CConstaterende datDiemen
Koppel je AI →
Document · PDF

Plan-MER_Warmteprogramma Diemen

Informatieve raadsvergadering 5 november 2026, gemeente DiemenBij agendapunt: Ontwerp Warmteprogramma 2026 gemeente Diemen - 21:3084.948 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 8 van 10

Het ruimtegebruik in de woning neemt echter wel toe, er is een binnenunit van de warmtepomp, boiler en opslagvat in iedere woning nodig. De verschillen tussen datathermie en aquathermie zijn voor een ZLT-warmtenet minimaal. Daarom worden beiden varianten negatief (-) beoordeeld. Variant datathermie De variant datathermie heeft een beperkter bovengronds ruimtegebruik, doordat dit systeem voornamelijk berust op decentrale installaties. De warmteoverdrachtstations hebben een ruimtebeslag van 1.145 en 1.272 m². Het totale ruimtebeslag van een datathermie ligt in de orde van 2.400 m², exclusief datacenters. Variant aquathermie Bij aquathermie wordt warmte uit oppervlaktewater gewonnen door middel van een toevoerinstallatie die een ruimte van circa 115 m² vereist. Daarnaast neemt een warmteoverdrachtstation ongeveer 1.229 m² in beslag. Voor aquathermie zijn er meer WKO’s nodig, maar dit neemt nauwelijks extra bovengrondse ruimte in. Het totale bovengrondse ruimtebeslag van een aquathermie, inclusief de gemeenschappelijke componenten, ligt rond de 2.500 m².

Tabel 9.59 Ruimtegebruik ZLT-warmtenet per variant Onderdeel systeem | Datathermie oppervlakte (m²) | Aquathermie oppervlakte (m²) inlaat aquathermie | 115 WKO-doubletten | 15 | 40 WOS | 582 + 647 | 1.229 onderstations | 1.088 | 1.088 transformatorhuisjes | 39 | 39 totaal | 2.381 | 2.511 166 | 209 | Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Definitief 167 | 209 Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Definitief Alternatief 3 - Warmtepomp Bij warmtepompen moet het elektriciteitsnet het meest verzwaard worden. De toename in bovengronds ruimtegebruik bestaat alleen uit transformatorhuisjes. De lucht-water-warmtepomp geeft een bovengronds ruimtegebruik van 78 m² en is daarmee als neutraal (0) beoordeeld. De bodemwarmtepomp heeft een bovengronds ruimtegebruik van 46 m² en is daarmee neutraal (0) beoordeeld. Tabel 9.60 Ruimtegebruik warmtepompen Onderdeel systeem Lucht-water-warmtepomp (m2) Bodemwarmtepomp (m2) transformatorhuisjes 78 46 Effectbeoordeling Tabel 9.61 toont de effectbeoordeling voor bovengronds ruimtegebruik.

Tabel 9.61 Effectbeoordeling bovengronds ruimtegebruik Alternatief MT- Warmtenet ZLT- Warmtenet Warmtepomp Variant Geo- thermie Data- thermie Aqua- thermie Data- thermie Aqua- thermie Bodem- warmtepomp Lucht-water- warmtepomp gebruiks- fase -- - - - - 0 0 Locatiespecifieke beoordeling Voor de locatiespecifieke beoordeling wordt bepaald of er een negatief effect plaatsvindt op de ruimte in de buurt. Als er ruimtebeslag is in de openbare ruimte is dit effect groter als de hoeveelheid openbare ruimte in de buurt beperkt is. Om dit te bepalen is het percentage openbare ruimte gebruikt. Het percentage openbare ruimte is berekend met het openbaar groen en percelen in eigendom van gemeente Diemen. Water en wegen zijn hier vervolgens uit verwijderd en niet meegenomen. In de meeste wijken van Diemen is het percentage openbare ruimte hoger dan 30 % (zie afbeelding 9.9). In deze wijken wordt verwacht dat het bovengrondse ruimtebeslag inpasbaar is. In de wijken Sportpark de Diemen, Verrijn Stuart en Stammerdijk is het percentage openbare ruimte tussen de 15 - 30 %. In deze wijken is ruimtegebruik een groter aandachtspunt.

168 | 209 Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Definitief Afbeelding 9.9 Percentage openbare ruimte in Diemen 9.8 Verkeer Ingreep-effectrelaties Graafwerkzaamheden en het transport van materiaal ten behoeve van de aanleg van warmte-infrastructuur kunnen de verkeersintensiteit en verkeersdoorstroming beïnvloeden. Deze activiteiten veroorzaken tijdelijke verkeersbewegingen van bouw- en transportverkeer en kunnen leiden tot wegafsluitingen, verminderde bereikbaarheid en omleidingen. Hierdoor kunnen lokale verkeerscongestie, vertragingen en verminderde verkeersveiligheid optreden. De effecten zijn afhankelijk van de omvang en fasering van de werkzaamheden en van de beschikbare ruimte in de bestaande infrastructuur. Omdat warmtenetten veelal onder de straat worden aangelegd, moeten rijbanen en trottoirs tijdelijk worden opengebroken. Hierdoor kan gedurende enkele weken tot circa een half jaar sprake zijn van lokale verkeershinder, afhankelijk van de lengte van het tracé, de omstandigheden in de buurt en de uitvoeringsvolgorde. Wetgeving en beleid In tabel 9.62 wordt de belangrijkste wetgeving en beleid rondom het criterium verkeer omschreven.

169 | 209 Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Definitief Tabel 9.62 Wetgeving en beleid verkeer Wettelijk- en beleidskader Omschrijving nationaal Wegenverkeerswet (1994) basiskader voor de veiligheid en doorstroming op de Nederlandse wegen. Regelt het gebruik van wegen, verkeersregels en bevoegdheden van wegbeheerders. Tijdens aanlegwerkzaamheden gelden tijdelijke verkeersmaatregelen op grond van deze wet, zoals afsluitingen of omleidingen. Relevante artikelen: Art. 2 (doel van verkeersmaatregelen: veiligheid, doorstroming, leefbaarheid) Reglement verkeersregels en verkeerstekens (RVV, 1990) het regelement is een uitwerking van verkeersregels en verkeersborden die ook gelden bij tijdelijke situaties tijdens aanleg. Beheerders passen tijdelijke verkeersmaatregelen toe conform dit reglement, bijvoorbeeld voor omleidingen, snelheidsbeperkingen en voorrangssituaties Wegenwet (1930) de Wegenwet regelt de status en het beheer van openbare wegen. Bepaalt welke overheid bevoegd gezag heeft voor afsluitingen, verleggingen of tijdelijke beperkingen van de openbaarheid van wegen bij werkzaamheden. Relevante artikelen: Art. 6–9 (beheer en openbaarheid) omgevingswet (2024) de omgevingswet integreert verkeers- en mobiliteitsaspecten in de fysieke leefomgeving.

Gemeenten en provincies kunnen via het Omgevingsplan of de Omgevingsverordening regels stellen over bereikbaarheid, verkeersveiligheid en de inrichting van infrastructuur bij werkzaamheden. Relevante onderdelen: Hoofdstuk 2 (toedeling functies fysieke leefomgeving), Art. 2.18 (instructieregels verkeer en vervoer) Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet) de Arbowet stelt eisen aan veilige werksituaties in de openbare ruimte, waaronder veilige afzettingen en verkeersmaatregelen ter bescherming van werknemers en weggebruikers. Deze wet is indirect relevant tijdens de aanlegfase Provinciaal Opgave Verkeersveiligheid Noord-Holland 2030 in het document ‘Opgave Verkeersveiligheid Noord‑Holland 2030’ is een duidelijke ambitie geformuleerd: nul verkeersslachtoffers in 2050. De provincie stelt zich verantwoordelijk voor het verbeteren van risicowegen, het ondersteunen van gemeenten met subsidies voor infrastructuurverbetering én het bevorderen van veilige fiets- en voetgangersroutes. Deze elementen zorgen voor afstemming, data-deling en gezamenlijke uitvoering van mobiliteitstrategie en verkeersmanagement Perspectief Mobiliteit in dit stuk staat de inzet van de provincies inzet voor een duurzaam, veilig en efficiënt mobiliteitssysteem vastgelegd.

Het beleid richt zich op het verminderen van de mobiliteitsbehoefte, het veranderen van reisgedrag richting duurzame vervoerswijzen, en het verbeteren van de bestaande infrastructuur. De provincie wil hiermee de bereikbaarheid vergroten, de leefomgeving verbeteren en verkeersveiligheid waarborgen. Samenwerking tussen overheden en vervoerders speelt daarbij een centrale rol regio beleidskader Mobiliteit Vervoerregio Amsterdam het verkeers- en vervoerbeleid van de Vervoerregio Amsterdam vormt het regionale kader voor bereikbaarheid en mobiliteit binnen de metropoolregio Amsterdam. In dit beleidskader zijn de gezamenlijke ambities vastgelegd voor een veilig, duurzaam en toegankelijk mobiliteitssysteem, waarbij de mens centraal staat. Het beleid is richtinggevend voor regionale programma’s, projecten en investeringsbeslissingen. Daarbij wordt ingezet op samenhang tussen lopen, fietsen, openbaar vervoer en andere vormen van mobiliteit.

De uitvoering van het beleid vindt plaats binnen het wettelijk kader van de Wet gemeenschappelijke regelingen en wordt ondersteund door onder meer de participatieverordening, die de betrokkenheid van inwoners en belanghebbenden borgt, en de BDU Infrastructuur, die voorziet in de financiering en uitvoering van infrastructurele maatregelen gemeentelijk Diemen 2040, toegankelijk, duurzaam en verbonden - Mobiliteitsvisie dit document schetst de visie op mobiliteit en verkeer in de gemeente van de toekomst. Het richt zich op een toegankelijk vervoerssysteem waarin fietsers, voetgangers, openbaar vervoer en elektrische voertuigen naadloos samenwerken. Duurzaamheid staat centraal: verkeer wordt efficiënter, emissies worden verminderd en groene infrastructuur maakt de gemeente leefbaar. Daarnaast benadrukt het document verbondenheid: slimme verkeersoplossingen en digitale technologie zorgen voor veilige, vlotte en goed geïntegreerde routes binnen Diemen en naar de omliggende regio.

Het resultaat is een gemeente waarin mobiliteit mensen ondersteunt en tegelijkertijd bijdraagt aan een gezonde, toekomstbestendige leefomgeving 170 | 209 Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Definitief Onderzoeksmethodiek Voor het onderzoek naar de effecten van het warmteprogramma op verkeer wordt een methodiek gehanteerd die de potentiële ingrepen van de warmtetechnieken koppelt aan de bestaande verkeersstructuur en verkeersgevoeligheid in Diemen. Bij de beoordeling van deze effecten worden de potentiegebieden van warmtebronnen en de waarschijnlijkheid dat er in een wijk een warmtenet gaat worden aangelegd gecombineerd met de huidige verkeerssituatie per buurt en op gemeenteniveau. De verkeerssituatie wordt zowel op gemeente- als buurtniveau bepaalt. Op gemeenteniveau worden kritieke punten in het projectgebied geïdentificeerd. Er wordt een analyse uitgevoerd van de overlapt tussen de verschillende (potentiegebieden van) warmtebronnen en potentiële warmtenetten met de kritieke verkeersknooppunten. Door dit te combineren ontstaat een indicatie van de gevoeligheid van de buurt voor potentiële verkeershinder als gevolg van de werkzaamheden van het warmteprogramma. Beoordelingsschaal Tabel 9.63 toont de beoordelingsschaal voor verkeer. De tekens ++ betekenen heel positief, + is positief, 0 is neutraal, - is negatief, en -- is zeer negatief.

Tabel 9.63 Beoordelingsschaal verkeer Score Toelichting ++ in het alternatief of de betreffende buurt leiden de ingrepen ten behoeve van het warmteprogramma naar verwachting tot duidelijke positieve effecten op de verkeerssituatie + in het alternatief of de betreffende buurt kunnen de ingrepen ten behoeve van het warmteprogramma leiden tot lichte of indirecte positieve effecten op de verkeerssituatie 0 in het alternatief of de betreffende buurt worden door het warmteprogramma geen veranderingen in effecten op de verkeerssituatie verwacht ten opzichte van de referentiesituatie - in het alternatief of de betreffende buurt is er risico op negatieve effecten op de verkeerssituatie ten gevolge van ingrepen ten behoeve van het warmteprogramma -- in het alternatief of de betreffende buurt is er een hoog risico op negatieve effecten op de verkeerssituatie ten gevolge van ingrepen ten behoeve van het warmteprogramma Effectbeschrijving De aanleg van warmte-infrastructuur kan leiden tot verschillende typen verkeerskundige effecten. Deze effecten volgen uit de ingreep–effectrelaties waarbij graafwerkzaamheden en transportbewegingen de belangrijkste drukfactoren vormen. Dit vormt vooral een probleem waar de beschikbare wegcapaciteit beperkt is of waar reeds een hoge verkeersdruk bestaat. Dit is in Diemen slechts op een aantal plekken het geval.

Een uitbreiding van het elektriciteitsnet is noodzakelijk voor alle alternatieven, waarbij de uitbreiding voor warmtepompsystemen naar verwachting omvangrijker zal zijn dan voor MT-warmtenetten. Deze werkzaamheden zullen eveneens bijdragen aan transportbewegingen en mogelijk verkeershinder. Toch brengen de verschillen in elektriciteitsnetverzwaring geen significante of doorslaggevende effecten met zich mee voor de beoordeling van verkeer. De effecten die kunnen plaatsvinden zijn de volgende: Verkeersintensiteit en doorstroming De werkzaamheden kunnen leiden tot extra verkeersbewegingen van bouw- en transportverkeer. Deze toename kan de verkeersintensiteit op omliggende wegen mogelijk verhogen en daarmee de kans op een verminderde doorstroming vergroten. Dit speelt vooral op locaties waar de beschikbare wegcapaciteit beperkt is of waar reeds een hoge verkeersdruk bestaat. De verwachting is dat dit in Diemen beperkt het geval zal zijn. 171 | 209 Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Definitief Bereikbaarheid en omleidingen Het tijdelijk openbreken van rijbanen kan ertoe leiden dat straten of wegvakken minder toegankelijk worden. Hierdoor kunnen omleidingen noodzakelijk zijn, wat kan resulteren in langere reistijden, een mogelijke toename van druk op alternatieve routes en beperkingen in de toegankelijkheid voor bewoners, bedrijven en logistieke stromen.

De hinder die wordt ervaren in Diemen zal beperkt zijn door lage drukte en goede mogelijkheden voor tijdelijke omleidingen. Openbaar vervoer Wanneer werkzaamheden plaatsvinden in de nabijheid van OV-infrastructuur kan sprake zijn van tijdelijke aanpassingen aan routes, haltes of frequenties. De kans hierop hangt samen met de mate van ruimtelijke overlap tussen ingrepen en OV-corridors. De verwachting bestaat dat er voor het OV tijdelijke omleidingen nodig zijn, maar dat deze geen grote hinder zullen opleveren in Diemen. Verkeersveiligheid Door de aanwezigheid van werkvakken, tijdelijk versmalde rijstroken en gewijzigde verkeersstromen kan de kans op onveilige verkeerssituaties toenemen. Dit kan zich voordoen op locaties waar veel verschillende verkeersdeelnemers samenkomen en waar de bewegingsruimte beperkt is. Door de beperkte drukte in Diemen is de verwachting dat de verkeersveiligheid niet in het geding zal komen door graafwerkzaamheden. Alternatief 1 - MT-warmtenet Voor de ondergrondse warmteleidingen in het MT-warmtenet zijn graafwerkzaamheden nodig die grotendeels op het straatoppervlak plaatsvinden. Deze werkzaamheden in de buurten kunnen tot een half jaar in beslag nemen. Door het slim faseren van de werkzaamheden, en het voorzien van goede wegomleidingen kan de impact op het verkeer beperkt worden. Daarom wordt dit alternatief neutraal (0) beoordeeld.

Alternatief 2 - ZLT-warmtenet Voor de ondergrondse warmteleidingen in het ZLT-warmtenet zijn graafwerkzaamheden nodig die grotendeels op het straatoppervlak plaatsvinden. Deze werkzaamheden in de buurten kunnen tot een half jaar in beslag nemen. Door het slim faseren van de werkzaamheden, en het voorzien van goede wegomleidingen kan de impact op het verkeer beperkt worden. Daarom wordt dit alternatief neutraal (0) beoordeeld. Alternatief 3 - Warmtepomp Bij dit alternatief worden geen negatieve effecten van op het verkeer verwacht. De beoordeling van dit alternatief is neutraal (0). Effectbeoordeling Tabel 9.64 toont de effectbeoordeling voor verkeer. Tabel 9.64 Effectbeoordeling verkeer Alternatief MT- Warmtenet ZLT- Warmtenet Warmtepomp Variant Geo- thermie Data- thermie Aqua- thermie Data- thermie Aqua- thermie Bodem- warmtepomp Lucht-water- warmtepomp aanlegfase 0 0 0 0 0 0 0 Locatiespecifieke beoordeling Als graafwerkzaamheden bij de A1 plaatsvinden kan er grote verkeershinder plaatsvinden door de grote verkeersdrukte op deze weg (afbeelding 9.10). De wijken Buytenstede, Vogelweide, Scheepskwartier, Biesbosch, Harmonielaan, Buitenlust en Vlindertuin zijn bereikbaar vanuit 2 toegangswegen (afbeelding 9.10).

172 | 209 Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Definitief Afsluiting van deze wegen ten behoeve van de aanleg van een warmtenet kan de bereikbaarheid van deze wijk negatief beïnvloeden. Voor deze kritieke plekken zal extra aandacht besteed moeten worden voor mitigeren van eventuele negatieve effecten. Afbeelding 9.10 Verkeersintensiteit Diemen 2030 (Gemeente Diemen) Mitigerende maatregelen Mitigerende maatregelen kunnen zijn bij de toegangswegen om het warmtenet niet onder de weg te leggen en te kijken of er in de berm of onder het voetpad plaats in de ondergrond is om de warmteleidingen te leggen. Daarnaast kan voor de graafwerkzaamheden bij de A1 een horizontaal gestuurde boring (HDD) een optie zijn. Dit is een sleufloze techniek waardoor de boring het verkeer niet hindert. 9.9 Erfgoed 9.9.1 Archeologische waarden Ingreep-effectrelaties Het realiseren van warmte-infrastructuur op buurtniveau kan leiden tot ingrepen in de bodem die invloed hebben op archeologische waarden. Tot dergelijke ingrepen behoren graafwerkzaamheden ten behoeve van het aanleggen van distributieleidingen, opslag, (collectieve) warmte-installaties of elektriciteitshuisjes. Ook het boren van bronnen voor bodemwarmte of warmteopslag is een ingreep in de bodem die invloed kan hebben op archeologische waarden.

Deze ingrepen kunnen leiden tot directe bodemroerende effecten, zoals verstoring of vernietiging van archeologische lagen, en tot indirecte effecten, zoals veranderingen in grondwaterstanden of het zuurstofgehalte in de bodem, die het archeologisch bodemarchief aantasten. Deze indirecte effecten kunnen optreden door wijzigingen in de bodem- en milieufactoren die de conservering van archeologische waarden beïnvloeden. Deze effecten zijn relevant omdat ze de langdurige bewaaromstandigheden van archeologische vondsten beïnvloeden, zelfs als de bodem zelf niet volledig wordt verwijderd.

173 | 209 Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Definitief Wetgeving en beleid Vanwege de mogelijke relaties tussen ingrepen en effecten op archeologische waarden is vastgelegd in wet- en regelgeving dat hiermee rekening moet worden gehouden. In tabel 9.65 wordt de belangrijkste wetgeving en beleid rondom het criterium archeologische waarden omschreven. Tabel 9.65 Wetgeving en beleid rondom archeologische waarden Wettelijk- en beleidskader Omschrijving internationaal Werelderfgoedverdrag het Werelderfgoedverdrag verplicht landen om hun cultuurhistorisch erfgoed met uitzonderlijke universele waarde te identificeren, beschermen, behouden en over te dragen aan toekomstige generaties. Het benadrukt de verantwoordelijkheid voor nationale bescherming én internationale samenwerking nationaal Erfgoedwet (2016) de Erfgoedwet is de nationale implementatie van het internationale kader. landelijke wet voor alle erfgoedsoorten: roerend, immaterieel, archeologisch, gebouwd erfgoed omgevingswet de omgevingswet verankerd de regels over cultureel erfgoed in de omgeving. Zo moeten gemeenten hun erfgoedbeleid en omgang met gemeentelijke monumenten vastleggen in een omgevingsplan.

Ook moet het omgevingsplan rekening houden met de omgeving van beschermde monumenten, zodat deze niet wordt ontsierd Besluit Kwaliteit Leefomgeving het BKL bevat wettelijke regels die het belang van het behoud van cultuurhistorisch erfgoed verankeren in omgevingsplannen. Artikel 5.130 verplicht omgevingsplannen rekening te houden met behoud van cultureel erfgoed, waaronder bekende of te verwachten archeologische monumenten, en geeft richtinggevende beginselen (zoals voorkomen van ontsiering, beschadiging of sloop; voorkomen van verplaatsing tenzij noodzakelijk; bevorderen van passend gebruik; beschermen van de omgeving en het karakter van stads- en dorpsgezichten en cultuurlandschappen; en behoud van archeologische monumenten. Het artikel maakt het ook mogelijk om in omgevingsplannen regels te stellen over archeologisch onderzoek en de uitvoering van opgravingen of archeologische begeleiding. Artikel 5.131 benadrukt dat bij omgevingsplannen ook rekening wordt gehouden met het behoud van de uitzonderlijke universele waarde van werelderfgoed Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte (SVIR) in de Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte (SVIR) wordt cultuurhistorie en de bescherming van cultuurhistorische waarden expliciet genoemd als één van de dertien nationale belangen van het Rijk.

De SVIR benoemt het ‘behouden en versterken van cultuurhistorische waarden, waaronder het Werelderfgoed’ als belang en benoemd de praktische uitwerking ervan Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) het Bal bevat landelijke regels voor veelvoorkomende activiteiten die invloed hebben op de fysieke leefomgeving. Het Bal stelt onder meer eisen bij werkzaamheden aan beschermde monumenten of archeologisch waardevolle gebieden. Er kunnen daarbij extra eisen gelden, zoals een onderzoeksplicht, meldplicht of vergunningplicht provinciaal Leidraad Landschap & Cultuurhistorie de Leidraad Landschap en Cultuurhistorie is het provinciale beleidskader voor de omgang met cultuurhistorische waarden, waaronder archeologie. De leidraad beschrijft de historische ontstaansgeschiedenis van het landschap en geeft richtlijnen voor het behoud en de versterking van archeologische waarden bij ruimtelijke ontwikkelingen. Gemeenten worden geacht deze uitgangspunten te betrekken bij het opstellen van omgevingsplannen en bij concrete planvorming Omgevingsverordening Noord-Holland de Omgevingsverordening Noord-Holland bevat bindende regels waarmee provinciale belangen, waaronder archeologie en cultuurhistorie, worden door vertaald naar gemeentelijk beleid.

In de verordening zijn instructieregels opgenomen die gemeenten verplichten om archeologische waarden te beschermen en mee te wegen in ruimtelijke besluiten. Deze regels zorgen ervoor dat provinciale archeologische belangen juridisch worden geborgd in gemeentelijke omgevingsplannen gemeentelijk Beleidsnota Cultuurhistorie gemeente Diemen de Beleidsnota Cultuurhistorie vormt het gemeentelijke beleidskader voor de omgang met cultuurhistorisch erfgoed, waaronder archeologie. In de nota zijn de archeologische waarden binnen de gemeente Diemen beschreven en is vastgelegd hoe deze worden beschermd en 174 | 209 Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Definitief Wettelijk- en beleidskader Omschrijving meegewogen bij ruimtelijke ontwikkelingen. Het beleid gaat uit van het principe ‘behoud door ontwikkeling’ en vormt de basis voor archeologische toetsing bij bouw- en infrastructuurprojecten Omgevingsvisie Diemen de Omgevingsvisie Diemen beschrijft de langetermijnambities van de gemeente voor de fysieke leefomgeving. Cultuurhistorie en archeologie maken hier onderdeel van uit als waarden die richting geven aan toekomstige ontwikkelingen.

De omgevingsvisie geeft aan waar behoud, bescherming of benutting van archeologische waarden gewenst is en vormt daarmee het strategisch kader waarbinnen archeologie wordt meegewogen bij ruimtelijke keuzes Omgevingsplan Diemen in het Omgevingsplan Diemen gelden specifieke informatie- en onderbouwingseisen bij omgevingsvergunningen voor gemeentelijke en archeologische monumenten. Aanvragen moeten het monument identificeren, het huidige en voorgenomen gebruik beschrijven en de motivering en verwachte effecten van de voorgenomen activiteit op archeologische waarden toelichten. Voor ingrepen die de bodem of ondergrond raken zijn aanvullende ruimtelijke gegevens, tekeningen en waar nodig onderzoeks- of opgravingsplannen vereist, evenals rapporten over de archeologische waarde en effecten. Bij sloop, verplaatsing of ingrijpende wijzigingen zijn ook technische onderbouwingen en documentatie van de bestaande situatie vereist. Tekeningen moeten voldoende schaal en historische informatie bevatten. Het beleid richt zich op inzicht, passende mitigatie en waarborging van archeologische waarden Archeologische beleidskaart Diemen de archeologische verwachtingskaart geeft een ruimtelijke onderverdeling van gebieden met een lage, middelhoge of hoge archeologische verwachtingswaarde binnen Diemen. Aan deze zones zijn verschillende onderzoeksverplichtingen gekoppeld.

De kaart wordt gebruikt bij vergunningverlening en bij het opstellen van omgevingsplannen om te bepalen of archeologisch (voor)onderzoek noodzakelijk is Onderzoeksmethodiek Voor het onderzoek naar effecten op archeologische waarden worden de ingrepen van de alternatieven, kennis over de effecten van deze ingrepen en de locaties met archeologische waarden met elkaar verbonden. Per alternatief wordt beschouwd welke ingrepen er voorkomen die kunnen leiden tot aantasting van het bodemarchief, op basis waarvan de alternatieven worden beoordeeld. Vervolgens wordt een beschrijving gegeven op welke locaties in de gemeente (naar verwachting) archeologische waarden voorkomen en waar de kans op aantasting van het bodemarchief dus naar verwachting groter is. Hiervoor wordt gebruik gemaakt van de archeologische beleidsadvieskaart van de gemeente Diemen. Beoordelingsschaal Tabel 9.66 geeft de beoordelingsschaal voor het criterium archeologische waarden weer. De tekens ++ betekenen heel positief, + is positief, 0 is neutraal, - is negatief, en -- is zeer negatief.

Tabel 9.66 Beoordelingstabel effecten op archeologische waarden Score Toelichting ++ niet van toepassing + niet van toepassing 0 het alternatief heeft naar verwachting geen effecten op het archeologisch bodemarchief - in het alternatief is er risico op aantasting van het archeologisch bodemarchief door overlap met of de aanwezigheid van gebieden met verwachte archeologische waarden of archeologische gebiedsaanwijzing -- in het alternatief is er hoog risico op aantasting van het archeologisch bodemarchief door overlap met of de aanwezigheid van gebieden met bekende archeologische waarden Effectbeschrijving Afbeelding 9.11 laat de bekende archeologische waarden in de gemeente zien. Afbeelding 9.12 toont de archeologische verwachtingen in de gemeente Diemen zien waarin per gebied wordt aangegeven of de kans 175 | 209 Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Definitief op archeologische vondsten relatief hoog of laag is. Hier moet in de verdere uitwerking rekening worden gehouden met archeologische waarden. Op de kaart is te zien dat verspreid over de gemeente meerdere gebieden aanwezig zijn met een archeologische verwachtingswaarde. Een uitbreiding van het elektriciteitsnet is noodzakelijk voor alle alternatieven, waarbij de uitbreiding voor warmtepompsystemen naar verwachting omvangrijker zal zijn dan voor MT-warmtenetten.

Deze uitbreiding van het stroomnet kan een negatief effect op archeologie hebben voor alle alternatieven. Afbeelding 9.11 Bekende archeologische waarden [bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed]

176 | 209 Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Definitief Afbeelding 9.12 Archeologisch verwachtingenkaart [bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed] Alternatief 1 - MT-warmtenet Variant geothermie Voor deze variant van het MT-warmtenet vindt bodemroering plaats door het realiseren van een boorput. Daarmee is de locatie van de boorput bepalend voor de mogelijke effecten. Omdat nog niet exact bekend is op welke locatie de boorput gerealiseerd zal worden, zijn het potentiegebied en de mogelijke geothermielocaties daarbinnen vergeleken met de archeologische verwachtingskaart. Het potentiegebied van SCAN wat in Diemen ligt, overlapt met een gebied van lage archeologische verwachting (afbeelding 9.12 en afbeelding 9.13). Daarnaast bestaat dit alternatief uit een warmtenet waarvoor een uitgebreid leidingstelsel op ongeveer één meter diepte nodig is. Daarmee zijn uitgebreide bodemingrepen in de gehele gemeente noodzakelijk waardoor het bodemarchief beschadigd kan raken. Aanleg van een warmtenet kan daarnaast leiden tot indirecte effecten, zoals veranderingen in grondwaterstanden of het zuurstofgehalte in de bodem, die het archeologisch bodemarchief aantasten. In gebieden met archeologische verwachtingswaarden (e.g. Oud- Diemen) heeft de aanleg mogelijk een negatief effect op archeologische waarden. Voor gebieden zonder archeologisch verwachtingswaarde is er geen negatief effect.

Uitgaande van de aanleg van het warmtenet onder bestaande bestrating, kan worden aangenomen dat bodemberoering al heeft plaatsgevonden voor andere ondergrondse infrastructuur. Daarmee wordt de kans op negatief beïnvloeding van het archeologisch bodemarchief klein geacht. Deze variant van het MT- warmtenet is daarom als negatief (-) beoordeeld.

177 | 209 Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Definitief Afbeelding 9.13 Potentiegebied en potentielocaties geothermie SCAN voor gemeente Diemen Varianten datathermie en aquathermie Voor deze varianten is bij de uitkoppeling bij de bron geen grootschalige bodemroering nodig. Wel bestaat dit alternatief uit een warmtenet waarvoor een uitgebreid leidingstelsel op ongeveer één meter diepte nodig is. Daarmee zijn uitgebreide bodemingrepen in de gehele gemeente noodzakelijk waardoor het bodemarchief beschadigd kan raken. Aanleg van een warmtenet kan daarnaast leiden tot indirecte effecten, zoals veranderingen in grondwaterstanden of het zuurstofgehalte in de bodem, die het archeologisch bodemarchief aantasten. In gebieden met archeologische verwachtingswaarden (e.g. Oud-Diemen) heeft de aanleg mogelijk een negatief effect op archeologische waarden. Voor gebieden zonder archeologisch verwachtingswaarde is er geen negatief effect. Uitgaande van de aanleg van het warmtenet onder bestaande bestrating, kan worden aangenomen dat bodemberoering al heeft plaatsgevonden voor andere ondergrondse infrastructuur. Daarmee wordt de kans op negatief beïnvloeding van het archeologisch bodemarchief klein geacht. Deze varianten van het MT- warmtenet zijn daarom als negatief (-) beoordeeld.

Alternatief 2 - ZLT-warmtenet Varianten datathermie en aquathermie Voor dit alternatief is bij de uitkoppeling bij de bron geen grootschalige bodemroering nodig. Wel bestaat dit alternatief uit een warmtenet waarvoor een uitgebreid leidingstelsel op ongeveer één meter diepte nodig is. Daarmee zijn uitgebreide bodemingrepen in de gehele gemeente noodzakelijk waardoor het bodemarchief beschadigd kan raken. Aanleg van een warmtenet kan daarnaast leiden tot indirecte effecten, zoals veranderingen in grondwaterstanden of het zuurstofgehalte in de bodem, die het archeologisch bodemarchief aantasten. In gebieden met archeologische verwachtingswaarden (e.g. Oud-Diemen) heeft de aanleg mogelijk een negatief effect op archeologische waarden. Voor gebieden zonder archeologisch verwachtingswaarde is er geen negatief effect. Uitgaande van de aanleg van het warmtenet onder bestaande bestrating, kan worden aangenomen dat bodemberoering al heeft plaatsgevonden voor andere ondergrondse infrastructuur. Daarmee wordt de kans op negatief beïnvloeding van het archeologisch bodemarchief klein geacht. Dit alternatief is daarom als negatief (-) beoordeeld. Alternatief 3 - Warmtepomp Variant lucht-water-warmtepomp Voor deze variant is, naast de uitbreiding van het stroomnet, geen grootschalige bodemroering nodig. Het effect op archeologische waarden is daarom als negatief (-) beoordeeld.

178 | 209 Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Definitief Variant bodemwarmtepomp Bij deze variant hoeven, naast de uitbreiding van het stroomnet, geen ondergrondse leidingen te worden aangelegd. Grootschalige bodemingrepen zijn dus niet nodig. Echter worden in de tuinen van de woningen bodemingrepen gedaan. Dit kan leiden tot indirecte effecten, zoals veranderingen in grondwaterstanden of het zuurstofgehalte in de bodem, die het archeologisch bodemarchief aantasten. In gebieden met archeologische verwachtingswaarde kan de aanleg van deze systemen een negatief effect hebben op het archeologisch bodemarchief. Voor gebieden zonder archeologisch verwachtingswaarde is er geen negatief effect. Deze variant is daarom als negatief (-) beoordeeld. Effectbeoordeling Tabel 9.67 toont de effectbeoordeling voor archeologie. Tabel 9.67 Effectbeoordeling archeologie Alternatief MT- Warmtenet ZLT- Warmtenet Warmtepomp Variant Geo- thermie Data- thermie Aqua- thermie Data- thermie Aqua- thermie Bodem- warmtepomp Lucht-water- warmtepomp aanlegfase - - - - - - - 9.9.2 Cultuurhistorische waarden Ingreep-effectrelaties Voor het realiseren van het warmteprogramma zijn er ingrepen in de omgeving en aan gebouwen nodig. Deze ingrepen hebben mogelijk invloed op cultuurhistorische waarden.

De cultuurhistorische waarden in Diemen zijn de rijksmonumenten, provinciale monumenten, gemeentelijke monumenten, en een fort dat deel uitmaakt van de Stelling van Amsterdam. Het fort is aangewezen als UNESCO werelderfgoed. Voorbeelden van ingrepen die cultuurhistorische waarden kunnen aantasten zijn het plaatsen van warmteoverdrachtsstations, transformatorhuisjes en warmtepompen. Ook kunnen aanpassingen aan gebouwen, zoals de isolatie van een voorgevel of het dak effecten hebben op de cultuurhistorische waarden. Gebouwaanpassingen aan gebouwen met cultuurhistorische waarde kunnen het uiterlijk van een gebouw en de beleving van cultuurhistorische waarden beïnvloeden. De aanpassingen die benodigd zijn aan de gebouwen om de warmte-oplossing in te passen of om de gebouwen verder te isoleren kunnen invloed hebben op de architectonische waarde van de gebouwen. Hierbij gaat het om het plaatsen van een installatie op of nabij het gebouw of het isoleren van de gevel, het dak of de ramen. Nieuwe installaties kunnen na plaatsing effect hebben op de identiteit van een omgeving met cultuurhistorische waarden. Daarnaast kunnen tijdens het plaatsen van een nieuwe installatie trillingen ontstaan. Deze trillingen ontstaan mogelijk tijdens de werkzaamheden in de ondergrond of in de straat waarbij materieel wordt ingezet dat trillingen veroorzaakt.

Dit kan leiden tot beschadigingen aan een gevel met cultuurhistorische waarde. Wetgeving en beleid In tabel 9.68 wordt de wetgeving en beleid rondom het criterium cultuurhistorische waarden omschreven. 179 | 209 Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Definitief Tabel 9.68 Wetgeving en beleid rondom cultuurhistorische waarden Wettelijk- en beleidskader Omschrijving internationaal Werelderfgoedverdrag het Werelderfgoedverdrag verplicht landen om hun cultuurhistorisch erfgoed met uitzonderlijke universele waarde te identificeren, beschermen, behouden en over te dragen aan toekomstige generaties. Het benadrukt de verantwoordelijkheid voor nationale bescherming én internationale samenwerking nationaal Erfgoedwet (2016) de Erfgoedwet is de nationale implementatie van het internationale kader. landelijke wet voor alle erfgoedsoorten: roerend, immaterieel, archeologisch, gebouwd erfgoed omgevingswet de omgevingswet verankerd de regels over cultureel erfgoed in de omgeving. Zo moeten gemeenten hun erfgoedbeleid en omgang met gemeentelijke monumenten vastleggen in een omgevingsplan.

Ook moet het omgevingsplan rekening houden met de omgeving van beschermde monumenten, zodat deze niet wordt ontsierd Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte (SVIR) in de Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte (SVIR) wordt cultuurhistorie en de bescherming van cultuurhistorische waarden expliciet genoemd als één van de dertien nationale belangen van het Rijk. De SVIR benoemt het ‘behouden en versterken van cultuurhistorische waarden, waaronder het Werelderfgoed’ als belang en benoemd de praktische uitwerking ervan Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) het Bal bevat landelijke regels voor veelvoorkomende activiteiten die invloed hebben op de fysieke leefomgeving. Het Bal stelt onder meer eisen bij werkzaamheden aan beschermde monumenten of archeologisch waardevolle gebieden. Er kunnen daarbij extra eisen gelden, zoals een onderzoeksplicht, meldplicht of vergunningplicht Besluit Kwaliteit Leefomgeving het BKL bevat wettelijke regels die het belang van het behoud van cultuurhistorisch erfgoed verankeren in omgevingsplannen.

Artikel 5.130 verplicht omgevingsplannen rekening te houden met behoud van cultureel erfgoed, waaronder bekende of te verwachten archeologische monumenten, en geeft richtinggevende beginselen (zoals voorkomen van ontsiering, beschadiging of sloop; voorkomen van verplaatsing tenzij noodzakelijk; bevorderen van passend gebruik; beschermen van de omgeving en het karakter van stads- en dorpsgezichten en cultuurlandschappen. Artikel 5.131 benadrukt dat bij omgevingsplannen ook rekening wordt gehouden met het behoud van de uitzonderlijke universele waarde van werelderfgoed provinciaal Leidraad Landschap & Cultuurhistorie de Leidraad Landschap en Cultuurhistorie is het provinciale beleidskader voor de omgang met cultuurhistorische waarden, waaronder archeologie. De leidraad beschrijft de historische ontstaansgeschiedenis van het landschap en geeft richtlijnen voor het behoud en de versterking van archeologische waarden bij ruimtelijke ontwikkelingen. Gemeenten worden geacht deze uitgangspunten te betrekken bij het opstellen van omgevingsplannen en bij concrete planvorming Omgevingsverordening Noord-Holland de Omgevingsverordening Noord-Holland bevat bindende regels waarmee provinciale belangen, waaronder archeologie en cultuurhistorie, worden doorvertaald naar gemeentelijk beleid.

In de verordening zijn instructieregels opgenomen die gemeenten verplichten om cultuurhistorische waarden, waaronder archeologie en historisch landschap, moeten beschermen in hun ruimtelijke besluiten 180 | 209 Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Definitief Wettelijk- en beleidskader Omschrijving gemeentelijk Omgevingsplan het omgevingsplan bevat regels voor activiteiten die betrekking hebben op gemeentelijke monumenten, gericht op het beschermen van cultuurhistorische waarden. Bij een aanvraag om een omgevingsvergunning moet worden gemotiveerd welke effecten een voorgenomen activiteit heeft op de monumentale waarde van het object en zijn omgeving. Afhankelijk van de aard van de ingreep kunnen aanvullende gegevens worden verlangd, zoals cultuurhistorische rapporten, tekeningen van de bestaande en nieuwe situatie en een beschrijving van materialen, constructies en uitvoeringsmethoden. Voor ingrijpende activiteiten zoals slopen, verplaatsen of wijzigen van een monument gelden uitgebreide documentatie- en motiveringseisen. Ook gebruik van een monument dat kan leiden tot ontsiering of aantasting valt onder de vergunningplicht.

Deze regels waarborgen dat cultuurhistorische waarden vroegtijdig worden betrokken bij besluitvorming en dat effecten van ruimtelijke ontwikkelingen op het cultuurhistorisch erfgoed zorgvuldig worden beoordeeld en, waar mogelijk, voorkomen of beperkt Beleidsnota Cultuurhistorie gemeente Diemen de Beleidsnota Cultuurhistorie vormt het gemeentelijke beleidskader voor de omgang met cultuurhistorisch erfgoed. In de nota zijn de cultuurhistorische waarden binnen de gemeente Diemen beschreven en is vastgelegd hoe deze worden beschermd en worden meegewogen bij ruimtelijke ontwikkelingen Omgevingsvisie Diemen in de Omgevingsvisie wordt cultuurhistorie benoemd als een ruimtelijke kwaliteit die bijdraagt aan de identiteit van Diemen. De visie beschrijft hoe historische structuren, landschappelijke elementen en archeologische waarden richting geven aan toekomstige ontwikkelingen. Cultuurhistorie wordt hierbij niet alleen gezien als iets dat beschermd moet worden, maar ook als iets dat kan worden benut en zichtbaar gemaakt bij nieuwe ontwikkelingen Onderzoeksmethodiek Voor het onderzoek naar effecten op cultuurhistorische waarden worden de ingrepen van de alternatieven, kennis over de effecten van deze ingrepen en de locaties (of gebouwen) met cultuurhistorische waarden met elkaar verbonden.

Per alternatief wordt beschouwd welke ingrepen er voorkomen die kunnen leiden tot aantasting van cultuurhistorische waarden. Vervolgens wordt een beschrijving gegeven op welke locaties in de gemeente (naar verwachting) cultuurhistorische waarden voorkomen en waar de kans op aantasting van deze waarden dus naar verwachting groter is. Hiervoor wordt gebruik gemaakt van de cultuurhistorische waardenkaart van de gemeente. Beoordelingsschaal Tabel 9.69 geeft de beoordelingsschaal voor het criterium cultuurhistorische waarden weer. Tabel 9.69 Beoordelingstabel effecten op cultuurhistorische waarden Score Toelichting ++ niet van toepassing + niet van toepassing 0 het alternatief heeft naar verwachting geen effecten op cultuurhistorische waarden - in het alternatief is er beperkt risico op aantasting van cultuurhistorische waarden -- in het alternatief is er hoog risico op aantasting van cultuurhistorische waarden Effectbeschrijving In de gemeente Diemen bevinden zich verschillende monumenten van cultuurhistorische waarde. De gemeente kent bijvoorbeeld Rijksmonumenten, provinciale monumenten, gemeentelijke monumenten, en een fort dat deel uitmaakt van de Stelling van Amsterdam, dat is aangewezen UNESCO werelderfgoed.

181 | 209 Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Definitief De provinciale monumenten hangen samen met de Hollandse waterlinie, dit betreft Fort Diemerdam en Kringenwetboerderij de Zeehoeve. De cultuurhistorische waarden zijn over de gehele gemeente verspreid (zie afbeelding 9.14). Een uitbreiding van het elektriciteitsnet is noodzakelijk voor alle alternatieven, waarbij de uitbreiding voor warmtepompsystemen naar verwachting omvangrijker zal zijn dan voor MT-warmtenetten. Deze verschillen brengen echter geen significante of doorslaggevende verschillen tussen de alternatieven met zich mee voor de beoordeling van de cultuurhistorie. Afbeelding 9.14 Cultuurhistorie Diemen Alternatief 1 - MT-warmtenet Variant geothermie Voor deze variant zijn één of meerdere bovengrondse boorlocaties benodigd. De potentiegebieden van SCAN overlappen niet met de cultuurhistorische waarden van Diemen. Bij de bron zijn daarom geen negatieve effecten te verwachten op cultuurhistorie. Voor deze variant zijn er in de buurt en in het transport echter wel verschillende bovengrondse installaties nodig (onder andere warmteoverdrachtstations en onderstations). De ingrepen zijn relatief kleinschalig. Omdat het gaat om installaties van beperkte omvang waarvan de locatiekeuze nog flexibel is, is de verwachting dat voor een locatie gekozen kan worden waar zich geen cultuurhistorische waarden bevinden.

Daarom wordt het risico op aantasting beperkt gezien, en deze variant als negatief (-) beoordeeld. Variant datathermie Voor deze variant is er bij de bron alleen een warmteoverdrachtstation nodig. In het transport en de buurt zijn verschillende bovengrondse installaties benodigd (onder andere warmteoverdrachtstations en onderstations). Omdat het gaat om installaties van beperkte omvang waarvan de locatiekeuze nog flexibel is, is de verwachting dat voor een locatie gekozen kan worden waar zich geen cultuurhistorische waarden bevinden. Daarom wordt het risico op aantasting beperkt gezien, en deze variant als negatief (-) beoordeeld.

182 | 209 Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Definitief Variant aquathermie Voor deze variant zijn bij de broninstallaties voor het winnen van warmte uit het Amsterdam-Rijnkanaal nodig. Omdat de precieze locatie van deze installaties nog niet bekend is, is fysieke aantasting van cultuurhistorische waarden niet uit te sluiten, omdat deze waarden zich ook bij het Amsterdam-Rijnkanaal bevinden. In het transport en de buurt zijn verschillende bovengrondse installaties benodigd (onder andere warmteoverdrachtstations en onderstations). Omdat het gaat om installaties van beperkte omvang waarvan de locatiekeuze nog flexibel is, is de verwachting dat voor een locatie gekozen kan worden waar zich geen cultuurhistorische waarden bevinden. Daarom wordt het risico op aantasting beperkt gezien, en deze variant als negatief (-) beoordeeld. Alternatief 2 - ZLT-warmtenet Variant datathermie Voor deze variant is er bij de bron alleen een warmteoverdrachtstation nodig. In het transport en de buurt zijn verschillende bovengrondse installaties benodigd (onder andere warmteoverdrachtstations en onderstations). Omdat het gaat om installaties van beperkte omvang waarvan de locatiekeuze nog flexibel is, is de verwachting dat voor een locatie gekozen kan worden waar zich geen cultuurhistorische waarden bevinden. Daarom wordt het risico op aantasting beperkt gezien.

Het isoleren van gebouwen die op het warmtenet worden aangesloten maakt ook onderdeel uit van dit alternatief. Deze gebouwaanpassing kan invloed hebben op de architectonische waarde van gebouwen. Voor gebouwen met een monumentenstatus kan dit leiden tot aantasting van de cultuurhistorische waarde. Echter, dit betreft in Diemen een beperkt aantal gebouwen dus is het risico op aantasting van cultuurhistorische waarden beperkt. De variant is daarom negatief (-) beoordeeld. Variant aquathermie Voor deze variant zijn bij de broninstallaties voor het winnen van warmte uit het Amsterdam-Rijnkanaal nodig. Omdat de precieze locatie van deze installaties nog niet bekend is, is fysieke aantasting van cultuurhistorische waarden niet uit te sluiten, omdat deze waarden zich ook bij het Amsterdam-Rijnkanaal bevinden. In het transport en de buurt zijn verschillende bovengrondse installaties benodigd (onder andere warmteoverdrachtstations en onderstations). Omdat de precieze locatie van deze installaties nog niet bekend is, is fysieke aantasting van cultuurhistorische waarden niet uit te sluiten. Omdat het om installaties van een beperkte omvang gaat is het risico op aantasting van cultuurhistorische waarden beperkt. Het isoleren van gebouwen die op het warmtenet worden aangesloten maakt ook onderdeel uit van dit alternatief.

Deze gebouwaanpassing kan invloed hebben op de architectonische waarde van gebouwen. Voor gebouwen met een monumentenstatus kan dit leiden tot aantasting van de cultuurhistorische waarde. Echter, dit betreft in Diemen een beperkt aantal gebouwen dus is het risico op aantasting van cultuurhistorische waarden beperkt. De variant is daarom negatief (-) beoordeeld. Alternatief 3 - Warmtepomp Variant lucht-water-warmtepomp Voor deze variant zijn gebouwaanpassingen nodig, zoals het isoleren van gebouwen en het plaatsen van buitenunits voor warmtepompen. Deze gebouwaanpassing kunnen invloed hebben op de architectonische waarde van gebouwen. Voor gebouwen met een monumentstatus kan dit leiden tot aantasting van de cultuurhistorische waarde. Echter, dit betreft in Diemen een beperkt aantal gebouwen dus is het risico op aantasting van cultuurhistorische waarden zeer beperkt. De variant is daarom neutraal (0) beoordeeld. Variant bodemwarmtepomp Voor deze variant moeten gebouwen geïsoleerd worden. Deze gebouwaanpassing kunnen invloed hebben op de architectonische waarde van gebouwen. Voor gebouwen met een monumentstatus kan dit leiden tot aantasting van de cultuurhistorische waarde. 183 | 209 Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Definitief Echter, dit betreft in Diemen een beperkt aantal gebouwen dus is het risico op aantasting van cultuurhistorische waarden zeer beperkt.

De variant is daarom neutraal (0) beoordeeld. Effectbeoordeling Tabel 9.70 toont de effectbeoordeling voor cultuurhistorische waarden. Tabel 9.70 Effectbeoordeling cultuurhistorie Alternatief MT- Warmtenet ZLT- Warmtenet Warmtepomp Variant Geo- thermie Data- thermie Aqua- thermie Data- thermie Aqua- thermie Bodem- warmtepomp Lucht-water- warmtepomp gebruiks- fase - - - - - 0 0 9.10 Hittestress en koeling Ingreep-effectrelaties Het hitte-eilandeffect treedt op in stedelijke gebieden waar bebouwing, asfalt en gebrek aan groen ervoor zorgen dat warmte wordt vastgehouden, waardoor de temperatuur in de bebouwde kom vaak enkele graden hoger ligt dan in omliggende landelijke gebieden. Dit kan weer leiden tot hittestress, dat ontstaat wanneer het lichaam moeite heeft om overtollige warmte kwijt te raken bij hoge temperaturen, wat kan leiden tot gezondheidsproblemen zoals uitdroging, uitputting en zelfs hitteberoerte. De verwachting is dat door klimaatverandering dit effect nog sterker toeneemt. Hierdoor neemt de behoefte aan koeling in de woning toe. Systemen die in huis worden toegepast kunnen direct of indirect effect hebben op de hittestress in de buurt. De ingrepen en hun effect op hittestress in de woning en op straat zijn terug te vinden in tabel 9.71.

Tabel 9.71 Ingreep - effect relaties hittestress Locatie effect Ingreep Effect op hittestress in de woning isolatie van gevels, daken en vloeren (vereist voor warmtepompen, ZLT-warmtenetten en in mindere mate MT-warmtenetten, afhankelijk van initiële label) isolatie zorgt ervoor dat de woning in eerste instantie minder snel opwarmt, maar de warmte minder snel kwijt kan als de woning eenmaal is opgewarmd. Ventilatie zorgt er echter voor dat de netto hittestress lager is dan bij een slecht geïsoleerde woning [de Vries et al., 2024] in de woning aansluiting op koelende warmtetechnieken (bodemwarmtepomp, lucht- water-warmtepomp, ZLT- warmtenet met koeloptie) koelingssystemen zorgen voor lagere hittestress in de woningen. ZLT- warmtenetten, bodemwarmtepompen en lucht-water-warmtepompen geven mogelijkheden tot koelen op straat buitenunit van lucht-water- warmtepomp (uitstoot van onttrokken warmte) de lucht-water-warmtepomp is een systeem dat voor verkoeling kan zorgen in de woning, maar de warmte die onttrokken wordt uit de woning uitstoot via de buitenunit aan de buitenlucht Locatie effect | Ingreep | Effect op hittestress op straat | warmteverlies warmtenetten | bij het gebruik van ZLT- en MT-warmtenetten in de wijk kan de bodem opwarmen door warmteverliezen van de leidingen van het net.

Bij MT- warmtenetten (tot 70 °C aanvoer) leidt dit tot een 2–3 °C hogere bodemtemperatuur binnen 0,5 m van de leiding. De invloed neemt snel af met de afstand: op ongeveer 1 m afstand bedraagt de temperatuurverhoging gemiddeld 0,5–1 °C, en op 2 m afstand is deze kleiner dan 0,2 °C. Bij ZLT-warmtenetten is de invloed op de bodemtemperatuur verwaarloosbaar [Blokker & Pan, 2022] op straat | plaatsing van extra technische | Voor de warmtesystemen moeten extra objecten worden toegevoegd objecten in de buitenruimte | aan de buitenruimte. Ten eerste is er een toename van (transformatorhuisjes, | transformatorhuisjes in de wijk voor de systemen die een onderstations, WOS e.d.) | elektriciteitsvraag hebben. Ten tweede zijn er voor de warmtenetten in de buurt onderstations nodig. Wanneer deze objecten op voormalig groen worden gebouwd, kan het toevoegen van deze objecten de hittestress versterken, doordat het verkoelende effect van groen wordt verminderd Wetgeving en beleid In tabel 9.71 wordt de belangrijkste wetgeving en beleid rondom het criterium hittestress en koeling omschreven.

Tabel 9.72 Wetgeving en beleid hittestress en koeling Wettelijk- en beleidskader | Omschrijving nationaal Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie | het DPRA richt zich op het versterken van de ruimtelijke adaptatiecapaciteit van Nederland, (DPRA) (2017) | met als doel een klimaatbestendige en waterrobuuste inrichting tegen 2050. Het DPRA bevat zeven ambities, waarvan de eerste drie direct relevant zijn voor hittestress: - | kwetsbaarheid in beeld brengen (stresstesten): Het uitvoeren van stresstesten om de kwetsbaarheid voor klimaatverandering, waaronder hittestress, in kaart te brengen; - | risicodialoog voeren en strategie opstellen: Het aangaan van gesprekken met betrokken partijen om risico’s te bespreken en strategieën te ontwikkelen voor adaptatie; - | uitvoeringsagenda opstellen: Het formuleren van concrete uitvoeringsplannen om de vastgestelde strategieën te realiseren. Daarnaast worden de ambities ‘Meekoppelkansen benutten’, ‘Stimuleren en faciliteren’, ‘Reguleren en borgen’ en ‘Handelen bij calamiteiten’ genoemd, die gezamenlijk bijdragen aan een integrale aanpak van klimaatadaptatie Nationale | in de NAS richt Nederland zich op klimaatadaptatie die verder gaat dan het DPRA.

De NAS Klimaatadaptatiestrategie (NAS) | behandelt sectoren, ketens, thema’s en klimaatrisico’s die in het DPRA niet aan bod komen, (2020) | zoals gezondheidsverlies, arbeidsverlies en de toename van allergieën en infecties door klimaatverandering. Tegelijkertijd bouwt de NAS voort op DPRA-thema’s, bijvoorbeeld de effecten van verschuivende klimaatzones en hittestress in stedelijke gebieden. De strategie stimuleert gebruik van stresstesten en hittekaarten, lokaal maatwerk, en samenwerking tussen rijk, gemeenten, waterschappen, kennisinstellingen en maatschappelijke partijen, zodat maatregelen integraal en efficiënt worden uitgevoerd Nationaal | in 2023 is het Nationaal Uitvoeringsprogramma Klimaatadaptatie (NUP KA’23) verschenen uitvoeringsprogramma | om de uitvoering van de NAS te versnellen. De overheid hanteert daarbij drie Klimaatadaptatie (2023) | uitgangspunten: slimmer (kennis is vindbaar en toepasbaar), intensiever (klimaatadaptatie wordt standaard meegenomen) en inclusiever (voor en door iedereen). Op basis hiervan zijn de komende jaren vijf prioriteiten geformuleerd: 1. concretere adaptatiedoelen vaststellen, 2. kennis over klimaatadaptatie toegankelijker en toepasbaar maken, 3. aandacht voor rechtvaardigheid in adaptatiebeleid vergroten, 4. klimaatbestendigheid standaard meenemen in beleid en uitvoering, en 5.

mogelijkheden verkennen om financiering van klimaatadaptatie te verbreden provinciaal 184 | 209 | Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Definitief Wettelijk- en beleidskader | Omschrijving Notitie Bouwstenen | in de Notitie Bouwstenen Klimaatadaptatie zijn de uitgangspunten en maatregelen Klimaatadaptatie | vastgelegd voor een klimaatbestendige provincie. Voor hittestress betekent dit: stedelijke gebieden inrichten met klimaatadaptieve materialen, meer bomen, waterdoorlatende oppervlakken en schaduwplekken. Ook worden relaties gelegd met gezondheid, biodiversiteit en energietransitie. Gemeenten worden opgeroepen stresstesten uit te voeren en adaptatie te integreren in bestemmingsplannen Uitvoeringsagenda | de provincie erkent in de Uitvoeringsagenda de toenemende frequentie van hittegolven en Klimaatadaptatie 2025–2027 | de effecten daarvan op de leefbaarheid in stedelijke gebieden. Om hittestress tegen te gaan, richt de provincie zich op het bevorderen van groenblauwe infrastructuur, zoals het aanleggen van schaduwrijke plekken, het vergroenen van daken en gevels, en het creëren van waterberging in stedelijke omgevingen. Daarnaast wordt ingezet op het integreren van klimaatadaptatie in ruimtelijke plannen en het stimuleren van kennisdeling en samenwerking tussen gemeenten, waterschappen en andere relevante partijen.

Door deze maatregelen hoopt de provincie de negatieve effecten van hittestress te verminderen en de leefbaarheid in stedelijke gebieden te verbeteren gemeentelijk Jaarstukken 2023: Extra Groen | groen is belangrijk voor het bevorderen van biodiversiteit en het verminderen van hittestress in Diemen. Daarom wil de gemeente groen in de wijken behouden en waar mogelijk uitbreiden, samen met bewoners. Daarnaast streeft Diemen ernaar om de komende vier jaar ten minste 1.000 nieuwe bomen te planten, zowel in de openbare ruimte als op particuliere grond Omgevingsvisie Diemen 2040 | groen en water worden op meerdere plekken ingezet om bij te dragen aan klimaatadaptatie, waaronder ook om het in de zomer koel te houden. Groen en natuur worden onderdeel gemaakt van de buitenruimte zodat verblijfskwaliteit omhoog gaat, en zodat mensen in buurt toegankelijk groen hebben om verkoeling te vinden. In het ontwerp en de keuzes voor ruimtelijke ontwikkeling wordt getracht nieuwe ingrepen te toetsen op duurzaamheid en leefbaarheid, waaronder klimaatadaptieve aspecten zoals hittebestendigheid Programma klimaatadaptatie | dit Programma is een meer praktische invulling van de omgevingsvisie Diemen.

Gemeente 2024-2028 | Diemen wil bomen planten voor meer schaduw en er wordt gezorgd dat iedere bewoner binnen 300 meter van diens huis toegang heeft tot een hittebestendige verblijfplek Onderzoeksmethodiek Voor de effectbepaling van hittestress is gebruik gemaakt van GIS-kaarten van hittegevoelige gebieden. Op deze kaarten is te zien waar in de huidige situatie al hittestress is. Samen met het klimaatadaptatiebeleid van de gemeente wordt gekeken welke mate van hittestress in de referentiesituatie verwacht kan worden. Zodra de referentiesituatie goed in beeld is, wordt een inschatting gemaakt van de bijdrage van de verschillende technieken in de alternatieven op deze hittestress. Er wordt gekeken of de technieken de ruimte opwarmen, of door middel van het toenemen van objecten in de openbare ruimte voor verstening zorgen. Dit wordt gedaan door middel van expert judgement. Daarnaast wordt geanalyseerd of een alternatief ook potentieel bijdraagt aan het tegengaan van hittestress, bijvoorbeeld doordat technieken ook geschikt zijn voor koeling, of doordat isolatie wordt toegepast. Per buurt wordt vervolgens geconcludeerd wat de mate van toename of afname van hittestress is, en wat dit betekent voor bijvoorbeeld het verwachtte aircogebruik als autonome ontwikkeling, en wat deze toename voor de hittestress in de buurt betekent.

Beoordelingsschaal Tabel 9.73 toont de beoordelingsschaal voor hittestress en koeling. 185 | 209 | Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Definitief 186 | 209 Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Definitief Tabel 9.73 Beoordelingsschaal hittestress en koeling Score Toelichting ++ het warmtealternatief versterkt naar verwachting de koeling van de omgeving en woning + het warmtealternatief leidt naar verwachting tot een lichte afname van hittestress in de omgeving 0 het warmtealternatief leidt tot geen of nauwelijks tot verandering van de hittestress in de woning en in de buurt - het warmtealternatief versterkt naar verwachting licht de hittestress in de omgeving en woning -- het warmtealternatief versterkt naar verwachting de hittestress in de omgeving en woning Effectbeschrijving Hieronder volgt een beschrijving per alternatief wat het verwachte effect op hittestress is. Daarop volgt een locatiespecifieke beschrijving, waarin is aangegeven waar dit effect extra aandacht vereist. In tabel 9.74 is een overzicht weergegeven van de effecten van de verschillende alternatieven op hittestress. Mogelijke autonome ontwikkeling: airco’s Door klimaatverandering en de verdere verdichting van bebouwing is het de verwachting dat in de toekomst de temperatuur in dichtbebouwde gebieden verder stijgt. Hierdoor neemt naast de warmtevraag, ook de koude vraag toe.

Op dit moment is er nog veel onduidelijk over wat die koudevraag is, en hoe deze ingevuld kan worden met energie. Een van de mogelijkheden is dat inwoners airco’s aanschaffen om te gaan met de hittestress in hun omgeving of woning. Airco’s bestaan uit een binnenunit die warmte wint uit de lucht in de woning, en deze loost in de buitenruimte. De buitenruimte warmt daardoor extra op. Airco’s maken gebruik van elektriciteit waardoor mogelijk aanvullende netverzwaring nodig is. Daarnaast zorgt de buitenunit mogelijk voor een verdere verrommeling van de ruimtelijke kwaliteit. Sommige van de onderzochte alternatieven zijn ook geschikt voor koeling. Bij het toepassen van deze technieken is het niet de verwachting dat deze autonome ontwikkeling optreedt.

Tabel 9.74 Effect op hittestress van alternatieven Alternatief MT-warmtenet ZLT-warmtenet Warmtepomp Warmtepomp Variant Geothermie / aquathermie / datathermie Aquathermie / datathermie Lucht-water- warmtepomp (individueel) Bodemwarmtepomp (individueel) bijdrage aan hittestress buiten door warmteverlies warmteverlies leidingen kunnen straat lokaal opwarmen warmteverlies leidingen verwaarloosbaar buitenunit stoot warmte uit op straat geen warmteverlies bijdrage aan hittestress buiten door verstening (extra objecten) onderstations en transformatorhuisjes dragen bij aan verstening onderstations en transformatorhuisjes dragen bij aan verstening transformatorhuisjes dragen bij aan verstening transformatorhuisjes dragen bij aan verstening geschikt voor koeling binnen (effect op hittestress binnen) niet geschikt voor koeling geschikt voor koelen en vermindert hittestress binnenshuis geschikt voor koelen en vermindert hittestress binnenshuis geschikt voor koelen en vermindert hittestress binnenshuis 187 | 209 Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Definitief Alternatief 1 - MT-warmtenet Bij dit alternatief wordt beperkt isolatie toegepast (afhankelijk van het initiële energielabel). Dit zorgt voor een verlaging van de hittestress in de woning mits ventilatie wordt toegepast. Voor een MT-warmtenet komen er onderstations bij.

De aantallen en oppervlaktes van deze objecten in de buitenruimte zijn terug te vinden in tabel 9.75. Door de grootte van de onderstations is de bijdrage aan verstening bij dit alternatief het grootst. Ook zorgt het warmtenet wel voor een opwarming van de bodem en daarom straat. Op ongeveer 1 meter afstand van de leiding bedraagt de temperatuurverhoging gemiddeld 0,5–1 °C [Blokker & Pan, 2022]. Aangezien de leidingen van een warmtenet zich op een diepte van 1 meter bevinden [Beuken et al., 2020] hebben MT-warmtenetten een effect op de temperatuur van de oppervlakte, en vergroot het de hittestress in de wijk. Een aandachtspunt bij MT-warmtenetten is dat, wanneer er in de gemeente geen passieve koelingsmaatregelen, zoals groenvoorziening en zonwerende schermen, worden toegepast, hittestress vooral wordt bestreden met actieve koeling, zoals airconditioning. Deze systemen stoten hitte uit bij gebruik, dus deze maatregel zorgt voor verhoogde hittestress op straat. In de referentiesituatie vindt dit ook plaats, dit effect is dus neutraal. Het effect op hittestress en koeling wordt daarom als negatief (-) beoordeeld. Variant geothermie Voor geothermie worden geen aanvullende effecten verwacht. De beoordeling blijft daarmee gelijk aan de algemene beoordeling voor MT-warmtenetten met een negatief effect (-).

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://diemen.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/b3505889-a7fa-410f-86c5-f044274383e6?agendaItemId=b6bec49b-9e0b-4bf7-b9a6-dd2a1359f466