De uitgebreide Nota van Bevindingen staat in bijlage 2.
3.1
Algemene kenmerken en oriëntatie
3.1.1 Doesburg: een stad met een rijke geschiedenis en oriëntatie
Doesburg is nog steeds een compacte, kleine, oude Hanzestad
Doesburg is een stad met een rijke geschiedenis. De stad kreeg
rijk onderdeel van Doesburg. Doesburg heeft een interessante
in 1237 stadsrechten en is daarmee een van de oudste steden
positie in de regio. De stad is namelijk gelegen op het grens-
van Nederland. Gelegen op een strategische locatie waar ook
vlak van de Veluwe, de Achterhoek, Arnhem-Nijmegen en de
de Oude IJssel en de Gelderse IJssel stroomt, groeide de stad
Liemers, omgeven door de Oude IJssel en de Gelderse IJssel. Dit
uit van een nederzetting tot een welvarende vestingstad. Tot
zorgt ervoor dat ook de samenwerkingsoriëntatie divers is. Wel
1925 was uitbreiding buiten de stad niet toegestaan. Verdere
is de bestuurlijke samenwerkingsoriëntatie het sterkst op de
uitbreiding vond pas plaats na 1925, waarbij eerst woningbouw
Arnhemse regio georiënteerd, waar op onder meer economie,
tot stand kwam in het Molenveld. Na de Tweede Wereldoorlog
zorg, veiligheid en mobiliteit mee wordt samengewerkt. Voor
werden het Zuidelijk en Noordelijk Molenveld ook bebouwd. In
toerisme, cultuur, ICT en onderwijs heeft Doesburg samenwer-
de jaren ’60 werd de nieuwbouwwijk De Ooi toegevoegd aan de
kingsrelaties met de regio Achterhoek.
met een historische binnenstad. De nabije natuur is een belang-
1)
uitbreiding van Doesburg.
2)
1) 2)
Doesburg, Spannende Geschiedenis (z.d.). Historie van Doesburg, Bezoek Doesburg (z.d.).
B
16
Plezierig wonen, leven en recreëren in gastvrij en betrokken Doesburg. Een historische Hanzestad aan het water – Toekomstvisie Doesburg
Hieronder geven we de ligging van Doesburg in de regio weer.
A50
IJssel
Regio Arnhem-Nijmegen
Regio Achterhoek
Doesburg
Arnhem
A12
Subregio De Liemers Rijn
Figuur 1 Ligging van Doesburg in de regio
3.1.2 Oriëntatie van de gemeenschap
Op recreatief-toeristisch vlak is Doesburg een belangrijke
Doesburg is een woongemeente met oriëntatie op het westen én
bestemmingsgemeente voor inwoners uit omliggende gemeen-
het oosten, met meer uitgaande dan inkomende pendel. Haar
ten. Voor woon-werkverkeer is de uitgaande pendel richting
inwoners zijn in sterke mate gericht op de centrumgemeenten
de Arnhemse regio het grootst. Inkomende pendel richting
Arnhem, Doetinchem en de naburige gemeenten Rheden en
Doesburg is het sterkst vanuit de Doetinchemse regio. Doesburg
Zevenaar. Voor de Doesburgse beroepsbevolking vormt Arnhem
valt overigens binnen verzorgingsgebied regio Arnhem, maar
overigens wat nadrukkelijker een centrumstad dan Doetinchem.
heeft sterke relaties met de Doetinchemse verzorgingsregio, met
Voor 65-plussers daarentegen zijn Doetinchem en de oostelijk
name op het vlak van winkelen en toerisme.
gelegen gemeenten veel relevanter. Arnhem speelt voor hen nauwelijks een rol.
17
3.2
Rode draden: Doesburg vanuit feiten en opinies
Vanuit alle feiten en opinies zien wij Doesburg als een stad waar gemeenschap en ook bestuurders uit omliggende gemeenten trots op zijn en graag op voortbouwen. Maar we zien ook een stad met een aantal serieuze uitdagingen naar de toekomst toe. Deze hebben wij gevat in een aantal rode draden die we hieronder weergeven. Een verdere uitwerking van deze rode draden staat in de Nota van Bevindingen (bijlage 2)
MAATSCHAPPELIJKE SETTING Doesburg: Historische Hanzestad, aan het water, met betrokken gemeenschap. Kwetsbaar sociaal en demografisch profiel. Grote verschillen tussen binnenstad en andere wijken
Inhoudelijke rode draden A
Kwetsbare én kansrijke economie
B
Bereikbaarheid en mobiliteit: auto goed, OV matig
C
Wonen; veel dure koop- en goedkope sociale huurwoningen
D
Duurzaam in doelen; resultaten blijven achter
Rode draden organisatie en bestuur E
Politiek en maatschappelijke gehechtheid aan zelfstandigheid
F
Kwetsbare ambtelijke organisatie
G
Complexe regionale oriëntatie
Doesburg is financieel gezond
RANDVOORWAARDELIJKE SETTING
B
B
18
Opbouw en inkleuring Toekomstvisie Doesburg Hoofdstuk 4
4.1
Inleiding
cultureel aanbod en een mooi buitengebied met landschappe-
De Toekomstvisie van Doesburg schetst op basis van de Nota
lijke ligging aan de IJssel en grenzend aan diverse natuurgebie-
van Bevindingen de belangrijkste inhoudelijke hoofdkeuzes
den. Er is een betrokken gemeenschap die voor levendigheid
van de gemeente. Deze hoofdkeuzes hangen samen en verster-
zorgt. Anderzijds zijn er ook kwetsbaarheden, die kijkend naar
ken elkaar. Een visie betekent dus kiezen: je laat zien wat je
de toekomst en de veranderingen die daarmee gepaard gaan,
centraal stelt. Daarbij kijk je ook gericht naar de ontwikkeling
gerichte aandacht vragen. Zo is er een steeds grotere groep
van de gemeente. De keuzes hebben namelijk invloed op de
ouderen en een afnemende groep jongeren, is het werkloosheid-
taken die de gemeente Doesburg op zich wil nemen en de wijze
spercentage in Doesburg hoog, leven er relatief veel inwoners
waarop ze die taken uitvoert en organiseert. De hoofdkeuzes
van de bijstand en op het sociaal minimum, wordt er bovenge-
hebben betrekking op de invulling van de “vrije ruimte” die
middeld veel gebruik gemaakt van voorzieningen in het sociaal
de gemeente heeft. Naast deze hoofdkeuzes heeft de gemeente
domein en zijn er op het gebied van jeugd en duurzaamheid een
natuurlijk ook tal van wettelijke taken die uitgevoerd moeten
aantal serieuze aandachtspunten. Die ontwikkelingen manifes-
blijven worden.
teren zich verschillend per wijk, waarmee het voorkomen van te grote verschillen tussen de wijken en binnen de gemeenschap
In dit hoofdstuk gaan we in op deze hoofdkeuzes en de stap-
direct een belangrijk aandachtspunt is.
pen die we daarmee als Doesburg beogen te zetten. Vervolgens schetsen we het beoogde profiel van Doesburg – datgene waar
Met een samenhangende Toekomstvisie, bestaande uit drie elkaar
we met deze Toekomstvisie op inzetten en willen versterken.
versterkende hoofdkeuzes, zet Doesburg vanuit haar krachten
Tot slot worden de ondersteunende mechanismen toegelicht,
en kwetsbaarheden in op een toekomstbestendige, leefbare en
die het realiseren van de Toekomstvisie mede mogelijk maken.
vitale stad. Samen geven deze hoofdkeuzes een impuls aan een Doesburg waarin het prettig en duurzaam leven, wonen en recre-
4.2
Hoofdkeuzes van de Toekomstvisie
ëren is, waar mensen naar elkaar omzien en waar iedereen op
Doesburg heeft haar inwoners en bezoekers ontegenzeggelijk
zijn of haar eigen manier een bijdrage kan vervullen. Zodat er ook
veel te bieden. Een fraai en historisch centrum, een groot
naar de toekomst toe een breed gedragen trots op Doesburg is.
B
20
Plezierig wonen, leven en recreëren in gastvrij en betrokken Doesburg. Een historische Hanzestad aan het water – Toekomstvisie Doesburg
De hoofdkeuzes zijn opgesteld op basis van de rode draden uit de Nota van Bevindingen die we in het vorige hoofdstuk in het kort weergegeven hebben. Deze rode draden komen voort uit de eerdere analyse van feiten, trends en ontwikkelingen en de opinies van betrokkenen. Ze vormen het vertrekpunt voor de
inkleuring van de visie van Doesburg. Immers, op deze punten moet de visie een antwoord formuleren. Vervolgens zijn er op basis van logica en diverse toetsende gesprekken drie hoofdkeuzes gemaakt, die het perspectief voor Doesburg een gezicht geven. Deze hoofdkeuzes zijn:
A
B
C
Evenwichtig en leeftijdsbestendig woon- en vestigingsklimaat
Verbindende en versterkende sociale aanpak
Kwaliteitstoerisme en toegankelijke natuurrecreatie
Deze keuzes worden in hoofdstuk 5 concreet uitgewerkt. In onderstaande paragrafen worden ze op hoofdlijnen toegelicht.
A
Evenwichtig en leeftijdsbestendig woon- en vestigingsklimaat
In deze hoofdkeuze worden de volgende actielijnen uitgewerkt: •
Een ruimtelijke inrichting van de gemeente die recht doet aan de kernkwaliteiten en een basis vormt voor plezierig, wonen, werken en recreëren.
•
Samenstelling van de bevolking per wijk en in geheel meer in balans brengen door het aantrekken en behouden van meer draagkrachtigen, meer jonge gezinnen, starters.
•
Voorkomen dat bepaalde groepen wegtrekken vanwege onvoldoende aanbod middensegment (huur- en koopwoningen). Creëren kwalitatieve doorgroeimogelijkheden.
•
Met bovengenoemde doelen tevens doorstroom bevorderen zodat ook nieuwe bewoners zich kunnen vestigen en startende gezinnen zich kunnen vestigen in vrijvallende gezinswoningen die nu door senioren worden bewoond
•
Een woningaanbod dat in balans is met de demografie en behoeften van de bevolking (kleinere en toegankelijke wooneenheden)
Deze actielijnen worden gerealiseerd door het opstellen van een integrale actiegerichte aanpak ruimte, wonen en mobiliteit (zie hiervoor hoofdstuk 5). In deze aanpak komen twee lijnen samen. Allereerst is er een actualisatie nodig van de woonvisie 2017-2022. De behoefte-ontwikkeling voor wonen krijgt met deze Toekomstvisie extra accenten voor starters, senioren en het middensegment. Tegelijkertijd is er in Nederland en in Doesburg in het bijzonder een gebrek aan ruimte. Ruimte waarop een beroep wordt gedaan voor wonen, maar ook voor infrastructuur, bedrijfsuitbreidingen, natuur en herwaardering van historische waarden. Doesburg moet dus woekeren met ruimte. In een integraal plan worden deze twee perspectieven samengebracht. Op voorhand kan gezegd worden dat de ontwikkeling van het woonaanbod meer vraagt om slimmer en ander gebruik van bestaande ruimte (inbreiding, herontwikkeling, herbestemming) dan om ontwikkeling van nieuwe gebieden (uitbreiding). Belangrijke randvoorwaarden bij dit plan is dat de legitimiteit van het plan en de solidariteit tussen wijken en mensen gestalte krijgt.
21
B
Verbindende en versterkende sociale aanpak
De combinatie van sociaaleconomische en sociaalmaatschappelijke uitdagingen waar Doesburg nu en in de toekomst voor staat zet de draagkracht en vitaliteit van de inwoners van de stad onder druk. En het is juist die draagkracht van vrijwilligers, mantelzorgers, verenigingen, stichtingen en actieven ondernemers die zich voor elkaar en Doesburg inzetten waarop gesteund wordt en die voor levendigheid en verbinding in Doesburg zorgt. De actielijn verbindende en versterkende sociale aanpak is erop gericht om met extra accenten de draagkracht, positie en vitaliteit van inwoners en de stad Doesburg te blijven versterken. Dat gebeurt langs twee actielijnen: Actielijn 1. De inzet op preventie, signalering en verbinding voor een kansrijke toekomst. In deze Toekomstvisie formuleren we de ambitie om via extra accent op preventie en vroegsignalering in het sociale beleid van de gemeente ervoor te zorgen dat de gemeenschap op termijn steeds gezonder is, eerder geholpen wordt indien problemen zich voordoen en zo krachtiger onderdeel van Doesburg kunnen zijn. Op die manier kan duurzame inzet van zorg worden gerealiseerd. De volgende doelen worden binnen deze actielijn gerealiseerd: •
Voorkomen en verkleinen van groep met schuldproblematiek in Doesburg
•
Een toename van uitstroom naar werk voor specifieke doelgroepen en een afname van de instroom naar bijstand
•
Doeltreffende en effectieve inzet van de Wmo- en jeugdvoorzieningen
Actielijn 2. Samen bouwen op en aan een krachtige gemeenschap.
C
Kwaliteitstoerisme en toegankelijke natuurrecreatie
Doesburg is een mooie Hanzestad met een rijke geschiedenis en omgeven door water. De aantrekkelijkheid en toegankelijkheid van de binnenstad en het buitengebied is iets om te koesteren. De culturele, historische en natuurrecreatieve waarde van de binnenstad en het buitengebied maakt namelijk dat de stad aantrekkelijk is voor inwoners en toeristen. Het toerisme wordt ook gezien als een belangrijke bron voor de dynamiek in Doesburg en een versterking van de lokale economie. Het is van belang de toeristische functie van Doesburg te behouden en zoveel mogelijk te benutten. Uiteraard wel binnen de grenzen van het behoud van een goed woon- en leefklimaat en met oog voor de toegankelijkheid voor heel Doesburg. Dit betekent dat het van belang is niet alleen op de binnenstad te focussen, maar dat ook de verbinding met de wijken rondom de binnenstad gezocht moet worden. Tegelijkertijd zijn er ook uitdagingen. De inzet op toerisme kan bijvoorbeeld op gespannen voet staan met de leefbaarheid van de binnenstad, omdat het bijvoorbeeld ook verkeer- en parkeerproblemen met zich meebrengt. Zo is er binnen het Doesburgse verkeerssysteem een specifieke opgave om de toeristische piekmomenten (beter) op te vangen en af te wikkelen. Op mooie zomerdagen en bij evenementen komen er veel mensen naar Doesburg.
Het reguliere (dagelijkse) verkeer- en parkeersysteem is er niet op ingericht om deze pieken van auto’s en fietsen goed op te vangen. Veel van de huidige verkeer- en parkeerproblemen in de binnenstad hebben hier betrekking op. Om toekomstbestendig in te kunnen spelen op een aantrekkelijke woongemeente en toerisme, is het noodzakelijk een duurzame invulling te geven aan kwaliteitstoerisme enerzijds en toegankelijke natuurrecreatie anderzijds. Om de gemeente voor zowel inwoners als toeristen aantrekkelijk te maken wordt binnen deze hoofdkeuze ingezet op twee verschillende actielijnen: Actielijn 1. Wonen, werken en bezoeken in balans.
Doesburg bouwt op een sterke sociale infrastructuur met hoogwaardige voorzieningen en veel mantelzorgers, vrijwilligers, maatschappelijke organisaties en ondernemers die zich actief inzetten voor de gemeenschap. Dat laat de kracht van de gemeente zien: participatie en betrokken inwoners. Iets om te koesteren, te behouden en op voort te bouwen.
De eerste beleidslijn is erop gericht om een duurzame invulling te geven aan kwaliteitstoerisme, wat inhoudt dat Doesburg niet alleen een aantrekkelijke bestemming voor levensgenieters3) moet zijn, maar ook voor de mensen die er wonen. Actielijn 2. Versterken van de stad en zijn omgeving.
Binnen deze actielijn wordt de wijze waarop hierop voortgebouwd wordt geconcretiseerd door Doesburgers te betrekken bij de toekomst van voorzieningen in de stad. Het beleefpark en de sporthal zijn daar bij uitstek geschikt voor. Daarnaast wordt een maatschappelijke visiegroep ingesteld, die stuurt op het realiseren van deze Toekomstvisie én vanuit de gemeenschap meedenkt over initiatieven en deze behandelt en bespreekt met de wethouder.
De tweede beleidslijn is erop gericht om een duurzame invulling te geven aan toegankelijke natuurrecreatie. Toegankelijke natuurrecreatie draagt er namelijk aan bij dat de aantrekkelijkheid van Doesburg als uitvalsbasis wordt vergroot.
3)
Deze term wordt door de gemeente gebruikt en hiermee worden met name bedoeld: mensen die geïnteresseerd zijn in musea/historie, maar ook fietsers en watertoeristen.
B
B
22
4.3
Plezierig wonen, leven en recreëren in gastvrij en betrokken Doesburg. Een historische Hanzestad aan het water – Toekomstvisie Doesburg
Versterkende waarde van de drie pijlers
Doesburg heeft een aantal serieuze uitdagingen die we hier-
Zoals eerder aangegeven dienen de drie pijlers aan te sluiten op
boven beschreven hebben. Tegelijkertijd heeft Doesburg ook
wat Doesburg te bieden heeft, antwoord te geven op de belang-
ontegenzeggelijk veel te bieden. Het is een oude Hanzestad
rijkste vraagstukken en in staat te zijn de aanwezige kansen te
met een rijke geschiedenis. In Doesburg genieten niet alleen
benutten. En alsof dit niet genoeg is worden de keuzes versterkt
inwoners maar ook bezoekers uit de regio en daarbuiten
indien de pijlers logisch met elkaar samenhangen.
van een fraai centrum waar er een groot en divers cultureel aanbod is. Van musea zoals LaLique, de culturele zondagen,
De versterkende waarde van de drie pijlers zijn te vinden in
de kleinere ateliers en galeries tot aan de culturele manifes-
drie elementen. Allereerst in de lange geschiedenis van de
taties en festivals. Naast cultuur en historie heeft Doesburg
Hanzestad die Doesburg was en is. Een geschiedenis waar een
een bijzondere landschappelijke ligging aan de IJssel en nabij
open en verbindende relatie bestaat met andere regio’s en waar
de Veluwe. De gemeente en de gemeenschap van Doesburg
een ondernemende geest logisch zijn. Die geschiedenis en geest
koesteren het historische en monumentale karakter van de
is terug te vinden in de rijke historie met de vele rijksmonu-
stad en zijn overwegend trots op hetgene dat de stad te bieden
menten, het erfgoed en de economie. En ook in de veelkleurige
heeft. Inwoners en bezoekers ervaren de stad als knus, compact
relatie met regio’s. Het kleinstedelijke karakter gaat ook hand in
en gezellig. Bovenop deze kwaliteiten kan Doesburg bouwen op
hand met een kwetsbaar sociaal profiel. De drie pijlers investe-
een betrokken bevolking, met een groot aantal vrijwilligers en
ren gericht in gemeenschap en gebied. Wonen kan het sociale
mantelzorgers die zich inzetten voor de stad en voor elkaar.
profiel versterken. Een ruimtelijk plan versterkt de verbinding binnen de gemeenschap en de economie die op toerisme en
Deze elementen komen samen in het profiel van Doesburg:
recreatie rust. Zo is er een logische en versterkende relatie tussen investeren in ruimte ne wonen, economische vooruitgang door toerisme en recreatie en ook het activeren van alle groepen van de bevolking. Een tweede verbindend element is dat het sociaal profiel wordt versterkt. Door te zorgen dat de openbare ruimte er verzorgd
Plezierig wonen, leven en recreëren in gastvrij en betrokken Doesburg. Een historische Hanzestad aan het water.
uitziet in de stad, dat er een goede spreiding is van woonaanbod en door -waar mogelijk- nieuwe perspectieven te creëren voor afhankelijke burgers, door aantrekkelijker te worden voor hoger
4.5
Ondersteunende mechanismen
opgeleiden en/of meer draagkrachtige burgers, door aantrek-
De ondersteunende mechanismen zorgen ervoor dat de drie
kelijker te worden voor kenniswerkers en mensen met ideeën
inhoudelijke hoofdkeuzes worden ondersteund. Ze zijn een
en initiatieven. En door in huisvesting ruimte te bieden voor
inspiratiebron, stimulans en/of waarborg. Deze ondersteunende
starters en voor senioren.
mechanismen zijn veelal noodzakelijk om op de drie belangrijke hoofdkeuzes stappen voorwaarts te kunnen maken. De onder-
Een derde element wordt gevonden in het gericht investeren
steunende mechanismen voor Doesburg zijn:
vanuit een verbindend idee. Doesburg is zeker niet armlastig, maar de beurs wordt allengs smaller. En dat betekent keuzes maken. Ook keuzes waaraan andere partijen kunnen bijdragen.
Samenhangende wijkgerichte aanpak
Particulieren, bedrijven, onderwijsinstellingen, de regio en mogelijk ook de provincie.
Benutten van kracht van de gemeenschap
De verbinding wordt zichtbaar gemaakt in de pijl die de drie
Duurzame en toekomstbestendige keuzes
beleidsthema’s verbindt.
4.4
Het profiel van Doesburg
4.5.1 Samenhangende wijkgerichte aanpak
Indien we kijken naar de drie pijlers waarop de visie is gebaseerd
De gemeente Doesburg heeft zowel bestuurlijk (in portefeuil-
en we kijken naar de historie, de kernkwaliteiten en kernwaar-
les) als ambtelijk (in afdelingen) focus en deskundigheid
den van Doesburg, dan leidt dat tot een logische en passend
georganiseerd. Niet bijzonder. Nagenoeg alle organisaties bij
Doesburgs profiel.
de overheid en in het bedrijfsleven kennen deze oriëntatie als
23
dominant organisatiemechanisme. Zo wordt ook kennisont-
•
De visiegroep als plaats waar initiatieven van gemeen-
wikkeling en professionaliteit gestimuleerd. En dat is een groot
schap en gemeente worden gecoördineerd, afgestemd en
goed. Echter, de maatschappij is zo niet georganiseerd. Het
verbonden; de visiegroep is een bijzonder concrete en prak-
bieden van oplossingen en perspectief is vanuit het perspectief
tische manier om gemeente en gemeenschap te verbinden.
van de gemeenschap altijd opgave- of wijkgericht. Gezondheid
In de visiegroep komt de gemeente – ambtelijk en bestuurlijk
van mensen laat zich beïnvloeden via gezondheidszorg, maar
– en de gemeenschap bijeen (inwoners, ondernemers en
ook voedingsadvies, rioolaanleg, betere hygiëne en isolatie van
maatschappelijke organisaties). Naast verantwoording over
woningen. Zoals bij problemen in een wijk meer boa’s, betere
resultaten en voortgang is het de plaats waar initiatieven
verlichting, menging van woningen, mooiere groenvoorziening
van gemeente en gemeenschap samen komen. Alle initiatie-
en buurtwerkers kunnen helpen.
ven voortkomend uit de drie pijlers komen op de agenda van de visiegroep. Een uitwerking van de visiegroep is opgeno-
Gegeven het onderscheidende karakter van de verschillende
men in hoofdstuk 9.
wijken is een wijkgerichte aanpak waarin alle expertisevelden samenkomen een belangrijk ondersteunend mechanisme om de
4.5.3 Duurzame en toekomstbestendige keuzes
Toekomstvisie te realiseren.
Doesburg heeft grote ambities op het gebied van duurzaamheid. Zo wil Doesburg in 2050 energieneutraal zijn. In een dicht
4.5.2 Benutten van de kracht van de gemeenschap
bebouwd gebied met veel monumenten een flinke opgave.
De betrokkenheid van inwoners bij de stad of het dorp is
Daarnaast wordt de kwaliteit van Doesburg in hoge mate
groter indien het geheel een menselijke maat heeft en door
bepaald door de ligging, de historie, de monumenten en het
inwoners te overzien is. Dat is zeker zo bij Doesburg. Een kleine
cultureel erfgoed. Tot slot verandert de samenstelling van de
Hanzestad, waar inwoners, ondernemers en maatschappelijke
bevolking. De complexe situatie op het duurzaamheidsterrein
organisaties een sterke band mee hebben. Ook in de gesprekken
ontslaat Doesburg niet van de verplichting om tegemoet te
binnen de gemeenschap was deze betrokkenheid zichtbaar,
komen aan eigen ambities en ook aan de landelijke eisen om
evenals in de omvang van het verenigingsleven.
bijdrages aan de verduurzaming en energietransitie te leveren. Een verplichting die nadrukkelijk zijn vertaling dient te krijgen
Een belangrijk issue dat de gemeenschap in de gesprekken
in het woningbouwprogramma en de inrichting van de open-
naar voren bracht, is de wens om meer participatief samen te
bare ruimte.
werken met de bestuurlijke gemeente. In het realiseren van de
Deze duurzaamheidsambities hebben zowel betrekking op
Toekomstvisie is dat ook verstandig omdat veel kracht, ken-
vermindering van CO2- en Stikstofbelasting als adaptie van
nis, organisatievermogen en geld bij de gemeenschap zit. Dat
klimaatverandering. Adaptieve maatregelen als meer groene en
Doesburg nu een fraaie binnenstad heeft is natuurlijk te danken
minder harde elementen in de bebouwing.
aan overheidsbeleid, maar zeker en meer doordat particulieren en bedrijfsleven hebben geïnvesteerd in de stad. Zij hebben het ver-
In de keuzes die Doesburg maakt om de drie pijlers van ambitie
schil gemaakt in de transitie van de belabberde situatie begin jaren
om te zetten naar realiteit is het belangrijk om deze duurzaam
tachtig naar de historische kwaliteit die de binnenstad nu heeft.
en toekomstbestendig te laten zijn. Ieder initiatief passend bij de pijlers is een kans om Doesburg duurzamer te maken, het
Het benutten van de kracht van de gemeenschap is daarmee een
profiel te versterken en aan te laten sluiten bij een wijzigende
cruciaal ondersteunend mechanisme dat twee concrete vertalin-
samenstelling van de bevolking.
gen krijgt: •
Participatie als leidend mechanisme; bij alle initiatieven van gemeente en gemeenschap dient bewust afgewogen te worden op welke wijze overheid en gemeenschap betrokken zijn en welke rol zij kunnen spelen. Ter inspiratie en als een nadere uitwerking is hier een speciaal hoofdstuk aan geweid, te weten hoofdstuk 8.
B
B
24
4.6
Plezierig wonen, leven en recreëren in gastvrij en betrokken Doesburg. Een historische Hanzestad aan het water – Toekomstvisie Doesburg
Samenhang van de Toekomstvisie van Doesburg
Samenvattend is in onderstaande figuur de opbouw van de Toekomstvisie van Doesburg in één plaatje opgenomen.
Historische Hanzestad aan het water, waar het prettig wonen, leven en recreëren is.
A
B
C
Evenwichtig en leeftijdsbestendig woon- en vestigingsklimaat
Verbindende en versterkende sociale aanpak
Kwaliteitstoerisme en toegankelijke natuurrecreatie
Samenhangende wijkgerichte aanpak
Benutten van kracht van de gemeenschap
Duurzame en toekomstbestendige keuzes
25
B
B
26
De drie hoofdkeuzes nader uitgelicht Hoofdstuk 5 In hoofdstuk 4 is aangegeven hoe de visie logisch en samenhangend is opgebouwd uit een profiel, beleidskeuzes en ondersteunende mechanismen. In dit hoofdstuk gaan we dieper in op de drie inhoudelijke beleidskeuzes die met de Toekomstvisie gemaakt worden: de hoofdkeuzes. Deze drie hoofdkeuzes helpen om focus aan te brengen. Tegelijkertijd vraagt dit ook om precisering van die hoofdkeuzes. Per hoofdkeuze wordt scherpte aangebracht door specifieke beleidslijnen te benoemen. Daarmee wordt aangegeven op welke onderwerpen we ons vanuit de visie extra concentreren. Per beleidslijn worden doelen benoemd (het effect dat we willen zien/de afstand die we de komende periode willen overbruggen), de resultaten die nodig zijn om die doelen te realiseren (wat we daarvoor moeten opleveren/produceren; de output) en de (eerste) activiteiten (interventies) die het concrete gewenste resultaat in gang zetten (de wijze waarop de gemeente Doesburg haar middelen aanwendt om bij te dragen aan de resultaten) en wie daar verder voor nodig en/of behulpzaam is.
5.1
Drie elkaar versterkende hoofdkeuzes
De keuze voor de drie beleidskeuzes is ingegeven door inhoudelijke samenhang en synergie. Bij de gemaakte keuzes profiteert niet alleen het specifieke beleidsthema van het boeken van resultaten, maar dit leidt ook tot positieve effecten ten aanzien van de andere beleidsthema’s. Deze onderlinge versterking maakt de Toekomstvisie extra krachtig.
A
B
C
Evenwichtig en leeftijdsbestendig woon- en vestigingsklimaat
Verbindende en versterkende sociale aanpak
Kwaliteitstoerisme en toegankelijke natuurrecreatie
Per hoofdkeuzegaan we in op: 1. Context, aanleiding en beleidslijnen 2. De beoogde doelen en resultaten (per beleidslijn) 3. De wijze waarop actoren (nader) verbonden kunnen worden op het onderwerp 4. Concrete activiteiten waar de gemeente mee kan starten om de resultaten en doelen te realiseren
B
28
Plezierig wonen, leven en recreëren in gastvrij en betrokken Doesburg. Een historische Hanzestad aan het water – Toekomstvisie Doesburg
Verspreide Huizen Fraterswaard Noordoost
Verspreide Huizen Noordoost
Bedrijventerrein Verhuellweg
De Oude Stad Binnen de Gracht
Noordelijk Molenveld
Zuidelijk Molenveld
Beinum
De Ooi Ve IJs rspre sel i en de Hu Oud ize e IJ n sse l
Beinum II Bedrijventerrein Beinum
5.2
Hoofdkeuze 1: Toekomstgericht inrichten van ruimte, woonaanbod en mobiliteit
A
B
C
Evenwichtig en leeftijdsbestendig woon- en vestigingsklimaat
Verbindende en versterkende sociale aanpak
Kwaliteitstoerisme en toegankelijke natuurrecreatie
29
Context en aanleiding
vraag naar woningen voor senioren (één- of tweekamerwo-
Doesburg is een kleine en compacte stad met een rijke
ningen, toegankelijk, drempelloos en dicht bij voorzienin-
geschiedenis. De stad veranderde door de jaren heen langzaam
gen) zal de komende jaren daardoor sterk toenemen.
van een handelsstad naar een vestigingsstad. Na de Tweede Wereldoorlog werden het Zuidelijk en Noordelijk Molenveld
•
Verschillen tussen wijken. Iedere wijk heeft specifieke
bebouwd. In de jaren ’60 werd de nieuwbouwwijk De Ooi
kwaliteiten en daar moet ook de kracht van een wijk
toegevoegd aan de uitbreiding van Doesburg en in de jaren ’70
of kern liggen. Onderscheid tussen wijken is daarmee
en later volgden ook Beinum I en Beinum II. Tegenwoordig telt
goed, mits het onderscheid niet leidt tot tweedeling.
Doesburg de volgende wijken:
Woningbouwprogramma’s hebben tot taak de identiteit te
•
Beinum I (ca. 3.400 inwoners)
versterken van Doesburg en de te onderscheiden wijken.
•
Binnen de oude Gracht (ca. 2.450 inwoners)
Tegelijkertijd hebben dezelfde programma’s tot taak om de
•
De Ooi (ca. 2.280 inwoners)
vitaliteit en leefbaarheid van wijken te versterken.
•
Noordelijk Molenveld (ca. 1.270 inwoners)
•
Zuidelijk Molenveld (ca. 1.120 inwoners)
•
Beinum II (ca. 840 inwoners)
en permanente vernieuwing van de “buiten”-wijken van
•
Fraterwaard-Noordoost (ca. 200 inwoners)
Doesburg moeten zorgen voor versterking van de verbinding
4)
•
Versterken van doorstroom, vergroten van de segmentmix
en wisselwerking tussen wijken, een impuls aan leefbaarDoesburg is in Gelderland Oost het dichtst bebouwde gebied.
heid en dynamiek in de wijken en het vrijkomen van
Er is schaarste in ruimte voor bedrijven, recreatie, natuur en
gezinswoningen voor startende gezinnen.
natuurlijk ook wonen. •
Intensivering van ruimtegebruik in het centrum van
De situatie op de woningmarkt in Doesburg laat zich schetsen
Doesburg door het doorontwikkelen van een hoogwaardig
door veel dure koop- en goedkope sociale huurwoningen.
centrum waar wonen, winkelen en recreëren samengaan
Voor huishoudens met inkomens in het middensegment is de
is van stedelijke betekenis. De historische binnenstad en
woningmarkt een stuk minder aantrekkelijk. Huur- en koopwo-
IJsselkade van Doesburg hebben hun potentie al laten zien.
ningen voor het zogenoemde ‘middensegment’ zijn schaars. In
Deze potentie kan nog verder worden benut. Het verster-
het woningaanbod in Doesburg is er daardoor sprake van een
ken van de binnenstad geeft de Doesburg leven, dynamiek
onevenwichtige samenstelling. Regionaal wordt er samenge-
en variatie in ruimte en cultuur. Het is daarom voor de
werkt om het woningaanbod te vergroten en diverser te maken.
gemeente Doesburg noodzakelijk om zodanig te investeren in het centrum dat op deze manier de stad aantrekkelijker
Naast een meer optimale differentiatie over de segmenten
blijvend te houden voor draagkrachtige bewoners, bezoekers
(prijsklassen) heen zijn er nog drie andere factoren die voor de
en investeerders. Investeringen in de openbare gebieden
woningmarkt relevant zijn. Het gaat om:
sluiten aan bij de eigen sociaal-culturele identiteit, sfeer en kwaliteit van Doesburg. De impuls aan de binnenstad moet
•
Demografische verschuivingen. Aan de leeftijdsopbouw van
daarenboven zorgen voor meer en passende woonruimte
de Doesburgse bevolking zijn aan de flanken verschuivingen
voor kleine leefeenheden (waaronder een groeiende groep
zichtbaar die van betekenis zijn voor het woningaanbod.
van senioren en starters). En het moet ervoor zorgen dat
Allereerst is er sprake van ontgroening. Door kleinere
investeringen in nieuwe winkels, horeca en culturele en
gezinnen en tevens door het wegtrekken van een deel van
‘leisure’-functies worden ‘uitgelokt’.
de jongeren en jonge gezinnen. Natuurlijk spelen hier meer nationale of zelfs internationale ontwikkelingen een
•
Intensivering van ruimtegebruik in andere wijken en in
rol, zoals de aantrekkingskracht van steden voor jongeren.
overgangsgebieden. Intensivering van het ruimtegebruik
Echter, ook het aanbod voor starters is beperkt. Aan de
in de binnenstad is niet voldoende om de vitaliteit van de
andere flank kan waargenomen worden dat de huidige
stad en de behoefte aan woningen, ook in het middenseg-
gemiddelde leeftijd van de bevolking relatief hoog is. De
ment en voor senioren en starters te ondersteunen. Ook
vergrijzing zet de komende jaren echter nog verder door. De
in de andere wijken is inbreiding, herbestemming en het samengaan van wonen, winkel, recreëren en werken ook belangrijk als een significante stimulans voor de vitaliteit en
4)
Wijken en buurten in Doesburg, Wikipedia (z.d.).
betekenis van die wijken.
B
B
30
•
Plezierig wonen, leven en recreëren in gastvrij en betrokken Doesburg. Een historische Hanzestad aan het water – Toekomstvisie Doesburg
Duurzaamheid. Doesburg loopt achter op het gebied van het
Korting op verhuurdersheffing eerste stap
realiseren van duurzaamheidsprogramma’s. Bij renovatie, vernieuwbouw en inbreiding moeten de kansen worden benut om stappen te maken in het verduurzamen van
De korting op de verhuurdersheffing voor woningbouwcorporaties is begin 2020 opengesteld als onderdeel van de aanpak om sneller meer betaalbare woningen te realiseren.
woningen. Het grote aantal sociale huurwoningen biedt ook een kans om stappen in verduurzaming projectmatig ter hand te nemen.
Minister Ollongren: ‘Ik heb altijd gezegd dat de 1 miljard euro die voor de komende tien jaar beschikbaar is gesteld ook in 1 jaar uitgegeven mag worden. Dat dit nu ook werkelijkheid wordt is goed nieuws. “
Doelen en resultaten •
•
Een toekomstgerichte ruimtelijke visie en planvorming hoe de schaarse ruimte in de toekomst wordt aangewend. Binden van bestaande en aantrekken van nieuwe inwoners door vergroting aanbod middensegment woningen (evenwichtig aanbod woningen).
•
Woningen creëren voor alle doelgroepen met een extra accent (ook in aantallen woningen) voor één- en tweepersoonshuishoudens. Specifiek het tot stand brengen van een groot aantal nieuwe wooneenheden (één- en tweekamerwoningen) voor starters en senioren.
•
Optimaliseren van passend woningaanbod per wijk (versterkend op het gebied van identiteit, leefbaarheid en vitaliteit). Een aantrekkelijk en hoogwaardig centrum dat aantrekkelijk is voor nieuwe én bestaande bewoners, investeerders in cultuur horeca en winkels én voor bezoekers.
•
Een passende en betaalbare (voor inwoners en overheid) bereikbaarheid van woningen voor alle bevolkingsgroepen.
•
•
•
•
Daarnaast gaan Aedes en het ministerie samen een programma opzetten om met conceptuele bouwvormen de nieuwbouw te versnellen. De bouwopgave van corporaties ligt de komende jaren een stuk hoger dan de geplande 80.000 woningen. Ook verduurzaming en leefbaarheid vragen investeringscapaciteit. Er loopt een breed onderzoek naar enerzijds de maatschappelijke opgaven van corporaties en anderzijds hun beschikbare middelen. In vervolg daarop moeten er afspraken komen hoe corporaties in de toekomst hun belangrijke maatschappelijk rol kunnen blijven vervullen. De samenwerking tussen Aedes, VNG en het ministerie van BZK bij de realisatie van de 80.000 woningen moet dan ook worden gezien als een eerste stap.
Gewenste effecten (opgave) •
kernkwaliteiten, zoals het karakter van de wijken, het erfgoed
Versterken van de legitimiteit van gemeentelijk beleid en het aanjagen van burgerparticipatie door te laten zien dat de gemeente staat voor alle inwoners en alle wijken, dus binnenstad en buitenwijken. Aantrekkingskracht van de buitenwijken voor jonge gezinnen versterken (binden van bestaande gezinnen en aantrekken nieuwe gezinnen). Een (sociaal) veilige en toekomstbestendige leefomgeving. Het zodanig inrichten en beheren van de openbare ruimte, zodanig dat een bijdrage wordt geleverd aan het ervaren van een veilige omgeving en mobiliteit en integratie van ouderen. Een ruimtelijk plan waarin binnen de schaarse ruimte intensivering van het ruimtegebruik hand in hand gaan met aandacht voor erfgoed, natuur, maar ook voor fietsers en voetgangers.