CConstaterende datDijk en Waard
Koppel je AI →
Document · PDF

Programmabegroting 2022 (Bij21-0708).pdf

Gemeenteraad 4 januari 2022, gemeente Dijk en WaardBij agendapunt: Begroting Dijk en Waard 202218.662 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

Doel 1 Activiteit

Alle kinderen starten zonder achterstand op de basisschool. 1. Om kinderen met gelijke kansen te laten starten in het basisonderwijs, faciliteert de gemeente een voorliggend aanbod van peuteropvang voor ouders zonder recht op kinderopvangtoeslag. 2. Voor doelgroepkinderen, die extra stimulering nodig hebben in hun ontwikkeling, subsidieert de gemeente een aanbod van voorschoolse educatie in de peuteropvang. 3. In 2022 wordt er extra ingezet op scholing van pedagogisch medewerkers en wordt uitvoering gegeven aan de wettelijke verplichting voor gemeenten om per 1 januari 2022 de inzet van HBO-geschoold personeel te faciliteren op alle peutergroepen met voorschoolse educatie.

Risico

Voor 2022 worden er geen risico’s voorzien. De Specifieke Rijksuitkering Onderwijsachterstandenbeleid biedt voldoende financiële ruimte voor uitvoering van de activiteiten.

Opgaven en ontwikkelingen

Voor de jaren 2023 en verder is de hoogte van de Specifieke Rijksuitkering Onderwijsachterstandenbeleid nog niet bekend. Deze wordt in de loop van 2022 bekend gemaakt. Op basis daarvan wordt in 2022 door het college besloten over voortzetting van de activiteiten in 2023 en verder.

Concept Programmabegroting 2022 gemeente Dijk en Waard

47

Doel 2 Activiteit

Alle leerlingen hebben gelijke kansen op een passende schoolloopbaan. 1. De gemeente geeft middels diverse projecten en activiteiten, waaronder Boekstart, indicatiestelling en toeleiding van doelgroepkinderen, het Voorleesproject, de zomeropvang en instroom nieuwkomers in regulier onderwijs, uitvoering aan het gemeentelijk onderwijskansenbeleid met de daarvoor bestemde Rijksmiddelen. 2. De gemeente geeft uitvoering aan de activiteiten die zijn voortgekomen uit de gezamenlijke verkenning en analyses van de scholen en de kinderopvang in het kader van het Nationaal Programma Onderwijs. De activiteiten dragen bij aan het aanpakken van de door corona opgelopen leervertragingen, sociale ontwikkeling en het verbeteren van het onderwijs. Regionaal wordt door het onderwijs, de kinderopvang, de samenwerkingsverbanden passend primair en voortgezet onderwijs, en de gemeenten de samenwerking gezocht middels een ‘Veerkrachtpact’. In dit pact zijn gezamenlijke ambities en doelstellingen geformuleerd om de veerkracht van jeugdigen in de regio te versterken. 3. In samenwerking met de regiogemeenten en de samenwerkingsverbanden passend primair onderwijs en voortgezet onderwijs wordt een verkenning gedaan naar de versterking van inclusief onderwijs in de regio. Deze verkenning is onderdeel van de regionale uitvoeringsagenda passend onderwijs aansluiting jeugd.

Risico

Voor de regionale uitvoeringsagenda aansluiting passend onderwijs - jeugd is structurele financiering gevonden binnen de huidige begroting.

Opgaven en ontwikkelingen

In de situatie dat de Rijksuitkering Onderwijsachterstandenbeleid vanaf 2023 naar beneden wordt bijgesteld en deze ontoereikend is om tenminste uitvoering te geven aan de gemeentelijke wettelijke taken ten aanzien van voorschoolse educatie, moet er een nieuwe afweging worden gemaakt over de verdeling van middelen tussen passend onderwijs en voorschoolse educatie,

Concept Programmabegroting 2022 gemeente Dijk en Waard

48

Concept Programmabegroting 2022 gemeente Dijk en Waard

49

Doel 3 Activiteit

Onderwijsdeelname wordt gestimuleerd, verzuim en voortijdig schoolverlaten wordt tegengegaan. 1. Het beleid op het gebied van leerplicht wordt geharmoniseerd evenals de werkwijze van de leerplichtambtenaren. Daarnaast wordt de methodiek M@ZL (Medische Advisering van de Ziekgemelde Leerling) gefaseerd ingevoerd op de scholen van voortgezet onderwijs.

Risico

Voor de gefaseerde invoering van de methodiek M@ZL is structurele financiering gevonden binnen de huidige begroting.

Opgaven en ontwikkelingen

In de situatie dat de Rijksuitkering Onderwijsachterstandenbeleid vanaf 2023 naar beneden wordt bijgesteld en deze ontoereikend is om tenminste uitvoering te geven aan de gemeentelijke wettelijke taken ten aanzien van voorschoolse educatie, moet er een nieuwe afweging gemaakt worden over de verdeling van de middelen voor voorschoolse educatie en M@ZL.

Doel 4

Kinderen en jongeren kunnen maximaal en naar eigen vermogen meedoen in de samenleving en op de arbeidsmarkt.

Activiteit

Risico

1. In 2022 wordt de 3e editie van Heerhugowaard On Stage georganiseerd. De gemeente doet dit samen met de scholen van voortgezet onderwijs en de Bedrijfskring. Naast het Beroepenfeest, waar vmbo leerlingen het gesprek aangaan met werkgevers uit de regio, krijgen de leerlingen ook een lesprogramma aangeboden. Beroepsoriëntatie, toekomstperspectief, kansengelijkheid en ondernemersvaardigheden staan hierbij centraal. 2. In 2022 vindt tevens de evaluatie van On Stage plaats. Er is budget beschikbaar voor On Stage tot en met 2022.

Toekomstige ontwikkeling

Opgenomen in de lijst met opgaven en ontwikkelingen, zie bijlage voor de toelichting en onderbouwing. 1. Arbeidsmarkt en Onderwijs (zie ook bij programma Economie)

Doel 5

Het bieden van een adequate fysieke werk- en leeromgeving voor docenten en leerlingen, zowel kwantitatief, kwalitatief als qua duurzaamheid.

Activiteit

Onderwijshuisvesting: 1. Uitbreiding basisschool De Helix

Concept Programmabegroting 2022 gemeente Dijk en Waard

50

2. Nieuwbouw basisschool De Nieuwe Draai 3. Vervangende nieuwbouw IKC St. Pancras Het ontoereikend zijn van de beschikbaar gestelde middelen als gevolg van verdergaande prijsstijging op de bouwmarkt.

Risico Toekomstige opgaven en ontwikkelingen

Opgenomen in de lijst met opgaven en ontwikkelingen, zie bijlage voor de toelichting en onderbouwing. 1. Herschikking onderwijs 2. IHP onderwijs 3. Onderwijshuisvesting IKOC

Beleidsindicatoren Nr. indicator

eenheid

waarde

bron

omschrijving

Onderwijs

Absoluut verzuim

aantal per 1.000 leerlingen

0,1

DUO/Ingrado

In Nederland 2,4 leerlingen per 1.000 (2019) (1,9 leerling in 2018). Er wordt gesproken van absoluut verzuim als een leerplichtige en/of kwalificatieplichtige jongere niet op een school of instelling staat ingeschreven.

Onderwijs

Relatief verzuim

aantal per 1.000 leerlingen

1,4

DUO/Ingrado

In Nederland 26 leerlingen per 1.000 (2019) (23 leerlingen in 2018). Er is sprake van relatief verzuim als een jongere wel op een school staat ingeschreven, maar gedurende een bepaalde tijd de lessen/praktijk verzuimt. Ook veelvuldig te laat komen kan hiertoe worden gerekend.

Onderwijs

Vroegtijdig schoolverlaters zonder startkwalificatie (vsv-ers)

% deelnemers aan het VO en MBO onderwijs

2

DUO/Ingrado

In Nederland 2,0% (2019). Het percentage van het totaal aantal leerlingen van het VO en MBO (12-23 jaar) dat voortijdig, dat wil zeggen zonder startkwalificatie, het onderwijs verlaat.

Verbonden partijen Niet van toepassing

Concept Programmabegroting 2022 gemeente Dijk en Waard

51

Wat mag het kosten? Bedragen x € 1.000 Jaarrekening Raming 2020 2021

Taakveld

Raming Raming Raming 2022 2023 2024

Raming 2025

LASTEN 420 - Onderwijshuisvesting

-9.008

-8.081

-8.166

-7.968

-7.887

-7.810

430 - Onderwijsbeleid en leerlingenzaken

-2.319

-1.889

-1.911

-1.746

-1.770

-1.770

-11.327

-9.970

-10.077

-9.714

-9.657

-9.580

420 - Onderwijshuisvesting

790

316

336

374

398

399

430 - Onderwijsbeleid en leerlingenzaken

831

564

362

362

362

362

1.621

880

697

736

760

760

-9.706

-9.090

-9.379

-8.978

-8.897

-8.820

-532

-284

-302

-333

-202

-210

2.235 1.703

824 540

797 495

798 465

798 596

799 589

-8.003

-8.550

-8.884

-8.513

-8.300

-8.231

Totaal lasten

BATEN

Totaal baten

RESERVES - programma onderwijs ▪ toevoeging(en) ▪ onttrekking(en) Totaal reserves Resultaat

Concept Programmabegroting 2022 gemeente Dijk en Waard

52

Financiële ontwikkeling Raming 2022

Raming 2023

Raming 2024

Raming 2025

-9.276

-9.086

-8.863

-8.862

226 -9.050

180 -8.906

-82 -8.946

-6 -8.869

▪

-9.747

-9.627

-9.690

-9.614

TV420 Onderwijshuisvesting

Burap/ TR 2021 (autonome ontwikkelingen) Totaal lasten, incl. mutaties

-329 -10.077

-87 -9.714

34 -9.657

34 -9.580

Beginstand baten

▪

697

721

745

745

TV420 Onderwijshuisvesting

Indexatie huren Totaal baten, incl. mutaties

697

15 736

15 760

15 760

Saldo inclusief autonome ontwikkelingen

-9.379

-8.978

-8.897

-8.820

Geraamde mutaties reserves t/m Kadernota

541

519

658

658

▪ toevoeging(en)

-19

-26

-34

-42

▪ onttrekking(en)

-27 495

-27 465

-27 596

-27 589

-8.884

-8.513

-8.300

-8.231

Taakveld

Resultaat programma t/m Kadernota Herschikking doorbelastingen, zoals overhead Beginsaldo vóór autonome ontwikkelingen Autonome ontwikkelingen 2022-2025 Beginstand lasten

RESERVES - programma bestuur en ondersteuning

Totaal reserves Resultaat

Toelichting mutatie(s) De hogere kosten in 2022 vloeien voort uit de tijdelijke uitbreiding onderwijshuisvesting Het Baken + 1e inrichting Het Baken en De Poenix.

Concept Programmabegroting 2022 gemeente Dijk en Waard

53

Programma 5 Sport, cultuur, recreatie en openbare ruimte In de gemeente Dijk en Waard willen we dat iedere inwoner actief en passief kan deelnemen aan het aanbod op het gebied van kunst & cultuur, sport en recreatie. De gemeente faciliteert en stimuleert daarom het gebruik van passende en aantrekkelijke sport- cultuur en recreatievoorzieningen die toegankelijk en laagdrempelig zijn voor iedereen. Dit doet de gemeente samen met de maatschappelijke partners zoals onderwijsinstellingen, verenigingen, sportbedrijven, bibliotheken, theaters en organisaties voor zorg en welzijn. Ook zorgt de gemeente voor een groene leefomgeving voor mens en dier. Sport, kunst & cultuur en recreatie dragen bij aan ontwikkeling, bevorderen de gezondheid, zorgen voor zingeving en versterken de sociale samenhang. Sport, kunst & cultuur en recreatie leveren daarmee preventief een duidelijke bijdrage aan thema’s als gezondheid, welzijn, welbevinden, zelfredzaamheid, participatie, integratie, sociale cohesie en leefbaarheid. Daarnaast vormen cultuur en erfgoed een belangrijke basis voor de identiteit van de gemeente Dijk en Waard.

Doelen 1. Het toegankelijk en inclusief maken van sport, cultuur en recreatie; 2. Het versterken van de samenwerking tussen verenigingen, scholen en maatschappelijke instellingen. 3. Het behouden en ontwikkelen van een toekomstbestendige en gezonde groene leefomgeving welke aansluit bij behoeften van inwoners.

Doel 1

Het toegankelijk en inclusief maken van sport, cultuur, kunst en recreatie We willen bereiken dat iedere inwoner naar eigen vermogen kan deelnemen aan sport, beweging, kunst, cultuur en recreatie. De activiteiten op het gebied van sport, kunst, cultuur en recreatie moeten toegankelijk zijn voor alle inwoners. Het onderhoudsniveau van accommodaties houden we op peil. Subsidies ondersteunen de financiële toegankelijkheid van activiteiten.

Activiteit

1.1 Uitwerken en uitvoeren uitvoeringsprogramma toekomstvisie recreatieschap Geestmerambacht We kijken naar toekomstige mogelijkheden voor natuur, recreatie en landschap in de gebieden van het Recreatieschap Geestmerambacht. Na het vaststellen van de visie in 2020, is in 2021 gewerkt aan het uitvoeringsprogramma. Dit krijgt een vervolg in 2022. 1.2 Het harmoniseren van het sportbeleid

Concept Programmabegroting 2022 gemeente Dijk en Waard

54

We harmoniseren het sportbeleid in combinatie met het sportaccommodatiebeleid. Dit wil zeggen een uitwerking op de visie sociaal domein op het gebied van sport en sportaccommodatiebeheer. Een advies over sportaccommodatiebeheer wordt in de eerste helft 2022 ter besluitvorming voorgelegd aan de raad, waarna uitwerking van het te harmoniseren sportbeleid en sportaccommodatiebeleid volgt. 1.3 Betaalbaar houden van sport en cultuur voor kwetsbare inwoners De huidige inzet van het Jeugdfonds Sport en Cultuur (JFSC) wordt gecontinueerd. Er zal via maatschappelijke organisaties en scholen een keer per kwartaal bekendheid worden gegeven over de mogelijkheden om sport en cultuur betaalbaar te houden voor kwetsbare inwoners via het Jeugdfonds Sport en Cultuur. 1.4 Bevorderen van cultuureducatie Ter bevordering van cultuureducatie gaven Langedijk en Heerhugowaard een verschillend aanbod via het programma Cultuureducatie Met Kwaliteit in het onderwijs. Stichting Cool Kunst en Cultuur zal per 2022 penvoerder zijn voor gemeente Dijk en Waard gedurende periode 2022-2024 en zorgen voor een geharmoniseerd aanbod.

Risico

1.5 Vervolg samenwerkingsverband aangepast sporten Vanaf 2022 begint een vervolgperiode van het samenwerkingsverband aangepast sporten regio Alkmaar. Samen met de gemeente Alkmaar, Bergen, Uitgeest, Castricum en Heiloo werken we aan het stimuleren, organiseren en coördineren van sporten voor mensen met een beperking. De aanhoudende coronamaatregelen hebben invloed op de uitwerking van de activiteiten op het gebied van sport, cultuur en recreatie. Activiteiten kunnen mogelijk niet of in aangepaste vorm doorgang vinden. Tevens houden we rekening met de nasleep van de coronamaatregelen van de afgelopen jaren. Er is een behoefte aan extra formatie op het gebied van jongeren en cultuur. Dit is noodzakelijk om aan de beheersmaatregelen preventie te voldoen.

opgaven en ontwikkelingen

Opgenomen in de lijst met opgaven en ontwikkelingen, zie bijlage voor de toelichting en onderbouwing. 1. Museum Broekerveiling.

Doel 2

Het versterken van de samenwerking tussen verenigingen, scholen en maatschappelijke instellingen. We werken aan het versteken van het netwerk van belangrijke stakeholders binnen het sociaal domein en de samenwerking hierbinnen, waardoor er integraal wordt gewerkt en er vanuit verschillende invalshoeken preventief wordt gewerkt.

Concept Programmabegroting 2022 gemeente Dijk en Waard

55

Activiteit

2.1 Vervolg uitvoeringsagenda cultuur De uitvoeringsagenda cultuur opgesteld door de cultuurverbinder krijgt in 2022 een vervolg. Er wordt meer inhoud gegeven aan het netwerk van de jongerenalliantie door meer netwerkpartners te werven en gezamenlijk activiteiten op één plek te brengen. Hierbij zullen gedurende 2022 minstens 3 netwerkbijeenkomsten worden georganiseerd voor de jongerenalliantie. Tevens zal in 2022 de pilot cultuurverbinder worden geëvalueerd. 2.2 Vervolg uitvoering van het lokaal sportakkoord in 2022 In 2020 is er in zowel Langedijk als Heerhugowaard een lokaal sportakkoord gemaakt met sportverenigingen, commerciële sportaanbieders en sociale partners ter bevordering van een sterk netwerk dat gezamenlijk sportactiviteiten en projecten uitvoert. De sportbedrijven coördineren ook in 2022 de uitvoering van de Sportakkoorden met thema’s als sportstimulering, vrijwilligersbeleid, verbreden van de doelgroepen en het sportloket.

Risico

De aanhoudende coronamaatregelen hebben invloed op de uitwerking van de activiteiten op het gebied van sport, cultuur en recreatie. Activiteiten kunnen mogelijk niet of in aangepaste vorm doorgang vinden. Tevens houden we rekening met de nasleep van de coronamaatregelen van de afgelopen jaren.

opgaven en ontwikkelingen

Opgenomen in de lijst met opgaven en ontwikkelingen, zie bijlage voor de toelichting en onderbouwing. 1. Indexatie subsidies grote instellingen; 2. Bibliotheek 3. Streekomroep 4. Cultuurverbinder 5. Fonds voor inwonersinitiatieven (zie ook programma 0)

Doel 3

Het behouden en ontwikkelen van een toekomstbestendige en gezonde groene leefomgeving welke aansluit bij behoeften van inwoners. We willen een groene leefomgeving waarin het nu en in de toekomst prettig verblijven en verplaatsen is voor mens en dier.

Activiteit

3.1. Aanpak boomziektes en herstel boomstructuren. Binnen de gemeente hebben we te maken met boomziektes zoals kastanjebloedingsziekte en essentaksterfte. In 2022 bereiden we werkzaamheden voor om boomstructuren te herstellen waar deze verdwenen zijn of boomziektes het voortbestaan bedreigen. 3.2 Nieuwe vormen van burgerparticipatie

Concept Programmabegroting 2022 gemeente Dijk en Waard

56

Het openbaar groen maken we meer herkenbaar en laten we aansluiten op de behoeften van inwoners door middel van participatietrajecten. In 2022 gaan we verder met het onderzoeken of inwoners bereid zijn een grotere rol te nemen bij de inrichting, aanleg en het onderhoud van het openbaar groen. 3.3 Groenbeweging We zetten acties op om met onze inwoners te werken aan het vergroenen van onze buitenruimte of de kwaliteit van het groen te verbeteren.

Risico

opgaven en ontwikkelingen

1.4 Bloemrijk grasland We onderzoeken hoe bestaand openbaar groen met de huidige flora, bodem- en depositieomstandigheden omgevormd kan worden tot bloemrijk grasland. De kans is aanwezig dat het beschikbare budget ontoereikend is om de noodzakelijke of gewenste herstelmaatregelen aan boomstructuren uit te voeren, bijvoorbeeld door (ondergrondse of ruimtelijke) omstandigheden. Opgenomen in de lijst met opgaven en ontwikkelingen, zie bijlage voor de toelichting en onderbouwing. 1. Onderhoud in de openbare ruimte

Beleidsindicatoren Nr. indicator

eenheid

waarde

Concept Programmabegroting 2022 gemeente Dijk en Waard

bron

omschrijving

57

20

Niet-sporters

%

46,9

Gezondheidsenquête (CBS en RIVM)

Het percentage niet-wekelijkse sporters ten opzichte van de bevolking van 19 jaar en ouder. Bevolking van 19 jaar en ouder dat niet minstens een keer per week aan sport doet. 48,7% in Nederland in 2016 De informatie wordt ontsloten middels de bron www.waarstaatjegemeente.nl De meest recente cijfers met betrekking tot de verplichte indicator voor gemeenten wordt hier gepresenteerd. Eens in de 4 jaar worden de cijfers geactualiseerd. Gegevens 2021 zijn nog niet gepubliceerd.

Verbonden partijen Verbonden partij

Vestigingsplaats

Openbaar beland

Recreatieschap Geestmerambacht

Haarlem

Heerhugowaard Sport NV

Heerhugowaard

Als gemeenschappelijk openbaar lichaam invulling te geven aan: • het bevorderen van een evenwichtige ontwikkeling van de openluchtrecreatie; • het tot stand brengen en bewaren van een evenwichtig natuurlijk milieu; • het tot stand brengen en onderhouden van een landschap, dat is afgestemd op het hiervoor geformuleerde. Het gebied is aangegeven in de regeling. Het beheren en exploiteren van (binnen)sportaccommodaties, voorts al hetgeen met één en ander verband houdt, alles in de ruimste zin van het woord.

Regionaal Historisch Centrum Alkmaar (RHCA)

Alkmaar

Concept Programmabegroting 2022 gemeente Dijk en Waard

Doelstellingen van het Regionaal Archief Alkmaar zijn: •

Het laten uitvoeren van de wettelijk verplichte taak tot beheer van het gemeentearchief.

58

• • •

Het verwerven van nieuwe archieven, audiovisuele documenten en andere historische collecties; het veilig beheren en toegankelijk maken van de collectie; het publiek in staat stellen om de collectie te raadplegen.

Wat mag het kosten? Bedragen x € 1.000 Jaarrekening 2020

Taakveld

Raming 2021

Raming 2022

Raming 2023

Raming 2024

Raming 2025

LASTEN 510 - Sportbeleid en -activering

-102

-188

-186

-186

-186

-186

520 - Sportaccommodaties

-7.794

-7.434

-7.604

-7.685

-7.546

-7.514

530 - Cultuurpresentatie -productie -partic.

-3.091

-2.997

-2.921

-2.915

-2.906

-2.868

540 - Musea

-362

-348

-438

-438

-438

-438

550 - Cultureel erfgoed

-636

-491

-298

-476

-333

-332

560 - Media

-2.457

-2.503

-2.444

-2.444

-2.444

-2.444

570 - Openbaar groen en (openlucht)recreatie

-7.083

-7.227

-7.006

-6.992

-6.953

-6.948

-21.525

-21.188

-20.897

-21.136

-20.806

-20.730

20

-

-

-

-

-

2.852

2.433

2.962

2.972

2.972

2.973

447

436

436

436

436

436

-

-

-

-

-

-

160

6

6

6

6

6

Totaal lasten BATEN 510 - Sportbeleid en -activering 520 - Sportaccommodaties 530 - Cultuurpresentatie -productie -partic. 540 - Musea 550 - Cultureel erfgoed Concept Programmabegroting 2022 gemeente Dijk en Waard

59

560 - Media

299

281

281

281

281

281

570 - Openbaar groen en (openlucht)recreatie

207

189

189

189

189

189

3.985

3.345

3.874

3.884

3.884

3.885

-17.540

-17.843

-17.023

-17.252

-16.922

-16.845

▪ toevoeging(en)

-595

-40

-37

-37

-37

-37

▪ onttrekking(en)

674

310

375

354

352

351

79

270

338

317

315

314

-17.461

-17.573

-16.685

-16.935

-16.607

-16.531

Totaal baten

RESERVES - programma sport, cultuur en recreatie

Totaal reserves

Resultaat

Financiële ontwikkeling Taakveld

Raming 2022

Raming 2023

Raming 2024

Raming 2025

Resultaat programma t/m Kadernota

-17.343

-17.552

-17.229

-17.229

399 -16.943

370 -17.182

377 -16.852

454 -16.776

-20.816

-21.055

-20.725

-20.649

-81 -20.897

-81 -21.136

-81 -20.806

-81 -20.730

.873

3.873

3.873

3.873

Herschikking doorbelastingen, zoals overhead Beginsaldo vóór autonome ontwikkelingen Autonome ontwikkelingen 2022-2025 Beginstand lasten

▪

TV540 Musea

Bijdrage RHCA Totaal lasten, incl. mutaties

Beginstand baten

▪

TV520 Sportaccommodaties

Indexatie huren

-

11

11

11

TV570 Openbaar groen en (openlucht)recreatie

Indexatie huren

-

0

0

0

Concept Programmabegroting 2022 gemeente Dijk en Waard

60

Totaal baten, incl. mutaties

3.873

3.884

3.884

3.884

Saldo inclusief autonome ontwikkelingen

-17.024

-17.252

-16.922

-16.845

263

263

263

263

75 338

54 317

52 315

51 314

-16.686

-16.935

-16.606

-16.531

RESERVES - programma bestuur en ondersteuning Geraamde mutaties reserves t/m Kadernota ▪ toevoeging(en) ▪ onttrekking(en) Totaal reserves Resultaat

Toelichting mutatie(s) De stijging van de bijdrage aan het Regionaal Historisch Centrum Alkmaar (RHCA) is tweeledig. De reserve waaraan jaarlijks €17.000 werd onttrokken in verband met e-depot is uitgeput, waardoor deze kosten op de exploitatie drukken. Daarnaast leidt een aanpassing van het tarief per inwoner tot een hogere bijdrage.

Concept Programmabegroting 2022 gemeente Dijk en Waard

61

Programma 6 Sociaal domein Dijk en Waard wil een inclusieve, gezonde, vitale en kansrijke gemeente zijn. Waar inwoners de mogelijkheid hebben om zich te ontwikkelen en waarbij iedereen de kans heeft naar vermogen mee te doen. We willen dat inwoners zich bij elkaar betrokken voelen en problemen zoveel mogelijk zelf oplossen. De gemeente heeft daarbij oog voor (kwetsbare) inwoners die ondersteuning of hulp nodig hebben. Dit organiseren we vooral door samen te werken. Inwoners, maatschappelijke partners en gemeente zijn vitaal en actief, helpen elkaar en kennen elkaar. De visie Sociaal Domein is richtinggevend voor de doelen die we beogen in 2022 voor gemeente Dijk en Waard. Op basis van deze visie streven we naar een sterke en vitale samenleving, waarmee we de zorg op termijn effectief en betaalbaar houden voor iedereen. Dit doen we aan de hand van 4 leidende principes, te weten: -

Eigen kracht en samenredzaamheid door samenwerking Betaalbare en effectieve zorg en ondersteuning Iedereen doet mee naar vermogen Elke inwoner is uniek

De eerste stap in het realiseren van de visie Sociaal domein start in 2022 aan de hand van 3 integrale doelen: 1. Het vergroten van eigen kracht en samenkracht van inwoners en organisaties 2. Het organiseren van effectieve, toekomstbestendige en betaalbare hulp en ondersteuning 3. Het creëren van een laagdrempelige toegang tot hulp en ondersteuning

Concept Programmabegroting 2022 gemeente Dijk en Waard

62

Concept Programmabegroting 2022 gemeente Dijk en Waard

63

De belangrijkste trends en ontwikkelingen: Participatie de implementatie (het vormgeven van) van de nieuwe uitvoeringsorganisatie van de Participatiewet (werktitel: Sora). De gemeenten in regio Alkmaar gaan de participatiewet en de aanpalende taken inburgering, schuldhulpverlening, vroegsignalering en bijzondere bijstand/uitvoering minimaregelingen gezamenlijk uitvoeren, met als doel: meer inwoners beter helpen. Inburgering op 1 januari 2022 treedt de nieuwe wet Inburgering in werking. Hiermee komt de regie op Inburgering bij de gemeenten te liggen. De nieuwe Wet Inburgering heeft als doel dat alle inburgeringsplichtigen snel en volwaardig meedoen in de Nederlandse maatschappij, het liefst via betaald werk. Het uitgangspunt voor taalniveau wordt verhoogd, namelijk naar B1. Dit betekent dat de gemeente er een nieuwe taak bij krijgt. Wmo In 2022 zal de harmonisatie van beleidsvelden centraal staan. De Visie Sociaal Domein is daarbij de leidraad. In januari treden nieuwe contracten voor thuisondersteuning in werking. De tarieven daarvan liggen hoger dan de tarieven uit de voorgaande contracten. Bovendien zijn er meer inwoners die gebruik maken van thuisondersteuning. Deze ontwikkelingen maken dat het budget voor thuisondersteuning voor 2022 is verhoogd.

Op 1 januari 2023 worden alle individuele gemeenten zowel inhoudelijk, als financieel verantwoordelijk voor inwoners die een beroep doen op beschermd wonen en beschermd thuis. Landelijk is bepaald dat regionale samenwerking hierin verplicht is, om extra administratieve lasten bij gemeenten en zorgaanbieders te voorkomen en omdat de schaalgrootte van individuele gemeenten te klein is om zorg te dragen voor alle benodigde voorzieningen op eigen grondgebied. Het jaar 2022 staat in het teken van het maken en uitvoeren van regionale samenwerkingsafspraken. Als gevolg van de decentralisaties, zowel die van de Wmo in 2015, als de toekomstige decentralisatie beschermd wonen, blijven steeds meer (kwetsbare) inwoners zelfstandig thuis wonen. We constateren dat de vraag naar wonen met ondersteuning toeneemt. Inwoners willen graag een zelfstandig thuis met extra ondersteuning. Intramurale voorzieningen worden afgebouwd. Dit geldt zowel voor jeugd, volwassenen als ouderen. De vraag naar betaalbare huisvesting voor kwetsbare doelgroepen stijgt, evenals de vraag naar levensloopbestendig wonen. Steeds meer kwetsbare inwoners wonen samen in één wijk. Het versterken van voorzieningen voor zorg, ondersteuning, welzijn en ontmoeting in de wijken, dichtbij en laagdrempelig met een preventieve of herstelgerichte aanpak wordt steeds belangrijker om de eigen en samenkracht te vergroten.

Integraal samenwerken binnen onze organisatie en met partners in de wijken is daarmee essentieel. Jeugd Per 1 januari 2022 wordt het nieuwe woonplaatsbeginsel in de Jeugdwet ingevoerd. Het woonplaatsbeginsel bepaalt welke gemeente (financieel) verantwoordelijk is voor de zorglevering aan een jeugdige. Niet langer is de woonplaats van de gezagsdrager leidend, maar de woonplaats waar de jeugdige direct vóór aanvang van zorg stond ingeschreven. Dit betekent dat een bepaalde groep jeugdigen administratief verhuist uit en naar de gemeente Dijk en Waard per 1 januari 2022. Concept Programmabegroting 2022 gemeente Dijk en Waard

64

Per 1 januari 2023 gaan nieuwe contracten met jeugdhulpaanbieders in voor Ambulante Jeugdhulp, Jeugdhulp met Verblijf en JeugdzorgPlus. In 2022 wordt gewerkt aan de daadwerkelijke contractering. De inkoop vindt plaats binnen de kaders die gemeenteraden meegeven in de visies Ambulante Jeugdhulp, het Overkoepelend Kader en JeugdzorgPlus 2023. De visie op jeugdhulp met Verblijf is reeds in 2020 vastgesteld door de raden.

Doelen 1. Het vergroten van eigen kracht en samenkracht van inwoners en organisaties 2. Het organiseren van effectieve, toekomstbestendige en betaalbare hulp en ondersteuning 3. Het creëren van een laagdrempelige toegang tot hulp en ondersteuning

Doel 1

Het vergroten van eigen kracht en samenkracht van inwoners en organisaties • • • •

Activiteit

Inwoners willen en kunnen hun vragen of problemen op het gebied van gezondheid, opvoeden, werk, inkomen, schulden, inburgering, Wmo- of jeugdhulp zo veel mogelijk zelf of met behulp van hun netwerk oplossen. En weten wanneer zij een beroep op ondersteuning mogen doen. De inzet van ondersteuning door middel van een maatwerkvoorziening (voor Wmo en Jeugd) wordt daar waar mogelijk voorkomen en zetten we in waar nodig. We werken samen met inwoners, initiatieven vanuit de samenleving, maatschappelijke organisaties, het onderwijs en het bedrijfsleven. We streven naar duurzame uitstroom uit (tijdelijke) maatwerkondersteuning door middel van het bieden van kwalitatief goede voorliggende ondersteuning gericht op herstel of eigen kracht en het bevorderen van de inzet in het voorliggend veld.

1.1 Het welzijnsbeleid, inclusief het jeugd- en jongerenwerk, in samenwerking met onze maatschappelijke partners harmoniseren en aansluiten op de visie Sociaal Domein. 1.2 Het integraal armoedebeleid harmoniseren, opdat inwoners volwaardig kunnen meedoen in de maatschappij en geen kind opgroeit in armoede. 1.3 In een vroeg stadium conform de nieuwe wet Inburgering de inburgering van statushouders vormgeven. Wanneer kinderen deel uitmaken van de gezinssamenstelling zorgen we voor een goede verbinding met het onderwijs. 1.4 Onderzoeken welke bijdrage de Dienstenvoucher voor huishoudelijke hulp in het geharmoniseerde beleid kan vervullen, om de eigen kracht en samenkracht te versterken en toekomstbestendige en betaalbare ondersteuning mogelijk te maken. 1.5 Ontmoetingsplekken en gezonde leefomgeving zijn vaste onderdelen die bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen in de gemeente worden meegenomen in de planontwikkeling.

Concept Programmabegroting 2022 gemeente Dijk en Waard

65

Risico

Inwoners die geen beroep doen op samen- en eigen kracht en een beroep blijven doen op de gemeente. De samenwerking met en tussen partners uit het voorliggend veld komt onvoldoende tot stand. De ontwikkeling van het voorliggend veld sluit nog niet aan bij de beweging om de instroom in maatwerkvoorzieningen te kunnen voorkomen en de uitstroom uit maatwerkvoorzieningen te bevorderen. Instroom van statushouders kent altijd golfbewegingen, en in ‘laagconjunctuur’ valt de noodzaak weg om producten en dienstverlening voor ‘hoogconjunctuur’ in stand te houden. Dit kan tot gevolg hebben dat de dienstverlening aan inburgeraars niet volstaat in tijden van (plotseling) verhoogde instroom.

Opgaven en ontwikkelingen

Opgenomen in de lijst met opgaven en ontwikkelingen, zie bijlage voor de toelichting en onderbouwing. 1. Fonds voor inwonerinitiatieven (zie ook programma 5)

Doel 2

Het organiseren van effectieve, toekomstbestendige en betaalbare hulp en ondersteuning a. We sturen op het doelmatig, rechtmatig en betaalbaar inzetten van de zorg. b. We sturen op doelen en resultaten met onze maatschappelijke partners en zorgaanbieders. c. De inzet van maatwerkondersteuning maken we daar waar nodig tijdig, passend en betaalbaar.

Activiteit

1.1 Harmoniseren van gemeentelijke voorschriften a. De verordening en beleidsregels voor Wmo en Jeugd harmoniseren en doorontwikkelen. b. De verordening Sociaal Medische Indicatie (SMI) harmoniseren en doorontwikkelen. c. De subsidieverordening harmoniseren, in afstemming met andere beleidsontwikkelingen (zoals o.a. welzijn, sport) 1.2 Vergroten van de beheersbaarheid van de aangeboden hulp en ondersteuning a. Het verbeteren van onze informatiepositie door het verder ontwikkelen van het lokaal en regionaal dashboard. b. Het toezicht op Wmo en Jeugdhulp intensiveren, met behulp van de aangestelde toezichthouder. c. De bedrijfsvoeringstoetsen laten uitvoeren op de doel- en rechtmatigheid bij jeugdhulpaanbieders. 1.3 Optimaliseren van de effectiviteit van regionale en bovenregionale ketens (ondersteuning en hulp) a. De inkopen jeugdhulp per 2023 (ambulante jeugdhulp, jeugdhulp met verblijf en JeugdzorgPlus) voorbereiden.

Concept Programmabegroting 2022 gemeente Dijk en Waard

66

b. De Integrale Crisisdienst herpositioneren in relatie tot Veilig Thuis. c. Het bovenregionaal plan voor de specialistische jeugdhulp in de provincie Noord-Holland doorontwikkelen en uitvoeren. d. Het verder vormgeven en implementeren van het nieuwe regionale participatiebedrijf voor werk en inkomen (werktitel: SORA) e. Statushouders opvang, veilige woonomgeving, passende huisvesting, inkomen, maatschappelijke begeleiding en integratie- en participatietrajecten bieden, zodat meedoen mogelijk wordt (trajecten worden regionaal ingekocht). f. Met alle inburgeraars in de gemeente een brede intake voeren en een persoonlijke inburgeringsplan (PIP) overeenkomen. g. Alle inburgeraars een door de gemeente gefaciliteerd Participatieverklaringstraject laten volgen. h. In de regio afspraken maken over door- en uitstroom van inburgeringsplichtige nieuwkomers in het onderwijs.

Risico

Het is mogelijk dat de doordecentralisatie van Beschermd Wonen wederom wordt uitgesteld. Voortgang van de activiteiten is afhankelijk van succesvolle samenwerking met partners. Uitvoerings- en implementatierisico doordat de invoeringsdatum van de nieuwe Inburgeringswet samen valt met de ingangsdatum van de bestuurlijke fusie en de oprichting van het SORA als uitvoerder van de nieuwe wet inburgering.

Opgaven en ontwikkelingen

Opgenomen in de lijst met opgaven en ontwikkelingen, zie bijlage voor de toelichting en onderbouwing. 1. Aanpak van woon- en identiteitsfraude 2. Regionale samenwerking jeugd.

Doel 3

Het creëren van een laagdrempelige toegang tot hulp en ondersteuning a. Daar waar inwoners behoefte hebben aan ondersteuning, weten zij de weg naar de gemeente te vinden. b. De gemeentelijke toegang is daarbij efficiënt en effectief georganiseerd, waarbij de inwoner centraal staat. c. Samen met de inwoner zoeken we naar oplossingen.

Activiteit

3.1 Werken met een kracht- en expertteam voor de toegang tot het Sociaal Domein. Het krachtteam om het zelfoplossend vermogen van de samenleving te benutten en te versterken. En het expertteam voor een sterkere sturing op resultaten in de zorg en daarmee het beheersen van de uitgaven in het Sociaal Domein. 3.2 Het harmoniseren van het kracht- en expertteam met het nieuwe regionale participatiebedrijf.

Concept Programmabegroting 2022 gemeente Dijk en Waard

67

3.3 De samenwerking met huisartsen, de POH-GGZ Kind & Jeugd en de aansluiting met de gemeentelijke toegang versterken. Risico

Voortgang van de activiteiten is afhankelijk van succesvolle samenwerking met partners.

Concept Programmabegroting 2022 gemeente Dijk en Waard

68

Concept Programmabegroting 2022 gemeente Dijk en Waard

69

Beleids indicatoren Nr. indicator

eenheid

periode

HHW

LD

bron

omschrijving

Sociaal Domein

Banen

aantal per 1.000 inwoners 15 - 74 jaar

2019

568

430

LISA

In Nederland is het aantal banen 679 per 1.000 inwoners van 15-74 jaar.

Sociaal Domein

Jongeren met een delict voor de rechter

personen tussen 12 t/m 21 jaar

2019

130

30

Verwey Jonker Instituut – Kindere n in Tel

Streefgetal gebaseerd op CBS cijfers van 2015, 2/3 HHW en 1/3 LDK.

Sociaal Domein

Kinderen in een uitkeringsgezin opgroeien in armoede

% kinderen tot 18 jaar

2018

4

3%

Verwey Jonker Instituut – Kindere n in Tel

Het percentage kinderen tot 18 jaar dat in gezin leeft dat van een bijstandsuitkering rond moet komen.

Concept Programmabegroting 2022 gemeente Dijk en Waard

70

In Nederland is het percentage in 2019 6%.

Sociaal Domein

Netto arbeidsparticipatie

% van de werkende beroepsbevolkin g t.o.v. de beroepsbevolkin g

2019

71

70

CBS

Sociaal Domein

Achterstandsleerlingen

% 4 t/m 12 jarigen

2012

5,38

6,44

Verwey Jonker Instituut – Kindere n in Tel

Het percentage leerlingen (4-12 jaar) in het primair onderwijs dat kans heeft op een leerachterstand. In Nederland 11,61%.

Sociaal Domein

Werkeloze jongeren

% 16 t/m 22 jarigen

2019

2

1

CBS

Het percentage werkloze jongeren (16-22 jaar). In Nederland 2%.

Sociaal Domein

Huishoudens met een bijstandsuitkering

aantal per 10.000 inwoners

2021 (2e helft)

3,4

2,4

CBS

Het aantal huishoudens met een bijstandsuitkering. In Nederland is dit 5,2%.

Sociaal Domein

Lopende reintegratievoorzieningen

aantal per 10.000 inwoners van 15 - 64 jaar

2020

97,5

79,3

CBS

In Nederland 202 personen per 10.000 inwoners van 15-64 jaar.

Concept Programmabegroting 2022 gemeente Dijk en Waard

71

In Nederland 68,4% in 2020

Sociaal Domein

Jongeren met jeugdhulp zonder verblijf

% van alle jongeren tot 18 jaar

2020 (tweede halfjaar)

11

9,1

CBS

In Nederland 10,1% (tweede halfjaar 2020)

Sociaal Domein

Jongeren met jeugdhulp met verblijf

% van alle jongeren tot 18 jaar

2020 (tweede halfjaar)

1,5

0,8

CBS

In Nederland 1,1% (tweede halfjaar 2020)

Sociaal Domein

Jongeren met jeugdreclassering

% van alle jongeren van 12 tot 23 jaar

2018

0,3

0,3

CBS

In Nederland 0,3% (tweede halfjaar 2020)

Sociaal Domein

Cliënten met een maatwerkarrangeme nt WMO

aantal personen per 1.000 inwoners

2019

36

37

CBS/

Peildatum 2e half jaar 2020. In Nederland is het aantal per 1.000 inwoners: 65 cliënten.

Verbonden partijen Regionaal uitvoeringsorganisatie Participatiewet (werktitel: SORA) Nieuwe regionale uitvoeringsorganisatie van de participatiewet (werktitel SORA). De gemeenten in regio Alkmaar gaan de participatiewet en de aanpalende taken inburgering, schuldhulpverlening en bijzondere bijstand/uitvoering minimaregelingen gezamenlijk uitvoeren, met als doel: meer inwoners helpen. Dit gebeurt door het samenvoegen van de uitvoeringsorganisaties WNK personeelsdiensten, BUCH-werkorganisatie en HalteWerk. Door te verenigen in één organisatie is wordt er meer efficiëntie beoogd en kan er een kwaliteitsslag worden gemaakt. Daarnaast is er een eenduidige aansturing mogelijk. Dit leidt tot betere dienstverlening en resultaten, voor zowel inwoners als werkgevers. De bundeling van re-integratie en participatiebudgetten maakt een betere en bredere inzet van middelen mogelijk. De nieuwe uitvoeringsorganisatie zal niet vanaf 1 januari 2022 direct operationeel zijn, daarom zijn WNK en HalteWerk vooralsnog als verbonden partijen in de begroting meegenomen.

Concept Programmabegroting 2022 gemeente Dijk en Waard

72

Verbonden partij

Vestigingsplaats

Openbaar belang

GGD Hollands Noorden

Alkmaar

Het gezamenlijk behartigen van belangen die de schaal van de individuele gemeenten te boven gaan, ten behoeve van de gezondheid van de bevolking in het samenwerkingsverband

Werkvoorziening NoordKennemerland (WNK)

Alkmaar

Het uitvoeren van de ‘Wet Sociale Werkvoorziening” vanaf 2008.

HalteWerk

Alkmaar

Het uitvoeren van de Participatiewet en daaraan verwante regelingen.

Concept Programmabegroting 2022 gemeente Dijk en Waard

73

Concept Programmabegroting 2022 gemeente Dijk en Waard

74

Wat mag het kosten? Bedragen x € 1.000 Jaarrekening 2020

Taakveld

Raming 2021

Raming 2022

Raming 2023

Raming 2024

Raming 2025

LASTEN 610 - Samenkracht en burgerparticipatie

-9.452

-7.297

-7.976

-7.969

-7.880

-7.873

620 - Wijkteams

-3.719

-5.976

-1.391

-1.319

-1.319

-1.319

630 - Inkomensregelingen

-31.807

-21.313

-21.658

-21.659

-21.659

-21.659

640 - Begeleide participatie

-5.057

-5.259

-5.267

-5.287

-5.316

-5.308

650 - Arbeidsparticipatie

-4.043

-4.539

-4.770

-4.615

-4.615

-4.615

660 - Maatwerkvoorzieningen (WMO)

-3.442

-3.775

-3.602

-3.741

-3.724

-3.721

671 - Maatwerkdienstverlening 18+

-11.966

-11.633

-13.416

-13.407

-13.407

-13.407

672 - Maatwerkdienstverlening 18-

-25.521

-25.441

-28.116

-26.205

-25.590

-24.982

681 - Geëscaleerde zorg 18+

-1.039

-1.250

-1.420

-1.420

-1.420

-1.420

682 - Geëscaleerde zorg 18-

-7.661

-5.817

-4.882

-4.882

-4.882

-4.882

-103.707

-92.300

-92.498

-90.504

-89.812

-89.186

490

706

383

406

418

419

-

-

-

-

-

-

630 - Inkomensregelingen

32.774

19.395

19.229

19.229

19.229

19.229

640 - Begeleide participatie

-

-

-

-

-

-

650 - Arbeidsparticipatie

3

13

-

-

-

-

660 - Maatwerkvoorzieningen (WMO)

66

-19

-13

-3

3

3

671 - Maatwerkdienstverlening 18+

416

440

444

448

448

448

Totaal lasten

BATEN 610 - Samenkracht en burgerparticipatie 620 - Wijkteams

Concept Programmabegroting 2022 gemeente Dijk en Waard

75

672 - Maatwerkdienstverlening 18-

19

-

-

-

-

-

681 - Geëscaleerde zorg 18+

111

-

131

131

131

131

682 - Geëscaleerde zorg 18-

75

-

-

-

-

-

33.954

20.535

20.174

20.211

20.229

20.230

-69.753

-71.765

-72.324

-70.293

-69.583

-68.956

▪ toevoeging(en)

-1

-1

-1

-1

-1

-1

▪ onttrekking(en)

669

163

98

63

64

65

668

162

97

62

63

64

-69.085

-71.603

-72.227

-70.231

-69.520

-68.892

Totaal baten

RESERVES - programma sociaal domein

Totaal reserves

Resultaat

Financiële ontwikkeling Taakveld

Raming 2022

Raming 2023

Raming 2024

Raming 2025

Resultaat programma t/m Kadernota

-70.211

-69.881

-69.697

-69.689

Herschikking doorbelastingen, zoals overhead

399 -69.812

370 -69.511

377 -69.319

454 -69.235

-88.803

Beginsaldo vóór autonome ontwikkelingen Autonome ontwikkelingen 2022-2025 Beginstand lasten

▪

-89.292

-89.006

-88.820

TV630 Inkomensregelingen

Verruiming kwijtschelding [amendement]

-3

-3

-3

-3

TV660 Maatwerkvoorzieningen (WMO)

Effect WMO Jeugd 2021

87

87

87

87

TV671 Maatwerkdienstverlening 18+

Effect WMO Jeugd 2021

-925

-925

-925

-925

Concept Programmabegroting 2022 gemeente Dijk en Waard

76

Verwerking structureel effect jaarrekening Langedijk TV672 Maatwerkdienstverlening 18-

Effect WMO Jeugd 2021 Taakstelling, wegvallen inc. compensatie jeugd

TV682 Geëscaleerde zorg 18-

-275

-275

-275

-1.638

-1.133

-525

-

800

800

800

-1.050

-1.050

-1.050

-1.050

Burap/ TR 2021 (autonome ontwikkelingen)

-68

-68

-68

-68

Effect WMO Jeugd 2021

-2

-2

-2

-2

Effect WMO Jeugd 2021

1.576 -92.499

1.576 -90.504

1.576 -89.812

1.576 -89.187

20.044

20.066

20.084

20.084

-

11

12

12

Verwerking structureel effect jaarrekening Langedijk TV681 Geëscaleerde zorg 18+

-275 -2.548

Totaal lasten, incl. mutaties Beginstand baten

▪

TV610 Samenkracht en burgerparticipatie

Indexatie huren

TV660 Maatwerkvoorzieningen (WMO)

Indexatie huren

-

3

3

3

TV681 Geëscaleerde zorg 18+

Burap/ TR 2021 (autonome ontwikkelingen) Totaal baten, incl. mutaties

131 20.174

131 20.211

131 20.229

131 20.230

Saldo inclusief autonome ontwikkelingen

-72.325

-70.293

-69.583

-68.957

101

66

66

66

-4 97

-4 62

-3 63

-2 64

-72.228

-70.231

-69.520

-68.893

RESERVES - programma bestuur en ondersteuning Geraamde mutaties reserves t/m Kadernota ▪ toevoeging(en) ▪ onttrekking(en) Totaal reserves Resultaat

Concept Programmabegroting 2022 gemeente Dijk en Waard

77

Toelichting mutatie(s) De lastenstijging bestaat uit drie onderdelen: 1) Verwerking van het structureel effect dat in de jaarrekening 2020 van de gemeente Langedijk is benoemd, zoals meerkosten vervoersvoorziening doordat ouderen vanwege corona minder gezamenlijk konden reizen, toename in extra begeleiding of ondersteuning als gevolg van vergrijzing, een opvallende kostenstijging bij individuele begeleiding en een toename van het aantal indicaties bij ambulante jeugdzorg en jeugdzorg met verblijf. 2) De gesignaleerde hogere kosten WMO en Jeugd in 2021 hebben een structureel karakter. Circa € 1,2 miljoen heeft te maken met een toename van aantallen clienten. Ruim €900.000 is een gevolg van indexatie en kostenstijging. Verder wordt een beperkt voordelig effect van € 300.000 voorzien door toepassing van het woonplaatsbeginsel. 3) Tot en met 2022 kunnen incidenteel hogere kosten jeugd nog bij het rijk worden gedeclareerd. Daarna komt die rekgeling te vervallen en is de lagere rijksbijdrage vanaf 2023 taakstellend geraamd.

Concept Programmabegroting 2022 gemeente Dijk en Waard

78

Programma 7 Volksgezondheid en milieu In Dijk en Waard willen we een gezonde en toekomstbestendige leefomgeving voor mens en dier. Daarvoor werken we aan de leefomgeving van vandaag, door uitvoering te geven aan de diverse wetten zoals de Wet milieubeheer, Wet geluidhinder, Wet bodembescherming en de daaruit voortvloeiende besluiten. En we werken aan de leefomgeving van de toekomst, door ons in te zetten voor de doelstellingen uit het Klimaatakkoord en de gemeentelijke ambities op het gebied van duurzaamheid. De ambitie is om een CO2-neutrale gemeente te worden. Hiervoor werken we aan drie transities, de energietransitie, warmtetransitie en de transitie naar een circulaire economie. De energietransitie: de overgang van fossiele energiebronnen (olie, gas, kolen) naar hernieuwbare energiebronnen (bijv. wind en zon). De warmtetransitie: gebouwen die nu met aardgas worden verwarmd, zullen op een andere warmtebron worden aangesloten. Ten slotte, de transitie naar een circulaire economie: waarin alle materialen hergebruikt worden en er geen afval meer is.

Doelen 1. Een CO2-neutrale gemeente. 2. Bewustwording met betrekking tot duurzaamheid vergroten

Doel 1 Activiteit

Een CO2-neutrale gemeente. 1.1 Uitvoering geven aan de Regionale Energie Strategie (RES), door de mogelijkheden voor grootschalige duurzame energieopwekking te verkennen; 1.2 Stimuleren van zonnepanelen op bedrijfsdaken en woningen door actief te communiceren en partijen bij elkaar te brengen; 1.3 Inwoners ondersteunen bij het verduurzamen van hun woning, bijvoorbeeld door het uitvoeren van ‘wijkaanpakken’ door het Duurzaam Bouwloket. In deze wijkaanpakken leveren de energiecoaches ook een bijdrage; 1.4 De wijkaanpak Rivierenwijk voortzetten door middel van de ‘pionierssubsidie’; 1.5 Uitvoering geven aan de Transitievisies Warmte (TVW), door bijvoorbeeld het opstellen van een wijkuitvoeringsplan en een vervolgonderzoek naar warmte uit oppervlaktewater (aquathermie); 1.6 Gezamenlijk met de regionale warmteregisseur op HAL verband komen tot een warmtetransitie strategie. 1.7 Opstellen laadvisie inclusief MRA-e laadkaart (prognose voor 2025-2030); 1.8 Door middel van de ‘Beleidsrichtlijn Integrale Duurzaamheid in de Gebouwde Omgeving’ zo goed mogelijk duurzaamheid verankeren in (nieuwbouw)ontwikkelingen; 1.9 Harmoniseren doelstellingen CO2-neutraal met behulp van de roadmap CO2-neutraal; 1.10 Harmoniseren doelstellingen op het gebied van afval.

Concept Programmabegroting 2022 gemeente Dijk en Waard

79

Risico

Ontbreken van voldoende capaciteit en middelen (bv. financiële ondersteuning vanuit het Rijk voor de uitvoeringslasten Klimaatakkoord). Achterblijven van investeringen en werkwijzen van derden.

Toekomstige opgaven en ontwikkelingen

Opgenomen in de lijst met opgaven en ontwikkelingen, zie bijlage voor de toelichting en onderbouwing. 1. Harmonisatie klimaatadaptatie 2. Klimaatadaptie lokaal programma klimaatrobuustheid;

Concept Programmabegroting 2022 gemeente Dijk en Waard

80

Concept Programmabegroting 2022 gemeente Dijk en Waard

81

Doel 2

Bewustwording met betrekking tot duurzaamheid vergroten.

Activiteit

2.1 Structureel aandacht besteden aan verschillende pijlers van duurzaamheid in communicatie; 2.2 Campagne energiebesparing; 2.3 Doorontwikkelen energieloket; 2.4 Natuur, Milieu en Economie: door middel van schooltuintjes en duurzaamheidslespakketten worden basisschoolleerlingen bewust gemaakt van het thema. Landelijke discussies/verandering van perceptie over de toekomstbestendigheid en haalbaarheid van duurzaamheidsmaatregelen.

Risico

Concept Programmabegroting 2022 gemeente Dijk en Waard

82

Beleids indicatoren Nr.

indicator

eenheid

periode

HHW

LD

bron

omschrijving

duurz aamh eid

Omvang huiselijk restafval

kg / inwoner

2019

185

159

CBS

Indicator bestaat uit fijn en grof huishoudelijk afval. Gemiddelde in Nederland is 161 kg.

duurz aamh eid

Hernieuwbare elektriciteit

%

2018

14,4

12,5

Rijksdienst voor het wegverkeer

Gemiddelde in Nederland is 17,6 procent.

Verbonden partijen verbonden partij

vestigingsplaats

openbaar belang

Vuilverbrandingsinstallatie Alkmaar en omstreken (VVI)

Alkmaar

Het behartigen van het belang van de verwerking van de door de deelnemende gemeenten in gevolge de wet Milieubeheer verkregen afvalstoffen.

Coöperatie Coöperatief Stimuleringsfonds Duurzame Energie Coöperatie Regio Alkmaar U.A.

Alkmaar

De Coöperatie heeft als doel te voorzien in bepaalde stoffelijke behoeften van haar leden, krachtens met hen gesloten Leden Inbreng Overeenkomsten, in het bedrijf dat voor hun behoeve uitoefent of doet uitoefenen, met betrekking tot de doelen zoals opgenomen in artikel 2.1 van de oprichtingsakte van de coöperatie.

Omgevingsdienst NoordHolland Noord (OD NHN)

Hoorn

Middels de wettelijke taken die door de OD worden uitgevoerd worden de VTH taken op milieu gebied uitgevoerd. Voor de nabije toekomst voorziet de OD dat er een fors aantal medewerkers als gevolg van het bereiken van de pensioengerechtigde leeftijd zal uitstromen. Er zal een extra financiële impuls noodzakelijk zijn teneinde deze uitstroom op te vangen middels een trainee programma.

Concept Programmabegroting 2022 gemeente Dijk en Waard

83

Wat mag het kosten Bedragen x € 1.000 Jaarrekening 2020

Taakveld

Raming 2021

Raming 2022

Raming 2023

Raming 2024

Raming 2025

LASTEN 710 - Volksgezondheid

-3.513

-3.866

-4.017

-4.018

-4.019

-4.020

720 - Riolering

-9.349

-9.340

-9.497

-9.497

-9.497

-9.497

730 - Afval

-8.839

-8.295

-8.335

-8.371

-8.342

-8.315

740 - Milieubeheer

-1.226

-910

-1.086

-1.086

-1.086

-1.085

-433

-380

-440

-437

-440

-440

-23.360

-22.791

-23.375

-23.409

-23.384

-23.357

-

10

-

-

-

-

720 - Riolering

10.905

10.936

11.218

11.218

11.218

11.218

730 - Afval

10.440

10.738

10.675

10.711

10.683

10.656

740 - Milieubeheer

166

102

7

7

7

7

750 - Begraafplaatsen

522

413

393

359

387

368

22.033

22.199

22.293

22.295

22.295

22.249

-1.327

-592

-1.082

-1.114

-1.089

-1.108

▪ toevoeging(en)

-265

-51

-51

-51

-51

-51

▪ onttrekking(en)

315

63

26

26

26

26

50

12

-25

-25

-25

-25

-1.277

-580

-1.107

-1.139

-1.114

-1.133

750 - Begraafplaatsen Totaal lasten BATEN 710 - Volksgezondheid

Totaal baten

RESERVES - programma volksgezondheid en milieu

Totaal reserves

Resultaat

Concept Programmabegroting 2022 gemeente Dijk en Waard

84

Financiële ontwikkeling Taakveld

Resultaat programma t/m Kadernota Herschikking doorbelastingen, zoals overhead Beginsaldo vóór autonome ontwikkelingen

Raming 2022

Raming 2023

Raming 2024

Raming 2025

-751

-745

-745

-745

-206 -956

-301 -1.046

-168 -913

-136 -881

-22.787

-22.893

-22.871

-22.839 -28

Autonome ontwikkelingen 2022-2025 Beginstand lasten

▪

TV710 Volksgezondheid

AED

-24

-25

-27

TV720 Riolering

Doorbelasting straatreiniging

53

38

37

37

-592

-493

-487

-492

Mutatie riool TV730 Afval

Doorbelasting straatreiniging Opvoeren mutaties afval Totaal lasten, incl. mutaties

39

28

27

27

-63 -23.375

-63 -23.408

-63 -23.384

-63 -23.357

21.831

21.847

21.958

21.958

475

460

446

446

Beginstand baten

▪

TV720 Riolering

Mutatie riool

TV730 Afval

Opvoeren mutaties afval

6

40

-84

-112

TV750 Begraafplaatsen

Effecten aanpassen leges kostendekkendheid Totaal baten, incl. mutaties

-17 22.295

-51 22.297

-23 22.296

-42 22.250

Saldo inclusief autonome ontwikkelingen

-1.080

-1.112

-1.088

-1.107

-25

-25

-25

-25

-25

-25

-25

-25

RESERVES - programma bestuur en ondersteuning Geraamde mutaties reserves t/m Kadernota ▪ toevoeging(en) ▪ onttrekking(en) Totaal reserves

Concept Programmabegroting 2022 gemeente Dijk en Waard

85

Resultaat

-1.105

-1.136

-1.112

Toelichting mutatie(s) Een drietal structurele rioolkosten zijn geraamd; €217.000 klimaatadaptatie, €100.000 meerkosten onderhoud en €274.000 hogere dotatie rioolvoorziening.

Concept Programmabegroting 2022 gemeente Dijk en Waard

86

-1.132

Programma 8 Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing De afgelopen decennia zijn de voormalige gemeenten Langedijk en Heerhugowaard sterk gegroeid, wat nu de gemeente Dijk en Waard is met ruim 85.000 inwoners. Toekomstige uitbreidingen vinden zo veel als mogelijk plaats in of langs de randen van bestaand stedelijk gebied. Hierbij geven gemeente en gemeenschap samen vorm aan de gemeente van morgen, waar het aantrekkelijk en duurzaam wonen is voor iedereen. Hierbij werken ondernemers, woningbouwcorporaties, inwoners en gemeente samen toe naar een nieuwe eenduidige en integrale werkwijze.

Doelen 1. Een gemeente waar het aantrekkelijk en duurzaam wonen is voor iedereen 2. Voorbereiden implementatie Omgevingswet 3. Doorontwikkeling van de dorpen en het stedelijk gebied van Dijk en Waard

Doel 1

Een gemeente waar het aantrekkelijk en duurzaam wonen is voor iedereen In Dijk en Waard is het aantrekkelijk wonen voor iedereen. Dijk en Waarders wonen in vitale kernen en wijken met een gevarieerd en duurzaam woningaanbod, passend bij de woningbehoefte.

Activiteit

1.1 Invulling geven aan het Woonakkoord Regio Alkmaar en de Woondeal Noord-Holland Noord. 1.2 De regiogemeenten en de provincie hebben samen afspraken gemaakt om de grote woningbouwopgave op te pakken en te versnellen. Dijk en Waard zet zich volop in om deze afspraken uit te werken. 1.3 De bestaande woonvisies worden tegen het licht gehouden om te bezien of deze nog voldoen voor de nieuwe gemeente Dijk en Waard, in samenhang met de op te stellen Woonzorgvisie. 1.4 De woningbouwprogrammeringen van Langedijk en Heerhugowaard worden samengevoegd tot één Dijk en Waard woningbouwprogrammering. Hierbij monitoren we de woningmarkt om inzicht te behouden in de woningbouw en actuele woningbehoefte, zodat tijdig kan worden ingezet om nieuwe woningbouwlocaties te verkennen. 1.5 Met de woningbouwcorporaties worden prestatieafspraken gemaakt, een traject dat de gemeente Langedijk en Heerhugowaard eerder in gang hebben gezet door gezamenlijke prestatieafspraken te maken.

Risico

- (Regionaal) ontbreken van voldoende capaciteit en middelen. - Te weinig mogelijkheden om binnenstedelijk aan de gewenste hoeveelheid woningen te voldoen - Onvoldoende ruimte voor ontwikkelingen binnen (bestaande of nieuwe) wet- en regelgeving van hogere overheden

Concept Programmabegroting 2022 gemeente Dijk en Waard

87

Doel 2

Voorbereiden implementatie Omgevingswet De Omgevingsvisie die in 2021 is vastgesteld, vormt samen met de Verordening fysieke leefomgeving de basis voor het Omgevingsplan. De Omgevingsvisie schept voor de fysieke leefomgeving een inspirerend, integraal en richtinggevend kader voor nieuwe ontwikkelingen. Hierbij nodigt de visie partijen uit tot het nemen van initiatieven

Activiteit

De 6 projectgroepen (1. Omgevingsvisie, 2. Omgevingsplan incl. Verordening fysieke leefomgeving, 3. Werkprocessen, 4. Participatie & Communicatie, 5. Veranderopgave en 6. Informatisering) werken de verschillende onderdelen uit ten behoeve van de implementatie van de Omgevingswet. De belangrijkste in 2022 zijn: a. De Verordening fysieke leefomgeving vaststellen. b. Alle besluiten die nodig zijn voor de soepele overgang naar de Omgevingswet worden ter besluitvorming aangeboden. c. Aansluiten op het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO) en Landelijke Voorziening (LV). d. Het doorontwikkelen van de gebiedsteams naar Omgevingstafel, in samenwerking met ketenpartners. e. Het vaststellen van het participatiekompas. f. Het vormgeven en uitvoeren van de programma's onder de Omgevingswet.

Risico

- Verder uitstel van de besluitvorming en benodigde randvoorwaarden vanuit het Rijk. - Onvoldoende aanhaking vanuit de ketenpartners binnen het DSO

Doel 3

Doorontwikkeling van de dorpen en het stedelijk gebied van Dijk en Waard Met gebiedsontwikkelingen geeft Dijk en Waard vorm aan de leefomgeving van morgen. Hierbij legt de gemeente de verbinding tussen sociale, economische en fysieke opgaven, en de verbinding tussen dorps karakter, moderne stad en de regio.

Activiteit

Samen vorm geven aan de dorpen en het stedelijk gebied van Dijk en Waard, waarbij de meest prominente (nieuwe) gebiedsontwikkelingen zijn: 3.1 Grenzeloos Dijk en Waard (zie ook programma 3 doel 3)

a. Kanaalpark Het kanaal vormt de verbinding tussen voorheen twee gemeenten. Voor de Westdijk is een masterplan in voorbereiding dat aansluit op het Stationsgebied en de haven van Broek op Langedijk. Met de watersportverenigingen werken we aan nieuwe plannen. Nieuwe verbindingen tussen de twee delen van Dijk en Waard zijn in onderzoek o.b.v. de visie. b. Westpoort-de Scheg Concept Programmabegroting 2022 gemeente Dijk en Waard

88

Risico

Op basis van het gelopen participatieproces (2021) en de aanvraag Woningbouwimpuls wordt verder gewerkt aan de ontwikkeling van Westpoort-de Scheg. In 2022 worden stedenbouwkundige plannen opgesteld en er wordt gestart met de RO-procedures. c. Knooppunt Dijk en Waard (Stationsgebied, Stadshart en De Frans) Dijk en Waard werkt aan het knooppunt, als onderdeel van de Zaancorridor en in het licht van het OVknooppuntenbeleid. Het project Fase 1 Stationsgebied Dijk en Waard (i.c. ‘de spooronderdoorgang’) wordt in 2022 aanbesteed. Tegelijkertijd start de verkenning met spoorpartijen en provincie naar een ‘nieuw station Dijk en Waard’. De eerste vastgoedontwikkelingen op basis van uitnodigingsplanologie worden opgeleverd en nieuwe gestart. 3.2 Centrumwaard (programma 3, doel 1) Op basis van Masterplan fase 1 (2021) worden specifieke projectplannen uitgewerkt, als voorbereiding op de uitvoering om van Centrumwaard een 30 km gebied te maken. Hierbij staat herinrichting van de Middenweg centraal. Tevens gaan we Masterplan fase 2 opstellen waarbij aanvullende onderwerpen als duurzaamheid, sociale cohesie, retail en wonen worden uitgediept. Marktpartijen (ondernemers en vastgoedeigenaren) gaan we faciliteren bij hun investeringsambities. 3.3 Oostrand Noord- en Zuid-Scharwoude In 2021 is besloten voor de Oostrand een gebiedsvisie op te gaan stellen.

Dit als eerste stap naar mogelijke transformatie van het gebied, waarbij w oningbouw een belangrijke te onderzoeken optie is. Voor het opstellen van een gebiedsvisie is een krediet beschikbaar gesteld. De gebiedsvisie zal naar verwachting medio 2022 gereed zijn voor besluitvorming en zicht moeten bieden op een passende ruimtelijke koers en een bijbehorende ontwikkelstrategie.Gezien de vastgestelde woningbehoefte (Companen rapport) is van belang dat de discussie met de provincie verder wordt geïntensiveerd. veranderende marktdynamiek onder ontwikkelaars. veranderingen in wet- en regelgeving hogere overheden.

Opgaven en ontwikkelingen

Opgenomen in de lijst met opgaven en ontwikkelingen, zie bijlage voor de toelichting en onderbouwing: 1. 2. 3. 4.

Centrumwaard; Havenplein Broek op Langedijk; Co-financiering subsidies Visie buitengebied

Concept Programmabegroting 2022 gemeente Dijk en Waard

89

Beleids indicatoren Nr.

indicator

Vhrosv

Gemiddelde WOZwaarde

eenheid

Peri ode

HHW

LD

bron

omschrijving

duizend euro

2020

252

293

CBS

2019

227

272

De gemiddelde WOZ waarde van woningen; gemiddeld in Nederland € 270.000 in 2020.

2018

211

253

2017

200

244

Vhrosv

Nieuw gebouwde woningen

aantal per 1.000 woningen

2019

22,3

6,7

Basisregistra tie adressen en gebouwen

Nieuw gebouwde woningen, exclusief overige toevoegingen, zoals transformaties. Gemiddelde in Nederland in 2019 is 9,2 procent.

Vhrosv

Demografische druk

%

2021

73,6

79

CBS

De som van het aantal personen van 0 tot 20 jaar en 65 jaar of ouder in verhouding tot de personen van 20 tot 65 jaar. Gemiddelde in Nederland is 70,1 procent in2021

Vhrosv

Gemeentelijke woonlasten eenpersoonshuishou den

€

2021

719

843

COELO

2020

689

812

2019

653

767

2018

625

748

Het gemiddelde totaalbedrag in euro's per jaar dat een éénpersoonshuishouden betaalt aan gemeentelijke woonlasten (ozb, afvalstoffenheffing en rioollasten na aftrek gemeentelijke heffingskorting).Gemiddeld in Nederland €733 in 2021

Concept Programmabegroting 2022 gemeente Dijk en Waard

90

Vhrosv

Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuisho uden

€

2021

767

965

2020

731

924

2019

694

858

2018

668

841

COELO

Het gemiddelde totaalbedrag in euro's per jaar dat een meerpersoonshuishouden betaalt aan gemeentelijke woonlasten (ozb, afvalstoffenheffing en rioollasten na aftrek gemeentelijke heffingskorting). Gemiddeld in Nederland € 810 in 2021

Verbonden partijen Niet van toepassing Bedragen x € 1.000 Jaarrekening 2020

Taakveld

Raming 2021

Raming 2022

Raming 2023

Raming 2024

Raming 2025

LASTEN 810 - Ruimtelijke ordening

-4.724

-5.283

-3.893

-3.201

-3.201

-3.141

820 - Grondexploitatie(niet-bedrijventerreinen

-38.072

-21.796

-21.910

-20.556

-23.602

-12.675

830 - Wonen en bouwen

-4.176

-2.265

-4.644

-4.307

-4.291

-4.233

-46.972

-29.344

-30.447

-28.064

-31.094

-20.049

810 - Ruimtelijke ordening

1.685

1.478

472

151

151

111

820 - Grondexploitatie(niet-bedrijventerreinen

40.480

23.551

21.756

20.392

23.444

12.517

830 - Wonen en bouwen

3.500

2.335

3.289

2.776

2.776

2.776

45.665

27.364

25.517

23.319

26.371

15.404

Totaal lasten

BATEN

Totaal baten

Concept Programmabegroting 2022 gemeente Dijk en Waard

91

-1.307

-1.980

-4.930

-4.745

-4.723

-4.645

▪ toevoeging(en)

-991

-1.244

-

-

-

-

▪ onttrekking(en)

2.833

791

432

83

83

9

1.842

-453

432

83

83

9

535

-2.433

-4.498

-4.662

-4.640

-4.636

RESERVES - Vhv, Ro, Sv

Totaal reserves

Resultaat

Concept Programmabegroting 2022 gemeente Dijk en Waard

92

Financiële ontwikkeling Taakveld

Resultaat programma t/m Kadernota Herschikking doorbelastingen, zoals overhead Beginsaldo vóór autonome ontwikkelingen

Raming 2022

Raming 2023

Raming 2024

Raming 2025

-3.369

-3.255

-3.096

-3.096

-2.325 -5.694

-1.841 -5.096

-1.977 -5.073

-1.919 -5.016

-29.479

-27.457

-30.350

-19.365

Autonome ontwikkelingen 2022-2025 Beginstand lasten

▪

TV810 Ruimtelijke ordening

Burap/ TR 2021 (autonome ontwikkelingen)

85

444

308

368

TV830 Wonen en bouwen

Effecten aanpassen leges kostendekkendheid Totaal lasten, incl. mutaties

-1.052 -30.447

-1.052 -28.065

-1.052 -31.094

-1.052 -20.050

Beginstand baten

▪

23.785

22.361

25.277

14.350

TV810 Ruimtelijke ordening

Burap/ TR 2021 (autonome ontwikkelingen)

180

-96

40

-

TV830 Wonen en bouwen

Effecten aanpassen leges kostendekkendheid

1.552

1.054

1.054

1.054

Indexatie huren Totaal baten, incl. mutaties

25.517

1 23.319

1 26.371

1 15.404

Saldo inclusief autonome ontwikkelingen

-4.930

-4.746

-4.723

-4.645

316

452

316

316

116 432

-369 83

-233 83

-306 9

-4.498

-4.663

-4.640

-4.636

RESERVES - programma bestuur en ondersteuning Geraamde mutaties reserves t/m Kadernota ▪ toevoeging(en) ▪ onttrekking(en) Totaal reserves Resultaat

Concept Programmabegroting 2022 gemeente Dijk en Waard

93

Toelichting mutatie(s) In de bestuursrapportage/ tussenrapportage 2021 zijn de ramingen van de Omgevingswet geactualiseerd. In de begroting 2022 is het structureel effect verwerkt. De lastenstijging omgevingsvergunningen is verrekend in de leges in verband met het principe van kostendekkendheid. In 2022 worden extra inkomsten ad €500.000 verwacht in verband met het uitstel van de invoering omgevingswet.

Concept Programmabegroting 2022 gemeente Dijk en Waard

94

Hoofdstuk Algemene dekkingsmiddelen Algemene dekkingsmiddelen Binnen de begroting en jaarstukken onderscheiden we algemene en specifieke dekkingsmiddelen. Algemene dekkingsmiddelen zijn inkomsten zonder vooraf bepaald bestedingsdoel die de gemeente vrij kan besteden. Het gaat behalve om de uitkering uit het Gemeentefonds, om gemeentebelastingen, deelnemingen/dividend, erfpacht, rente en de verzamelpost overige dekkingsmiddelen. Ze zijn bedoeld voor de uitvoering van de programma’s van het beleid dat de gemeenteraad heeft vastgesteld. Met specifieke dekkingsmiddelen bedoelen we de inkomsten die direct samenhangen met een bepaald programma. Voorbeelden hiervan zijn de rioolen afvalstoffenheffing of de opbrengsten voor het verstrekken van paspoorten. Deze specifieke dekkingsmiddelen verantwoorden we binnen het betreffende programma.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=DijkenWaard&id=1266dd98-7536-407d-aace-71174d3fbf94