Plan-MER_Warmteprogramma Diemen
Tekst van het document
Plan-MER warmteprogramma Diemen Warmteprogramma Diemen Gemeente Diemen 29 mei 2026
Project Plan-MER warmteprogramma Diemen Opdrachtgever Gemeente Diemen Document Warmteprogramma Diemen Status Definitief Datum 29 mei 2026 Referentie 148567/26-008.124 Projectcode 148567 Projectleider J.M.G. Ketelaar MSc Projectdirecteur K.A. Haans MSc Auteur(s) L. Essink MSc, L.M. Vogelezang MSc, mr. S.A.M. van der Heijden, S.I. Jonkman MSc Gecontroleerd door L.F. de Visser-Bleijenberg MSc Goedgekeurd door J.M.G. Ketelaar MSc Paraaf Adres Witteveen+Bos Raadgevende ingenieurs B.V. | Deventer Daalsesingel 51c Postbus 24087 3502 MB Utrecht +31 (0)30 765 19 00 www.witteveenbos.com KvK 38020751 Het kwaliteitsmanagementsysteem van Witteveen+Bos is gecertificeerd op basis van ISO 9001. © Witteveen+Bos Niets uit dit document mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt in enige vorm zonder voorafgaande schriftelijke toest emming van Witteveen+Bos, noch mag het zonder dergelijke toestemming worden gebruikt voor enig ander werk dan waarvoor het is verva ardigd, behoudens schriftelijk anders overeengekomen. Tekst- en datamining van (delen van) dit document, evenals enige verwerking of reproductie ervan door middel van kunstmatige intelligentie technologieën is uitdrukkelijk niet toegestaan, behoudens schriftelijk anders overeengekomen.
Dit document (of delen ervan) mag niet worden verveelvoudigd en/of anderszins worden gebruikt op enigerlei wijze voor het trainen van kunstmatige in telligentie technologieën, behoudens schriftelijk anders overeengekomen. Witteveen+Bos aanvaardt geen aansprakelijkheid voor enigerlei schade die voortvloeit uit of verband houdt met het wijzigen van de inhoud van het door Witteveen+Bos geleverde document. INHOUDSOPGAVE 1 SAMENVATTING 8 1.1 Aanleiding voor een milieueffectrapportage bij het warmteprogramma voor gemeente Diemen 8 1.2 Onderzoeksaanpak 8 1.3 Onderzochte alternatieven 10 1.4 Resultaten algemene effectbeoordeling 15 1.4.1 Geluid, trillingen en EMV 18 1.4.2 Bodem en water 19 1.4.3 Natuur en biodiversiteit 21 1.4.4 Lucht 21 1.4.5 Circulariteit 22 1.4.6 Ruimtelijke kwaliteit 22 1.4.7 Verkeer 23 1.4.8 Erfgoed 23 1.4.9 Hittestress en koeling 23 1.4.10 Veiligheid 24 1.5 Het warmteprogramma 24 2 INLEIDING 27 2.1 Aanleiding 27 2.2 Begrippenlijst 27 2.3 Doelstelling van het warmteprogramma 28 2.4 Leeswijzer 28 3 HET WARMTEPROGRAMMA EN DE MER-PROCEDURE 29 3.1 Warmteprogramma 29 3.2 MER-procedure 30 3.2.1 MER-(beoordelings-)plicht 30 3.2.2 Procedurestappen 31 3.3 Welke buurten worden meegenomen in het warmteprogramma? 32 3.3.1 Plan- en studiegebied 32 4 KADERS VANUIT WETGEVING EN BELEID 35 4.1 Wettelijk en beleidskader 35 5 AARDGASVRIJE WARMTE IN DIEMEN 38 5.1 Inleiding in het
warmtesysteem 38 5.1.1 Warmtebronnen 38 5.1.2 Warmtetransport 38 5.1.3 Warmteopslag 39 5.1.4 Aanpassingen aan de gebouwen 39 5.1.5 Opwaardering 39 5.1.6 Piekvoorziening 39 5.2 Verdieping op verschillende warmtebronnen 39 5.2.1 Restwarmte 40 5.2.2 Warmte uit de bodem 40 5.2.3 Warmteopslag 41 5.2.4 Elektrische warmte 41 5.2.5 Warmte uit gas 42 5.3 Hoe het warmtesysteem van Diemen eruit kan zien 42 5.3.1 Bronnen 42 5.3.2 Transport 43 5.3.3 Isolatie van huizen 43 5.3.4 Opslag 43 6 ONDERZOEKSAANPAK 44 6.1 Beoordelingskader 44 6.2 Methodiek op hoofdlijnen 45 6.2.1 Wet- en regelgeving 45 6.2.2 Beschrijven referentiesituatie 45 6.2.3 Ingreep-effectrelaties vaststellen 46 6.2.4 Buurttypologie 46 6.2.5 Effectbeschrijving en -beoordeling per alternatief 47 6.2.6 Effectenanalyse op buurtniveau 47 6.2.7 Mitigerende maatregelen 47 6.2.8 Leemten in kennis 47 6.2.9 Advies voor monitoring 47 6.3 Alternatieven voor Diemen 48 6.3.1 Trechteren van alternatieven 48 7 TOELICHTING ALTERNATIEVEN 49 7.1 MT-warmtenet 49 7.1.1 Bronnen 49 7.1.2 Geothermie 50 7.1.3 Datathermie 51 7.1.4 Aquathermie 53 7.2 | ZLT-warmtenet | 54 7.2.1 | Warmteoverdrachtstation (WOS) | 54 7.2.2 | Datathermie | 55 7.2.3 | Aquathermie | 56 7.3 | Warmtepomp | 57 7.3.1 | Lucht-water-warmtepomp | 57 7.3.2 | Bodemwarmtepomp | 58 8 | REFERENTIESITUATIE | 60 8.1 | Thematische huidige situatie | 60 8.1.1 | Geluid en trillingen | 60
8.1.2 | Trillingen | 61 8.1.3 | Elektromagnetische velden | 61 8.1.4 | Bodem | 61 8.1.5 | Water | 64 8.1.6 | Natuur en biodiversiteit | 67 8.1.7 | Lucht | 71 8.1.8 | Circulariteit | 73 8.1.9 | Ruimtelijke kwaliteit | 73 8.1.10 | Verkeer | 74 8.1.11 | Erfgoed | 74 8.1.12 | Hittestress en koeling | 76 8.1.13 | Veiligheid | 77 8.2 | Autonome ontwikkelingen | 78 8.2.1 | Gemeentelijke uitbreiding | 78 8.2.2 | Geluid | 78 8.2.3 | Bodemkwaliteit | 79 8.2.4 | Water | 79 8.2.5 | Luchtkwaliteit | 79 8.2.6 | Ruimtegebruik | 80 8.2.7 | Hittestress en koeling | 80 9 | MILIEUONDERZOEK | 81 9.1 | Geluid en trillingen | 81 9.1.1 | Geluid | 81 9.1.2 | Geïnduceerde seismiciteit en trillingen | 87 9.2 | Elektromagnetische velden | 96 9.3 | Bodem en water | 99 9.3.1 | Bodemkwaliteit | 99 9.3.2 | Risico op zettingen | 105 9.3.3 | Ondergronds ruimtegebruik | 108 9.3.4 | Grondwater | 113 9.3.5 | Drinkwater | 118 9.3.6 | Oppervlaktewater | 120 9.4 | Natuur en biodiversiteit | 124 9.4.1 | Beschermde gebieden | 124 9.4.2 | Beschermde soorten | 128 9.5 | Lucht | 138 9.6 | Circulariteit | 143 9.6.1 | Totaal materiaalgebruik | 144 9.6.2 | Circulair materiaalgebruik | 153 9.7 | Ruimtelijke kwaliteit | 160 9.7.1 | Zichtbaarheid en beleving | 160 9.7.2 | Bovengronds ruimtegebruik | 164 9.8 | Verkeer | 168 9.9 | Erfgoed | 172 9.9.1 | Archeologische waarden | 172 9.9.2 | Cultuurhistorische waarden | 178 9.10 |
Hittestress en koeling | 183 9.11 | Veiligheid | 190 10 | SLOTBESCHOUWING | 191 10.1 | Samenvattende effectbeoordelingstabel | 191 10.2 | Vergelijking van de alternatieven | 194 10.2.1 | Relatief weinig effecten warmtepompen | 194 10.2.2 | Sterk negatieve effecten bij geothermie | 194 10.2.3 | Onderscheidende negatieve effecten | 196 10.2.4 | Relatief veel ondergronds ruimtegebruik bij aquathermie | 196 10.2.5 | Inzichten op buurtniveau | 196 11 | MILIEUEFFECTEN VAN HET WARMTEPROGRAMMA | 198 11.1 | Wat staat er in het warmteprogramma? | 198 11.2 | Wat zijn de bijbehorende effecten? | 199 11.2.1 | Effecten van alle gekozen alternatieven | 199 11.2.2 | Effecten zowel bij MT-warmtenet op datathermie als ZLT-warmtenet op datathermie | 200 11.2.3 | Effecten specifiek bij MT-warmtenet op datathermie | 201 11.2.4 | Effecten specifiek bij ZLT-warmtenet op datathermie | 202 11.2.5 | Effecten bij bodemwarmtepomp | 202 11.2.6 | Effecten bij lucht-water-warmtepomp | 203 12 | LEEMTEN IN DE KENNIS EN AANZET TOT MONITORING | 204 12.1 | Leemten in kennis | 204 12.2 | Aanzet tot monitoring | 204 13 | REFERENTIES | 206 Laatste pagina 209 Bijlage(n) Aantal pagina's I Uitgangspunten warmtesysteem 5 II Onderzoek trillingen geothermie 25 8 | 209 Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Definitief 1 SAMENVATTING 1.1 Aanleiding voor een milieueffectrapportage bij het warmteprogramma voor gemeente Diemen
Milieueffectrapportage bij het warmteprogramma gemeente Diemen Gemeenten in Nederland moeten volgens de Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Wgiw) vastleggen hoe zij buurten aardgasvrij willen maken. De gemeente Diemen werkt een aanpak uit en legt dit eind 2026 vast in het gemeentelijke warmteprogramma. Het warmteprogramma beschrijft hoe de gemeente circa 11.500 woningen voor 2040 aardgasvrij wil maken, en borduurt daarmee voort op de afspraken uit de [Transitievisie Warmte] (TVW) uit 2021. Voordat het warmteprogramma wordt vastgesteld, doorloopt de Gemeente Diemen een aantal stappen. De gemeente werkt de Transitievisie Warmte verder uit naar een warmteprogramma, waarbij per buurt wordt onderzocht welke warmteoplossing het meest geschikt en haalbaar is. De gevolgen van technieken voor mens, natuur en leefomgeving worden hiervoor onderzocht. Hierbij wordt niet alleen gekeken naar technische en duurzame aspecten, maar ook naar zogeheten koppelkansen. Dit betekent dat de gemeente de warmtetransitie waar mogelijk combineert met andere werkzaamheden in de openbare ruimte, zoals de ophoging van het maaiveld in het kader van groot onderhoud. Rol van het milieueffectrapport Dit onderzoek wordt gedaan door het opstellen van een milieueffectrapport (MER) en het doorlopen van de bijbehorende procedure (MER).
Dit is nodig omdat het warmteprogramma kaderstellende keuzes bevat voor besluiten die mogelijke effecten hebben op de omgeving en het milieu. Dit betekent dat de aanpak om woningen aardgasvrij te maken invloed kan hebben op de leefomgeving. Bijvoorbeeld, als er in een wijk een warmtenet wordt aangelegd, kan dat tijdelijk voor geluidsoverlast zorgen. Omdat het warmtenet in de grond wordt gelegd kan het daarnaast ook de structuren en het leven in de bodem aantasten. Het doel van het MER is ervoor te zorgen dat het milieubelang volwaardig wordt meegenomen in het maken van keuzes over het warmteprogramma. Vervolgstappen in de procedure van het warmteprogramma Gelijktijdig met de terinzagelegging van het ontwerp warmteprogramma wordt het bijbehorende plan-MER ter inzage gelegd. Eenieder kan hier een zienswijze op indienen. Na de verwerking van zienswijzen en het advies van de Commissie MER kan het definitieve warmteprogramma en bijbehorende plan-MER worden vastgesteld. 1.2 Onderzoeksaanpak Het onderzoek in dit plan-MER is uitgevoerd in drie stappen: 1 als eerste is gekeken naar welke milieueffecten er worden verwacht bij de verschillende mogelijkheden om wijken aardgasvrij te maken. Bijvoorbeeld via een warmtenet op basis van restwarmte of door een individuele warmtepomp.
Deze verschillende mogelijkheden noemen we alternatieven; 2 als tweede is gekeken of bepaalde wijken en buurten gevoeliger zijn voor bepaalde milieueffecten. Bijvoorbeeld omdat er veel waarden in de ondergrond zitten of al veel bestaande geluidhinder; 9 | 209 Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Definitief 3 tot slot zijn de effecten van deze alternatieven met elkaar vergeleken in de slotbeschouwing. Beoordelingskader en beoordelingsschaal In de onderstaande tabel is opgenomen welke milieueffecten zijn onderzocht. Deze zijn onderzocht per alternatief. Tabel 1.1 Beoordelingskader en beoordelingsmethode Thema Aspect Indicator Fase Beoordeling geluid, trillingen en EMV geluidshinder toename geluidsbelasting aanleg- en gebruiksfase semi-kwantitatief Geïnduceerde seismiciteit en trillingen hinder of schade door trillingen aanleg- en gebruiksfase semi-kwantitatief elektromagnetische velden toename hinder door elektromagnetische velden gebruiksfase semi-kwantitatief bodem en water bodemkwaliteit impact op de biologische, chemische en fysische bodemkwaliteit en de diepere ondergrond en op bodemleven in de leeflaag aanleg- en gebruiksfase kwalitatief drinkwater impact op beschermingsgebieden en kwaliteit van het drinkwater in nabijgelegen leidingen gebruiksfase kwalitatief oppervlaktewater thermisch effect op waterleven gebruiksfase semi-kwantitatief grondwater de hydrologische en
thermische impact op grondwater aanleg- en gebruiksfase semi-kwantitatief risico op zettingen mate van inklinking van bodem aanleg- en gebruiksfase semi-kwantitatief ondergronds ruimtegebruik inpasbaarheid in de ondergrond aanleg- en gebruiksfase semi-kwantitatief lucht luchtkwaliteit uitstoot van fijnstof (PM10, PM2.5) en stikstofoxide (NOx) aanlegfase semi-kwantitatief natuur en biodiversiteit beschermde gebieden (Natura2000, NNN, weidevogelgebieden) impact op instandhoudings- doelstellingen N2000, en kernkwaliteiten NNN en overige gebieden aanleg- en gebruiksfase kwalitatief natuur en biodiversiteit beschermde soorten impact op beschermde soorten aanleg- en gebruiksfase Kwalitatief circulariteit circulair materiaalgebruik hergebruik bestaand materiaal aanlegfase kwalitatief totaal materiaalgebruik mate waarin (kritische) materialen benodigd zijn aanlegfase kwalitatief ruimtelijke kwaliteit zichtbaarheid en beleving effect op gebruikswaarde en belevingswaarde gebruiksfase kwalitatief bovengronds ruimte gebruik totaal benodigd bovengronds ruimtegebruik en inpasbaarheid in de openbare ruimte gebruiksfase semi-kwantitatief verkeer verkeershinder mate van verkeershinder voor gemotoriseerd verkeer, fietser en voetgangers aanlegfase kwalitatief 10 | 209 Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Definitief Thema Aspect Indicator Fase Beoordeling erfgoed archeologische waarden behoud
archeologische waarden aanlegfase kwalitatief cultuurhistorische en monumentale waarden behoud cultuurhistorische waarden gebruiksfase kwalitatief hittestress en koeling effect van warmteopwekking of koeling op hittestress mate van verandering in hittestress in verschillende wijken na introductie alternatieve warmtetechniek gebruiksfase semi-kwantitatief veiligheid externe veiligheid effect van techniek op externe veiligheid aanleg- en gebruiksfase kwalitatief De verschillende aspecten van de milieuthema’s uit het beoordelingskader krijgen een beoordeling. Dit gebeurt op basis van een vijfpuntsschaal. Met deze vijfpuntsschaal wordt onderscheid gemaakt tussen activiteiten met een sterk negatief of negatief effect en activiteiten met een sterk positief of positief effect ten opzichte van de referentiesituatie. Tabel 1.2 Beoordelingsschaal Score Betekenis Wanneer toegekend ++ sterk positief effect effecten die bijdragen aan sterke verbetering van de milieukwaliteit ten opzichte van de referentiesituatie + positief effect effecten die bijdragen aan verbetering van de milieukwaliteit ten opzichte van de referentiesituatie 0 neutraal effect geen of nauwelijks effecten op het milieu ten opzichte van de referentiesituatie - negatief effect effecten die door hun aard, omvang en schaal leiden tot een verslechtering van het milieu ten opzichte van de referentiesituatie.
Er treedt geen onherstelbare schade op voor het systeem en eventuele normen worden niet overschreden - - sterk negatief effect effecten die door hun aard, omvang en schaal leiden tot een sterke verslechtering van het milieu ten opzichte van de referentiesituatie. Dit zijn vaak effecten die (onherstelbare) schade toebrengen aan het systeem of tot een normoverschrijding leiden Referentiesituatie Het warmteprogramma beschrijft de planning voor de komende 10 jaar van de warmtetransitie in Diemen. Voor de beoordeling van de effecten in het MER wordt daarom het zichtjaar 2036 gebruikt. Met dat jaar in gedachten als peildatum wordt gekeken wat de situatie is als het warmteprogramma volgens plan is uitgevoerd, en hoe dit verschilt van de huidige situatie. Om de milieueffecten van het plan te kunnen beoordelen en alternatieven te vergelijken is een vergelijkingsbasis nodig. In MER-termen heet dit de 'referentiesituatie'. Dit is de situatie wanneer het warmteprogramma niet wordt uitgevoerd, maar wel al het andere vastgestelde beleid en de andere plannen in de omgeving, die in de huidige situatie nog niet gerealiseerd zijn, worden meegenomen. Deze nog te realiseren, maar reeds vastgestelde plannen worden de ‘autonome ontwikkelingen’ genoemd.
1.3 Onderzochte alternatieven Om de alternatieven voor Diemen te bepalen is er gekeken naar de beschikbare warmtebronnen en de technische opties (warmtesystemen) die passend zijn voor de gemeente en passend zijn bij de keuzes die de gemeente in haar warmteprogramma wil maken. 11 | 209 Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Definitief Niet alle mogelijke combinaties van warmtebron en warmtesysteem zijn onderzocht. Het MER richt zich op onderscheidende alternatieven die relevant zijn voor besluitvorming. Dit betekent dat alternatieven duidelijk van elkaar verschillen in de effecten die kunnen optreden. Op deze manier wordt inzichtelijk welke gevolgen elk alternatief heeft, en kan op basis daarvan een weloverwogen keuze worden gemaakt. Een onderzoek naar alternatieven met vergelijkbare effecten heeft daarentegen weinig toegevoegde waarde in de besluitvorming. Een bron zoals waterstof is niet opgenomen omdat het momenteel schaars is en niet voldoende mogelijkheid biedt om op korte termijn te verwarmen. Er zijn in totaal drie alternatieven onderzocht, waarvan één met drie varianten en twee met twee varianten. Collectieve alternatieven: 1 midden-temperatuur (MT-)warmtenet, met als bron: a. geothermie; b. datathermie; c. aquathermie; 2 zeer-lage-temperatuur (ZLT-)warmtenet, met als bron: a. datathermie; b. aquathermie; Individuele alternatieven: 3 warmtepomp: a. bodemwarmtepomp; b.
lucht-water-warmtepomp. Hieronder volgt een korte beschrijving van de zeven alternatieven. De verschillende technieken en het ruimtebeslag van de alternatieven en varianten staan uitgebreid beschreven in hoofdstuk 6. Alternatief 1a - MT-warmtenet met geothermie als bron In een MT-warmtenet wordt warmte gewonnen bij een bron. Deze warmte wordt vervolgens door water getransporteerd naar een wijk of stad via transportleidingen waar het gedistribueerd wordt naar gebouwen. Bij geothermie wordt de warmte uit de aarde gewonnen via een systeem van twee boorputten. Uit de diepe ondergrond wordt heet water naar boven gepompt. Het afgekoelde water wordt vervolgens weer teruggebracht in dezelfde diepe ondergrond. De opgepompte warmte wordt bovengronds verwerkt in een geothermie-energiecentrale. In deze centrale wordt de warmte overgedragen naar de transportleidingen. Om de warmte die omhoog is gehaald op te slaan wordt gebruikt gemaakt van een hoge temperatuur opslag (HTO) opslagsysteem. Vanuit de bron en opslag wordt de warmte naar het warmteoverdrachtstation (WOS) vervoerd. In het WOS wordt de warmte van de transportleidingen overgedragen naar het warmtenet. Het MT- warmtenet bestaat uit twee leidingen: een aanvoer- en een retourleiding. In deze leidingen wordt water met een temperatuur van circa 70 °C vervoerd. In de buurten wordt de warmte gedistribueerd naar de woningen.
Voor een MT-warmtenet moeten huizen geïsoleerd met minimaal schillabel D of hoger. Vanwege de groeiende elektriciteitsvraag moeten er meer transformatorhuisjes worden geplaatst. In de onderstaande afbeelding is het alternatief schematisch weergegeven. 12 | 209 Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Definitief Afbeelding 1.1 Geothermie MT-warmtenet systeem Alternatief 1b - MT-warmtenet met datathermie als bron Datathermie is restwarmte die gewonnen wordt door koelprocessen in datacenters. Dit is een stabiele restwarmtebron die het hele jaar warmte kan leveren. In en nabij Diemen zijn enkele datacenters: Switch aan de Treubweg en Equinix op Sciencepark in Amsterdam. Uit deze datacenters komt het hele jaar restwarmte vrij van circa 30 °C. De warmte afkomstig van het datacenter wordt, deels opgeslagen en vanuit de opslag en bron naar een WOS getransporteerd. In het WOS wordt de temperatuur van de warmte verder omhoog gebracht d.m.v. warmtepompen tot circa 75 °C. Daar wordt het overgedragen aan het MT-warmtenet. Het MT-warmtenet bestaat uit twee leidingen: een aanvoer- en een retourleiding. In deze leidingen wordt water met een temperatuur van circa 70 °C vervoerd. In de buurten wordt de warmte gedistribueerd naar de woningen. Vanwege de groeiende elektriciteitsvraag moeten er meer transformatorhuisjes worden geplaatst.
Op onderstaande afbeelding is het alternatief schematisch weergegeven. Afbeelding 1.2 Datathermie MT-warmtenet systeem Alternatief 1c - MT-warmtenet met aquathermie als bron In Diemen is er potentie voor het winnen van warmte uit het Amsterdam-Rijnkanaal. Deze bron levert warmte in de zomer en heeft gedurende een periode van mei tot september een gemiddelde temperatuur van circa 20 °C [bron: Rijkswaterstaat, 2024]. Om de warmte te winnen wordt er een inlaatinstallatie gebruikt. De gewonnen warmte wordt deels opgeslagen in een WKO en deels naar het WOS getransporteerd. In het WOS wordt de warmte verder met warmtepompen opgewaardeerd tot circa 75 °C en daar overgedragen aan het MT-warmtenet. Het MT-warmtenet bestaat uit twee leidingen: een aanvoer- en een retourleiding. In deze leidingen wordt water met een temperatuur van circa 70 °C vervoerd. In de buurten wordt de warmte gedistribueerd naar de
13 | 209 Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Definitief woningen. Vanwege de groeiende elektriciteitsvraag moeten er meer transformatorhuisjes worden geplaatst. Op onderstaande afbeelding is het alternatief schematisch weergegeven. Afbeelding 1.3 Aquathermie MT-warmtenet systeem Alternatief 2a - ZLT-warmtenet met datathermie als bron Bij een ZLT-warmtenet wordt in tegenstelling tot een MT-warmtenet water met zeer lage temperatuur naar de huizen getransporteerd. De temperatuur is circa 20 - 25 °C. Bij de gebouwen zijn in dit geval water-water warmtepompen nodig die de warmte verder opwaarderen naar de temperatuur nodig voor ruimteverwarming en tapwater. Voor een ZLT-warmtenet moeten huizen goed geïsoleerd zijn, minimaal schillabel B of hoger. Op onderstaande afbeelding is het alternatief schematisch weergegeven. Bij dit alternatief wordt net als bij alternatief 1b restwarmte uit de datacenters in en nabij Diemen gebruikt. De warmte afkomstig van het datacenter wordt, deels opgeslagen en vanuit de opslag en bron naar een WOS getransporteerd. In het WOS wordt de overgedragen aan het ZLT-warmtenet. Afbeelding 1.4 Datathermie ZLT-warmtenet systeem Alternatief 2b - ZLT-warmtenet met aquathermie als bron Bij een ZLT-warmtenet wordt in tegenstelling tot een MT-warmtenet water met zeer lage temperatuur naar de huizen getransporteerd. De temperatuur is circa 20 - 25 °C.
Bij de gebouwen zijn in dit geval water-water warmtepompen nodig die de warmte verder opwaarderen naar de temperatuur nodig voor ruimteverwarming en tapwater. Op onderstaande afbeelding is het alternatief schematisch weergegeven. In Diemen is er potentie voor het winnen van warmte uit het Amsterdam-Rijnkanaal. De gewonnen warmte wordt deels opgeslagen in een WKO en deels naar het WOS getransporteerd. In het WOS wordt de overgedragen aan het ZLT-warmtenet.
14 | 209 Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Definitief Afbeelding 1.5 Aquathermie ZLT-warmtenet systeem Alternatief 3a - Bodemwarmtepomp Een bodem-warmtepomp gebruikt energie uit de bodem middels een bodemlus, die met behulp van elektriciteit wordt opgewaardeerd tot het gewenste niveau voor in de woning. Binnenshuis bestaat de installatie uit dezelfde onderdelen als de luchtwarmtepompinstallatie: Er moet een boiler, een binnenunit en een opslagvat worden geplaatst. De bodemlus wordt meestal in de tuin of oprit gesitueerd, binnen de perceelgrenzen. Gezien er met elektriciteit wordt opgewaardeerd zal de elektriciteitsvraag toenemen en extra transformatorhuisjes worden toegevoegd in de wijk. Afbeelding 1.6 Bodem-warmtepomp systeem Alternatief 3b - Lucht-water-warmtepomp Een lucht-water-warmtepomp vereist een installatie die bestaat uit een buitenunit, een binnenunit, een boiler en een opslagvat. Het belangrijkste verschil met de bodemwarmtepomp-installatie is dat de warmte wordt gehaald uit de buitenlucht waarvoor een buitenunit wordt gebruikt. Dit betekent dat er geen bodemlus hoeft te worden aangelegd. Voor warmtepompen moeten huizen goed geïsoleerd zijn, minimaal schillabel B of hoger. Gezien er met elektriciteit wordt opgewaardeerd zal de elektriciteitsvraag toenemen en extra transformatorhuisjes en kabelverbindingen worden toegevoegd in de wijk.
15 | 209 Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Definitief Afbeelding 1.7 Lucht-warmtepompsysteem 1.4 Resultaten algemene effectbeoordeling De milieueffecten van de onderzochte alternatieven zijn beschreven en beoordeeld per aspect in de onderstaande tabel. De beoordeling vindt plaats ten opzichte van de referentiesituatie.
16 | 209 Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Definitief Tabel 1.3 Samenvattende effectbeoordelingstabel Thema Aspect Fase MT- warmtenet MT-warmtenet MT-warmtenet ZLT- warmtenet ZLT- warmtenet Warmtepomp Warmtepomp Geothermie Datathermie Aquathermie Datathermie Aquathermie Bodemwarmtepomp Lucht-water- warmtepomp geluid, trillingen en EMV geluidshinder aanlegfase - 0 0 0 0 0 0 gebruiksfase 0 0 0 0 0 0 - geïnduceerde seismiciteit en trillingen aanlegfase -- - - - - 0 0 gebruiksfase - 0 0 0 0 0 0 elektromagnetische velden gebruiksfase 0 0 0 0 0 0 0 bodem en water bodemkwaliteit aanlegfase chemisch 0 0 0 0 0 0 0 aanlegfase biologisch - - - - - 0 0 gebruiksfase chemisch 0 0 0 0 0 0 0 gebruiksfase biologisch - - - 0 0 0 0 risico op zettingen aanleg - en gebruiksfase - - - - - 0 0 ondergronds ruimtegebruik aanleg - en gebruiksfase 0 - -- - -- - 0 grondwater aanlegfase - 0 0 0 0 -- 0 gebruiksfase - - - - - 0 0 drinkwater gebruiksfase - - - 0 0 0 0 17 | 209 Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Definitief Thema Aspect Fase MT- warmtenet MT-warmtenet MT-warmtenet ZLT- warmtenet ZLT- warmtenet Warmtepomp Warmtepomp Geothermie Datathermie Aquathermie Datathermie Aquathermie Bodemwarmtepomp Lucht-water- warmtepomp oppervlaktewater gebruiksfase 0 0 - 0 - 0 0 natuur en biodiversiteit beschermde gebieden aanlegfase -- 0 0 0 0 0 0 gebruiksfase 0 0 0 0 0 0 0 beschermde soorten aanleg - en
gebruiksfase - - - - - - - lucht luchtkwaliteit aanlegfase -- - - - - 0 0 circulariteit circulair materiaalgebruik aanlegfase -- - - - - 0 0 ruimtelijke kwaliteit zichtbaarheid en beleving gebruiksfase - - - - - - - bovengronds ruimtegebruik gebruiksfase -- - - - - 0 0 verkeer verkeershinder aanlegfase 0 0 0 0 0 0 0 erfgoed archeologische waarden aanlegfase - - - - - - - cultuurhistorische en monumentale waarden gebruiksfase - - - - - 0 0 hittestress en koeling effect van warmteopwekking of koeling op hittestress gebruiksfase - - - + + + 0 18 | 209 Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Definitief Onderstaande paragrafen beschrijven per thema de belangrijkste milieueffecten en de aandachtspunten van de effectbeoordelingen. 1.4.1 Geluid, trillingen en EMV Geluid Bij de aanlegfase is alleen bij geothermie een aanzienlijk hoog geluidsniveau en daarnaast duurt een geothermische boring een lange periode (meer dan 6 maanden). In de gebruiksfase is er bij lucht-water- warmtepomp cumulatie van geluid in dichtbebouwde buurten. Bij andere varianten en alternatieven is er geen aanzienlijke geluidsproductie. Voor buurttypen met een (deels) omsloten bouwblok of met een perceelbreedte minder dan 10 meter geldt dat er een hoger risico is op cumulatie van geluid.
Dit geldt voor de buurten in het noorden en westen van de gemeente waaronder bijvoorbeeld Centrum Oost en West, Oud Diemen en Scheepskwartier. Deze buurten worden negatief beoordeeld. Bij buurttypes bedrijventerrein en buitengebied is er voldoende perceelbreedte om cumulatie te voorkomen, deze buurttypen zijn neutraal beoordeeld. Dit gaat bijvoorbeeld om de buurten Gemeenschapspolder, Overdiemerpolder en Sportpark De Diemen. Mitigerende maatregelen Voor de aanleg van geothermie kunnen tijdelijk geluidsschermen worden geplaatst rond de werkzone. Voor lucht-water-warmtepompen zijn diverse maatregelen mogelijk om geluidshinder te minimaliseren, zoals plaatsing op het dak, in een technische ruimte of garage, het toepassen van een geluidsisolatie of het plaatsen van schuttingen of bomen. Verder is het mogelijk om op warmtepompen een avond- en nachtmodus toe te laten, waarmee het geluidsniveau verlaagd kan worden. Trillingen Bij de aanleg van warmtenetten ontstaan trillingen door werkzaamheden zoals heien, graven, intrillen en zwaar verkeer. Bij geothermie kan tijdens het boren geïnduceerde seismiciteit (aardbevingen) optreden. De locaties voor geothermie zijn nog niet vastgesteld, maar uit onderzoek blijkt dat hinder binnen en om potentiegebieden mogelijk is. De exacte impact hiervan op de potentiegebieden vraagt om verder onderzoek en metingen.
Tijdens de gebruiksfase van geothermie blijft er een restrisico op seismische activiteit door drukverschillen. Voor vergunningverlening moet het effect op de ondergrond uitgebreid worden onderzocht en aangetoond dat het risico op seismiciteit niet toeneemt. De uitkomsten van het 3D- geothermieonderzoek uit 2025 zullen de ligging van breuklijnen beter in kaart brengen. Dit moet worden meegenomen in de verdere besluitvorming over geothermie. Voor dit aspect zijn de warmtepompen neutraal beoordeeld en hebben dus de voorkeur vanuit dit aspect. Mitigerende maatregelen Voor alle varianten geldt dat monitoring van trillingen en geïnduceerde seismiciteit (indien aanwezigheid van breuken) tijdens de aanleg- en gebruiksfase cruciaal is, om effecten in een vroeg stadium te registreren en te mitigeren d.m.v. risicoplannen en continue bodemmonitoring. Elektromagnetische velden In het voorzorgsbeleid van de GGD wordt geadviseerd om bij componenten van het elektriciteitsnetwerk te voorkomen dat mensen langdurig verblijven in een magneetveld dat (jaargemiddeld) sterker is dan 0,4 microtesla. Voor de ondergrondse kabels en transformatorhuisjes zijn geen specifieke afstanden of maatregelen aanbevolen in het voorzorgsbeleid. Daarom zijn er voor alle alternatieven geen effecten.
Mitigerende maatregelen Bij de inpassing van transformatorhuisjes kan 4 meter afstand worden aangehouden van gevoelige gebouwen om te voldoen aan de indicatieve 0,4-microtesla contour. 19 | 209 Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Definitief 1.4.2 Bodem en water Bodemkwaliteit Bij de aanleg van zowel MT- als ZLT-warmtenetten kan het saneren van de bodem, als er sprake is van verontreinigde grond, voor een positief effect op de chemische bodemkwaliteit zorgen. Een MT-warmtenet en ZLT-warmtenet hebben een negatief effect op de biologische bodemkwaliteit door verstoring van de bodem en verlaging grondwaterpeil. In de gebruiksfase heeft een MT-warmtenet een negatief effect op de biologische bodemkwaliteit door opwarming van de bodem door de warmteleidingen, terwijl ZLT- warmtenetten en individuele warmtepompen geen effecten hebben in de gebruiksfase. Een geothermieput kan bij aanleg een positief hebben op de chemische bodemkwaliteit als bodemsanering moet worden toegepast bij de aanleg. Voor de warmtepompen treden geen effecten op ten aanzien van bodemkwaliteit. Deze hebben dus de voorkeur vanuit dit milieuaspect. In Diemen verschilt de huidige bodemkwaliteit per buurt. Voor buurten waar de bodem verontreinigd is, kan sanering van deze bodem benodigd zijn bij werkzaamheden in de bodem. Dit kan een positief effect tot gevolg hebben op de bodemkwaliteit.
Mitigerende maatregelen Leidingen kunnen extra worden geïsoleerd om de opwarming van de bodem te beperken. Hierdoor zal het negatieve effect op de biologische bodemkwaliteit bij MT-warmtenetten worden gemitigeerd. Risico op zettingen Bij de aanleg van MT- en ZLT-warmtenetten wordt de grondwaterstand tijdelijk verlaagd om droge werkomstandigheden te creëren. Dit vergroot het risico op oxidatie en inklinking van veengrond, waardoor bodemdaling kan optreden. In de gebruiksfase veroorzaken de leidingen en bouwconstructies een blijvende bouwlast, die verdere zetting en verzakking van de bodem kan veroorzaken. Ook kan opwarming van de bodem door warme leidingen de oxidatie versnellen, vooral bij MT-warmtenetten. Voor de warmtepompen treden geen effecten op ten aanzien van zettingen. Deze hebben dus de voorkeur vanuit dit aspect. Mitigerende maatregelen Het aanbrengen van een voorlast, zoals ophoogzand, kan het risico op zettingen aanzienlijk verminderen doordat de bodem vooraf gecontroleerd inklinkt en stabiliseert. Ook technische ingrepen zoals grondverbetering, funderingspalen, geotextiel of grondinjecties kunnen worden toegepast om de bodem te verstevigen en de belasting beter te dragen. Deze maatregelen maken de bodem beter bestand tegen verzakkingen bij aanleg van constructies.
Ondergronds ruimtegebruik Bij de aanleg van warmtenetten ontstaat aanzienlijk ondergronds ruimtebeslag. ZLT-warmtenetten hebben grotere leidingdiameters dan MT-warmtenetten, waardoor zij meer ondergrondse ruimte innemen. Een warmtenet op basis van geothermie vraagt ruimte voor geothermieputten en warmteonderstations, maar is relatief beperkt in ondergronds oppervlak (in totaal 1,20 ha). Datathermie en aquathermie vergen respectievelijk 30 en 80 hectare ondergronds ruimtegebruik voor WKO-systemen. Door het grote ondergronds ruimtegebruik van aquathermie is deze variant sterk negatief beoordeeld. Bodemwarmtepompen vragen circa 42 hectare voor bodemlussen op basis van de warmtevraag in Diemen. Lucht-water-warmtepompen vragen geen extra ondergrondse ruimte. Voor dit aspect zijn lucht-water- warmtepompen en een MT-warmtenet met als bron geothermie neutraal beoordeeld en hebben dus de voorkeur vanuit dit aspect. Op buurtniveau is de breedte van de straten en de drukte in de ondergrond relevant. Zo is in smalle straten de ruimte in de ondergrond waarschijnlijk beperkt door andere functies, zoals drinkwaterleidingen of kabels. In de buurten in het centrum is de drukte in ondergrond groter, dan bijvoorbeeld in de Gemeenschapspolder, de Diemerpolder, Overdiemerpolder en Overdiemen.
20 | 209 Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Definitief Grondwater Bij de aanleg van een warmtenet moeten de leidingen in droge grond worden gelegd. Om dit mogelijk te maken wordt waar nodig de grondwaterstand verlaagd. Bij het bemalen van grondwater kunnen verontreinigingen worden aangetrokken. Daarnaast worden bij boringen voor de variant geothermie aardlagen doorboord, waardoor lekkages kunnen ontstaan tussen bodemlagen en de stroming van het grondwater kan worden verstoord. Door de schaal van de werkzaamheden voor een geothermieput wordt het MT-warmtenet met geothermie als bron in de aanlegfase negatief beoordeeld. Voor aquathermie en datathermie geldt dat in de gebruiksfase de WKO’s grondwater onttrekken en terugvoeren uit warmtebronnen en het warmtenet. Dit kan in de gebruiksfase de natuurlijke grondwaterstroming hydrologisch beïnvloeden. Tijdens de aanleg van bodemwarmtepomp-systemen kunnen de scheidende lagen doorboord worden. Het drukverschil tussen deze lagen kan tot menging van grondwater leiden en daarmee de verspreiding van verontreinigingen. Bij bodemwarmtepompen bestaat bovendien een aanzienlijk risico dat het boorgat na boring niet goed wordt afgedicht, wat lekkage en verspreiding kan vergroten. Hierdoor is de bodemwarmtepomp sterk negatief beoordeeld op dit aspect.
Voor dit aspect zijn lucht-water- warmtepompen neutraal beoordeeld en hebben dus de voorkeur vanuit dit aspect. Mitigerende maatregelen Voorafgaand aan de boring voor geothermie wordt er vooronderzoek uitgevoerd en maatregelen genomen waarmee getracht wordt verontreiniging van het grondwater te voorkomen. Drinkwater Bij het MT-warmtenet kan door de transporttemperaturen (75 °C) de bodem binnen 0,5 meter van de warmteleiding 2 tot 3 graden opwarmen, waardoor nabijgelegen drinkwaterleidingen mogelijk opgewarmd worden. Voor dit aspect zijn de andere varianten en alternatieven neutraal beoordeeld en hebben dus de voorkeur vanuit dit aspect. Mitigerende maatregelen Het is mogelijk om op de plekken waar afgeweken moet worden op de Vewin afstandsnormen (de normen die de minimale afstand tussen drinkwater- en warmtenetleidingen bepalen) herinrichting van de ondergrond te overwegen. Daarnaast kunnen warmtenetleidingen extra geïsoleerd worden om negatieve effecten op drinkwaterleidingen bij de toepassing van warmteoplossingen te voorkomen. Oppervlaktewater Het gebruik van aquathermie heeft het grootste risico op effecten op oppervlaktewater. Het gebruik van aquathermie kan leiden tot aquatische effecten door veranderingen in temperatuur en waterkwaliteit, wat mogelijk effecten heeft op ecosystemen zoals vissen, planten en micro-organismen.
De totale ecologische impact hangt wel sterk af van lokale omstandigheden zoals debiet, nutriëntenbelastingen en monitoring. Voor dit aspect zijn de andere varianten en alternatieven neutraal beoordeeld en hebben dus de voorkeur vanuit dit aspect. Mitigerende maatregelen De effecten van aquathermie op het oppervlaktewater kunnen worden beperkt door de installatie zorgvuldig te ontwerpen en te beheren. Een belangrijke maatregel is het beperken van temperatuurverschillen tussen het ingenomen en teruggevoerde water. Door warmtewisselaars direct in het water te plaatsen in plaats van op de wal, wordt de warmte geleidelijker uitgewisseld en blijft de temperatuurverandering kleiner. Daarnaast kan een warmte-koudeopslag (WKO) worden toegepast om warmte tijdelijk op te slaan. Hierdoor hoeft niet op piekmomenten veel warmte uit het oppervlaktewater te worden gehaald of teruggegeven. De warmte-uitwisseling wordt zo beter over het jaar verdeeld, waardoor grote temperatuurschommelingen in het water worden voorkomen. Dit helpt om negatieve effecten op waterkwaliteit, vissen, planten en andere waterorganismen te beperken.
21 | 209 Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Definitief 1.4.3 Natuur en biodiversiteit Beschermde gebieden De aanleg van een geothermieput vereist langdurig gebruik van zwaar materieel, wat kan leiden tot stikstofdepositie in nabijgelegen Natura 2000-gebieden, zoals Botshol op 3,4 km afstand. Omdat deze afstand te kort is om uit te sluiten dat er geen effect optreedt, en er geen elektrisch alternatief is, bestaat er een reëel risico op aanzienlijke effecten op het beschermde gebied. De overige alternatieven worden aangelegd met lichter materieel en leiden daarom tot een lagere stikstofuitstoot. Deze alternatieven hebben dus de voorkeur vanuit dit aspect. In de vervolgfases, als de omvang van de werkzaamheden en locaties van ingrepen duidelijk worden, moeten gedetailleerde AERIUS berekening worden uitgevoerd. Mitigerende maatregelen Behalve de werkzaamheden voor de aanleg voor de geothermieput zijn de werkzaamheden voor de warmtepompen en warmtenetten mogelijk met elektrisch materieel uit te voeren. Beschermde soorten De aanwezigheid van beschermde soorten is van veel parameters afhankelijk. Effecten op verschillende soortgroepen zijn beschreven, maar omdat de exacte locaties van de ingrepen nog niet bekend zijn, geldt voor alle alternatieven een risico op negatieve effecten op beschermde soorten. Tussen de alternatieven is hierin geen onderscheid te maken.
Op buurtniveau geldt dat buurten waarin Natuurnetwerk Nederland of de Ecologische structuur ligt een hoger risico hebben op negatieve effecten. Centrum West en de Stammerdijk hebben een laag risico op negatieve effecten op beschermde soorten. Voor de overige buurten geldt dat er een hoog risico is. Mitigerende maatregelen Voorafgaand aan de werkzaamheden kan een inspectie op nesten worden uitgevoerd en kunnen werkzaamheden zoveel mogelijk buiten kwetsbare periodes, zoals het broedseizoen, en overdag plaatsvinden om verstoring van dieren te minimaliseren. Nachtelijke werkzaamheden kunnen worden beperkt of uitgevoerd met gerichte verlichting om groene structuren en watergangen te ontzien. In een vervolgfase is een uitgebreide natuurtoets nodig om de aanwezigheid van beschermde soorten vast te stellen en passende mitigerende maatregelen te bepalen. 1.4.4 Lucht De aanleg van zowel MT- als ZLT-warmtenetten gaan gepaard met langdurige werkzaamheden. Tijdens deze werkzaamheden wordt materieel gebruikt met verbrandingsmotoren die bij gebruik een negatieve invloed hebben op de luchtkwaliteit. De werkzaamheden per straat zijn gefaseerd en verspreid over meerdere jaren, waardoor de impact op de luchtkwaliteit over tijd en ruimte gespreid wordt. De variant met geothermie is een langdurige, intensieve ingreep wat een aanzienlijke uitstoot veroorzaakt door zwaar materieel.
Deze variant is daardoor relatief het slechtst beoordeeld. Voor warmtepompen zijn de werkzaamheden per woning kort en met minder zwaar materieel, waardoor de uitstoot van het aansluiten van één warmtepomp beperkt is. Het grote aantal woningen zorgt ervoor dat de totale uitvoeringsperiode zich uitstrekt over meerdere jaren. Hierdoor blijft de uitstoot per locatie beperkt. De warmtepompen hebben dus de voorkeur vanuit dit aspect. Wanneer de luchtkwaliteit in een buurt in de referentiesituatie al slechter was, zal een ingreep in die buurt doorgaans een groter effect hebben. Dit komt doordat er in dergelijke gebieden meer ruimte is voor verslechtering van de luchtkwaliteit. Enkel de buurt Stammerdijk heeft een laag risico op verslechtering van de luchtkwaliteit. De buurten rondom het centrum en in het noorden van Diemen hebben veelal een hoog risico op verslechtering. Voor de overige buurten geldt dat het risico gemiddeld is. 22 | 209 Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Definitief Mitigerende maatregelen Voor steeds meer licht materieel is een elektrische variant beschikbaar. Door zoveel mogelijk elektrisch materieel te gebruiken, kunnen de effecten op luchtkwaliteit tijdens de aanleg sterk worden verminderd. 1.4.5 Circulariteit Bij aanleg van zowel MT- als ZLT-warmtenetten wordt PUR gebruikt als isolatiemateriaal voor de warmteleidingen. Dit materiaal is niet terug te winnen.
Geothermie heeft een hoge materiaalbelasting en de geothermieput kan niet worden teruggewonnen en is daarom relatief het slechtst voor de circulariteit. Warmtepompen zijn relatief gunstig voor circulariteit, maar de bodemlus bij een bodemwarmtepomp mag niet worden teruggewonnen. Dit verlaagt de circulariteit voor deze variant. Voor dit aspect worden de warmtepompen neutraal beoordeeld en hebben dus de voorkeur vanuit dit aspect. 1.4.6 Ruimtelijke kwaliteit Zichtbaarheid en beleving Voor elk van de alternatieven worden installaties toegevoegd aan de openbare ruimte. Voor zowel een MT- warmtenet betreft dit onderstations. Bij de alternatieven ZLT-warmtenet en warmtepomp worden transformatorhuisjes toegevoegd aan de buitenruimte. Het toevoegen van gebouwen met een technische uitstraling in een uniforme wijk valt erg op. De beleving van de wijk verandert voor de bewoners. In buurten met een hoge bebouwingsdichtheid, beperkte buitenruimte en zichtbaarheid van gevels en balkons zijn individuele installaties direct zichtbaar in de openbare ruimte. Door de locatie en het ontwerp van deze gebouwen aan te passen aan hun omgeving en/of het in te passen in het groen kan dit effect verminderd worden. Voor dit aspect zijn alle alternatieven negatief beoordeeld.
In buurttypen met een tuin is de visuele impact van lucht-water-warmtepompen beperkt, omdat daar de mogelijkheid is om installaties uit het directe zicht van de openbare ruimte te plaatsen. Op bedrijventerreinen is de visuele impact ook beperkt, omdat technische installaties hier al deel uitmaken van het stedelijke en landschappelijke beeld. Buurten met hoge bebouwingsdichtheid, beperkte buitenruimte en de zichtbaarheid van gevels en balkons ervaren de grootste visuele hinder, door een versnipperd gevelbeeld en het verlies van ruimtelijke samenhang in de wijk. In Diemen hebben (delen van de) buurten rondom het centrum een hoog risico op negatieve effecten op zichtbaarheid en belevering. Dit geldt ook voor het noordoosten van de buurten de Vogelweide, Scheepskwartier en Vlindertuin. De overige buurten hebben een laag risico. Mitigerende maatregelen Door de locatie en het ontwerp van deze gebouwen aan te passen aan hun omgeving en/of het in te passen in het groen kan dit effect verminderd worden. Om visuele effecten te beperken, zijn collectieve oplossingen, centrale plaatsing of integratie in gemeenschappelijke technische voorzieningen de meest geschikte aanpak. Bovengronds ruimtegebruik Voor het ZLT-warmtenet en warmtepompen is een netverzwaring nodig waardoor extra transformatorhuisjes in de buurten worden geplaatst.
Voor het MT-warmtenet en ZLT-warmtenet worden in de buurten onderstations geplaatst, waarbij in het geval van een MT-warmtenet ook e-boilers als piekvoorziening zijn geplaatst. Daarnaast is er bij de bronnen voor de MT- en ZLT-warmtenetten een openbaar ruimtebeslag door de bron zelf en de warmteoverdrachtstations. In het bijzonder bij geothermie leidt de boorlocatie en geocentrale tot een aanzienlijk ruimtegebruik bij de bron. Dit leidt ertoe dat het bovengrondse ruimtegebruik van de MT-warmtenet en ZLT-warmtenet negatief worden beoordeeld en de variant MT- warmtenet met geothermie zeer negatief. Door het beperkte ruimtegebruik van de transformatorhuisjes voor de warmtepompen zijn deze neutraal beoordeeld en hebben dus de voorkeur vanuit dit aspect. Ruimtebeslag in de openbare ruimte heeft meer effect op een buurt als de hoeveelheid openbare ruimte in de buurt beperkt is. In de meeste buurten van Diemen is het percentage openbare ruimte hoger dan 30 %, in 23 | 209 Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Definitief deze buurten wordt verwacht dat het bovengrondse ruimtebeslag inpasbaar is. In de buurten Sportpark de Diemen, Verrijn Stuart en Stammerdijk is het percentage openbare ruimte tussen de 15 - 30 %. In deze buurten is het ruimtegebruik een groter aandachtspunt. 1.4.7 Verkeer Bij de aanleg van zowel MT-als ZLT warmtenetten is er tijdelijk hinder door werkzaamheden.
De verwachting is dat in Diemen de effecten zeer beperkt zijn. Bij warmtepompen zijn er geen effecten op verkeer. Alle alternatieven zijn neutraal beoordeeld. Als graafwerkzaamheden bij de A1 plaatsvinden kan grote verkeershinder plaatsvinden door de grote verkeersdrukte op deze weg. De buurten Buytenstede, Vogelweide, Scheepskwartier, Biesbosch, Harmonielaan, Buitenlust en Vlindertuin zijn bereikbaar vanuit 2 toegangswegen. Afsluiting van deze wegen ten behoeve van de aanleg van een warmtenet kan de bereikbaarheid van deze wijk negatief beïnvloeden. Voor deze kritieke plekken zal extra aandacht besteed moeten worden voor mitigeren van eventuele negatieve effecten. 1.4.8 Erfgoed Archeologie Bij de alternatieven warmtepomp en ZLT-warmtenet moet het stroomnet worden uitgebreid, wat een negatief effect op de archeologische waarden kan hebben. Het stroomnet vraagt de grootste verzwaring bij de variant luchtwarmtepomp, waardoor deze het grootste risico op een negatief effect heeft. De aanleg van warmtenetten brengt een beperkte kans op archeologische verstoring met zich mee, omdat deze meestal onder bestaande infrastructuur plaatsvindt waar al bodemberoering is geweest. Wel kunnen indirecte effecten optreden, zoals veranderingen in grondwaterstand of zuurstofgehalte.
Ook wanneer de bodem ter plaatse al eerder is geroerd, kan een wijziging van deze omstandigheden leiden tot verdere aantasting van het resterende archeologische bodemarchief. Hierdoor kan de ingreep zich beperken tot de sleufzone, maar het effect plaatsvinden op een groter gebied dan alleen de directe ontgraving. Ook bij bodemwarmtepompen zijn bodemingrepen nodig, die direct en/of indirect archeologische waarden kunnen beïnvloeden. Alle alternatieven hebben bij dit aspect daarom een negatieve beoordeling. Cultuurhistorie Voor de varianten met een warmtenet treden negatieve effecten op door het ruimtebeslag van verschillende bovengrondse installaties, zoals warmteoverdrachtstations en onderstations. Deze installaties zijn kleinschalig en de locatiekeuze is flexibel, waardoor rekening kan worden gehouden met cultuurhistorisch waardevolle gebieden. Daarnaast geldt bij alle alternatieven dat het isoleren van gebouwen de architectonische waarde kan beïnvloeden, maar in Diemen zijn relatief weinig monumenten, dus het risico is beperkt. 1.4.9 Hittestress en koeling Negatieve effecten op hittestress en koeling worden verwacht bij het MT-warmtenet door verstening van de openbare ruimte door het plaatsen van extra onderstations. De varianten met een ZLT-warmtenet en de bodemwarmtepomp veroorzaken een positief effect.
Hier wordt isolatie toegepast, wat zorgt voor een verlaging van de hittestress in de woning mits ventilatie wordt toegepast. Daarnaast hebben de warmtepompen in deze alternatieven zelf mogelijkheid tot koelen, waardoor de inzet van airco’s voorkomen en er minder hitte-uitstoot is. De lucht-water-warmtepomp leidt alleen lokaal tot een kleine temperatuurstijging. 24 | 209 Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Definitief Voor de buurten rondom en in het centrum en in het westen van Diemen geldt dat de risico op hittestress het hoogst is. Door meer dichte bebouwing en minder koeling door beplanting in deze buurten kan hitte minder makkelijk verdwijnen. Verdere verstening van deze omgeving, opwarming van het straatoppervlak en de warmte-uitstoot van buitenunits van warmtepompen en airconditioners zorgen daarom in deze buurten voor een extra negatief effect. Mitigerende maatregelen Hittestress kan worden beperkt met passieve koeling zoals zonneschermen en groen, waardoor minder warmte door airco’s en warmtepompen wordt uitgestoten. Onderstations en transformatorhuisjes kunnen zo geplaatst worden dat groen behouden blijft en verstening beperkt wordt, bijvoorbeeld in bestaande gebouwen. Extra isolatie van MT-warmtenetleidingen vermindert warmte-uitstraling naar de straat.
1.4.10 Veiligheid Het warmteprogramma verhoogt het risico voor omwonenden niet, omdat er geen nieuwe risicobronnen worden toegevoegd. Daarom hebben alle alternatieven geen effecten op externe veiligheid. Daarnaast worden werkzaamheden nabij bestaande risicobronnen vooraf getoetst aan de regels uit het omgevingsplan en beoordeeld op veiligheid. De effecten op veiligheid zijn daarom niet apart beoordeeld voor de verschillende alternatieven. 1.5 Het warmteprogramma In het warmteprogramma is per buurt beschreven welk alternatief (warmtetechniek en warmtebron) wordt toegepast. Dit is weergegeven op afbeelding 1.8. Op de afbeelding is te zien dat voor de meeste buurten aan de westzijde wordt ingezet op een collectief warmtenet op basis van datathermie vanuit de datacenters. Op bedrijventerreinen, en andere buurten is een mix van een warmtenet en warmtepompen mogelijk. Dit moet in veel gevallen nog wel verder wordt onderzocht. In de gebieden Bergwijkpark, Centrum West en Buitengebied is al wel zeker dat een warmtenet geen optie is en wordt ingezet op lucht-water- warmtepompen en bodemwarmtepompen. Tabel 1.4 toont in een tabel de gekozen warmtetechniek per gebied.
Afbeelding 1.8 Het warmteprogramma Tabel 1.4 Gekozen warmtetechnieken per gebied in het warmteprogramma Gebieden | Fasering | Alternatief Diemen Zuid hoogbouw | 1e fase (2025-2030) | MT-warmtenet op datathermie Diemen Zuid laagbouw fase 1 en 2 | 1e fase (2025-2030) | MT-warmtenet op datathermie Diemen Centrum hoogbouw | 1e fase (2025-2030) | MT-warmtenet op datathermie Spoorzicht | 1e fase (2025-2030) | mix van MT-warmtenet op datathermie en warmtepompen bedrijventerrein Verrijn Stuart | 1e fase (2025-2030) | mix van MT-warmtenet op datathermie en warmtepompen Buytenstee en Oud Diemen | 2e fase (2030-2035) | mix van MT-warmtenet op datathermie en warmtepompen plantage de Sniep Noord | 2e fase (2030-2035) | ZLT-warmtenet op datathermie Diemen Noord hoogbouw | 2e fase (2030-2035) | MT-warmtenet op datathermie bedrijventerrein De Sniep en | 2e fase (2030-2035) | mix van ZLT-warmtenet op Stammerdijk | datathermie en warmtepompen Diemen Noord laagbouw fase 3 | 3e fase (2035-2040) | warmtepompen Buitenlust | 3e fase (2035-2040) | mix van MT-warmtenet op datathermie en warmtepompen Diemen Centrum laagbouw | 3e fase (2035-2040) | mix van MT-warmtenet op datathermie en warmtepompen Diemen Centrum West | 3e fase (2035-2040) | warmtepompen Biesbosch | 3e fase (2035-2040) | MT-warmtenet op datathermie 25 | 209 | Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Definitief Gebieden | Fasering |
Alternatief kantorengebied Bergwijkpark | 3e fase (2035-2040) | warmtepompen buitengebied | 3e fase (2035-2040) | warmtepompen De effecten van de gekozen alternatieven zijn beschreven in paragraaf 1.4. Waar mogelijk wordt hier ook beschreven welke gebieden een hoger risico hebben op effecten, zoals bijvoorbeeld bij ondergronds ruimtegebruik. 26 | 209 | Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Definitief 27 | 209 Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Definitief 2 INLEIDING 2.1 Aanleiding De gemeente Diemen streeft ernaar in 2040 een fossielvrije gemeente te zijn. Deze ambitie vloeit voort uit het nationale Klimaatakkoord (2019), dat Nederland in 2050 fossielvrij wil maken. De gemeente Diemen werkt daarom momenteel aan een warmteprogramma voor haar gemeente, waarin ze afspraken wil maken over het aardgasvrij maken van wijken. Met de inwerkingtreding van de Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Wgiw) wordt dit een verplicht programma onder de omgevingswet. Het warmteprogramma is de opvolger van de Transitievisie Warmte uit 2021. In de Transitievisie Warmte gaf de gemeente een globaal pad aan voor de warmtetransitie. In het warmteprogramma worden de plannen herijkt met geleerde lessen uit de afgelopen jaren. Het warmteprogramma beschrijft de plannen voor het verduurzamen én aardgasvrij maken van de buurten in de komende tien jaar.
Het beschrijft in welke gebieden de gemeente de komende jaren aan de slag gaat en wat de verwachte aanpak is. Het verduurzamen en aardgasvrij maken van woningen in de gemeente heeft mogelijke effecten op de leefomgeving en het milieu. De gemeente onderzoekt deze effecten, en vergelijkt verschillende warmteoplossingen. De resultaten van dit onderzoek worden ingezet bij de verdere ontwikkeling van het warmteprogramma. Dit plan-milieueffectrapport (plan-MER) is het resultaat van de plan-milieueffectrapportage (plan-MER) en beschrijft voor de verschillende milieuaspecten het milieuonderzoek en wat de resultaten hiervan zijn. Dit document geeft input voor de onderbouwing van het besluit over het warmteprogramma. Daarnaast laat het plan-MER zien welke maatregelen kunnen worden genomen om negatieve effecten te voorkomen of te beperken. 2.2 Begrippenlijst Tabel 2.1 Begrippenlijst Begrip Toelichting alternatief in een milieueffectrapport heeft de term ‘alternatief’ een specifieke betekenis: een mogelijke manier om het beoogde doel te bereiken. In dit plan-MER zijn vier van zulke alternatieven onderzocht MER de procedure milieueffectrapportage (MER) is een wettelijk vastgelegd instrument dat overheden ondersteunt bij besluitvorming over grote ingrepen. De procedure bevat verplichte momenten voor participatie en inspraak.
Het doel is de milieueffecten van een voorgenomen activiteit goed in beeld te brengen en om na te gaan of hetzelfde resultaat ook met minder milieubelasting kan worden bereikt MER- plichtige activiteiten MER-plichtige activiteiten zijn plannen en projecten waarvoor het volgens de wet verplicht is een milieueffectrapport (MER) op te stellen. Voor programma’s kan er sprake zijn van een plan-MER-plicht, als het een wettelijk voorgeschreven programma is en het programma een kader vormt voor besluiten voor MER-(beoordelings-)plichtige projecten MER een milieueffectrapport (MER) is het eindresultaat van de milieueffectrapportageprocedure (MER). Kort gezegd: het MER is het rapport, de MER is de procedure waaruit dat rapport voortkomt 28 | 209 Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Definitief Begrip Toelichting plan-MER en Project-MER binnen de milieueffectrapportage (MER) wordt onderscheid gemaakt tussen een plan-MER en een project- MER. Een plan-MER onderbouwt beleidsmatige of strategische keuzes in ruimtelijke plannen, zoals een bestemmingsplan of structuurvisie. Een project-MER onderbouwt een concreet project en maakt onderdeel uit van een vergunningaanvraag.
Het detailniveau van een project-MER is hoger dan dat van een plan-MER, omdat op dat moment meer concrete informatie beschikbaar is RES Regionale Energiestrategie TVW de Transitievisie Warmte (TVW) is een plan van de gemeente waarin staat hoe en wanneer wijken overstappen van aardgas naar duurzame manieren van verwarmen en koken variant binnen een milieueffectrapport wordt met de term ‘variant’ een nadere uitwerking of aanpassing van een alternatief bedoeld. Een variant past binnen de hoofdlijn van het alternatief, maar verschilt op één of meerdere punten in de invulling ervan omgevingsplan het omgevingsplan bevat de gemeentelijke regels voor de fysieke leefomgeving. Onder de omgevingswet heeft elke gemeente één integraal omgevingsplan waarin al deze regels zijn vastgelegd 2.3 Doelstelling van het warmteprogramma Het warmteprogramma beschrijft de plannen voor het verduurzamen én aardgasvrij maken van de buurten in Diemen in de komende tien jaar. Voor 2040 wil de gemeente circa 11.500 woningen aardgasvrij maken. In het warmteprogramma zal het tijdspad inzichtelijk worden gemaakt. Het warmteprogramma borduurt voort uit afspraken uit de [Transitievisie Warmte] (TVW) uit 2021. In de TVW werd een globaal pad geschetst voor de warmtetransitie in Diemen.
De transitievisie noemde als uitgangspunten voor de warmtetransitie: zo betaalbaar mogelijk, samen doen, werken in stappen, isoleren, collectieve warmteoplossingen onderzoeken, natuurinclusiviteit, koelen in verband met klimaatadaptatie en gebruik van natuurlijke koudemiddelen. De nadruk lag op isoleren en zoeken naar lokale initiatieven om mee samen te werken. De afgelopen jaren is de gemeente aan de slag gegaan met de uitgangspunten van de transitievisie. 2.4 Leeswijzer In hoofdstuk 1 wordt ingegaan op de aanleiding van het warmteprogramma in Diemen. Hoofdstuk 2 beschrijft de wettelijke plicht en inhoud van het warmteprogramma, de MER-plicht en het studiegebied van dit plan-MER. In hoofdstuk 3 wordt ingegaan op de regelgeving en beleidsdocumenten voor het warmteprogramma en plan-MER. In hoofdstuk 4 staat beschreven welke systemen er zijn voor de warmtetransitie en welke een mogelijkheid zijn in Diemen. Hoofdstuk 5 beschrijft de milieuthema’s die worden onderzocht en de methodiek die bij de milieueffectrapportage wordt toegepast. In hoofdstuk 6 worden de alternatieven beschreven waarvan de milieueffecten worden onderzocht. Hoofdstuk 7 beschrijft de referentiesituatie voor de verschillende milieuthema’s. In hoofdstuk 8 zijn de milieuonderzoeken per thema beschreven en is de beoordeling per alternatief beschreven.
In hoofdstuk 9 is de slotbeschouwing gegeven, met aandachtspunten en aanbevelingen, leemten in kennis en aanbevelingen voor onderzoek en monitoring. In hoofdstuk 10 worden de milieueffecten in relatie tot het warmteprogramma beschouwd, waarbij per alternatief wordt toegelicht welke effecten optreden en welke rol het warmteprogramma daarin speelt. 29 | 209 Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Definitief 3 HET WARMTEPROGRAMMA EN DE MER-PROCEDURE In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de wettelijke plicht om een warmteprogramma op te stellen en de inhoud van het warmteprogramma (paragraaf Fout! Verwijzingsbron niet gevonden.). Vervolgens wordt beschreven waarom er sprake is van een plan-MER-plicht en de stappen uit de MER-procedure die gevolgd worden (paragraaf 3.2). Paragraaf 3.3 gaat in op het plan- en studiegebied van dit plan-MER. 3.1 Warmteprogramma Met de wijziging van de omgevingswet door de Wgiw wordt het warmteprogramma een verplicht programma. Op grond van de omgevingswet moeten alle gemeenten in Nederland een warmteprogramma opstellen om de voorkeursoplossingen voor warmte te presenteren die in 2050 aardgas moeten vervangen. In het warmteprogramma is beschreven in welke gebieden de gemeente de komende 10 jaar aan de slag gaat en hoe deze gebieden aardgasvrij worden gemaakt. Het warmteprogramma is de opvolger van de Transitievisie Warmte van de gemeente Diemen uit 2021.
In de Transitievisie Warmte gaf de gemeente een globaal pad aan voor de warmtetransitie. In de Wgiw is de verplichting opgenomen dat alle gemeenten, naar verwachting, uiterlijk eind 2027 hun warmteprogramma hebben vastgesteld en elke vijf jaar herijken. De Wgiw is inmiddels in de Eerste Kamer besproken en de beoogde inwerkingtreding is 1 juli 2026. Onder de Wgiw hangt het Besluit gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Bgiw). Besluit gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Bgiw) Er is op dit moment nog geen definitieve versie van het Bgiw bekend. Het Bgiw is ter beoordeling voorgelegd bij de Eerste en Tweede Kamer. Beide Kamers hadden tot eind september 2025 de mogelijkheid opmerkingen in te dienen, waarna het besluit voor een advies naar de Raad van State wordt gestuurd. Naar verwachting treedt het Bgiw op 1 juli 2026 in werking zonder grote wijzigingen.
In het ontwerp-Bgiw staat wat er in een warmteprogramma moet worden beschreven: - een overzicht van de locaties waarvoor in het omgevingsplan een warmtetransitie gebied kan worden aangewezen, het aantal gebouwen die op die locaties aanwezig zijn en het aantal gebouwen waarin methaangas wordt gebruikt voor milieubelastende activiteiten die op die locaties worden verricht; - een overzicht van de toegedachte energie-infrastructuur ter vervanging van de aansluiting op methaangas voor de gebouwen per locatie; - het aantal gebouwen dat voorafgaand aan de aansluiting op de toegedachte energie-infrastructuur naar verwachting wordt geïsoleerd; - een beschrijving van de toegedachte energie-infrastructuur in relatie tot het alternatief voor methaangas met de laagste totale nationale kosten; - een beschrijving van de verwachte indicatieve warmtebehoefte van de gebouwen aan het begin en het einde van de periode; - en een beschrijving van de uitvoering en de resultaten van het vorige warmteprogramma met een samenvatting van de voorgenoemde elementen. 30 | 209 Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Definitief Het laatste punt geldt niet voor het eerste warmteprogramma dat de gemeente vaststelt. Het warmteprogramma heeft betrekking op een periode van ten minste 10 jaar, tot uiterlijk 31 december 2049. In 2050 moet heel Nederland aardgasvrij zijn.