CConstaterende datDiemen
Koppel je AI →
Document · PDF

Plan-MER_Warmteprogramma Diemen

Informatieve raadsvergadering 5 november 2026, gemeente DiemenBij agendapunt: Ontwerp Warmteprogramma 2026 gemeente Diemen - 21:3084.948 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 10

3.2 MER-procedure Om te beoordelen of de afspraken die vastgelegd worden in het warmteprogramma nadelige gevolgen voor het milieu kunnen hebben, wordt een milieueffectenrapportage uitgevoerd. De MER-procedure helpt om het milieubelang een volwaardige plaats in de besluitvorming te geven. De resultaten van de milieueffectenrapportage worden in een milieueffectrapport opgeschreven. De informatie uit het milieueffectenrapport wordt betrokken bij de besluitvorming over het warmteprogramma. In deze paragraaf wordt eerst ingegaan op de plan-MER-plicht voor het warmteprogramma. Vervolgens worden de stappen van de MER-procedure besproken. 3.2.1 MER-(beoordelings-)plicht De regels over de MER-procedure volgen uit de Europese MER-richtlijn en smb-richtlijn. Deze Europese regels zijn geïmplementeerd in de omgevingswet en verder uitgewerkt in het omgevingsbesluit en bijlage V bij het besluit. Het type MER-procedure - plan-MER, project-MER of MER-beoordeling - hangt af van de aard en reikwijdte van de activiteit en van het type besluit dat wordt genomen. Programma’s onder de omgevingswet zijn plan-MER-plichtig wanneer het programma: - een wettelijk of bestuursrechtelijk voorgeschreven programma betreft; - het programma een kader vormt voor besluiten voor MER-(beoordelings-)plichtige projecten.

Wettelijk voorgeschreven programma Met de inwerkingtreding van de Wgiw wordt het warmteprogramma een verplicht programma onder de omgevingswet. Naar verwachting treedt de Wgiw in op 1 januari 2026. Kaderstellend Als in het warmteprogramma kaderstellende uitspraken staan die de gemeente wil doen om buurten aardgasvrij te maken, moet een onderzoek worden gedaan naar de milieueffecten van het warmteprogramma. Kaderstellend betekent hier dat het programma richting geeft aan toekomstige besluiten of projecten met mogelijk aanzienlijke milieueffecten. Een programma is kaderstellend als het voorwaarden bevat voor de goedkeuring of uitvoering van projecten door het bevoegd gezag. Dit kan gaan om criteria voor de locatie, de omvang of de wijze van uitvoering. Het kader moet concreet zijn en in zekere mate bindend voor een later te nemen MER-(beoordelings-)plichtig besluit. Alle MER-(beoordelings-)plichtige projecten zijn vermeld in bijlage V van het Omgevingsbesluit en zijn MER-(beoordelings-)plichtig als ze boven de drempel van kolom 2 uitkomen.

De volgende concrete projecten en de daarvoor benodigde besluiten die onderdeel kunnen zijn van een warmteprogramma zijn MER-(beoordelings-)plichtig: - B4 geothermische boring; - C1 thermische centrales en andere verbrandingsinstallaties voor de productie van elektriciteit, stoom of warm water; - J9 buisleiding voor warmtetransport; - K1 onttrekken/aanvullen van grondwater (dit is nodig voor een warmtekoude-opslag); - L2 installaties voor de verwijdering van niet-gevaarlijke afvalstoffen. De gemeente Diemen is van plan in verschillende buurten warmtenetten te gaan aanleggen. Ten behoeve van de aanleg van de warmtenetten zullen de volgende MER-(beoordelings-)plichtige activiteiten plaatsvinden: B4, C1, J9 en K1. 31 | 209 Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Definitief In het warmteprogramma zullen kaders worden opgenomen voor de realisatie van de warmtenetten en de uitvoering van voorgenoemde activiteiten. Het warmteprogramma is daarmee kaderstellend. Passende beoordeling Als een warmteprogramma niet als kaderstellend geldt voor projecten die onder de MER-(beoordelings-) plicht vallen, kan er alsnog een plan-MER-plicht van toepassing zijn wanneer een ‘passende beoordeling’ vereist is voor het programma. Deze beoordeling, die op basis van de Habitatrichtlijn wordt uitgevoerd, kijkt naar de gevolgen van plannen voor Natura 2000-gebieden.

Dit kan relevant zijn voor een warmteprogramma, vooral bij de keuze van het tracé voor een collectief warmtenet dat zich in of nabij een Natura 2000-gebied bevindt of door effecten van geothermie. De gemeente Diemen ligt nabij Natura 2000- gebieden Markermeer & IJmeer, Oostelijke Vechtplassen, Botshol en Naardermeer (zie paragraaf 8.1.7). 3.2.2 Procedurestappen Nu er sprake is van een plan-MER-plicht voor het warmteprogramma van gemeente Diemen, dienen de stappen uit de plan-MER procedure te worden doorlopen, zie afbeelding 3.1. In deze paragraaf worden deze stappen verder toegelicht. Afbeelding 3.1 Plan-MER procedure Vaststellen reikwijdte en detailniveau Het bevoegd gezag, de gemeente Diemen, is verplicht om de wettelijke adviseurs te raadplegen over de reikwijdte en detailniveau van de informatie in het milieueffectrapport (MER). Dit kan door het opstellen van een notitie reikwijdte en detailniveau (NRD), maar is in principe vormvrij. Beschreven moet worden welke warmteoplossingen (de reikwijdte) en welke thema’s (het detailniveau) in het plan-MER worden onderzocht. Voor het warmteprogramma Diemen heeft de raadpleging van de wettelijke adviseurs plaatsgevonden door middel van het toelichten van de reikwijdte en detailniveau in een brief. De gemeente heeft ervoor gekozen geen Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) op te stellen.

De gemeente beargumenteert dat de NRD een gebruikelijk middel is, maar niet verplicht. Daarnaast wil de gemeente voortbouwen op de onderzoekaanpak van de gemeente Utrecht en de landelijke adviezen van het Nationaal Programma Lokale Warmtetransitie (NPLW) opvolgen. Verder wil de gemeente graag de energietransitie versnellen en kiest dus voor versnelling van de procedure, door geen gebruik te maken van een zienswijzeprocedure voor het bepalen van de reikwijdte en detailniveau. In de brief aan de wettelijke adviseurs heeft de gemeente de reikwijdte en detailniveau toegelicht, zoals is uitgewerkt in hoofdstuk 4 en 5 van dit plan-MER. Opstellen milieueffectrapport Door de gemeente wordt vervolgens een MER opgesteld. Het MER bevat de informatie die redelijkerwijs mag worden vereist, ook gelet op de stand van kennis en beoordelingsmethoden en de inhoud van het programma.

32 | 209 Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Definitief Terinzagelegging ontwerp-warmteprogramma en MER Na het opstellen van het MER wordt het MER samen met het ontwerp-warmteprogramma ter inzage gelegd. Eenieder kan op het MER en het ontwerp-warmteprogramma zienswijzen indienen. De termijn voor het indienen van zienswijzen is 6 weken, met ingang van de dag waarop het ontwerpprogramma ter inzage wordt gelegd. Daarnaast wordt uiterlijk op het moment van terinzagelegging van het MER de Commissie MER in de gelegenheid gesteld om te adviseren over het MER. De commissie MER is een onafhankelijk en deskundige commissie, die adviseert over de inhoud en kwaliteit. Doordat een MER is opgesteld voor het programma, geldt er een minimumtermijn van 2 weken tussen het aflopen van de inzagetermijn en het vaststellen van het programma. Deze termijn verzekert dat de zienswijzen, het advies van de commissie MER en reacties van andere adviseurs beoordeeld en betrokken kunnen worden bij de vaststelling van het warmteprogramma. Vaststellen warmteprogramma Vervolgens stelt de gemeente het warmteprogramma vast. In het warmteprogramma vermeldt de gemeente in ieder geval hoe rekening is gehouden met het MER en het advies van de commissie MER.

Daarnaast bevat het programma in ieder geval een samenvatting van de milieuoverwegingen die zijn betrokken bij het vaststellen van het programma en de redenen om te kiezen voor het vastgestelde programma (waarbij in ieder geval de in het milieueffectrapport beschreven redelijke alternatieven worden betrokken). Verder moet in het warmteprogramma de monitoringsmaatregelen worden beschreven. Monitoring Het plan-MER bevat een voorstel om de milieueffecten waar nog geen zicht op is of onzekerheid over bestaat, te monitoren. De resultaten van de monitoring moet de gemeente elektronisch beschikbaar stellen. Als er sprake is van onvoorziene nadelige milieueffecten, dan neemt de gemeente passende maatregelen om dit zoveel mogelijk te beperken of ongedaan te maken. 3.3 Welke buurten worden meegenomen in het warmteprogramma? 3.3.1 Plan- en studiegebied Het plangebied is het grondgebied van de gemeente Diemen. Het plangebied is op kaart weergegeven op afbeelding 3.3. Het studiegebied is het gebied waarin milieueffecten kunnen voorkomen. Dit kan groter zijn dan het plangebied. Voor effecten door stikstof kunnen effecten bijvoorbeeld tot een afstand van 25 kilometer reiken. Het warmteprogramma is bedoeld voor het grondgebied van de gemeente Diemen. Het doel is gebouwen een duurzame warmtevoorziening (verwarming, koken en warm kraanwater) te geven als alternatief voor aardgas.

De verduurzaming van de Vattenfall-centrale valt buiten het warmteprogramma, omdat de centrale via een eigen traject de verduurzaming aanpakt. De opgave voor aardgasvrij verwarmen in het warmteprogramma focust op bestaande bouw, nieuwbouw wordt dus niet meegenomen in de opgave omdat deze woningen niet met aardgas verwarmd worden. Een aantal buurten in de gemeente Diemen zijn al aardgasvrij. Deze buurten worden daarom niet meegenomen in het warmteprogramma en het plan-MER. Dit zijn: - Holland Park; - Holland Park West; - Plantage de Sniep Zuid; - Campus Diemen Zuid. In de buurt Holland Park Zuid worden nieuwe woningen gebouwd en vindt gebiedsontwikkeling plaats. De nieuwbouw in deze buurt wordt aardgasvrij, omdat de gemeente in haar Omgevingsvisie heeft vastgelegd dat alle nieuwbouw tenminste energieneutraal en aardgasvrij moet zijn. Deze gebiedsontwikkeling is momenteel al bezig (bron: gemeente Diemen). Dit betekent dat deze ontwikkeling plaats vindt ongeacht de uitrol van het warmteprogramma. Daarom is dit een autonome ontwikkeling. Deze ontwikkeling wordt 33 | 209 Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Definitief meegenomen in de referentiesituatie (zie hoofdstuk 6). Deze buurt wordt ook niet meegenomen in het warmteprogramma van de gemeente; - de buurt Overdiemen is niet in z’n geheel onderdeel van het plangebied.

Het deel ten westen van de S114 is geen onderdeel van de doelstelling in het warmteprogramma, omdat hier alleen het terrein van Vattenfall en van TenneT zijn gevestigd en deze geen onderdeel zijn van het warmteprogramma. De boerderij net ten westen van de S114 is wel onderdeel van het plangebied; - ten slotte bevinden zich in bepaalde buurten geen woningen. Deze buurten vallen buiten de reikwijdte van het warmteprogramma en worden daarom niet onderzocht. De buurten waar dit voor geldt zijn: · Spoordriehoek; · Diemer Vijfhoek. Afbeelding 3.2 toont alle buurten in de gemeente Diemen. Afbeelding 3.2 Alle buurten in de gemeente Diemen Afbeelding 3.3 toont alle delen van de gemeente Diemen die wel onderdeel zijn van het plangebied van het plan-MER.

34 | 209 Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Definitief Afbeelding 3.3 Plangebied plan-MER warmteprogramma Diemen Studiegebied Milieueffecten kunnen verder reiken dan het plangebied. Het studiegebied voor het MER is het gebied tot waar er nog sprake is van te verwachten, maatgevende effecten als gevolg van het warmteprogramma. De omvang van het studiegebied kan dus variëren per onderzocht aspect en wordt per aspect vastgesteld in het MER.

35 | 209 Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Definitief 4 KADERS VANUIT WETGEVING EN BELEID 4.1 Wettelijk en beleidskader In tabel 4.1 zijn de relevante regelgeving en beleidsdocumenten voor dit plan-MER uitgewerkt. Hierbij is een onderscheid gemaakt tussen beleid op internationaal en Europees, nationaal, provinciaal, regionaal en lokaal niveau. Naast de onderstaande regelgeving en beleid die zien op het plan-MER en het warmteprogramma, is er ook nog relevante regelgeving en beleid voor de verschillende milieuaspecten die worden besproken in dit plan-MER. Zie hiervoor hoofdstuk 4. Tabel 4.1 Wettelijk en beleidskader Wettelijk en beleidskader Relevantie Internationaal en Europees Europese Green Deal (2019) en Europese Klimaatwet (2021) de Europese Green Deal bestaat uit een pakket beleidsinitiatieven met als einddoel klimaatneutraliteit in 2050. Eén van de initiatieven is de Europese Klimaatwet, waarin een kader is vastgelegd voor de vermindering van de broeikasgasemissies in de EU tot en met 2050. De wet bevat een bindende doelstelling voor de vermindering van broeikasgasemissies in 2030 en de mogelijkheid om een doelstelling voor de vermindering van broeikasgasemissies in 2040 vast te stellen Klimaatakkoord van Parijs (2015) het Klimaatakkoord van Parijs is een internationaal verdrag dat de ondertekenaars ertoe verplicht klimaatverandering tegen te gaan.

In het akkoord is vastgelegd dat gemiddelde mondiale temperatuurstijging moet ruim onder 2 °C blijven, met inspanningen om de stijging verder te beperken tot 1,5 °C. De Europese Unie heeft in 2016 dit akkoord met namens Nederland ondertekend Internationaal Klimaatrapport IPPC het klimaatpanel, het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC), is de organisatie van de Verenigde Naties. Dit panel evalueert de risico’s van klimaatverandering en brengt iedere 7 jaar een rapport uit. In maart 2023 heeft het IPCC een synthese-rapport gepubliceerd. Dit rapport biedt een overzicht van alle wetenschappelijke kennis over klimaat aan beleidsmakers op basis van de rapporten uit de opsomming. In de komende jaren zal het synthese-rapport de basis vormen voor nieuwe klimaatplannen van overheden Nationaal Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Wgiw) de Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie is erop gericht om gemeenten de bevoegdheden te geven die nodig zijn om regie te voeren in de wijk- of gebiedsgerichte aanpak van de warmtetransitie. Met de Wgiw wordt het warmteprogramma een verplicht wettelijk programma onder de omgevingswet Wet collectieve warmte (Wcw) de Wet collectieve warmte moet ervoor zorgen dat collectieve warmtesystemen de komende jaren verder kunnen worden ontwikkeld. Zodat er meer betrouwbare en duurzame warmtesystemen komen.

De Wcw treedt naar verwachting inwerking op 1 januari 2026 en vervangt de huidige Warmtewet Mijnbouwwet met de wijziging van de Mijnbouwwet op 1 juli 2023 is er specifieke regelgeving voor aardwarmte opgenomen. Met de wijziging is een eigen methode ven regulering en vergunningverlening voor aardwarmte opgenomen Wettelijk en beleidskader | Relevantie omgevingswet | de omgevingswet bevat de kaders van het recht voor de fysieke leefomgeving. De omgevingswet geeft onder andere de grondslag voor de MER-(beoordelings-)plichten en bevat regels voor het opstellen van een programma Besluit kwaliteit leefomgeving | in het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl) staan regels over omgevingswaarden, instructieregels, beoordelingsregels en regels voor monitoring.

Met het Besluit gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Bgiw) worden aan het Bkl instructieregels toegevoegd die eisen stellen aan de inhoud van een warmteprogramma Besluit activiteiten leefomgeving | in het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) staan algemene regels voor activiteiten in de fysieke leefomgeving Besluit bouwwerken | in het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) staan regels over veiligheid, duurzaamheid leefomgeving | en bruikbaarheid van bouwwerken Omgevingsbesluit | in het Omgevingsbesluit staan regels over het bevoegd gezag voor omgevingsvergunningen, over procedures, handhaving en uitvoering, en over het Digitaal Stelsel omgevingswet (DSO). Het Omgevingsbesluit bevat daarnaast regels over milieueffectrapportages Klimaatwet (2020 - herziening | in de Nederlandse Klimaatwet is vastgelegd dat Nederland in 2050 klimaatneutraal moet 2023) | zijn met een reductie van 95 % op de broeikasgasemissies ten opzichte van 1990. Als tussendoel moet de uitstoot in 2030 met 55 % zijn verminderd. De in deze wet geformuleerde emissiereductiedoelen zijn in 2023 aangescherpt (van -49 % naar -55 % in 2030).

De wet legt de wettelijke kaders en doelstellingen vast Nationaal Klimaatakkoord (2019) | het Nederlandse Klimaatakkoord bevat een pakket met maatregelen om de uitstoot van broeikasgassen in 2030 met 49 % te verminderen ten opzichte van 1990 Klimaatplan 2021-2030 | het Klimaatplan is tot stand gekomen op grond van de Klimaatwet. Het bevat de hoofdlijnen van het klimaatbeleid voor de komende 10 jaar Nationaal Plan Energiesysteem | het Nationaal Plan Energiesysteem vormt de kabinetsvisie op het energiesysteem tot 2050. (2023) | In dit plan wordt uiteengezet hoe kan worden gebouwd, bespaard, verdeeld en verbonden voor een duurzaam en rechtvaardig energiesysteem, nu en in de toekomst Nationaal Isolatieprogramma | het Nationaal Isolatieprogramma is vastgesteld voor het versneld isoleren van woningen. Het doel van het Nationaal Isolatieprogramma is om tot en met 2030 2,5 miljoen woningen te isoleren. De nadruk ligt daarbij op de 1,5 miljoen slecht geïsoleerde woningen (energielabel E, F en G) Programma versnelling | het doel van dit programma is de versnelling van de verduurzaming in de gebouwde verduurzaming Gebouwde | omgeving. De manier waarop de verduurzaming versneld moet worden staat in het Omgeving | programma.

De kern is om door een mix van normering, beprijzing, financiering, subsidiering en ondersteuning een duurzame woning voor iedereen binnen bereik gaan brengen Nationale Omgevingsvisie (NOVI) | de Nota Ruimte is de nationale omgevingsvisie, die de NOVI uit 2020 zal vervangen. De en Nota Ruimte (ontwerpversie | Nota Ruimte zal het nieuwe kader vormen voor al het rijksbeleid over de fysieke d.d. 6 oktober 2025) | leefomgeving. Het bevat de langetermijnvisie van het Rijk op de ruimtelijke inrichting van Nederland en maakt ruimtelijke keuzes voor 2030 en 2050, met een doorkijk naar 2100 Structuurvisie Ondergrond (2018) | de Structuurvisie Ondergrond richt zich op duurzaam, veilig en efficiënt gebruik van bodem en ondergrond, waarbij benutten en beschermen met elkaar in balans zijn. De minister en staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat werken in samenspraak met andere ministeries aan een nationaal Programma Bodem, Ondergrond en Grondwater. Het programma moet bijdragen aan gezonde bodems en duurzaam gebruik van ondergrond en grondwater Provinciaal Omgevingsvisie NH2050 | in de Omgevingsvisie NH2050 hebben de provinciale staten ambities geformuleerd om koers te zetten richting de toekomst. De leidende hoofdambitie in de Omgevingsvisie NH2050 is de balans tussen economische groei en leefbaarheid.

Een gezonde en veilige leefomgeving, die goed is voor mens, plant én dier, is een voorwaarde voor een goed economisch vestigingsklimaat. Tegelijkertijd is duurzame economische ontwikkeling een voorwaarde voor het kúnnen investeren in een prettige leefomgeving 36 | 209 | Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Definitief Wettelijk en beleidskader | Relevantie Noord-Hollandse Klimaataanpak | in de Noord-Hollandse Klimaataanpak is de ambitie om in 2030 55 % minder CO2 uit te stoten ten opzichte van 1990 en om tegen 2050 klimaatneutraal te zijn uitgewerkt. De Klimaataanpak biedt een visie op een schoon, groen en klimaatbestendig Noord-Holland en een toekomstbestendig energiesysteem Energievisie 2.0 | de provincie Noord-Holland heeft samen met netbeheerders en gemeenten de Energievisie 2.0 gemaakt. Hierin staan de basiskeuzes voor een duurzaam, betrouwbaar en toekomstbestendig energiesysteem Warmtetransitie: de Noord- | met deze aanpak wil de provincie de gemeenten ondersteunen bij het verduurzamen van Hollandse aanpak | de warmtevoorziening van de gebouwde omgeving Regionaal Regionale Energiestrategie | de gemeente Diemen valt onder de RES-regio Noord-Holland Zuid. Het deel van de RES Noord-Holland Zuid | dat over warmte gaat, heet de Regionale Structuur Warmte (RSW).

De RSW beschrijft hoe de beschikbare warmtebronnen en de warmtevraag in de regio op een logische, efficiënte en betaalbare wijze aan elkaar kunnen worden gekoppeld en welke consequenties dit heeft voor het aanleggen van warmtenetten Waterbeheerprogramma Amstel, | in het WBP wordt aangegeven dat oppervlaktewater en afvalwater warmte en koude Gooi en Vecht 2022-2027 | bevatten die benut kunnen worden. Grondwater kan gebruikt worden om thermische energie in op te slaan (Warmte Koude Opslag). Aquathermie kan onder bepaalde voorwaarden voorzien in een groot deel van de warmtevraag van woningen en bijdragen aan de behoefte aan koelwater. Omdat onttrekken van thermische energie aan oppervlaktewater een risico kan betekenen voor de (ecologische) waterkwaliteit vergt dit een zorgvuldige overweging en afweging, samen met de gemeenten en andere partners Gemeentelijk Omgevingsvisie Diemen 2040 | de Omgevingsvisie van Diemen beschrijft op hoofdlijnen de lange termijn keuzes in de leefomgeving. Nieuwe ontwikkelingen in Diemen moeten in beginsel bijdragen aan deze langetermijnvisie.

In de Omgevingsvisie is aandacht voor de samenhang tussen thema’s waaronder ook sociaal-maatschappelijke thema’s zoals duurzaamheid, veiligheid en gezondheid Geactualiseerde Aanpak isolatie | de Aanpak isolatie en energiebesparing koopwoningen is de uitwerking van de gemeente en energiebesparing | Diemen voor de meerjarige aanpak die aansluit bij het Nationaal Isolatieprogramma en koopwoningen Diemen (2023- | vormt de basis voor de aanvraag van de gelden 2026) 37 | 209 | Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Definitief 38 | 209 Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Definitief 5 AARDGASVRIJE WARMTE IN DIEMEN Een warmtesysteem bestaat uit verschillende (technische) onderdelen die in wisselende opstellingen kunnen worden ingezet om een buurt aardgasvrij te maken. Grofweg zijn er warmtebronnen, distributiesystemen, opslagsystemen aanpassingen aan woningen en bijbehorende systemen. De keuze voor een bepaalde bron of aanpassing aan de woning is sterk bepalend voor welke keuzes er kunnen worden gemaakt voor een CO2- vrije oplossing. In dit hoofdstuk wordt in paragraaf 5.1 eerst uitgelegd uit welke componenten een warmtesysteem bestaat. Vervolgens wordt in paragraaf 5.2 ingegaan op de verschillende bronnen die voor deze warmtesysteemcomponenten gebruikt kunnen worden.

In paragraaf 5.3 wordt tenslotte beschreven welke bronnen en systemen aanwezig en geschikt zijn voor het warmtesysteem in Diemen. 5.1 Inleiding in het warmtesysteem 5.1.1 Warmtebronnen Warmtebronnen voorzien in warmte. De warmte uit de bron wordt via warmtewisselaars overgedragen aan het water in het leidingnet, voordat het wordt getransporteerd. Warmtebronnen kunnen heel lokaal zijn, zoals lucht of bodem, of centraal, zoals oppervlakte- afvalwater en industrie. Afhankelijk van de gekozen bron verschilt het temperatuurniveau en de capaciteit van de gewonnen warmte (denk aan de hoeveelheid beschikbare warmte en de continuïteit van levering). Dit is bepalend voor het aantal gebouwen dat je met een bepaalde bron van warmte kan voorzien. 5.1.2 Warmtetransport Wanneer een warmtebron niet nabij de woning is, is distributie van de warmte nodig. Vaak wordt water als medium gebruikt om warmte te transporteren. Deze distributie gebeurt via geïsoleerde leidingen onder de grond en vaak bestaat het transport uit een aan- en afvoerbuis. Om te garanderen dat er altijd warm water beschikbaar is bij de woning, op de juiste temperatuur en met voldoende druk, zijn energiecentrales, warmtebuffers, warmteoverdrachtsstations en onderstations in verschillende samenstellingen nodig.

Deze centrales en stations kunnen in bestaande gebouwen worden geplaatst, maar soms zijn hier ook nieuwe gebouwen voor nodig. Voor de overdracht en transport van warmte (ook wel distributie) is elektriciteit nodig. Warmte wordt gedistribueerd via warmtenetten die met warmte worden gevoed door transportleidingen. Zowel transportleidingen als warmtenetten bestaan uit dubbele leidingen, aanvoer- en retourleidingen. In deze systemen, worden verschillende soorten componenten onderscheiden: - transportleidingen; hierbij wordt warmte over grote afstand getransporteerd naar warmtenetten in de buurten; - distributieleidingen in de buurten waarmee de warmte naar individuele gebruikers van het net wordt gedistribueerd. Per leiding kan het materiaal verschillen. Vaak worden de buisleidingen voorzien van een isolatielaag. Deze isolatielaag vermindert het warmteverlies tijdens het transport. 39 | 209 Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Definitief 5.1.3 Warmteopslag Omdat vraag en aanbod van warmte niet altijd samenvallen, kan gebruik worden gemaakt van warmtebuffering of -opslag. Seizoensopslag is bijvoorbeeld nodig wanneer een bron in de zomer relatief veel warmte levert, terwijl de grootste warmtevraag juist in de winter plaatsvindt. Verder is het ook mogelijk dat de bron niet constant warmte levert, terwijl dat wel gevraagd wordt.

In die gevallen is het noodzakelijk overtollige warmte tijdelijk op te slaan. Warmtebuffering en seizoensopslag kunnen met verschillende technieken worden gerealiseerd; in de praktijk wordt warmte meestal opgeslagen door water op te warmen en op te slaan in bijvoorbeeld bovengrondse tanks (bufferopslag) of in de bodem (seizoensopslag). 5.1.4 Aanpassingen aan de gebouwen Algemene maatregelen In gevallen dat de beschikbare capaciteit van warmtelevering ontoereikend is voor gebouwen of woningen of het temperatuurniveau te laat, kan het noodzakelijk zijn het gebouw te isoleren (dak, muren, glas, vloer). Ook kan het al of niet door de isolatiemaatregelen, noodzakelijk zijn ventilatiesystemen aan te passen om warmtevraag verder te beperken en een gezond binnenmilieu te waarborgen. Aansluiting op een warmtenet In geval van een warmtenet, moet er een installatietechnische koppeling worden aangebracht tussen het de cv-installatie van het gebouw en het warmtenet. Dit wordt een aansluitset genoemd. De cv-ketel zal worden verwijderd. Installatie van een warmtepomp In geval van een individuele warmtepomp, moet er een binnenunit wordt geplaatst en een buitenunit. De binnenunit wordt aangesloten op de cv-installatie van de woning. De binnenunit is veel groter dan de te verwijderen cv-ketel en omvat een groot buffervat.

De buitenunit bestaat of uit een traditionele airconditioning buitenunit met ventilator of uit een bodemlus (grondboring). Beiden moeten kunnen worden gerealiseerd op het eigen terrein van de woning. 5.1.5 Opwaardering Bij gebruik in warmtenetten van warmtebronnen waarvan de temperatuur te laag is, is opwaardering nodig van de temperatuur van het transportmedium (water) tot het benodigde niveau. Dit kan centraal, door een collectieve warmtepomp, waarna het warme water op hogere temperatuur naar de woning wordt gebracht. Het verhogen van de watertemperatuur kan ook met een warmtepomp in de woningen zelf. 5.1.6 Piekvoorziening Wanneer de warmtevraag op een bepaald moment hoog is, bijvoorbeeld op een koude winterdag, kan het voorkomen dat de warmtebron alleen niet voldoende vermogen heeft om aan de vraag te voldoen. In dat geval worden de warmtebuffers aangesproken en in het uiterste geval ook de piekvoorzieningen. Zo’n piekvoorziening bestaat bijvoorbeeld uit gasketels of elektrische boilers (e-boilers), die tijdelijk extra warmte kunnen leveren om aan de verhoogde vraag te voldoen. 5.2 Verdieping op verschillende warmtebronnen Er zijn verschillende aardgasvrije warmtetechnieken en -bronnen. In deze paragraaf zullen deze worden toegelicht en of deze een mogelijke oplossing zijn voor Diemen.

40 | 209 Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Definitief 5.2.1 Restwarmte Restwarmte is warmte die vrijkomt als bijproduct van industriële of bedrijfsmatige processen. Vaak wordt een deel van deze warmte gebruikt, maar blijft er ook een deel over dat het bedrijf niet zelf kan gebruiken. Restwarmte wordt momenteel meestal geloosd in de lucht of oppervlaktewater, maar kan uiteraard goed worden gebruikt om gebouwen/huizen mee te verwarmen. Datathermie In de gemeente Diemen bestaat de mogelijkheid gebruik te maken van restwarmte uit datacenters, ook wel datathermie genoemd. Datathermie komt vrij door het koelen van de computerapparatuur (servers) in datacenters. Het water koelt de server, warmt daarbij zelf op en die warmte kan gebruikt worden. Met het datacenter van Switch aan de Treubweg heeft de gemeente inmiddels een intentieovereenkomst gesloten voor de levering van warmte. Ook heeft de gemeente Diemen met het datacenter Equinix in Sciencepark in Amsterdam een intentieovereenkomst gesloten voor het verwarmen van gebouwen. De centrale van Vattenfall doorloopt zijn eigen verduurzamingstraject en is daarom geen onderdeel van het warmteprogramma. Aquathermie Aquathermie is warmte die gewonnen wordt uit het water. Er zijn drie typen waterbronnen die onderzocht worden: drinkwater, afvalwater en oppervlaktewater.

De afkortingen die hiervoor worden gebruikt zijn: - thermische energie uit drinkwater (TED); - thermische energie uit afvalwater (TEA); - thermische energie uit oppervlaktewater (TEO). Drinkwater (TED) Door middel van een warmtewisselaar kan er warmte uit drinkwater worden gehaald. In Diemen wordt dit ook gedaan in Plantage de Sniep Noord en Zuid. In deze buurten worden gebouwen deels al verwarmd en gekoeld via de drinkwaterleiding. Er wordt niet verwacht dat er nog grote potentie is om nog veel meer warmte uit drinkwater te winnen. Om deze reden wordt dit niet meegenomen in het warmteprogramma en het MER. Afvalwater (TEA) In rioolwaterzuiveringen is het mogelijk warmte te winnen uit afvalwater. Afvalwater heeft een stabiele temperatuur van 10 - 15 graden en maakt daarmee warmtewinning in de winter mogelijk. In Diemen is er geen rioolwaterzuiveringsinstallatie aanwezig, daarom wordt deze techniek niet meegenomen. Oppervlaktewater (TEO) Met een warmtewisselaar kan er warmte of koude uit oppervlaktewater, zoals een rivier, meer of kanaal worden gehaald. Dit kan met een open of gesloten systeem. Bij een open systeem wordt het gefilterde oppervlaktewater de installatie ingepompt en bij een gesloten systeem ligt de warmtewisselaar in het oppervlaktewater.

In Diemen is er voldoende oppervlaktewater voor deze techniek, het Amsterdam- Rijnkanaal en de Weespertrekvaart bieden potentie voor aquathermie uit oppervlaktewater. Aangezien in de winter de warmteopbrengst van TEO het laagst is terwijl de warmtevraag dan het hoogst is, is voor deze warmtebron seizoensopslag essentieel. Dit is mogelijk door warmte in de bodem op te slaan hetgeen uiteraard een geheel eigen installatie noodzakelijk maakt. 5.2.2 Warmte uit de bodem Geothermie Geothermie, ook wel aardwarmte genoemd, is het gebruik van warmte uit de ondergrond voor het verwarmen van gebouwen. In de ondergrond is de temperatuur hoger dan op het aardoppervlak en diep in de ondergrond bevindt zich warm water in (poreuze) zand- en gesteentelagen. Geothermie wordt gewonnen via boringen naar lagen waarin heet water of stoom aanwezig is. Aardwarmte varieert in beschikbaarheid afhankelijk van de locatie en de diepte van de geothermische bronnen. 41 | 209 Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Definitief Het uitvoeren van geothermische boringen duurt ongeveer zes maanden. Warmte wordt gewonnen met twee boorputten op dezelfde locatie: één voor het oppompen van heet water (productieput) en één voor het terugbrengen van afgekoeld water (injectieput) (samen een doublet genoemd).

Ondergronds lopen de boringen geleidelijk schuin af, zodat hun diepste punten 1,5 tot 2 kilometer van elkaar verwijderd liggen. Geothermie in reservoirs tot 1.500 meter diep heet ook wel ondiepe geothermie: dit is geschikt voor warmtesystemen vanaf minstens circa 500 - 1.000 woningen met vraag naar lage temperaturen (<45 °C). Geothermie in reservoirs tussen 1.500 - 4.000 meter wordt diepe geothermie genoemd: dit is geschikt voor een warmtevraag met een hogere temperatuur (40 - 120 °C) en voor bebouwing op grotere schaal (circa 3.000 - 6.000 wooneenheden). Geothermie in reservoirs dieper dan 4.000 meter bevindt zich het domein van ultradiepe geothermie: door de hoge temperaturen (>150 °C) geschikt voor de productie van stoom, bijvoorbeeld voor elektriciteitsopwekking en de industrie. In Diemen is er mogelijk potentie voor diepe geothermie, hier wordt in de omgeving momenteel onderzoek naar gedaan. 5.2.3 Warmteopslag WKO In een Warmte Koude Opslag (WKO) wordt in de zomer warmte opgeslagen in de bodem in een watervoerende laag. In de winter wordt dit warme water opgepompt om te verwarmen. Andersom, wordt in de winter koude opgeslagen, wat in de zomer kan worden gebruikt om te koelen. Een WKO bevindt zich meestal tussen de 50 en 250 meter diep en slaat water van maximaal 25 °C op.

WKO’s vormen een efficiënte en effectieve methode om warmte en koude op te slaan en bieden daarmee ook mogelijkheden voor Diemen. Een WKO is pas efficiënt bij toepassing voor gehele warmtenetten met vele afnemers (tientallen). En daarmee is een WKO dus niet hetzelfde als een bodemlus voor een warmtepomp van een woning. Hoge temperatuuropslag Hoge temperatuuropslag (HTO) is een vorm van energieopslag waarbij overtollige warmte uit geothermie of restwarmte in de ondergrond wordt opgeslagen. De warmte wordt opgeslagen in waterdoorlatende zandsteenlagen in de ondergrond, op een diepte van circa 500 meter. Dit type opslag is anders dan een WKO, omdat de temperatuur hoger ligt. Daarnaast kunnen grotere hoeveelheden warmte worden opgeslagen. Bij het opstarten van een HTO-systeem is de efficiëntie aanvankelijk laag, maar na ongeveer vier jaar neemt deze toe, doordat de opslag van warmte en koude zich heeft opgebouwd en het omringende gesteente als geïsoleerde buffer fungeert. 5.2.4 Elektrische warmte Warmtepomp Een warmtepomp gebruikt elektriciteit om warmte aan een medium (lucht, water of de bodem) te onttrekken en die warmte naar een hogere temperatuur op te waarderen. Daarmee werkt een warmtepomp efficiënt: relatief weinig elektriciteit is nodig om veel bruikbare warmte te leveren.

Individuele systemen bedienen doorgaans één woning; collectieve systemen kunnen meerdere woningen of gebouwen voorzien. Individuele systemen hebben als bijkomend voordeel dat ze twee kanten op functioneren en dus zowel verwarmen als koelen. De verhouding tussen geproduceerde warmte en verbruikte elektrische energie - uitgedrukt als percentage - wordt de energieprestatie genoemd, ofwel ‘Coefficient of Performance’ (COP). Warmtepompen kunnen CoP’s halen van 400 %. Dit betekent dat 1 kWh stroomverbruik 4 kWh toegevoegde warmte in de woning oplevert. Bij luchtgebonden systemen (lucht-water-warmtepomp) wordt warmte uit de buitenlucht gehaald; de prestatie (COP) van deze systemen daalt naarmate de buitentemperatuur lager wordt. Bodem- en watergebonden warmtepompen onttrekken warmte uit de bodem. Omdat de temperatuur van deze bronnen door het jaar minder sterk variëren, hebben ze doorgaans een constantere en hogere COP. Elektroboiler Een elektroboiler is een apparaat dat met elektriciteit water verwarmt en opslaat in een geïsoleerd vat. Het werkt vergelijkbaar met een waterkoker, waarmee stroom wordt omgezet in warmte. Voor pieklast zijn E- boilers zeer geschikt. Pieklasten treden bijvoorbeeld op bij langdurig koud weer.

5.2.5 | Warmte uit gas Duurzaam gas is een hernieuwbare energiebron die op verschillende manieren kan worden geproduceerd en gebruikt, met als doel de impact op het milieu te minimaliseren. Biogas en groen gas Biogas wordt gewonnen uit organisch afval en groen gas bestaat uit opgewaardeerd biogas met een kwaliteit die vergelijkbaar is met aardgas. Groen gas kan gebruikt worden in het huidige aardgasnetwerk met enige aanpassingen om huizen te verwarmen met de huidige Cv-ketels. De beschikbaarheid van groen gas is laag en wordt daarom niet meegenomen in het warmteprogramma en het MER. De RES Noord-Holland Zuid geeft aan dat groen gas voor veel buurten geen realistische optie is en alleen beschikbaar komt in wijken waar een alternatief niet haalbaar is (bron: Noord-Holland Energie Regio, 2021). Dit is niet het geval in Diemen en daarom wordt groen gas dus niet meegenomen. Waterstof Een andere mogelijkheid voor duurzaam gas is waterstof. Dit wordt geproduceerd door elektrolyse met hernieuwbare energiebronnen. Momenteel is de beschikbaarheid van waterstof voor verwarming van huizen te laag om dit te zien als een realistische optie voor de komende jaren. 5.3 | Hoe het warmtesysteem van Diemen eruit kan zien In paragraaf 5.2 zijn verschillende mogelijke warmtebronnen toegelicht.

Er is geconcludeerd dat voor Diemen datathermie, aquathermie uit oppervlaktewater, geothermie, opslag in de bodem en bodem- en lucht-water-warmtepompen geschikt zijn. De toepassing van deze bronnen is echter ook nog sterk afhankelijk van de woningvoorraad. In deze paragraaf worden deze twee thema’s verder aan elkaar gekoppeld om te beschrijven welke systeemopties voor Diemen realistisch zijn. Er zijn verschillende warmtesystemen in Diemen mogelijk. In deze paragraaf zullen deze worden toegelicht aan de hand van de beschikbare bronnen, isolatie van huizen en de mogelijke transportsystemen. 5.3.1 | Bronnen De collectieve warmtebronnen die in en rondom Diemen aanwezig zijn, zijn geothermie van verschillende diepteniveaus, restwarmte van datacenters, warmte uit oppervlakte- en drinkwater (zie ook tabel 5.1). Daarnaast zijn er verschillende individuele mogelijkheden, de lucht-water-warmtepomp en bodemwarmtepomp.

Tabel 5.1 Overzicht van potentiële collectieve warmtebronnen Type bron | Bron | Temperatuurniveau voor/na opwaardering ( °C) aardwarmte | geothermie | 82 restwarmte | datacenter aan de Treubweg | 25 / 70 datacenter Sciencepark Amsterdam | 25 / 70 aquathermie | aquathermie Amsterdam-Rijnkanaal en de Weespertrekvaart | 20 / 70 42 | 209 | Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Definitief 5.3.2 | Transport Voor gebruik van collectieve bronnen zoals geothermie, datathermie en aquathermie is een warmtenet nodig om de warmte van de bron naar de gebouwen te transporteren. Een warmtenet verbindt meerdere warmtebronnen en gebruikers binnen een stedelijk of gebiedsgericht netwerk. De volgende categorieën warmtenetten worden onderscheiden op basis van (aanvoer)temperaturen: - | hoge-temperatuurwarmtenetten (HT-warmtenetten) hebben een aanvoertemperatuur van circa 90 °C; - | midden-temperatuurwarmtenetten (MT-warmtenetten) hebben een aanvoertemperatuur van circa 70 °C; - | lage-temperatuurwarmtenetten (LT-warmtenetten) met aanvoertemperaturen van 30 - 55 °C; - | zeer-lage-temperatuurwarmtenetten (ZLT-warmtenetten) met aanvoertemperaturen van 10 - 30 °C. De keuze voor een bepaalde categorie warmtenet, hangt af van de beschikbare warmtebronnen en daarnaast van warmtebehoefte/isolatieniveau van de aan te sluiten gebouwen.

In tabel 5.1 is weergegeven dat er in Diemen bronnen beschikbaar zijn van zeer lage temperatuur en midden temperatuur. Deze categorieën warmtenetten zullen dan ook verder worden onderzocht. HT-warmtenetten worden niet verder onderzocht. 5.3.3 | Isolatie van huizen Het energielabel van een woning is een indicatie van de mate van isolatie ervan. In Diemen zijn vooral warmtebronnen met een lage temperatuur beschikbaar. Het opwaarderen tot een HT-net is niet nodig om de meeste huizen van een comfortabele binnentemperatuur te voorzien, omdat de huizen meestal een label D of hoger hebben. Daarom wordt een HT-net niet onderzocht. Voor de toepassing van een LT-warmtenet, een ZLT-warmtenet of een individuele bodem- of lucht-water- warmtepomp moeten de woningen minimaal beschikken over een isolatieniveau dat overeenkomt met energielabel B. Dit aspect van energielabel B houdt in dat de gebouwschil, waaronder gevels, daken, vloeren en glas, voldoende moet zijn geïsoleerd om warmteverlies te beperken en zo bij te dragen aan een comfortabele binnentemperatuur. Isolatiemaatregelen vragen om ventilatiemaatregelen, omdat natuurlijke ventilatie via kieren verdwijnt. Mechanische ventilatie of ventilatieroosters zorgen dan voor voldoende frisse en gezonde lucht in het gebouw. 5.3.4 | Opslag Bij het gebruik van warmtenetten in Diemen is warmteopslag nodig.

In het MER worden WKO en HTO beschouwd als mogelijke warmteopslag technieken. Hoe deze technieken kan worden ingezet is verder uitgewerkt in hoofdstuk 7. 43 | 209 | Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Definitief 44 | 209 Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Definitief 6 ONDERZOEKSAANPAK 6.1 Beoordelingskader In tabel 6.1 is beschreven welke milieuthema’s worden onderzocht en met welke methode. Een thema bestaat uit één of meerdere aspecten. Per aspect is een indicator vastgesteld waarop in de MER een onderzoek wordt gedaan (kwantitatief, semi-kwantitatief of kwalitatief). Hierbij wordt met semi-kwantitatief bedoeld dat gebruik wordt gemaakt van kengetallen (bijvoorbeeld bestaande normen en richtafstanden) om de effecten te bepalen. De effecten worden beoordeeld over de aanleg- en gebruiksfase (verschillend per aspect) afhankelijk van de ingrepen. Ook wordt er in de beoordelingskaders aangegeven of het effect plaatsvindt in de buurt of bij de bron.

Tabel 6.1 Beoordelingskader en beoordelingsmethode Thema Aspect Indicator Fase Beoordeling geluid, trillingen en EMV geluidshinder toename geluidsbelasting aanleg- en gebruiksfase semi-kwantitatief geïnduceerde seismiciteit en trillingen hinder of schade door trillingen aanleg- en gebruiksfase semi-kwantitatief elektromagnetische velden toename hinder door elektromagnetische velden gebruiksfase semi-kwantitatief bodem en water bodemkwaliteit impact op de biologische, chemische en fysische bodemkwaliteit en de diepere ondergrond en op bodemleven in de leeflaag aanleg- en gebruiksfase kwalitatief drinkwater impact op beschermingsgebieden en kwaliteit van het drinkwater in nabijgelegen leidingen gebruiksfase kwalitatief oppervlaktewater thermisch effect op waterleven gebruiksfase semi-kwantitatief grondwater de hydrologische en thermische impact op grondwater aanleg- en gebruiksfase semi-kwantitatief risico op zettingen mate van inklinking van bodem aanleg- en gebruiksfase semi-kwantitatief ondergronds ruimtegebruik inpasbaarheid in de ondergrond aanleg- en gebruiksfase semi-kwantitatief lucht luchtkwaliteit uitstoot van fijnstof (PM10, PM2.5) en stikstofoxide (NOx) aanlegfase semi-kwantitatief natuur en biodiversiteit beschermde gebieden (Natura2000, NNN, weidevogelgebieden) impact op instandhoudings- doelstellingen N2000, en kernkwaliteiten NNN en overige gebieden aanleg- en

gebruiksfase kwalitatief 45 | 209 Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Definitief Thema Aspect Indicator Fase Beoordeling natuur en biodiversiteit beschermde soorten impact op beschermde soorten aanleg- en gebruiksfase Kwalitatief circulariteit circulair materiaalgebruik hergebruik bestaand materiaal aanlegfase kwalitatief totaal materiaalgebruik mate waarin (kritische) materialen benodigd zijn aanlegfase kwalitatief ruimtelijke kwaliteit zichtbaarheid en beleving effect op gebruikswaarde en belevingswaarde gebruiksfase kwalitatief bovengronds ruimte gebruik totaal benodigd bovengronds ruimtegebruik en inpasbaarheid in de openbare ruimte gebruiksfase semi-kwantitatief verkeer verkeershinder mate van verkeershinder voor gemotoriseerd verkeer, fietser en voetgangers aanlegfase kwalitatief erfgoed archeologische waarden behoud archeologische waarden aanlegfase kwalitatief cultuurhistorische en monumentale waarden behoud cultuurhistorische waarden gebruiksfase kwalitatief hittestress en koeling effect van warmteopwekking of koeling op hittestress mate van verandering in hittestress in verschillende wijken na introductie alternatieve warmtetechniek gebruiksfase semi-kwantitatief veiligheid externe veiligheid effect van techniek op externe veiligheid aanleg- en gebruiksfase kwalitatief 6.2 Methodiek op hoofdlijnen Voor het onderzoeken van de milieueffecten worden de volgende stappen

doorlopen: 1 ophalen wet- en regelgeving; 2 beschrijven referentiesituatie; 3 vaststellen ingreep-effectrelaties; 4 effectbeoordeling van de ingreep-effectrelaties per alternatief; 5 effectenanalyse op buurtniveau; 6 mitigerende maatregelen, leemten in kennis en monitoringsadvies. De individuele stappen worden hieronder verder beschreven. 6.2.1 Wet- en regelgeving De eerste stap is het ophalen van de relevante wet- en regelgeving. Aangezien dit een plan-MER is, worden in dit document de mogelijke aandachtspunten van de effecten op basis van de kaders van de geldende wet- en regelgeving beschreven. 6.2.2 Beschrijven referentiesituatie De referentiesituatie omvat zowel de huidige situatie als de autonome ontwikkelingen van de komende 20 à 25 jaar, die zouden plaatsvinden zonder het voorgenomen programma. De referentiesituatie dient als een vergelijkingsbasis voor de milieueffecten. Hierdoor wordt het inzichtelijk wat de invloed van het warmteprogramma op de milieueffecten is. 46 | 209 Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Definitief Het doel van het vaststellen van een referentiesituatie is om de effecten van het warmteprogramma op de omgeving te beoordelen in vergelijking met de situatie zoals die zou voortduren zonder ingrijpen. 6.2.3 Ingreep-effectrelaties vaststellen De verschillende alternatieven bestaan uit verschillende ingrepen.

Voor een warmtenet moet bijvoorbeeld een straat worden open gegraven. Dit heeft bijvoorbeeld tijdelijk effect door hinder van het verkeer of zorgt voor minder ruimte in de ondergrond. Een ander voorbeeld van een ingreep is het plaatsen van een warmtepomp. Dit heeft als effect dat dit tijdens gebruik kan leiden tot geluidshinder. Op deze manier wordt er voor elke ingreep vastgesteld welke effecten dit heeft op de aspecten uit tabel 6.1. 6.2.4 Buurttypologie Om het onderzoek van de alternatieven in Diemen te versimpelen, worden de buurten uit het plangebied ingedeeld in buurttypen. Bij de door ons toegepaste buurttypologie worden buurten ingedeeld in typen op basis van uiterlijke kenmerken, zoals de inrichting en de tijdsperiode. Deze typologie komt uit de klimaateffect-atlas [Stichting Climate Adaptation Services, 2025], en is onder andere gebruikt in het plan- MER voor het warmteprogramma van de gemeente Utrecht [Antea Group, 2025]. Dit MER gebruikt ook deze aanpak met de buurttypologie. De types die te vinden zijn in het plangebied zijn weergegeven in afbeelding 6.1. Voor een aantal buurten hebben we deze buurten gesplitst, omdat er verschillende buurttypen voorkomen in één buurt en hebben we de deze op postcode 6 niveau ingedeeld.

Dit geldt voor de buurten: Buytenstee, Vogelweide, Scheepskwartier, Vlindertuin, Ruimzicht West, Ruimzicht oost, Centrum West, Centrum Oost, Schelpenhoek en Kruidenhof. De milieuthema’s waar we de beoordeling op buurttypologie hebben gedaan zijn de thema’s geluid, ondergronds ruimtegebruik en zichtbaarheid en beleving. Afbeelding 6.1 Buurttypes in Diemen

47 | 209 Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Definitief Locatiespecifieke beoordeling Voor enkele milieuthema’s hebben we een locatiespecifieke beoordeling uitgevoerd. Bij deze thema’s zijn de bouwfysische kenmerken die de buurttypen bepalen minder relevant. Hier zijn vooral de ruimtelijke ligging en de directe omgevingscondities van een wijk bepalend. Voor de thema’s bodemkwaliteit, luchtkwaliteit, bovengronds ruimtegebruik, verkeer, en hittestress en koeling is deze locatiespecifieke beoordeling gedaan. 6.2.5 Effectbeschrijving en -beoordeling per alternatief Er wordt een beoordelingsschaal opgesteld, zoals in tabel 6.2. Dit geeft een score tussen zeer positief (++) en zeer negatief (--). In de tweede kolom wordt er beschreven wanneer een score wordt toegekend. In deze fase wordt er per alternatief een beoordeling gegeven.

Tabel 6.2 Beoordelingsschaal milieueffecten ten opzichte van de referentiesituatie Score Toelichting ++ zeer positief effect; sterke verbetering ten opzichte van de referentiesituatie + positief effect; verbetering ten opzichte van de referentiesituatie 0 neutraal; geen of nauwelijks verandering ten opzichte van de referentiesituatie - negatief effect; verslechtering ten opzichte van de referentiesituatie -- zeer negatief effect; sterke verslechtering ten opzichte van de referentiesituatie 6.2.6 Effectenanalyse op buurtniveau In deze fase, worden de effecten van de ingrepen die de alternatieven vereisen beschreven. De effecten van de verschillende alternatieven worden gespecificeerd op de buurttypen, aangezien effecten voor bepaalde buurttypen groter zullen zijn dan voor andere. Dit zorgt voor een overzicht van alle effecten per alternatief per buurt. 6.2.7 Mitigerende maatregelen Indien er negatieve of zeer negatieve effecten optreden, is het mogelijk mitigerende maatregelen toe te passen. Mitigerende maatregelen kunnen negatieve milieueffecten voorkomen, beperken of vermijden. 6.2.8 Leemten in kennis Leemten in kennis zijn kennishiaten of onzekerheden in de beschikbare informatie om de milieueffecten volledig te kunnen beoordelen. In het MER wordt daarom aangegeven waar kennis ontbreekt en welke aannames er zijn gedaan.

6.2.9 Advies voor monitoring Uit een MER kan blijken dat de toekomstige milieueffecten of de effectiviteit van mitigerende maatregelen niet volledig voorspelbaar zijn. Daarom kan worden voorgesteld om na de realisatie van het project monitoring uit te voeren. Hiermee kunnen de werkelijke effecten worden gevolgd en kan worden vastgesteld of bijsturing of aanvullende maatregelen nodig zijn om ongewenste milieueffecten te voorkomen of te beperken. 48 | 209 Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Definitief 6.3 Alternatieven voor Diemen Een groot deel van de Diemense woonvoorraad is goed geïsoleerd of bevindt zich in een aanpakfase om de isolatie te verbeteren. Hierdoor zal een MT-warmtenet voldoende warmte kunnen leveren en zal het niet nodig zijn om veel woningen op hoge temperatuur te verwarmen. Om deze reden worden voor collectieve systemen alleen warmtenetten onderzocht op basis van middentemperatuur of zeer lage temperatuur. In de MER van Diemen worden drie alternatieven onderzocht die weer uit 2 of 3 varianten bestaan. Deze alternatieven geven de bandbreedte van de mogelijke milieueffecten van warmteoplossingen weer. De alternatieven zijn weergegeven in tabel 6.3.

Tabel 6.3 Alternatieven voor MER warmteprogramma Diemen Alternatief MT- Warmtenet ZLT- Warmtenet Warmtepomp variant geo- thermie data- thermie aqua- thermie data- thermie aqua- thermi e bodem- warmtepomp lucht-water- warmtepomp In de bovenstaande alternatieven wordt onderscheid gemaakt tussen een MT-warmtenet en een ZLT- warmtenet. Bij een MT-warmtenet wordt de warmte bij de bron opgewaardeerd door een centrale warmtepomp naar 70 °C. Bij een ZLT-warmtenet wordt dit gedaan bij de woning met een individuele warmtepomp. Door de verschillende soorten technieken en temperatuurniveaus in het transport, zullen verschillende warmtenetten dus uiteenlopende milieueffecten hebben. Hoe hoger het temperatuurniveau in een warmtenet, hoe hoger de warmteverliezen. Daarom worden temperatuurniveaus zo laag mogelijk gekozen. De meeste woningen in Diemen zijn dermate goed geïsoleerd dat HT-warmtenetten niet nodig zijn en niet worden overwogen in het warmteprogramma. LT-netten worden buiten beschouwing gelaten in de MER aangezien de milieueffecten niet onderscheidend zijn van de onderzochte alternatieven. Als een warmtenet niet haalbaar blijkt te zijn, biedt een individuele warmtepomp een alternatief.

Daarnaast is een aansluitingspercentage van 100 % niet realistisch wanneer er voor een warmtenet wordt gekozen, waardoor er altijd individuele woningen in de buurt met een warmtepomp zullen worden verwarmd. Door bodem- en lucht-water-warmtepompen mee te nemen als alternatief in het MER, worden de mogelijke milieugevolgen van deze individuele oplossingen in kaart gebracht. 6.3.1 Trechteren van alternatieven Met drie alternatieven voor elke buurt zorgt dit voor een groot aantal alternatieven voor de hele gemeente. Voor het buitengebied (Overdiemen, Overdiemerpolder, Gemeenschapspolder en Diemerpolder) is het echter al duidelijk dat een warmtenet niet haalbaar is. De gebouwdichtheid is laag, waardoor in deze buurten de aanleg van een warmtenet geen geschikt alternatief is (bron: TKI Urban Energy, 2020). Voor de volledigheid zijn wel alle alternatieven, inclusief de individuele oplossingen, onderzocht. In Ruimzicht West en Ruimzicht Oost ligt al een warmtenet. Individuele warmteoplossingen zijn hier dus geen kansrijke oplossing en hierdoor zullen voor deze buurten slechts warmtenetten (MT-warmtenet en ZLT- warmtenet) worden onderzocht. Voor de volledigheid zijn wel alle alternatieven, inclusief de individuele oplossingen, onderzocht.

49 | 209 Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Definitief 7 TOELICHTING ALTERNATIEVEN In dit hoofdstuk, wordt een inhoudelijke beschrijving gegeven van de verschillende alternatieven. Om de milieueffecten te onderzoeken, zijn de systeemonderdelen van de alternatieven uitgewerkt. Op basis van de startanalyse en model vraagprofiel heeft Diemen een warmtevraag van circa 500.000 GJ/jaar [Startanalyse, 2025]. Dit kan worden onderverdeeld in een basislast, middenlast en pieklast. Op basis van deze aannames zijn de systemen die nodig zijn voor de alternatieven uitgewerkt, die hieronder worden beschreven. Daarnaast zijn er voor de systemen die deel uitmaken van de alternatieven, aannames gedaan om de milieueffecten in kaart te kunnen brengen. De uitgangspunten van deze systemen met bronvermelding staan beschreven in bijlage I. 7.1 MT-warmtenet Bij een MT-warmtenet wordt warm water vanuit de bron naar de huizen getransporteerd. Dit gebeurt met warm water van ongeveer 70 °C. Onder elke straat komt een leiding te liggen, eigenaren kiezen zelf of ze wel of geen aansluiting nemen op het warmtenet. Afbeelding 7.1 MT-warmtenet systeem 7.1.1 Bronnen Diverse bronnen kunnen warmte leveren aan het MT-warmtenet. Deze worden in 7.1.2 tot en met 7.1.4 verder besproken.

Transport Er wordt uitgegaan van een twee-pijps warmtenet waarbij de leidingen variëren in doorsnede, afhankelijk van de te transporteren warm water per tijdseenheid. Uit een haalbaarheidsstudie van de gemeente blijkt dat transportleidingen met een diameter van 30 centimeter voldoende zijn voor Diemen. Warmteoverdrachtsstation In het warmteoverdrachtstation (WOS) wordt de warmte van de transportleidingen overgedragen naar de hoofdleidingen op gemeente- of buurtniveau. Ook wordt hier de temperatuur en de druk van het MT- warmtenet geregeld. In het WOS zijn een regelsysteem, warmtewisselaars en pompen aanwezig.

50 | 209 Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Definitief Onderstations MT-warmtenet Onderstations worden via een transportleiding gevoed door warmteoverdrachtstations. Vanuit het onderstation worden ca 500 woningen in de buurt/wijk voorzien van warmte. Een onderstation omvat een pomp- en piekinstallatie en regeltechniek. In Diemen zijn circa 34 onderstations benodigd voor een MT- warmtenet. Transformatorhuisjes Vanwege de groeiende elektriciteitsvraag, moeten meer transformatorhuisjes worden geplaatst door Liander. Door elektrische ontwikkelingen in Diemen, zoals elektrische auto’s, elektrisch koken en zonnepanelen, zijn er 60 transformatorhuisjes nodig in Diemen voor het leveren van voldoende elektriciteit. Deze zijn onderdeel van de referentiesituatie. Het uitgangspunt van dit MER is dat voor het MT-warmtenet geen extra transformatorhuisjes nodig zijn. Woning Bij een MT-warmtenet wordt warmte aan de woning geleverd voor ruimteverwarming en tapwater. Er is bij iedere aangesloten woning een wordt een afleverset geïnstalleerd om warmte af te leveren aan de woning. Aan te sluiten woningen, moeten een energielabel hebben van D of hoger om een comfortabele binnentemperatuur te kunnen realiseren met een MT-warmtenet. De afgifte van warmte kan via de bestaande radiatoren of vloerverwarming.

Bij appartementen met een collectieve Cv-ketel kan een collectieve afleverset worden geplaatst. Wanneer elk appartement een eigen Cv-ketel heeft moet iedere de cv-installatie worden aangesloten met aanvoer- en retourleidingen op het centrale warmtesysteem van het gebouw. 7.1.2 Geothermie In de Metropoolregio Amsterdam (inclusief Diemen), wordt sinds september 2025 seismisch onderzoek gedaan naar de mogelijkheden voor het realiseren van geothermiebronnen ten behoeve van CO2-vrije verwarming van gebouwen/woningen. Onderzoek toont aan dat in de buurt van Diemen geothermie een temperatuur kan leveren van circa 82 °C [SCAN, 2024]. In de geothermie-energiecentrale stroomt het opgepompte warme water door een warmtewisselaar, waarmee het water voor het warmtenet wordt opgewarmd. Een eerder onderzoek wees een potentie van 0 - 20 MWth uit in Noord-Holland, met grote onzekerheid [IF Technology, 2022]. In dit onderzoek is uitgegaan dat één geothermiedoublet voldoende warmte levert voor verwarming van circa 6000 woningen. Afbeelding 7.2 Geothermie MT-warmtenet systeem

Warmteoverdrachtstation (WOS) Voor dit systeem is één WOS nodig om de warmte van de geothermiecentrales en de opslag over te dragen op de hoofdleiding die de warmte distribueert naar de onderstations. Bij de WOS wordt uitgegaan van een warmtetemperatuur van circa 75 °C. Een WOS zal in het algemeen nabij de geothermiecentrale worden gerealiseerd, maar wel binnen de grenzen van gemeente Diemen. Een WOS heeft typisch een oppervlakte van circa 1.230 m2. Opslag Om de warmte uit de geothermiebron op te slaan, is een HTO-opslag nodig. Eén HTO-systeem heeft een levercapaciteit van circa 4,5 MW (De Vlieger et al., 2020). De opslag levert de middenlast en dit betekent dat er voor Diemen 3 HTO’s nodig zijn bij gebruik van geothermie in de gehele gemeente. Piekvoorziening Indien de warmtecapaciteit van de geothermie-installatie en HTO samen niet volstaan op momenten van piekvraag, wordt de piekvoorziening ingezet. Hierbij kan gebruik worden gemaakt van E-boilers in de onderstations.

Tabel 7.1 Ruimtegebruik geothermie MT-warmtenet Onderdeel systeem | Temperatuur (°C) | Aantal | Oppervlakte (m²) | Totaal (m²) geothermie boorlocatie doubletten | 82 | 3 | 8.400 | 8.400 geocentrale | - | 1 | 3.600 | 3.600 HTO | - | 3 | 3 | 9 WOS | 75 | 1 | 1.230 | 1.230 piekvoorziening E-boiler in onderstations | - | 34 | 3 | 105 onderstations inclusief e-boilers | - | 34 | 35 | 1.190 individuele afleversets | 70 | 16.850 | 0,12 | 2.020 7.1.3 | Datathermie In en nabij Diemen zijn enkele datacenters. Uit deze datacenters komt het hele jaar restwarmte vrij. De temperatuur van de restwarmte uit deze datacenters is 28 - 30 °C. Het datacenter van Switch aan de Treubweg heeft een vermogen van 9 MW en het datacenter Equinix in Sciencepark in Amsterdam heeft een potentie van 10 MW. 51 | 209 | Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Definitief Afbeelding 7.3 Datathermie MT-warmtenet systeem Warmteoverdrachtstation (WOS) De warmte afkomstig van het datacenter wordt in een warmteoverdrachtstation opgewaardeerd met warmtepompen tot 75 °C. Deze warmtepompen leveren extra thermisch vermogen van 3 MW boven op het vermogen van het datacenter. Daarmee heeft de WOS van het datacenter Switch een (thermisch) vermogen van 12 MW-th en die van Equinox 13 MW-th. Net als een WOS van geothermie is er ook een regelsysteem en warmtedistributiepompen aanwezig.

Door de aanwezigheid van een warmtepomp is een WOS voor datathermie een stuk groter dan bij geothermie. In het MER wordt ervan uitgegaan dat de warmteoverdrachtstations voor alle datacentra (ook die buiten de gemeente) binnen de gemeentegrenzen geplaatst worden. Opslag Warmte uit datathermie produceert gedurende het jaar dezelfde hoeveelheid warmte. Alleen is de vraag naar warmte afhankelijk van het seizoen: in de zomer is de vraag naar warmte laag en in de winter is de vraag naar warmte hoog. Daarom wordt de overtollige warmte in de zomer opgeslagen om ook in de winter genoeg warmte te kunnen leveren. Om warmte van datathermie op te slaan worden WKO-systemen gebruikt, waarin warmte kan worden opgeslagen tot een temperatuur van hooguit 25 °C. Om genoeg warmte op te slaan voor heel Diemen zijn er 10 - 15 doubletten nodig. Piekvoorziening Net zoals bij geothermie, wordt er gebruikt gemaakt van elektroboilers in de onderstations om in de piekvraag te voorzien.

Tabel 7.2 Ruimtegebruik datathermie MT-warmtenet Onderdeel systeem | Temperatuur ( °C) | Aantal | Oppervlakte (m²) | Totaal (m²) datacenter | 28 | 2 | - | - WKO-doubletten | - | 15 | 1 | 15 Treubweg WOS | 75 | 1 | 1.150 | 1.150 Sciencepark WOS | 75 | 1 | 1.270 | 1.270 piekvoorziening E-boiler in onderstations | - | 34 | 3 | 105 onderstations inclusief e-boilers | - | 34 | 35 | 1.190 individuele afleversets | 70 | 16.900 | 0,12 | 2.020 52 | 209 | Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Definitief 7.1.4 | Aquathermie In Diemen is er potentie voor het winnen van warmte uit het Amsterdam-Rijnkanaal. Deze bron levert warmte in de zomer en heeft gedurende een periode van mei tot september een gemiddelde temperatuur van circa 20 °C [bron: Rijkswaterstaat, 2024]. Om de warmte te winnen is er een inlaatinstallatie, welke bestaat uit een warmtewisselaar en pompen, nodig. Dit systeem heeft een oppervlakte van circa 120 m2 [Callic, 2023]. Afbeelding 7.4 Aquathermie MT-warmtenet systeem Warmteoverdrachtstation (WOS) Het WOS gevoed door een aquathermiebron bevat dezelfde onderdelen als de datathermie WOS. In het WOS worden de temperatuur en de druk van het MT-warmtenet geregeld. Zo wordt de warmte die van de aquathermie-inlaat en de opslag komt hier verder opgewaardeerd met warmtepompen tot 75 °C.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://diemen.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/b3505889-a7fa-410f-86c5-f044274383e6?agendaItemId=b6bec49b-9e0b-4bf7-b9a6-dd2a1359f466