1a- Verstedelijkingsstrategie (deel 1)

Maar, de bouwopgave is te groot om met alleen verdichting kunnen realiseren. Bij het ruimtelijk aanwijzen van geschikte uitleglocaties hanteren we een aantal principes:

=

Densification on higher ground (leaving the space on

Densification around parks or main green structures

grounds for recreation, green we andzoveel water retention) • Onze inzet is dat we leefomgevingen maken, • Delower laagste en natste delen houden

mogelijk vrij van nieuwe bebouwing. We bouwen

dus niet alleen monofunctionele locaties voor

er niet, maar deze gebieden zijn wel een

wonen of werken. Dat betekent dat recreatieve

belangrijk onderdeel van ons integrale ruimtelijk

uitloopgebieden, sportvelden, natuur en

ontwerp.

hydrologische buffers bij het ruimtelijk ontwerp

+

horen.

Strengthening the 3 main landscape structures

+ +

+

Building in lower areas: strengthen the dikes

+

+ Densification on+ lower grounds is discouraged due to the + + kwel (high ground water+level) +

+

+

+

+ +

=

Nature and climate adaptive urbanisation asks for enough • Wein verstedelijken in principe in het Natuur in het landschap bieden de buffers tussen de kernen houden Don’t build the Gelders Nature Network, areas for • De hogere delengreen +niet in the city. for this, like the NL + WeDitneed a system• Groene Netwerk Nederland, weidevogelgebieden, beste ondergrond voor verstedelijking. we intact en versterken we waar nodig. We meadow birds and thefrom uiterwaarden Connections of greenblue infrastructure cities to nature areas. The green label or a point systems (you can build a building uiterwaarden, huidige waterbergingsgebieden, zijn bijvoorbeeld de flanken van stuwwallen zorgen ervoor dat op de overgangen tussen existing green or cultural corridors can be used, like existing waterways, when realising 12 points and you’ll earn points by adding lanes, etc. These corridors are sometimes crossed by infrastructure, so therebovenop de stuwwallen en in de /droogdalen. (uitgezonderd de droogdalen). In de vallei en het de stuwwallen en de lagere gronden geen huishouden nature inclusive/climate adaptive measurements. So a green fore we need to create migration routes for flora and fauna (animals and Behoud van onze natuurwaarden begint rivierengebied zijn oeverwallen, dekzandruggen ondoordringbaar lint van bebouwing ontstaat plants) as well.

The corridors can also be used for recreation roof gives you+3 points for example). Nature inclusive buildings: green roofs, facades met het beschermen ervan. Herstel van het

en rivierduinen relatief geschikte locaties. Al

die deze twee natuurlijke systemen isoleert.

natuurlijke watersysteem is noodzakelijk bij

Building in river = evacuation routes deze locaties vragen omareas een zorgvuldig ontwerp,

klimaatadaptatie en onder de stuwwallen

rekening houdend met landschap en bestaande

leefbaarheid, klimaatadaptatie en identiteit van

liggen onze strategische drinkwaterreserves. 5 km

functies die niet zomaar kunnen wijken.

onze bestaande kernen en wijken.

= more space required

Droogdalen en uiterwaarden zijn locaties met een te hoog risico op overstroming.

We need 500 m240ofmgreen space per household within a 5 km A 40 m wide corridor designed of based several specific distance, inthat andis outside theoncity. Design and maintenance of

Deze ‘groene vingers’ zijn ook belangrijk voor de

+ 15 min

31

47 Db

• We behouden en versterken de landschappelijke

• We houden wederzijds afstand tussen

en cultuurhistorische kwaliteit van engen (oude

verstedelijkingslocaties en windmolens.

landbouwgebieden), waardevolle open gebieden, landgoederen, beschermde monumenten en de Grebbelinie, IJssellinie en Romeinse Limes.

NH4 NO2

NO2

NH4 NO2

NO2

• Op locaties die op korte afstand van stikstofgevoelige habitats ontwikkeld worden,

verstedelijking rekening met beperkingen

zetten we maximaal in op het minimaliseren

in bodemgebruik dicht bij de (toekomstige)

van netto negatieve effecten op de natuur. Als

drinkwaterwinning en vice versa.

dat niet of onvoldoende kan, schuiven we de ontwikkeling van deze locaties naar de langere termijn of vallen deze af ten opzichte van meer haalbare locaties. Toevoer- en rondwegen en andere stikstofbronnen leggen we op een zo groot mogelijke afstand aan van de gevoelige habitats.

32

• We houden bij het ruimtelijk ontwerp van

2. Multifunctioneel ruimtegebruik nabij de stad Wanneer er 100.000 woningen toegevoegd worden aan de regio zijn ook extra recreatiemogelijkheden nodig. We willen onze inwoners prettige recreatiegebieden bieden en tegelijkertijd de bestaande natuurgebieden niet verder belasten. Om die reden hanteren we een aantal principes:

Don’t build in the Gelders Nature Network, areas for meadow birds and the uiterwaarden / huishouden

5 km

We need 500 m2• ofWe green spacenieuwe per household within op a 5 km realiseren uitloopgebieden distance, in and outside of the city. Design and maintenance of fietsafstand van de woningen: op 5 kilometer this green is part of the costs of urbanisation (so euros/houseafstand of dichterbij. De belangrijkste (grootste) hold). This can be new (protected) green, but also an attractive, gebieden we create ook goed metto het accessible agricultural area.ontsluiten We can also funds pay for this development.openbaar vervoer om ze zo voor iedereen toegankelijk te maken.

+

+

= Nature and climate adaptive urbanisation asks for enough green in the city. We need a system for this, like the NL green label or a point systems (you can build a building when realising 12voorzieningen points and you’ll earn points by adding • Nieuwe recreatieve combineren • Het nieuwe groen kan vele vormen aannemen nature inclusive/climate adaptive measurements. So adie green we met doelen voor een klimaatadaptief lokaal specifiek zijn. Het ontwerp en roof gives you 3 points for example). watersysteem, (natuur inclusieve) landbouw, de precieze locatie ervan is dan ook geen natuur en energietransitie. We zien vooral

onderdeel van de verstedelijkingsstrategie,

kansen om gebieden te ontwikkelen waar

maar van de gebiedsuitwerkingen. Er kan

bijvoorbeeld landbouw, hernieuwbare energie

bijvoorbeeld natuur, bos, ruimte voor water en

en recreatie gecombineerd kunnen worden.

klimaat of een ecologische verbindingszone mee

De korte afstand tot de vraag naar energie

gerealiseerd worden, maar ook aantrekkelijk(er)

(bedrijven en woningen) maakt deze gebieden

en goed toegankelijk agrarisch gebied of een

interessant voor zonne-energie opwekking,

recreatiegebied met zwemplas. Het ontwerp

als ze ruimtelijk goed ingepast zijn. Voor

passen we aan bij het landschap.

agrariërs kan dit helpen de omslag naar

+

natuurinclusief te financieren en ontstaan nieuwe verdienmodellen, mede gericht op de recreanten en energie.

+ Densification defines the green-blue structures that create connections for people and ecology between the urban areas to the surrounding landscape

33 Wherever possible we use the need for recreation (grow-

Weekly green

3. Veranderingen in de agrarische sector De verschillende opgaven en de daarbij horende ruimtebehoeften in het landelijk gebied pakken we integraal en gebiedsgericht aan. We ondersteunen daarbij een vitale, toekomstbestendige landbouwsector en bieden toekomstperspectief voor agrarische ondernemers, rekening houdend

• We spreken af om standaard een vast aantal m2

Daily green

• We zetten bij de (her)ontwikkeling van

met de ruimtebehoefte van andere functies die soms prioriteit hebben. We kijken gebiedsgericht naar wat er nodig is om (blijvende) agrarische

uitloopgebied per nieuwe woning toe te voegen

werkgebieden in op de menging van functies

ondernemers een goede locatie te geven of

in de vorm van nieuwe groen en/of landschap.

zoals combinaties van wonen en werken.

te laten behouden passend bij hun (nieuwe)

Een rekensom geeft aan dat dat in theorie om

Leefomgevingen zijn er immers niet alleen voor

bedrijfsvoering. Daarbij betrekken we ook

zo’n 5.000 hectare in de Groene Metropool

bewoners, maar ook voor werknemers. We zetten

stoppende agrariërs om voor ieder een passende

gaat. Dit is ‘buiten’-ruimte die beschikbaar is

in op een goed werkklimaat en verblijfgebied

oplossing te vinden. Waar mogelijk zetten we in

voor alle nieuw toe te voegen woningen: zowel

voor werknemers; niet alleen op de campussen

op meervoudig ruimtegebruik en bijbehorende

in de steden en daarbuiten. De insteek is dat

maar ook in de overige werkgebieden.

verdienmodellen.

er genoeg dagelijks, wekelijks en maandelijks groen moet blijven voor alle inwoners in de Groene Metropool. En als het aantal nieuwe inwoners fors groeit, groeit het groen dus mee2. De uitwerking kan op allerlei manieren

2 In de regio Utrecht (U10) is “Groen groeit mee” de uitdagende slogan, die duidelijk wil maken dat als de regio/provincie groeit qua inwoneraantal, economie en mobiliteit, ook de behoefte groeit aan groene recreatieruimte en natuur meegroeit. Tel daarbij de noodzakelijke veranderingen waar de groene ruimte voor staat (meer duurzame landbouw, ruimte voor

opwek van elektriciteit, meer biodiversiteit, etc.). Gemeenten hebben de opdracht om uit te werken hoe groen daadwerkelijk mee kan groeien. In de verstedelijkingsstrategie van de Groene Metropool doen we daarvoor een eerste voorstel.

Enkele in het oog springende potentiële locaties

Daarbij dient rekening gehouden te worden

• Er is ruimte om Park Lingezegen verder uit te

agrarische functie en andere ruimtelijke claims

plaats vinden. Het genoemde streefgetal valt samen met de meest extensieve vormen. Wanneer we kiezen voor intensief bruikbare recreatiegebieden als bijvoorbeeld parken, dagcampings of speelweides, gebruiken we minder ruimte. We ontwikkelen een vergelijkingsnorm die voor alle verschillende

34

voor nieuwe recreatieve voorzieningen: Polycentric poles for the main cities met het Natura 2000 gebied , waterberging, de breiden richting de uiterwaarden, om zo een verbinding te creëren.

op het gebied. • Tussen Beuningen en Nijmegen ligt een gebied

typen uitloopgebieden informatie geeft over

• Het Binnenveld samen met het gebied tussen

dat potentie heeft om integraal ontwikkeld te

recreatiedichtheid, kosten, koppelkansen en

Ede en Veenendaal biedt kansen voor de

worden met recreatie- en woonfuncties. Zo

inrichting.

ontwikkeling van recreatie, natuur en hydrologie.

kan op de langere termijn (2030-2040) de Beuningse plas een recreatieve functie krijgen.

4. Inrichting van de stedelijke omgeving

+

Met de verstedelijkingsstrategie doen we uitspraken over hoe we vinden dat de regio het beste kan groeien of (her)ingericht kan worden.

+

Vanuit de bouwsteen leefomgeving blijven we daarbij zo dicht mogelijk bij de kwaliteit en gebiedseigen kenmerken die de regio al heeft.

• Waterveiligheid staat in heel Nederland hoog

• De doelen voor gezondheid, water en ecologie

op de agenda. In onze regio betekent dat dat

(inclusief stikstof) zijn in ontwerpen voor

we er rekening mee houden dat omvangrijke

verstedelijking vaak goed te combineren.

nieuwbouw in het rivierengebied en de vallei tot

In de gebiedsuitwerkingen onderzoeken we

gevolg kan hebben dat dijken verder verstevigd

een ruimtelijk concept voor het inrichten

moeten worden. We houden er ook rekening mee

en verdichten van de stad, gericht op

dat er vluchtwegen nodig zijn.

gezondheid, natuur en klimaat. Aan de hand van praktijkvoorbeelden zullen we een ‘catalogus’ met maatregelen maken die toegepast kunnen

• Op de overgang van woonwijken naar het

worden in de nieuwe leefomgevingen en die

landelijk gebied werpen we geen extra barrières

meerdere functies met elkaar koppelen.

op voor fietsers en wandelaars, maar creëren

Voorbeelden van elementen uit het systeem zijn:

we nieuwe verbindingen. We richten onze infrastructuur zo in dat de barrièrewerking

• parkeeroplossingen anders dan op

voor flora en fauna geminimaliseerd wordt. De

maaiveldniveau

mobiliteitstransitie, waarbij meer gewandeld

• groen- en sportvoorziening op

wordt en ook de fiets en het openbaar

loopafstand.

vervoer vaker gebruikt worden dan de auto, is uitgangspunt voor ons stedelijk ontwerp. Dat is uitgewerkt in de bouwsteen Mobiliteit.

• maatregelen die luchtkwaliteit bevorderen • Daarnaast houden we rekening met een

en geluidsoverlast tegengaan

toename van zowel drogere en warmere zomers

• inzet van daklandschappen voor groen

als zwaardere buien in die zomers. Waterberging

(tegen hittestress) en zonne-energie.

die droogvalt, sloten die greppels worden en

• inzet op circulaire bouwen: industriële

zwaardere funderingen zullen normaler worden.

bouwsystemen en hergebruik van

Dit vraagt om meer ruimte voor waterberging in

materialen (zie ook de bouwsteen Wonen)

bebouwd gebied, meer groen en blauw in de stad

en bijvoorbeeld een grijswatersysteem.

en een andere inrichting.

35

Mobiliteit: slim en schoon We stellen de reiziger centraal en we verleiden hem of haar om de slimste en schoonste keuzes te maken om door het netwerk te reizen. We benutten bestaande mobiliteitsnetwerken beter. We willen de groei in balans brengen met onze leefkwaliteit en aantrekkelijkheid van cultuur, recreatie en landschap. CONTEXT De verstedelijkingsstrategie kiest vanuit een

kijken naar de huidige situatie op de weg, zijn er

in 2019. Hoe roder de kleur, hoe langzamer het

samenhangende aanpak (leefomgeving, wonen,

vooral in de avondspits problemen. Onderstaande

verkeer zich beweegt in vergelijking met een

economie, bereikbaarheid) optimale locaties

kaart illustreert de daadwerkelijk gereden

situatie zonder files. Veel congestie is ook te

voor nieuwe woningen en werklocaties. Uit

snelheden op het wegennetwerk van Gelderland

vinden op de stedelijke hoofdstructuur.

de mobiliteitsscan blijkt wat de effecten zijn van de toevoeging van nieuwe woningen (zie onderstaande analyse). Het mobiliteitsnetwerk in de Groene Metropool heeft nu al een groot aantal knelpunten (binnen de regio en in de aansluitingen op het stedelijk netwerk Nederland) en de groei van het aantal woningen gecombineerd met een groei van de economie, maakt de druk (op de knelpunten) in de toekomst alleen maar groter. We verwachten dat maatregelen en investeringen nodig zijn om deze effecten te voorkomen en om de locaties zoals die naar voren komen in het mobiliteitsconcept, te kunnen ontwikkelen zoals gedacht. Daarbij moeten we ook kijken naar de exploitatiekosten van het OV. De verschillende verkeersstromen op internationaal, nationaal en regionaal niveau komen samen op een druk bezet spoor op de corridor Randstad-Arnhem-Rhein Ruhr en op de corridor Amersfoort- Foodvalley-Apeldoorn. Als we

36

Vertraging op de weg in Gelderland in 2019, avondspits (Mobiliteitsscan, Floating Car Data, 2019)

KANSENKAART MOBILITEIT Op (inter)nationaal, regionaal en lokaal niveau worden de bestaande netwerken beter benut en versterkt. Nieuwe woningen worden zoveel mogelijk binnen bestaand bebouwd gebied geprogrammeerd en nabij (H)OV en/of fietsverbindingen.

37

Hier ontstaan vaak de meeste vertragingen.

corridors naast personenvervoer ook vaak voor

De verstedelijkingsstrategie brengt in beeld in

Dit is voor de verstedelijkingsstrategie ook een

goederenvervoer gebruikt worden. Dat geldt

welke gebieden bij voorkeur gebouwd wordt en

uitdaging. Immers, meer woningen toevoegen in

bijvoorbeeld voor de spoorcorridors Randstad-

welke randvoorwaarden (investeringen) nodig zijn

bestaand stedelijk gebied, betekent ook meer

Arnhem-Rhein Ruhr en Amersfoort-Foodvalley-

om dat op een goede manier te kunnen doen. Dat

autoritten toevoegen aan een hoofdstructuur

Apeldoorn.

gaat onder andere om mobiliteitsoplossingen.

die al aan zijn maximale opnamecapaciteit zit.

Gezien het grote effect van de verstedelijking op

Daarmee kost het veel tijd om de stad uit te komen of er in te komen. Voor deze zogenaamde first mile / last mile moet een oplossing komen. De toevoeging van nieuwe woningen zorgt voor een groei van het verkeer in vrijwel de hele regio. Hieronder wordt links de prognosesituatie zonder de woningbouw getoond, met rechts de situatie met de woningbouw (paars hoogste intensiteit). Het verkeer neemt met name toe op de A73, A50, A15, A12, A1 en A30. Met toevoeging van de woningen (en werklocaties) in de komende 20 jaar wordt de maximale capaciteit bereikt op een flink aantal snelwegen (>100%): A50, A73, A12 en A30. Dit levert een aantal knelpunten op in het stedelijk netwerk Arnhem-Nijmegen-Foodvalley en op verbindingen met andere stedelijke netwerken. Die knelpunten zijn zoals gemeld niet alleen zichtbaar op de weg, maar ook op het spoor, in het regionaal ov en op de fietspaden. De drukte op het spoornetwerk in onze Regio/Oost- Nederland heeft ook alles te maken met het feit dat niet alleen internationaal, nationaal en regionaal spoor van dezelfde spoorcorridors gebruik maken, maar dat deze

38

Effect intensiteit (Mobiliteitsscan) Prognose 2040 (referentie)

Effect intensiteit (Mobiliteitsscan) Verstedelijking / nieuwe woningen

het (toch al drukbezette) mobiliteitsnetwerk, is het

en schoonste manier. Zoals aan de rand van

dragen bij aan slim en schoon vervoer. Daarbij

belangrijk verschillende opties voor oplossingen

stedelijke netwerken overstappen van auto op fiets

zetten we in op een verkeersveilige omgeving.

en maatregelen in het mobiliteitsnetwerk in kaart

of openbaar vervoer (flexibel en beter benutten

te brengen (onderzoeksagenda).

mobiliteitsnetwerk). De reiziger staat hierbij

Dwars door de Groene Metropool lopen de twee

centraal. Op deze manier wordt het bestaande

belangrijkste goederencorridors van Europa. We

In het uitgevoerde onderzoek en de voorgestelde

netwerk het beste benut en werken we aan CO2-

maken volop gebruik van onze gunstige ligging aan

principes, anticiperen we op de volgende

reductie. We willen de groei in balans brengen met

deze corridors, want dit maakt het voor bedrijven

ontwikkelingen:

onze leefkwaliteit en aantrekkelijkheid van cultuur,

aantrekkelijk om zich te vestigen in de regio. Het

• De groei van het aantal verplaatsingen: we

recreatie en landschap.

goederenvervoer zal naar verwachting verder

verplaatsen ons steeds meer en het aantal

Dit kan door de vorming van mobiliteitshubs,

groeien. Ook de transportstromen nemen toe

verplaatsingen blijft groeien (mede door het

door het stimuleren van fietsen en lopen op korte

en dat vraagt om betere verbindingen van weg,

toevoegen van nieuwe woningen). Door die groei

afstanden binnen het stedelijk netwerk (first mile

water en spoor. Door in te zetten op een sluitend

kunnen meer knelpunten ontstaan. Prognoses

/ last mile), door het vergroten en versterken

netwerk stimuleren we de modal shift van weg naar

laten zien dat het in 2025 alweer drukker is dan

van het Hoogwaardig Openbaar Vervoer-netwerk

spoor en water, het vergoenen van scheepvaart en

in 2019 (KIM) en er een grote groei zichtbaar is

(HOV-netwerk) en door voor verbindingen op

zero-emissie stadslogistiek.

in 2030 en verder.

langere afstanden tussen stedelijke netwerken

Tegelijkertijd heeft het goederenvervoer ook effect

• De groei van logistiek en stadslogistiek.

in te zetten op openbaar vervoer en spoor. Naast

op het mobiliteitsnetwerk. Goederenvervoer

• De klimaatopgave: de opgave voor het

investeringen, moeten we ook kijken naar de

en personenvervoer maken in veel gevallen

klimaat is 55% CO2-reductie in 2030 en

exploitatiekosten (van het OV). Door meer te

gebruik van dezelfde spoorcorridors. Dat vraagt

een energieneutraal Gelderland in 2050. In

lopen, te fietsen, meer gebruik te maken van het

om keuzes: de keuze op welke corridors we

Gelderland veroorzaakt mobiliteit bijna een

openbaar vervoer en deelvervoer neemt vertraging

goederenvervoer nu juist wel of juist niet willen

derde van de totale CO2-uitstoot.

op de weg af en wordt mobiliteit duurzamer.

hebben. Dat speelt in de Noordelijke Foodvalley

Gezien de grote effecten die de toevoeging

langs de A1 corridor bij Nijkerk en Barneveld en

KANSEN / AMBITIE

van extra woningen heeft op het wegennet, is

ook bij het spoorgoederenvervoer door Arnhem

het ook nodig te kijken welke inrichting van

(waar mogelijke Noordtakvarianten van de

Om te anticiperen op zowel de groei van het aantal

het regionale en landelijke wegennet nodig

Betuweroute de spoorcorridor kruisen in Arnhem).

verplaatsingen/knelpunten als de klimaatopgave

is. Gedragsmaatregelen zoals het stimuleren

Dat heeft negatieve invloed op de leefkwaliteit

kiezen we er vanuit de verstedelijkingsstrategie

van thuiswerken, verkeersmanagement en het

van inwoners, op de grote verstedelijkingslocatie

voor om mensen in de Groene Metropool zoveel

stimuleren van fietsgebruik en technologische

Arnhem-Oost en op de A12-corridor. Een goede

mogelijk binnen het stedelijke netwerk (korte

ontwikkelingen zoals benutten van data en

oplossing hiervoor is randvoorwaardelijk om groei

afstanden) en tussen stedelijke netwerken

inzetten op schonere brandstoffen, elektrische

van zowel het goederenvervoer als het aantal

(lange afstanden) te laten reizen op de slimste

auto’s (laadinfrastructuur) of zelfrijdende auto’s,

woningen mogelijk te maken en leefkwaliteit van bewoners in deze gebieden op peil te houden.

39

Mobility principles 3 types of locations where we can build houses/add program, inked to 3 different networks:

ONTWERPPRINCIPES

New houses need to be build close to public transport (train or bus) and/or in connection with nearby biking paths (regional paths or for ebike), whereas we first try to use the existing capacity of the network as much as possible and try to strengthen the nodes in the network (so more people near a train station to make sure the train station is profitable and gets enough travelers). After that, we can look at new investments in the EXISTING network and after that (last option) the construction of new infrastructure. By = doing this, we can stimulate clean and smart mobility.

Mobility principles

Bij de uitgangspunten encan ontwerpprincipes voor 3 types of locations where we build houses/add program, inked to 3 different networks: de bouwsteen mobiliteit kijken we hoe we het

beste kunnen anticiperen op de belasting van het

International/national: large development locations along the main infrastructure (so the big train stations for example)

=

mobiliteitsnetwerk. International/national: large development locations along the main

A location can only be built for housing or working locations if •there Locatie komen alleen in aanmerking een is already a (future) mobility solution. That Isvoor related to the Regional: locations that are accessible by a good regional public capacity of the network, but also when looking at policies, like bestemmingswijziging als in de uitwerking ook transport network parking norms.

1

2

3

de mobiliteitsoplossing wordt opgenomen. Om

• Nieuwe woningen worden mogelijk New houses will be built in existingzoveel built areas first, then at the edges of the city centre but within the existing built areas, geprogrammeerd nabij (H)OV (trein en bus) en/than inside or nearby the existing built area in the urban agglomeration.of in verbinding met nabijgelegen (regionale/

verstedelijkingsconcept wordt daarom ingezet op

mobiliteit te beperken wordt waar dat mogelijk is

snel-) fietspaden, waarbij in de eerste plaats

de volgende uitgangspunten en ontwerpprincipes: Regional: locations that are accessible by a good regional public

ingezet op het mengen van wonen en werken.

de bestaande capaciteit wordt benut en

Regional/local: locations that are more sprawled and mainly have to connected by a car of bike network.

knooppuntvorming wordt gestimuleerd.

De keuze voor voor wonen en werken in de infrastructure (solocaties the big train stations for example) regio hebben grote invloed op de mogelijkheden om slim en schoon te reizen. Vanuit het

transport network

Deze uitgangspunten raken aan de bouwstenen wonen, leefomgeving en economie. Slim en Regional/local: locations that are en more sprawledcontacten and mainly have werk, voorzieningen, groen sociale to connected by a car of bike network.

zijn gunstig voor een brede welvaart in de Groene Metropool. Dat versterkt de agglomeratiekracht en de netwerkkracht.

New

1

2

3

DeNew ontwerpprincipes worden de volgende houses need to be build closeop to public transport (train or

bus) and/or in connection with nearby biking paths (regional pagina’s uitgewerkt per ruimtelijk schaalniveau paths or for ebike), whereas we first try to use the existing capacity of the network as much as possibleen and try to strength(internationaal/nationaal, regionaal regionaal/ en the nodes in the network (so more people near a train station lokaal) en per type woonlocatie. Daarbij zijn ter to make sure the train station is profitable and gets enough travelers). After that, we can look at new investments in illustratie van de ambitie slim en schoon en dethe EXISTING network and after that (last option) the construction ontwerpprincipes mogelijke mobiliteitsoplossingen of new infrastructure. By doing this, we can stimulate clean and smart mobility.

genoemd. De genoemde mobiliteitsoplossingen

mobiliteitsvoorzieningen en als laatste naar de

New

1

2

3

New houses need to be build close to public transport (train or

•bus) Nieuwe worden eerst binnen bestaand and/or woningen in connection with nearby biking paths (regional

paths or for ebike), whereas we first try to use the existing stedelijk gebied gebouwd, vervolgens aan de capacity of the network as much as possible and try to strengthenranden the nodes in the network more people a train station van steden en(sodorpen, nognear steeds to make sure the train station is profitable and gets enough binnen bebouwd gebied. Daarna binnen travelers). After that, we can look at new investments of in the EXISTING network after that (last option) thegebied construction direct aan hetand bestaande bebouwde of new infrastructure. By doing this, we can stimulate clean and binnen stedelijke agglomeraties/dorpen. smart mobility.

worden onderzocht in de gebiedsuitwerkingen

1

2

3

New houses will be built in existing built areas first, then at the edges of the city centre but within the existing built areas, than inside or nearby the existing built area in the urban agglomeration.

aanleg van nieuwe infrastructuur. • We zijn ons ervan bewust dat het niet lukt om de hele bouwopgave voor elkaar te krijgen bij (bestaande) knooppunten en in binnenstedelijk gebied. In de gebiedsuitwerkingen geven we aan in welke mate dit mogelijk is en welke oplossingen nodig zijn om te kunnen bouwen op verschillende locatietypen.

1

2

3

liggen uitdrukkelijk niet vast, maar deze (onderzoeksagenda).

Daarna pas wordt gekeken naar mogelijkheden voor aanpassingen aan bestaande

schoon bereikbare woonlocaties en nabijheid van

40

A location can only be built for housing or working locations if there is already a (future) mobility solution. That Is related to the capacity of the network, but also when looking at policies, like parking norms.

New houses will be built in existing built areas first, then at the edges of the city centre but within the existing built areas, than inside or nearby the existing built area in the urban agglomeration.

41

(INTER)NATIONAAL NIVEAU (grootschalige ontwikkellocaties die liggen aan de hoofdinfrastructuur / openbaar vervoer)

tussen Randstad-Arnhem-Rhein Ruhr en tussen Amersfoort-Foodvalley-Apeldoorn. Het

verschillende varianten onderzocht, waaronder

Het gaat hierbij om grootschalige

oplossen van knelpunten is een voorwaarde

de Betuwelijn en de spoorlijn langs de A1.

ontwikkellocaties, die liggen aan de

om op deze locaties te kunnen bouwen. Hoe

• Aanvullend mogelijke mobiliteitsoplossingen::

hoofdinfrastructuur. Vooral voor deze locaties is

deze knelpunten opgelost moeten worden is

zorg voor kwalitatief hoogwaardig vormgegeven

het ontwerpprincipe om te bouwen bij OV-locaties

onderwerp van nadere studie.

stedelijke hubs/stations, stadsrandhubs en een toereikend fietsnetwerk. Ook voor deze

leidend. Daarbij gaat het om intercitystations. Dit is nodig om te voorkomen dat de snelwegen

Deze principes sluiten aan bij de uitvoering

oplossingen is nadere studie nodig, voordat

verder vollopen, zeker omdat het grote aantallen

van al geplande capaciteitsverbetering zoals:

afspraken kunnen worden gemaakt.

woningen (en dus reizigers) betreft. Dit sluit ook

Hoogfrequent Spoor, station Ede-Wageningen en

aan op wensen en behoeften van de reiziger. Voor

station Nijmegen.

veel (nieuwe) inwoners van de regio geldt dat men reist over langere afstanden (1 uur reistijd naar

Onderzoeksagenda (illustraties van voorwaarden

het werk). We verwachten dat de potentie om per

om te kunnen bouwen):

spoor te reizen groot is, gezien de nabijheid van

• In de Ontwikkelagenda Toekomstbeeld OV is

intercitystations en omdat er weinig parkeerruimte

er aandacht voor het spoor tussen Arnhem-

is in de stad.

Utrecht/, Arnhem-Oost en het spoor tussen Utrecht/Amersfoort-Apeldoorn/ (in relatie tot

De ontwerpprincipes voor deze locaties

Internationaal goederenvervoer/Internationaal

• Bouwen bij intercitystations (zoals Ede-

spoor, ICE-verbinding Amsterdam-Arnhem-

Wageningen, Veenendaal-De Klomp, Arnhem Centraal en Nijmegen Centraal). Door de

Ruhrgebied/Berlijn). • Door IenW en de provincies Utrecht en

beperkte ruimte, wordt vanuit de bouwsteen

Gelderland wordt een voorstel voorbereid

mobiliteit geadviseerd in te zetten op

om voor de corridor Randstad-Arnhem-

verdichting en op het creëren van hoogstedelijke

Rhein Ruhr een integrale aanpak te starten

woonmilieus binnen bestaand stedelijk gebied.

vanwege de vele opgaven rondom deze

• In potentie ligt de mobiliteitsoplossing er

corridor (internationale, landelijke en regionale

al voordat er gebouwd wordt. Er worden

spooropgaven, verstedelijkingsopgaven langs

echter knelpunten op het spoor en op de

deze corridor, economische ontwikkelingen en

stations gezien. De verschillende stromen op

klimaatopgaven. De inzet is meer trein, minder

internationaal, nationaal, regionaal niveau

auto en vliegverkeer.

komen samen op een druk bezet spoor

42

• Voor het goederenvervoer langs de A12 worden

Locaties op (inter)nationaal niveau

43

REGIONAAL NIVEAU (inzet op locaties die met goed regionaal HOVnetwerk te ontsluiten zijn)

bestaand stedelijk gebied. Dan denken we aan

(optimalisatie) station Arnhem-Presikhaaf,

locaties zoals: Zevenaar-Oost, Arnhem-Oost,

Arnhem-Oost, Barneveld-Noord en Stroe vanuit

Het gaat hierbij om locaties die met een

Nijmegen Noord/Ovatonde, Veenendaal-Zuid,

combinatie van een goed regionaal HOV-netwerk

station Lent, Rhenen, Barneveld-Noord, Station

en snelle fietsroutes al ontsloten worden of te

Hoevelaken, Barneveld-Zuid, Hoevelaken.

is de mogelijke (grote) woonlocatie in de

ontsluiten zijn. Dat kan gaan om locaties met

Dit zijn de zogenaamde regiokernen uit ons

Spoorzone Arnhem-Oost: hier zou onderzocht

ruimte voor grote aantallen woningen en reizigers.

systeem.

kunnen worden of Arnhem-Presikhaaf

Het betreft jaren ‘70 wijken en grotere kernen (net)

• In potentie ligt de mobiliteitsoplossing er al

opopgewaardeerd zou kunnen worden. Dit om

buiten de stad met eigen voorzieningen, waar in

voordat gebouwd wordt. Op dit moment zien

de ov-toegankelijkheid van Arnhem-Oost te

grotere aantallen gebouwd kan worden door te

we door de regio heen nog ontbrekende HOV-

verbeteren gezien de toenemende druk op de

verdichten of aan de stadsrand uit te breiden.

verbindingen en (snel)fietsroutes. Het is nodig

snelweg A12. Naast het spoor loopt hier ook

Voor sommige locaties liggen er al (regionale)

die te realiseren, om op deze locaties te kunnen

een belangrijke HOV-lijn door het gebied en

stations/hubs zoals Arnhem-Zuid of station

bouwen. Het is nodig te onderzoeken welke

zou een hub onderzocht kunnen worden. Voor

Zevenaar. Andere locaties zijn bereikbaar met

verbindingen nodig en mogelijk zijn om op deze

Foodvalley-Zuid kan de ontwikkeling van de

bus/Hoogwaardig Openbaar Vervoer (HOV) of er

locaties te kunnen bouwen.

ov-locatie bij Wageningen onderzocht worden

ligt een kans om ze goed bereikbaar te maken per

en zou bijvoorbeeld onderzoek plaats kunnen

HOV. Hierbij gaat het om reizigers die zich relatief

Onderzoeksagenda (illustraties van voorwaarden

vinden naar de verbindingen en voorzieningen

veel verplaatsen binnen de regio (en in mindere

om te kunnen bouwen):

op de ronde Ede, Rhenen, Veenendaal en

mate over langere afstanden). We verwachten

Deze principes sluiten aan bij al geplande

dat mensen die op deze locaties wonen, graag

capaciteitsverbeteringen of eerdergenoemde

gebruik maken van het openbaar vervoer als de

ambities tot capaciteitsverbeteringen. Het zijn

stimuleren van daadwerkelijk gebruik van HOV/

verbindingen goede zijn in combinatie met een

voor de verstedelijkingsstrategie voorwaarden

regionaal spoor door lage parkeernormen,

regionaal fietsnetwerk of snelle fietsroutes. Lokale

om te kunnen bouwen (ter illustratie, nader te

het stimuleren van fietsgebruik (verbeteren

fiets- en bus-infrastructuur draagt bij aan slimme

onderzoeken):

fietsnetwerk, gedragsmaatregelen) en het

en schone verbindingen.

• Uitvoering geplande capaciteitsverbetering,

opwaarderen van regionale hubs (met de auto

zoals de Maaslijn, station Heyendaal, De ontwerpprincipes voor deze locaties

frequentieverhoging Valleilijn,

• Bouwen bij Hoogwaardig Openbaar Vervoer of

sprinterverbindingen naar 4x per uur Nijmegen-

regionale stations of op locaties waar HOV kan worden uitgebreid. Door de beperkte ruimte verdichten/stedelijk woonmilieu creëren binnen

Den Bosch. • Onderzoeken van HOV-lijnen op ontbrekende verbindingen en onderzoeken eventuele (nieuwe) treinstations, bijvoorbeeld

44

toekomstige functie in het netwerk. • Een voorbeeld van zo’n toekomstige functie

Wageningen. • Aanvullend kan worden onderzocht: het

naar de regionale hub en dan verder per spoor).

Locaties op regionaal niveau

45

REGIONAAL / LOKAAL NIVEAU (locaties die meer verspreid liggen en vooral door auto en fietsnetwerk ontsloten zijn)

Onderzoeksagenda (illustratie van voorwaarden om te kunnen bouwen op deze locaties):

Op het regionale en lokale niveau gaat het om

• wegennet op orde houden

locaties in dorpen (met weinig voorzieningen) die

• fietsnetwerk op orde houden

meer verspreid liggen. Voor de leefbaarheid in

• sterk inzetten op vraagafhankelijk ov-

deze dorpen wordt in de komende jaren gebouwd

haltetaxi/regiotaxi en vraagafhankelijke

voor de eigen behoefte. De nadruk ligt op het

maatwerkoplossingen,

in stand houden (en waar nodig verbeteren) van verbindingen voor de auto, het openbaar vervoer en de fiets naar voorzieningen in de buurt. Deze dorpen zijn nu beperkt verbonden met openbaar vervoer. Mensen reizen vanaf deze locaties vooral per auto of fiets. De ontwerpprincipes voor deze locaties: • Bouw in dorpen voor de eigen behoefte. Verdichten ligt hier vanuit deze bouwsteen geredeneerd niet voor de hand. Ingezet moet worden op landelijk wonen in een stedelijk netwerk. We denken dan aan locaties binnen dorpen zoals Valburg, Scherpenzeel, Ellecom, of kleinere kernen. • De mobiliteitsoplossing ligt er al en kan nog beter benut en versterkt worden.

46

• dorpen waar mogelijk aansluiten op HOVverbindingen, • zorgen voor lokale hubs en/of overstappunten.

Locaties op regionaal / lokaal niveau

47

Economie: werk maken van de toekomst Onze regio springt eruit in Nederland als het gaat om de unieke ligging tussen de Randstad en Duitsland en de kansen die dit oplevert in internationale samenwerking. Die ligging biedt logistieke kansen, maar geeft de regio ook een schakelpositie in de kennisuitwisseling op de thema’s Food, Health, Hightech en Energy. Deze (kennis)sectoren zijn wereldwijd van belang en volop in transitie. Ons doel is een regio te zijn die economisch, ecologisch en sociaal tot bloei komt in de komende 20 jaar. Het uitbouwen en versterken van deze sectoren in balans met de omgeving past daarbij. Dat is een stevige opgave én een uitdaging omdat de ruimte beperkt is en we te maken hebben met een hoge woningdruk en veel economische activiteiten. Die opgave pakken we samen op. De verstedelijkingsstrategie is een kans om de ruimtelijke vertaling bij deze economische ambities te maken. CONTEXT De verstedelijkingsstrategie is geen economische

heen altijd gezorgd voor een goede basis voor

Innovatie en transitieruimte

visie. Het is het ruimtelijke concept waarop de

veel verschillende economische activiteiten. Met

De kennisclusters in de regio zijn belangrijk, maar

regio zich verder wil ontwikkelen. We maken

de verdere internationalisering van economie

van oudsher komt de innovatie in onze regio

gebruik van de economische visies van Foodvalley,

en maatschappij neemt het belang van goede

vooral vanuit de bedrijven met een jarenlange

Arnhem-Nijmegen en het onderzoek ‘de Kracht

verbindingen naar het Europese achterland

verbintenis in de regio. Dat gaat om ICT, de

van Oost’. De verstedelijkingsstrategie probeert

(Berlijn, Frankfurt) alleen maar toe.

logistiek en de landbouw en agrofood. Die basis

aansluitend op deze visies (in samenhang met

48

verloochent de regio niet. Uit de provinciaal

de andere opgaven) de ruimtelijke structuur voor

Kennisclusters

economische verkenning van Gelderland van

de economie zoveel mogelijk te versterken. De

Waar de Regio Foodvalley dé nationale proeftuin

2018 blijkt dat zowel in de regio Foodvalley als in

Groene Metropool heeft voor de economie een

wil zijn voor de transitie naar een circulaire

de regio Arnhem Nijmegen naast het grote aantal

aantal onderscheidende kenmerken: de ligging, de

voedselvoorziening voor een gezond leven, is

kennisbanen en banen in de zorg, het aantal

kennisclusters en de gedrevenheid om ruimte te

Arnhem de Energiehoofdstad waar samengewerkt

banen in de detailhandel, groothandel, bouw en

geven aan verschillende transities.

wordt met belangrijke energiespelers en

metaal aanzienlijk is. We willen stimuleren dat

netwerkbeheerders. Health in combinatie met

daar ook in de toekomst innovaties plaatsvinden

Ligging

Hightech is sterk geclusterd in Nijmegen. De Novio

door te zorgen voor fysieke verbindingen en ruimte

De ligging van de regio Arnhem-Nijmegen-

Tech Campus in Nijmegen is een broedplaats voor

te bieden voor locaties waar geëxperimenteerd

Foodvalley op de corridor tussen Randstad en het

nieuwe innovatieve bedrijvigheid op het snijvlak

kan worden. De vernieuwende concepten voor

Rhein-Ruhrgebied heeft door de geschiedenis

van gezondheid en hoogwaardige technologie.

bijvoorbeeld zorg en voor nieuwe bouwmethoden, zien we als onderdeel van de woonopgave.

KANSENKAART ECONOMIE De kansenkaart richt zich onder meer op de woonwerkbalans in de regio, het vinden van ruimte voor economie, het versterken van verbindingen op diverse niveaus én tussen stad en regio, en het creëren van een aantrekkelijk vestigingsklimaat.

49

KANSEN EN UITDAGINGEN Onze regio heeft een sterk concurrentieprofiel op logistiek en distributie. De ligging aan de Europese hoofdtransportassen (A1, A12, A15, A73, Betuweroute, Waal en Rijn) biedt kansen op het gebied van hoogwaardige logistiek en maakindustrie. Deze sectoren staan voor de opgave om flexibeler en met kortere doorlooptijden op maat geproduceerde goederen goedkoop en duurzaam te leveren. Transport en (stads)distributie wordt daarmee geografisch meer diffuus, maar ook hoogwaardiger en kennisintensiever. Onder invloed van technologie (Internet, ICT) kan de regio de komende decennia

groeien ook de regionale mobiliteitsstromen en

regio met toonaangevende kennisinstellingen

congestie. Inmiddels heeft het (snel)wegennetwerk

en campussen als brandpunten voor innovatie

onvoldoende capaciteit voor alle verkeer en zit

en groei van werkgelegenheid in de clusters

ook het railnetwerk aan zijn plafond. We zetten

Food, Health, Hightech, en Energy. Op Campus

vol in op een betere benutting van de bestaande

Heyendaal, Novio Tech Campus, Industriepark

infrastructuur en weten dat er daarnaast meer

Kleefse Waard, Arnhems Buiten en Wageningen

capaciteit nodig is om de strategische ligging van

Science Park is dit goed te zien. De insteek van de

de regio te blijven benutten.

verstedelijkingsstrategie is dat de kennisintensieve economie tussen de verschillende clusters

Kennisintensivering van de economie

(Food, Health, Hightech en Energy) elkaar meer

In de afgelopen jaren heeft de regio zich

versterken en dat de campussen onderling

ontwikkeld tot een moderne kennisintensieve

beter verbonden zijn. Dat kan met slimme

een gidsrol vervullen in nieuwe duurzame distributieconcepten en duurzame logistieke processen. Kennisclusters als aanjagers De gunstige ligging van de regio en de goede aansluiting op (inter)nationale railnetwerken (zoals ICE en IC) maakt de regio een internationale draaischijf voor het benutten en uitbouwen van de kennisconcentraties. De kennisclusters in en rond de steden, de universiteiten in Nijmegen en Wageningen zijn belangrijke aanjagers voor innovatie, productiviteit en duurzaamheid. Kennis wordt in de regio steeds sterker een drager van de regionale identiteit. De kennisclusters en werklocaties raken in dagelijkse verbindingen steeds meer met elkaar verbonden. De uitwisseling binnen de regio groeit – daar zetten we vol op in – en daarmee Het economische ecosysteem van de regio Arnhem Nijmegen Foodvalley

50

ketens rondom toplocaties, het vormgeven van

sectoren zoals de landbouw, de toeleverende

ruimteclaim is groot in een gebied waarin de

een ecosysteem per sector waar verschillende

en verwerkende industrie, een innovatief

ruimte schaars en het aantal onder te brengen

organisaties samenwerken, toeleverancier van

bedrijfsleven en gezondheidssector en de in de

functies stijgt. Om die reden geven we in deze

elkaar zijn en soms ook elkaars concurrent:

regio gevestigde kennis- en onderwijsinstellingen.

verstedelijkingsstrategie ontwerpprincipes

dat versterkt en versnelt innovatie. Voor die

We willen het vestigingsklimaat versterken

en uitgangspunten mee, die de ruimteclaim

combinatie van onderwijs, spin offs en scale

waarin denkers en makers met elkaar tot

rechtvaardigen en zorgen dat deze gebieden over

ups is nu te weinig werk- of bedrijfsruimte voor

duurzame en technologische oplossingen komen

de volle breedte bijdragen aan de ontwikkeling van

beschikbaar. Het is nodig om ruimte te maken, te

met meerwaarde voor economie, ecologie als

de regio. Dat past bij de samenwerking in triple

herschikken of te hergroeperen zodat er ketens

samenleving.

helix verband die op een aantal thema’s al goed werkt.

ontstaan. Om dat te laten lukken moeten de

De ruimtevraag die vanuit de RPW’s bekend is voor

Het vormgeven van die ecosystemen kan

randvoordwaarden op orde zijn. In een

de periode tot 2030 is verder doorgerekend tot

grensoverschrijdend gebeuren door bijvoorbeeld

innovatieve (top)regio moet ruimte zijn om

2040. In deze ruimtevraag is rekening gehouden

gebruik te maken van de goede verbindingen met

uitvindingen te doen en zaken uit te proberen

met het vernieuwen en intensiveren en soms

Duitsland. Met verbetering van het ICE netwerk

en er moet een omgeving zijn die onze ambitie

herstructureren van bestaande bedrijventerreinen

zijn veel meer Regio’s in Noord, Midden en

ondersteunt, het menselijk kapitaal beter

en met het borgen van experimenteerruimte in de

Zuid-Duitsland binnen 5 uur reistijd bereikbaar

benut, die talent aantrekt én vasthoudt en die

regio voor landbouw, energie en circulariteit.

vanuit onze regio. In veel van deze Duitse regio’s

het sociaal kapitaal breed activeert. Daarvoor

zijn (hoofdkantoren van) bedrijven gevestigd

zijn fysieke en digitale verbindingen nodig, een

De insteek is dat de keuze van aanvullende

die zeer interessant kunnen zijn voor onze

aansprekende arbeidsmarkt, een goede kwaliteit

werklocaties effect heeft op het vormgeven van

speerpuntsectoren en kennisinstellingen. Een

van de leefomgeving, regionale samenwerking en

een ecosysteem en op het (faciliteren) van de

aantal gemeenten in de regio is al lid van een

voldoende en betaalbare woningen.

samenwerking tussen kennisinstellingen en innovatieve bedrijven. Dat vraagt om een goede

grensoverschrijdende samenwerking in Euregio Uitdaging: stimuleren van en ruimte geven aan

profilering en vervolgens strikte toewijzing: de.

innovatiekracht

Naast samenwerking binnen de regio gaat het ook

Een fijn klimaat om te werken en uitvindingen te

De topsectoren Food, Health, Hightech en

om de externe samenwerking (inter)nationaal.

doen

Energy, de logistiek en het brede MKB waar onze

Inzet is het ontwikkelen van ‘hotspots’, gericht op

Wij zijn een regio waar kennis en pragmatiek

regio sterk in is, vragen ook in de toekomst om

innovatieve crossovers tussen de topsectoren.

hand in hand gaan, waar theorie en uitvinden in

doorontwikkeling.

Circulariteit en digitalisering spelen daarin een

het veld gelijk op gaan. Dat heeft zijn oorsprong

Daarvoor is allereerst ruimte nodig: het gaat om

belangrijke rol.

in de intensieve relatie die er in onze regio

zo’n 700 hectare aan nieuwe werkgebieden en

is tussen stad en land, tussen de primaire

bedrijventerreinen in de periode tot 2040. Die

verband.

51

RUIMTELIJKE AMBITIES Hoe helpt de verstedelijkingsstrategie?

van (meer) stedelijke dichtheid, het inzetten

1. Investeren in ons vestigingsklimaat

De verstedelijkingsstrategie is een belangrijke

op campus-ontwikkeling, het faciliteren van

We investeren in ons vestigingsklimaat. Dat

aanleiding en kans om de ruimtelijke economische

huisvesting van het bedrijfsleven (zowel de grote

is al aantrekkelijk met onze universiteiten,

structuur in onze regio te versterken en te zorgen

corporates als het MKB) en het scheppen van fijne

hogescholen, breed aanbod mbo, binnensteden

voor meer agglomeratiekracht. Ons doel is om

leefomgevingen met voldoende en betaalbare

en kernen, omgeving met natuur, groen en water

ruimte te maken voor bedrijvigheid die past in het

woningen en een breed pallet aan voorzieningen

en een fijn woonklimaat met vele voorzieningen

profiel van onze regio.

zijn daarin belangrijke randvoorwaarden.

zoals cultuur, recreatie, horeca, evenementen. Dat vestigingsklimaat willen we behouden en

Daar hoort bij dat we de economische centra in de regio en daarbuiten (nationaal en internationaal)

De groene, aantrekkelijke woon- en leefomgeving

versterken. Dat doen we door in te zetten op

beter met elkaar verbinden. Daar hoort een

van deze regio is een belangrijke asset voor

bruisende binnensteden in de drie polen, door in

verbetering van het ICE netwerk bij.

zowel bewoners en recreanten als bedrijven.

te zetten op creatieve broedplaatsen, door goede

Een tweede ambitie is om de verstedelijking

Voor inwoners en bedrijven in de regio is dat

woon-werkgebieden te maken (altijd met een

in te zetten om het aantal banen in de regio te

vanzelfsprekend, maar daarmee is het niet

functiemix), door in te zetten op duurzaamheid

laten groeien. Als er per nieuwe woning in de

minder uniek. Dat merken we aan het grote

(duurzame energie, klimaatadaptatie) en door

regio ook een nieuwe baan ontstaat3, blijft de

aantal bezoekers aan onze regio voor vakantie of

goede verbindingen te maken: binnen de regio,

woon-werkbalans in evenwicht . Het gaat om een

een dagje uit. Naast natuur en landschap heeft

binnen Nederland en naar Duitsland.

gemiddelde door de hele regio. Onze inzet daarbij

de regio ook een rijk en gevarieerd aanbod aan

is dat er toegang tot werk moet zijn voor iedereen.

cultuur en dat is belangrijk voor het aantrekken

2. Verbindingen – gidsrol in goederenlogistiek

Agglomeratiekracht leidt tot banengroei in de

en binden van talent aan de regio. In de groei en

We benutten onze strategische ligging op de

sectoren van cultuur en dienstverlening.

doorontwikkeling van de regio is daarin nog een

multimodale goederencorridor maximaal en

slag te maken met extra programma en een goed

versterken de corridors. Logistiek heeft niet altijd

Naast meer landschap – een belangrijke asset van

evenwichtig aanbod van cultuur door de regio

een positief imago – en het is niet in alle delen

onze regio – maken we ook meer stad. Dat helpt

heen. Met name in Foodvalley Zuid is behoefte aan

van de regio gewenst - maar ook de logistiek

om economische brandpunten te maken in de

een completer cultuur aanbod.

maakt een transitie door. Niet alleen qua kennis,

drie polycentrische polen. Eén van de manieren

52

maar vooral ook qua ruimtelijke inbedding en

waarop dat kan is met het maken van vruchtbare

Regiobrede samenwerking op cultuur helpt

technische doorontwikkeling mee met de tijd.

crossovers tussen de verschillende sectoren en

daarbij, bijvoorbeeld door Stichting 025 te

De regio heeft als ambitie om koploper te zijn

‘lagen’ die er al zijn, maar die nu niet met elkaar

versterken door de Groene Metropool heen.

in schone en up-to-date logistiek. Dit biedt

verbonden zijn. Wij willen dat het vanzelfsprekend

Natuurlijk geldt ook voor het culturele aanbod dat

kansen voor de logistieke sector en duurzaam

is dat studenten die een succesvolle spin-

bereikbaarheid een belangrijke rol speelt.

vervoer. Ook het verschonen van de scheepvaart

off ontwikkelden, in de regio blijven omdat

is hierbij een belangrijk thema voor de regio,

juist hier de kansen voor doorgroei liggen en

zowel op gebied van economie en innovatie als

het vestigingsklimaat goed is. Het creëren

voor de gezondheid van de inwoners. Voor de

verstedelijkingsstrategie is van belang dat de

Dit doen we niet alleen, maar nadrukkelijk samen

werklocaties passend bij de diversiteit van de

distributiepunten een goede ruimtelijke inpassing

met het bedrijfsleven en de kennisinstellingen.

vraag. Hoe we dat in de komende jaren doen

krijgen langs de corridors A1 en A12 en dat de

Campussen met brandpuntpotentie in de regio

is afgesproken in de Regionale Programma’s

balans tussen personen- en goederenvervoer in

zijn: de Wageningen University & Research (WUR),

Werklocaties (RPW’s) en staat ook beschreven in

orde is.

het World Food Centre, ICT-Campus Veenendaal,

de regionale agenda’s. Die lijn trekken we ook na

Er is schuifruimte nodig om de logistiek te

Poultry Expertise Centrum (PEC), Food Academy

2030 door, waarbij we vasthouden aan slimme

bundelen. De ruimte die vrij komt op andere

Nijkerk, Hotspot Energy Arnhem (Arnhems Buiten,

combinaties van bedrijvigheid (functiemenging),

locaties kan ingezet worden voor verdichting op

Kenniscampus regio Arnhem, IPKW), Campus

de combinatie van verdichting / intensivering en

bestaande bedrijventerreinen, voor gemengde

Heyendaal en de Novio Tech Campus.

afnemende ruimtevraag per arbeidsplaats.

woon-werk- omgevingen of voor woongebieden.

Bij deze brandpunten horen ook plekken waar ruimte is voor innoveren en experimenteren.

3. Verbindingen – draaischijf in het verbinden

7. Recreatie, toerisme en cultuur De Groene Metropool heeft met recreatie,

van kenniswerkers en kennishubs

5. Economische clustervorming

toerisme en cultuur een aantal sterke troeven

De verbindingen met de Randstad, met de

We zetten in op economische clustervorming

in handen: of het nu gaat om de bruisende

andere stedelijke gebieden en met Duitsland

die zich richten vanuit de thema’s Food, Health,

binnensteden of de nationale landschappen, die

zijn goed. Als het gaat om de uitwisseling van

Hightech en Energy richten op productie, innovatie

troeven worden met het versterken van de regio

kennis en diensten kunnen betere verbindingen

en kennis. Ze zijn gericht op economische

door het toevoegen van meer landschap en meer

de economische groei aanjagen. Om die reden

ontwikkeling en de groei van werkgelegenheid.

stad alleen maar sterker. Daar ligt een kans om ook

versterken we onze strategische ligging op de A12-

Deze clusters zijn de koppeling tussen de

in de toeristische en culturele sector meer banen

corridor waarbij de ICE zorgt voor een versterking

brandpunten en het MKB. Dat betekent dat we

te ontwikkelen. Voor de cultuursector geldt dat die

van de internationale relaties met een duurzame

aanvullende ruimtevragen voor werklocaties

zich zal (moeten) versterken Zodat de verdeling

verbinding met Duitsland.

en bedrijventerreinen hier zoveel mogelijk op

over de regio goed is. Voor toerisme en recreatie

aansluiten en dat we bestaande bedrijventerreinen

geldt dat er toegang tot het landschap met

4. Brandpunten van kennis en innovatie

versterken en verdichten met clustervorming als

fietsroutes en wandelroutes nodig is, maar ook dat

We maken sterker wat sterk is en blijven

doel.

er nieuwe recreatieplekken worden toegevoegd omdat de druk op de natuurgebieden nu al groot

vol inzetten op de ontwikkeling van onze internationale clusters en campuslocaties op

6. Het MKB en de werklocaties

is. In de bouwstenen groene leefomgeving en de

het gebied van Food, Health, Hightech en Energy

Daarnaast is het MKB van onschatbare waarde,

bouwsteen mobiliteit is hier ook al op gewezen.

en de verbindingen (crossovers) daartussen. We

zowel in de (zakelijke) dienstverlening, ICT als

ontwikkelen de campussen tot echte brandpunten

in de maakindustrie en natuurlijk in Agrifood

van innovatie. Daarbij moeten we de verbinding

en logistiek. We willen het MKB versterken door

met Twente – Eindhoven, Utrecht – Amsterdam

ondernemerschap te stimuleren en door in te

(en ook Oss/Boxmeer) niet vergeten uit te bouwen.

zetten op voldoende en toekomstbestendige

De inzet op 1 baan per woning is onder andere onderzocht door de Stec-groep. Zij geven aan dat dat heel ambitieus is en dat 0,6 baan per woning (voor delen van de regio) logischer lijkt. De insteek voor de verstedelijkingsstrategie is dat we een goede balans tussen wonen en werken willen realiseren. We houden voor de regio als gehaal aan dat 1 baan per woning de inzet is. Aandachtspunt daarbij is dat op een aantal plekken de balans nu doorslaat naar werken (met een tekort aan wonen) terwijl in de Regio Arnhem-Nijmegen het doel is om de uitgaande forenzenpendel fors te verkleinen en te zorgen voor meer banen in de regio.

3

53

Strengthening the economic climate so companies and knowl-

living environment/landscape of the region. Economy – design principles:

edge–workers Economy goals:want to settle here

Strengthen the agglomeration power of the region by creating a RUIMTELIJKE IN strong urban density VERTALING in the attractive surroundings of the green living environment/landscape of the region. ONTWERPPRINCIPES Strengthening knowledge campuses (universities) and working

Strengthening the economic climate so companies and knowl-

edge workers want to settle here Economy – design principles:

Economy – goals:

werklocaties en bedrijvenlocaties nog groot. We

Giving space to new economic environments and entrepreneurship whobijdragen also stimulate the international connections of the toevoegen van nieuwe locaties moet aan region bovengenoemde doelstellingen. Dat brengt ons

willen daar zo efficiënt en effectief mogelijk mee

tot de volgende ontwerpprincipes:

locations and the connections between them

In de komende 20 jaar is de ruimtebehoefte voor

omgaan. Het uitbreiden van huidige locaties of het

Strengthen the agglomeration power of the region by creating a strong urban density in the attractive surroundings of the green Strengthening knowledge campuses (universities) and working Strengthening the economic climate so companies and knowlSustainable approach towards newthem and old industrialliving areas environment/landscape region. Giving spaceoftothe new economic environments and entrepreneurlocations and the connections between edge workers want to settle here (bedrijventerreinen) ship who also stimulate the international connections of the Monthly green region

:

Economy – goals:

Working on spatial conditions to optimalise the knowledge and service interaction between companies, knowledge institutes (university) and amenities. So strengthen existing campuses, create places where people can meet each other and innovative Sustainable approach towards new and old industrial areas office (universities) locations and (bedrijventerreinen) Strengthening knowledge campuses andcreative working environments in mixed urban green mogelijk verdichten, intensiveren • Weekly Daar waar •Be In innovative de gebiedsuitwerkingen gaan we na waar in • We zetten in op de versterking van environments Giving space to new economic environments and entrepreneurlocations and the connections between them when there is new space needed green for bedrijventerMonthly Working on spatial conditions to optimalise the knowledge and ship who also stimulate the international connections of the en verduurzamen de regio ruimte beschikbaar is en beschikbaar kennisclusters en werklocaties die goed met reinen and if they can be mixed with other functions or that you service interaction between companies, knowledge institutes we bestaande werkgebieden egion by creating a region en bedrijventerreinen die een excellente kan blijven voor experimenten op het gebied van elkaar verbonden zijn; need a buffer (because of a dirty factory) (university) and amenities. So strengthen existing campuses,

ndings of the green create places where people can meet each other and innovative via OV (internationaal en bijvoorbeeld circulariteit, energie en landbouw. the economic climate Strengthening so companies and knowl- bereikbaarheid office locations and creative environments in mixed urban regionaal) hebben. want to settle here environments Be innovative when there is newedge space workers needed for bedrijventerDaily green Sustainable approach towards new and old industrial areas reinen and if they can be mixed with other functions or that you (bedrijventerreinen) need a buffer (because of a dirty factory)

More attention for vacancy, restructuring and densification of bedrijventerreinen

Attention for practical jobs near urban living environments, so Working on spatial conditions to optimalise the knowledge and people with a low education level don’t need to take their car to companies, knowledge institutes service interaction between (university) and amenities. So strengthen existing campuses, an industrial area far away

create places where people can meet each other and innovative office locations and creative environments in mixed urban Attention for practical jobs near urban living environments, so Be innovative when there is new space needed for bedrijventerpeople with a low education level don’t need to take their carenvironments to reinen and if they an canindustrial be mixedarea withfar other functions or that you away More attention for vacancy, restructuring and densification of sities) and working need a buffer (because of a dirty factory) bedrijventerreinen

Weekly green

• Het verstedelijkingsconcept uit entrepreneurvan een • Polycentric We kijkenpoles scherp naar decities toegevoegde • We benutten de bestaandeGiving werklocaties space to new economic environmentsgaat and for the main

m

brandpunten. Op die of the optimaal voordat we overgaan tot who de aanleg ship also stimulateaantal the economische international connections van nieuwe locaties. We zetten in op scherpere region

waarde van nieuwe bedrijvigheid voor het

plekken creëren we een sterke stedelijke

regionale ecosysteem. Niet alle ruimtevragen

versus arbeidsplaatsen nieuwe dichtheid met wonen en werken zodat ze ratio’s m2 BVO Agricultural transition (more towards bij nature inclusive, sustain-

worden geaccommodeerd: de prioriteit ligt bij

Attention for practical jobs near urban living environments, so

bedrijven. We zetten in opwhere de aanpak van zich doorontwikkelen als sterke economische kennisontwikkeling enwith het avervolledigen dedon’t need to take their car to able agriculture and also agriculture is mixed with recrepeople low educationvan level leegstand, herstructurering brandpunten. aanwezige kennislocaties. De RPW’s zijn leidend an industrial area far away ation, nature, energy, etc.) en verdichting van More attention for vacancy, restructuring and densification of

Agricultural transition (more towards nature inclusive, sustainbedrijventerreinen. bedrijventerreinen able agriculture and also where agriculture is mixed with recreation, nature, energy, etc.) ndustrial areas

54

Daily green

en worden op dit punt nog aangescherpt.

Regional cores

Sustainable approach towards new and old industrial areas (bedrijventerreinen)

Be innovative when there is new space needed for bedrijventerreinen and if they can be mixed with other functions or that you need a buffer (because of a dirty factory)

Economy – design principles: More attention for vacancy, restructuring and densification of bedrijventerreinen

Working on spatial conditions to optimalise the knowledge and service interaction between companies, knowledge institutes (university) and amenities. So strengthen existing campuses, create places where people can meet each other and innovative office locations and creative environments in mixed urban environments

Attention for practical jobs near urban living environments, so people with a low education level don’t need to take their car to an industrial area far away

Economy – goals:

Strengthen the agglomeration power of the region by creating a strong urban density in the attractive surroundings of the green Agricultural transition (more towards nature inclusive, sustain- Strengthening the economic climate so companies and knowl• Inzet op variatie en toegevoegde waarde. Er is • Het doorontwikkelen van bestaande living environment/landscape of the region. able agriculture and also where agriculture is mixed with recre- edge workers want to settle here eennature, divers en samenhangend aanbod aan typen ation, energy, etc.) werklocaties nodig. Bedrijven stellen immers