Bijlage 1 - Evaluatie Steunimpuls (energie) armoede

21

waardoor zij geen recht hebben op reiskostenvergoeding. Een andere groep medewerkers wordt met een busje opgehaald door Pantar, waardoor zij geen reiskosten maken. Impact Voor de medewerkers van Pantar hadden de prijsstijgingen in 2022 veel impact. Er speelden grote financiële zorgen en er Pantar ontving veel vragen over wat ze voor haar medewerkers kon betekenen, onder andere vanuit de OR. Deze maatregel was daar een snelle reactie op. Ondanks dat de tijdelijke verhoging van de reiskostenvergoeding een kleine financiële impuls was, was het voor de medewerkers belangrijk. Enerzijds omdat ‘alle beetjes helpen’, maar ook door het gebaar. Dit initiatief was voor Pantar en de medewerkers een signaal dat ze werden gehoord en dat er naar ze werd omgekeken. Bij een aantal medewerkers van Pantar die de vergoeding hebben ontvangen is navraag gedaan naar de effecten van de aanvullende vergoeding. Ze vonden het allemaal een goede regeling en vonden het fijn dat ze geholpen werden.

Een aantal reacties: • “De periode is niet zo lang geweest, maar het was heel welkom!” • “Alle beetje helpen, hoe meer je krijgt hoe beter het is.” • “Het heeft niet zo veel betekend, maar wel mooi meegenomen!” • “Toen de prijzen zo stegen ben ik gewoon op de fiets gegaan.” • “Dat je dat zomaar krijgt is echt wel fijn.” Vervolg Na de tijdelijke verhoging van de reiskosten eind 2022, hebben er een aantal financiële veranderingen plaatsgevonden voor de medewerkers van Pantar. Het wettelijk minimumloon werd per 1 januari 2023 verhoogd en recentelijk is de reiskostenvergoeding gestegen naar 21 cent per kilometer voor alle medewerkers. Ondanks deze ontwikkelingen blijven de medewerkers van Pantar financieel kwetsbaar. Pantar is daarom aangesloten bij het SVGA (Sociaal Voorzieningsfonds Gemeentepersoneel Amsterdam). Alle medewerkers, zowel Amsterdammers als Diemenaren, kunnen een beroep op deze stichting doen op een gift of renteloze leningen.

22

D. Crisis Fix Team Doel: Het uitvoeren van kleine energiebesparende maatregelen bij inwoners met een laag inkomen, om de energielasten duurzaam te beperken en de energietransitie voor iedereen betaalbaar te maken. Totstandkoming Een belangrijke aanleiding voor het opzetten van de Steunimpuls was de snelle en aanzienlijke stijging van de energiekosten. Om inwoners niet alleen te ondersteunen in de gemaakte kosten voor energie, maar juist te helpen met duurzame energiebesparing, vond de raad het essentieel om de afdeling duurzaamheid te betrekken bij de Steunimpuls. Op dat moment waren beleidsmedewerkers binnen duurzaamheid al bezig met een plan van aanpak voor energiearmoede, om de energietransitie voor iedereen betaalbaar te maken. Onderdeel van het plan van aanpak energiearmoede was het opzetten van een structurele fix-brigade, bestaande uit vrijwilligers uit Diemen. Deze vrijwilligers zouden, met ondersteuning en opleiding van de Gemeente Diemen, mede-inwoners kunnen helpen om kleine energiebesparende maatregelen aan te brengen in en rondom huis. Duurzaamheid was al bezig met de opzet voor dit initiatief, toen de Raad met de Steunimpuls kwam. De boodschap was duidelijk: er was een urgente behoefte aan een team van fixers. Er werd een alternatief plan bedacht en onderzocht op haalbaarheid: het ‘Crisis Fix Team’.

Dit team zou bestaan uit een betaalde groep ‘fixers’ die dat jaar (2022) nog kon starten met huisbezoeken om inwoners van Diemen te helpen bij het energiezuiniger maken van hun woning. De bezoeken waren allereerst gericht op huishoudens met een laag inkomen en/of bij woningen met een slecht energielabel. Het Crisis Fix Team zou een tijdelijk betaald crisisteam zijn, in afwachting van de structurele fix-brigade. Het college besloot om een commerciële partij in te schakelen voor de uitvoering van het crisis fix team. Deze partij zou verantwoordelijk zijn voor de coördinatie en de communicatie van de activiteiten en voor het opleiden en leveren van professionele fixers. Concreet zou binnen drie maanden tijd bij 500 woningen ‘fixes’ worden uitgevoerd, waarbij gemiddeld vijf energiebesparende maatregelen per bezoek werden genomen. Verloop Na een kleine aanbesteding werd het Regionaal Energieloket (REL) ingehuurd als uitvoerende partner. Ze zijn direct begonnen met het werven en opleiden van studenten om een team van fixers samen te stellen. Vervolgens hebben het REL en de Gemeente Diemen eind 2022 brieven gestuurd naar inwoners van Diemen die in aanmerking kwamen voor een bezoek van het Crisis Fix Team. Dit waren bewoners met een inkomen tot 130 procent van het minimumloon.

Naast de gerichte brieven is er samengewerkt met de energiecoaches van de Gemeente Diemen om de doelgroep te bereiken. Deze coaches, zelf bewoners van Diemen, komen gratis bij mensen thuis, bekijken samen de energierekening en geven praktische tips om energie te besparen. De coaches konden het Crisis Fix Team inschakelen voor gezinnen die daar nood aan hadden.

23

Voor de laatste 250 bezoeken hebben het REL en de Gemeente Diemen brieven gestuurd naar bewoners van huizen met de laagste energie-labels. In die brief werd informatie gegeven over het Crisis Fix Team en werd aangekondigd dat het team binnenkort in de wijk zou rondlopen en aan zou bellen. Vervolgens zijn de teamleden van het Crisis Fix Team met een busje naar de wijken gegaan waar de huizen met de laagste energie-labels zich bevonden. Eind december 2022 zijn de fixers begonnen met huisbezoeken. Communicatie De Gemeente Diemen en REL hebben er bewust voor gekozen om vooral naar specifieke doelgroepen te communiceren over het Crisis Fix Team. Hiermee wilden ze voorkomen dat er veel (aan)vragen kwamen van mensen buiten de doelgroep. Over het Crisis Fix Team is op 15 december 2022 via de Facebook-pagina van de Gemeente Diemen wel een bericht gestuurd om de Fixers voor te stellen: ‘Blauwe jassen in de wijk gespot? Er zijn tot en met 1 april in Diemen klussers, ook wel Fixers aan de slag om inwoners te helpen met kleine, snelle energiebesparende maatregelen. De Fixers bellen aan bij oudere huizen en huizen met een slecht energielabel (…).’ Het bericht is 2.119 keer bekeken, (1.895 unieke bezoekers), 30 bezoekers hebben aangegeven dat ze het bericht leuk vonden (‘like’) en vijf mensen hebben op het bericht gereageerd.

Financiering Voor het Crisis Fix Team was in totaal 140.000 euro begroot. Dit was gedekt door de 'Reserve Duurzaamheid'. In de eerste kwartaalbrief van 2023 werd aanvullend budget van 68.000 euro aangevraagd voor extra huisbezoeken vanuit de zogenoemde SPUK-gelden. De kosten werden berekend op basis van het aantal maatregelen van het crisis fix team, niet op het aantal bezoeken. Resultaat Eind januari 2023 waren alle 500 huisbezoeken uitgevoerd. Daarom zijn er 250 extra bezoeken in 2023 geregeld. In 2022 zijn er 135 fix-bezoeken uitgevoerd en in 2023 615. Gemiddeld brachten de energiefixers 10,4 maatregelen per woning aan. In de oktober 2023 rapporteerde REL dat het crisis fix team 2270 gas-besparende maatregelen en 3533 elektriciteits-besparende maatregelen had aangebracht. Een overzicht van de meest voorkomende besparende maatregelen staat in Tabel 3. Tabel 3. Meeste voorkomende besparende maatregelen.

Besparende maatregelen Ledlampen

Aantal 2791

Radiatorventilatoren

370

Aan-uit stekkerdozen

398

Waterbesparende douchekoppen

445

Radiatorfolie

1959 (meter)

Woningen waarbij de temperatuur van de CV is verlaagd

198

24

Door de technisch adviseurs van REL is berekend dat er met de toegepaste maatregelen in de Gemeente Diemen in totaal 211.718 kilo (=212 ton) Co2 is bespaard (tot 1 november 2023). Financiering In totaal is er 208.000 euro besteed aan het Crisis Fix Team. Impact Het Crisis Fix team heeft de verwachtingen overtroffen en heeft de gewenste impuls gegeven. De bewoners die hulp hebben gehad van het team zijn erg tevreden. Het REL heeft een evaluatie uitgevoerd onder de bezochte bewoners. De 110 bewoners die de survey hebben ingevuld beoordelen het fix-bezoek gemiddeld met een 9,04 op een schaal van 1 tot 10. Reacties van bewoners waren onder andere: • “Heel fijne, bescheiden omgang. Veel info gekregen. Hij heeft veel gedaan.” • “De dame was heel vriendelijk en kundig.” • “Superaardige meid die echt wist wat ze deed en goede instructie gaf!” • “De medewerker was heel correct en netjes. De verrichte werkzaamheden zijn keurig en netjes afgewerkt.” • “Ze hebben goed hun werk gedaan en netjes en ze legde me uit wat ze kwamen doen.” Vervolg Vanwege de snelle en positieve resultaten van het crisis fix team is het oorspronkelijke idee voor een structurele fix-brigade komen te vervallen. Alle huishoudens die baat zouden hebben bij dit team zijn binnen heel korte tijd al geholpen. Op dit moment, medio 2024, wordt onderzocht of een aantal fixbezoeken nog voortgezet zal worden.

Vanwege de aanbestedingsgrens kan het crisis fix team van het REL niet opnieuw worden ingezet. Voor het vervolg is besloten tot een samenwerking met Jungle Amsterdam. Jungle Amsterdam kan worden ingezet voor een specifieke doelgroep: woningeigenaren met een woning met energielabel D of slechter, waarvan de WOZ-waarde lager is dan het gemeentelijk gemiddelde óf de NHG-grens. De bewoner heeft bovendien energietoeslag ontvangen of komt hiervoor in aanmerking. Dit betreft 28 woningen binnen de Gemeente Diemen. De fixers van Jungle Amsterdam gaan nog een stap verder dan het team van het Regionaal Energieloket. Zij kunnen vergaande maatregelen uitvoeren om energie te besparen, zoals het dichten van kieren en het opnieuw afhangen van deuren.

25

E. Stadspasaanbod voor kinderen Doel: Onderzoeken of het mogelijk is om het Diemense Stadspasaanbod gelijk te trekken met het Amsterdamse aanbod, zodat kinderen uit gezinnen met financiële moeilijkheden op een laagdrempelige manier mee kunnen doen aan meer educatieve, culturele en sportieve activiteiten. Totstandkoming Door stijgende energieprijzen en hoge inflatie in 2022 zag Gemeente Diemen dat meer gezinnen het risico liepen om in financiële problemen te komen. Die problemen hebben allerlei gevolgen. Huishoudens die financiële moeilijkheden ervaren blijken onder andere meer moeite te hebben om maatschappelijk te participeren: bij het maken van keuzes wordt de sportclub of het culturele uitje vaak als eerste geschrapt. Kinderen in deze gezinnen hebben daardoor een grotere kans om op verschillende terreinen een achterstand te ontwikkelen. Om deze achterstand te beperken biedt Gemeente Diemen inwoners met een laag inkomen aan om gebruik te maken van de Stadspas (zie kader). De Stadspas kan ervoor zorgen dat ook kinderen uit gezinnen met financiële moeilijkheden op een laagdrempelige manier kunnen meedoen aan educatieve, culturele en sportieve activiteiten. In maart 1989 werd de Stadspas voor het eerst uitgegeven in Amsterdam.

Het aanvankelijke doel van de Stadspas was om te voorkomen dat mensen met een minimuminkomen in een sociaal isolement terecht zouden komen, omdat zij geen financiële ruimte hadden om uitstapjes te doen. De Stadspas is een gratis persoonsgebonden pas voor inwoners van Amsterdam, Diemen en Weesp met laag inkomen en weinig vermogen. Voor inwoners van de Gemeente Diemen tot geldt een inkomensgrens van 130 procent van de bijstandsnorm). Ook alle AOW-gerechtigden in Diemen kunnen een Stadspas aanvragen2. Iedereen in een minimahuishouden – zowel minderjarig als meerderjarig – kan een eigen Stadspas aanvragen. Stadspashouders kunnen korting krijgen op theater, film, musea, cursussen, sport in Amsterdam en omgeving. Via de Stadspas kan ook een gratis consult of korting bij de dierenarts worden verkregen en Stadspashouders hoeven geen ouderbijdrage te betalen op de basisschool. De Stadspas Amsterdam is oorspronkelijk beschikbaar gesteld aan inwoners van Diemen, omdat er in Diemen beperkt eigen cultureel aanbod beschikbaar was en er onder de Diemense minima behoefte was om gebruik te maken van het aanbod in Amsterdam. Aanvankelijk was het aanbod van de Stadspas in Amsterdam en Diemen gelijk. In de loop der tijd is het Amsterdamse aanbod voor kinderen steeds verder uitgebreid.

Hierdoor kunnen Diemense kinderen niet meedoen aan sommige activiteiten, waar Amsterdamse kinderen wel aan mee kunnen doen. Zowel Stadspas Amsterdam als team Sociale Zaken Diemen constateerden ontevredenheid bij inwoners vanwege dit verschil in aanbod. De wens om te harmoniseren bestond al enkele jaren. In het coalitieakkoord (2022-2026) is vastgelegd dat de Gemeente Diemen extra aandacht wilde besteden aan minimahuishoudens met opgroeiende kinderen. De bedoeling was dat deze kinderen niet uitgesloten zouden worden van deelname aan maatschappelijke activiteiten vanwege geldgebrek, maar gelijke kansen kregen om zich te ontwikkelen. Daarin is de intentie opgenomen om te kijken naar meer en betere functionaliteit van de Stadspas. Ook in de beleidsnota Sociaal Domein (2020-2023) 2

Ten tijde van deze evaluatie ligt er een voorstel om de voorwaarden de Stadspas voor AOW-gerechtigden te wijzigen.

26

staat dat het beleid van de Gemeente Diemen erop gericht is om inwoners die dat nodig hebben, te ondersteunen. Het is van belang dat gelijke kansen worden vergroot en dat geen enkel kind aan de kant komt te staan. ‘Alle kinderen moeten kunnen sporten en bewegen en mee kunnen doen aan sociale en culturele activiteiten.’ De Gemeente Diemen en Stadspas hebben gezamenlijk onderzocht of het mogelijk om het aanbod van Gemeente Diemen gelijk te trekken met dat van de Gemeente Amsterdam. Dat bleek het geval. Voor zowel de inwoners als uitvoering zou dat een positieve ontwikkeling zijn. Voor kinderen in Diemen zou dit betekenen dat er meer en uitgebreider aanbod was. Voor de Sociale Zaken zou het vragen en onduidelijkheden van inwoners over de verschillen in de regelingen wegnemen. Met het aannemen van de Steunimpuls stemde de raad op 24 november 2022 ook in met de intentie om het Diemense Stadspasaanbod voor kinderen gelijk te trekken met het Amsterdamse Stadspasaanbod. Motie kledingbonnen Een belangrijk onderdeel van het gelijktrekken van het Diemense, met het Amsterdamse aanbod was het ‘Kindtegoed’. Uit de armoede-brainstorm van 17 oktober 2022 (zie Armoede-brainstorm), kwam – onder andere – naar voren dat netwerkpartners zagen dat er behoefte was aan kledingbonnen voor groeiende kinderen uit minimagezinnen.

De verwachting was dat hier voldoende in werd voorzien met het voorstel ‘verruiming Stadspas’. Amsterdamse kinderen (0 tot en met 15 jaar) die in het bezit waren van een Stadspas konden hiervoor gebruik maken van ‘Kindtegoed’: een tegoed op de stadspas, waarmee spullen (kleding, schoolspullen, schoenen of een tas) voor kinderen kunnen worden gekocht bij aangesloten winkels. Tegelijk met de besluitvorming over de Steunimpuls is op 24 november 2022 de motie kledingbonnen ingediend en unaniem aangenomen. In deze motie nam de raad in overweging dat het een aantal maanden zou duren tot de mogelijke uitbreiding van de Stadspas zou worden gerealiseerd en dat veel ouders al niet in staat waren om kleding, schoenen en schoolspullen voor hun kinderen te kopen. Daarom verzocht de raad het college om – vooruitlopend op de mogelijke uitbreiding van de Stadspas in Diemen met een raadsvoorstel te komen waarin was uitgewerkt hoe de kinderen (0 tot en met 17 jaar) die recht hebben op de Stadspas konden worden voorzien in kledingbonnen. Verloop Op 7 februari 2023 heeft het college ingestemd met een uitbreiding van het Stadspasaanbod voor kinderen als pilot voor een periode van twee jaar (2023/2024 – 2025/2026) en besloten dit voorstel voor te leggen aan de raad. Op 23 februari 2023 is het raadsvoorstel ‘Pilot uitbreiding Stadspas aanbod voor kinderen’ unaniem aangenomen.

Daarmee werd het aanbod gelijkgetrokken met dat van de Gemeente Amsterdam en kwamen er meer acties voor kinderen uit Diemen beschikbaar. Het Stadspasaanbod is per 1 augustus 2023 uitgebreid, tot 31 juli 2025. Vóór de afloop van de pilot moet een evaluatie plaatsvinden om te leren wat het effect is van de uitbreiding en te kunnen bepalen hoe en of de uitbreiding kan worden vervolgd. Concreet bestond de uitbreiding van de Stadspas voor Diemense kinderen uit de volgende onderdelen: • OV-dagkaarten: zes ov-kaartjes per kind, waarvan vier voor kinderen en twee voor volwassenen; • Bioscoopkaartjes: vier bioscoopkaartjes per kind; • Ballorig: korting voor toegangskaartje (3 euro in plaats van 9,50 euro);

27

• Zwemmen: korting voor toegang (voor 1 euro zwemmen), vanaf oktober 2023 ook in het zwembad van Sportcentrum Wethouder F.B. Duran in Diemen; • Cursussen: twee cursussen uit de Kidsgids per stadspasjaar per kind; • SV Jeugd: vergoeding van de sportcontributie via de stadspas; • Kindtegoed (zie onderstaand). Motie Kledingbonnen Als onderdeel van het voorstel over de uitbreiding van het Stadspasaanbod, werd de raad op 23 februari 2023 geïnformeerd over het plan van aanpak voor de kledingbonnen. Vanaf 1 augustus 2023, wanneer het gehele Stadspasaanbod voor Diemense kinderen werd uitgebreid, zou het Kindtegoed op de Stadspassen worden toegevoegd om de motie kledingbonnen af te doen. De raad vond het te laat om hier pas na de zomer mee te starten. Aanvankelijk was het idee om kinderen die recht hadden op een Stadspas tijdelijk (tot 1 augustus 2023) kledingbonnen te verstrekken. Dit bleek praktisch echter lastig uitvoerbaar en zou veel extra capaciteit kosten. Aan Stadspas Amsterdam is daarom gevraagd of er een voorschot kon worden genomen op het storten van een tegoed op de Stadspas van kinderen. Dit bleek het meest doeltreffend en het snelst uit te voeren. Daarbij werd met deze aanpak gebruik gemaakt van de bestaande infrastructuur (de Stadspas) en zou de aanpak versnippering van het aanbod voor minimahuishoudens voorkomen.

Op 18 april 2023 heeft het college de motie Kledingbonnen afgedaan door te besluiten het Kindtegoed op de Stadspas te storten. Het tegoed werd op 1 mei 2023 op de Stadspas gestort, vooruitlopend op de uitbreiding van het Stadspasaanbod per 1 augustus. Het betrof een extra tegoed, aanvullend op het ‘reguliere’ Kindtegoed dat bij de start van het nieuwe Stadspasjaar op 1 augustus 2023 op de Stadspas werd gestort. Voor de hoogte van het tegoed sloot de gemeente aan bij de bedragen van het reguliere (leeftijdsafhankelijke) Kindtegoed van de Gemeente Amsterdam (zie Tabel 4). Deze bedragen zijn, volgens de ervaring van Stadspas, passend bij de leeftijden van de kinderen. Tabel 4. Tegoed kledingbonnen per leeftijdscategorie

Leeftijd 0 t/m 3 jaar

Bedrag € 25

4 t/m 9 jaar

€ 75

10 t/m 11 jaar

€ 200

12 t/m 14 jaar

€ 150

Diemens aanbod Betreffende het partnerschap tussen de Gemeente Diemen en Stadspas Amsterdam, had de gemeenteraad van Diemen de aanvullende wens om meer Diemens aanbod aan de Stadspas toe te voegen, zodat Diemenaren hun Stadspas ook konden inzetten voor culturele en sportieve activiteiten in de direct omgeving (bijvoorbeeld voor de Omval). Het bestaande aanbod kwam vooral uit Amsterdam. Dat was ook goed te verklaren. Aanvankelijk wilde de Gemeente Diemen bij Stadspas Amsterdam aansluiten omdat er in Diemen beperkt (cultureel/sportief) aanbod was. De voorwaarde om Diemens aanbod aan het Stadspasaanbod toe te voegen was dat álle Stadspasgebruikers er gebruik van mogen maken. Ook moest het aanbod enigszins uniek zijn. In de

28

praktijk merkt de Gemeente Diemen dat het lastig was om Diemense ondernemers te vinden die een samenwerking met Stadspas wilden. Vergeleken met Amsterdam – waar aanbieders naar Stadspas toekomen – leefde de Stadspas nog niet echt onder de Diemense ondernemers. Er is nog veel onduidelijk/onbekend over wat het betekent om deel uit te maken van het Stadspasaanbod. Met Economische Zaken en de beleidsadviseur van Sport en Cultuur is Diemen nog bezig om lokale ondernemers beter te informeren over de Stadspas. Ook Stadspas Amsterdam denkt hier actief over mee en stelt zich bereidwillig op in de ambitie om Diemens aanbod aan te trekken. In oktober 2023 is het gelukt om de eerste Diemense aanbieder – het zwembad van Sportcentrum Wethouder F.B. Duran – aan te trekken. Communicatie Vanuit de Gemeente Diemen is er met behulp van alle mogelijke kanalen gecommuniceerd over de uitbreiding van het Stadspasaanbod voor kinderen. Op 9 februari 2023 werd een persbericht verstuurd met het onderwerp ‘Proef uitbreiding Stadspasaanbod voor kinderen’. Daarin werd ook meegenomen dat de gemeente de intentie had om het Kindtegoed al eerder op de Stadspas te storten. Op dezelfde datum verscheen een artikel over de uitbreiding in het Diemernieuws. Met een gerichte campagne via Facebook en Instagram vroeg Gemeente Diemen aandacht voor de uitbreiding van de Stadspas.

Tussen 1 en 29 februari 2024 plaatste de gemeente berichten op de tijdlijn of in de stories van de doelgroep over de Stadspas en de acties van de Stadspas. Op Instagram zijn de berichten 7.803 weergegeven en door 4.489 unieke personen bekeken. Hiervan hebben 279 mensen doorgeklikt naar meer informatie op de website van de gemeente. Via Facebook was het bereik groter. Er waren 24.701 weergaven van het bericht, waarvan 8.515 bij unieke personen. Hiervan hebben 395 mensen doorgeklikt naar meer informatie op de website van de gemeente. Op Facebook hebben 32 aangegeven het bericht leuk te vinden (‘like’) en heeft één persoon het bericht gedeeld. In de statistieken was te zien dat de berichten op beide media meer door vrouwen werden bekeken. De meeste weergaven waren bij mensen tussen de 25 en 34 jaar. Over het Kindtegoed heeft Gemeente Diemen ook rechtstreeks naar de doelgroep gecommuniceerd. Eind april ontvingen ouders en/of verzorgers van kinderen tot en met 14 jaar – in het bezit zijn van een Stadspas – een brief met de aankondiging van en informatie over het Kindtegoed. Financieel De geschatte meerkosten op basis van aantallen van de Stadspashouders in 2023 waren 326.000 euro per jaar. Dit bedrag is gebaseerd op 394 kinderen en geschatte meerkosten van 828 euro per kind per jaar (zie berekening in Tabel 5).

Stadspas Amsterdam heeft deze meerkosten berekend op basis van een gemiddeld gebruik. De kosten die in rekening worden gebracht zijn gebaseerd op daadwerkelijk gebruik door de Stadspashouders. De uitbreiding en de financiële gevolgen zijn incidenteel voor een periode van twee jaar. Tabel 5. Schatting meerkosten per kind per jaar voor uitbreiding kindaanbod Stadspas

Kosten

Onderdeel

Bedrag

Vaste kosten (ongeacht gebruik)

OV-dagkaarten

€ 58

29

Variabele kosten (op basis van gebruik)

Bioscoopkaarten

€ 20

Kindtegoed

€ 200

SV-Jeugd

€ 300

Zwemmen

€ 200

Cursussen

€ 40

Ballorig

€ 10

Totale schatting meerkosten per kind per jaar

€ 828

Resultaat Op 1 augustus 2022, de startdatum van stadspasjaar 2022-2023, waren 403 Diemense kinderen in het bezit van een Stadspas. Op 1 augustus 2023, de start van stadspasjaar 2023-2024, was dat aantal gedaald naar 277 kinderen. Voor het stadspasjaar 2024-2025 laten de huidige cijfers zien dat het aantal gebruikers weer stijgt. Op 1 juni 2024 zijn er 350 kinderen in het bezit van een stadspas. Tabel 6 laat de gebruikerscijfers van de kinderen zijn, uitgesplitst in de verschillende leeftijdsgroepen. Ook het aantal volwassenen en AOW-gerechtigden zijn hierin meegenomen. Wat opvalt is dat er tussen 2022 en 2023 een flinke daling in het aantal gebruikers van de Stadspas plaatsvindt. Het is niet bekend waar deze daling door werd veroorzaakt en ook de medewerkers van Sociale Zaken kunnen hier geen duiding aan geven. Tussen 2023 en 2024 vindt er weer een stijging van het aantal gebruikers van de Stadspas plaats. Het is interessant om bij de houden hoe deze cijfers zich in de komende jaren gaan ontwikkelen. Tabel 6. Aantal Diemense gebruikers van de Stadspas in 2022, 2023 en 2024

Stadspasgebruik Diemen

1 augustus 20223

1 augustus 2023

1 juni 2024

0 t/m 3 jaar

6

2

16

4 t/m 9 jaar

142

88

116

10 t/m 11 jaar

67

46

48

12 t/m 14

107

77

79

15 t/m 17

83

64

91

Totaal kinderen (0 t/m 17 jaar)

403

277

350

21 jaar tot AOW-leeftijd

897

798

816

AOW’ers

1921

2129

2311

Totaal

3223

3204

3477

Openbaar vervoer In de kerstvakantie van 2023 zijn voor het eerst Ov-jaarkaarten verstuurd naar Diemense kinderen die op dat moment in het bezit waren van een Stadspas. Het plan was om de kaarten al in de zomer van 2023 te versturen. Het was echter niet haalbaar om dit op zo een korte termijn te organiseren. Na de zomervakantie van 2024 worden opnieuw Ov-jaarkaarten naar kinderen en hun begeleiders gestuurd. Voor de kinderen van vier tot en met elf jaar zijn dat er in totaal 972 (elke kind ontvangt vier 3

Voor stadspasjaar 2022-2023 is geen verlengingslijst opgeslagen. Het aantal gebruikers van 1 augustus 2022 is daarom berekend op een basisbestand uit 2022-2023 minus het aantal uitgestroomde gebruikers. De cijfers zijn niet de exacte afspiegeling van het aantal gebruikers op 1 augustus 2022, maar liggen niet ver uit de buurt.

30

kinderkaarten en twee volwassenenkaarten). Voor de kinderen van twaalf tot en met veertien jaar zijn dat er in totaal 786 (elk kind ontvangt vier kinderkaarten en twee volwassenenkaarten). Kinderen onder de vier jaar reizen gratis met het openbaar vervoer. Stadspas kan niet nagaan hoeverre er gebruik is gemaakt van de Ov-jaarkaarten. Bioscoopkaarten In de kerstvakantie van 2023 zijn er eveneens bioscoopkaarten verstuurd naar Diemense kinderen die op dat moment in het bezit waren van een Stadspas. Elk kind (van 0 t/m 17 jaar) kreeg twee bioscoopkaarten toegezonden. Stadspas kan niet nagaan hoeverre er gebruik is gemaakt van de bioscoopkaarten. Na de zomervakantie van 2024 worden er opnieuw bioscoopkaarten naar de kinderen verzonden. Ballorig In 2023 is er zeventien keer gebruik gemaakt van de korting bij speeltuin Ballorig. Daarvan waren acht kinderen in de leeftijd van nul tot en met drie jaar en negen in de leeftijd van vier tot en met twaalf jaar. In 2024 is er 37 keer gebruik gemaakt van de korting bij Ballorig (van 1 januari 2024 tot en met 31 mei 2024). Veertien kinderen waren in de leeftijd van nul tot en met drie en 23 waren in de leeftijd van vier tot en met twaalf jaar. Zwemmen In 2022 is er door kinderen in de leeftijd van nul tot en met zeventien jaar 280 keer gebruik gemaakt van het zwembad (categorie watersport in de gebruikersgegevens van de Stadspas).

In 2023 waren dat 224 kinderen in dezelfde leeftijdscategorie en in 2024 in totaal 131 kinderen (van 1 januari 2024 tot en met 31 mei 2024). Het is echter niet bekend hoeveel van deze activiteiten plaatsvonden in het zwembad van Sportcentrum Wethouder F.B. Duran. Dit moet meegenomen worden in de evaluatie van de Stadspas in 2025. Cursussen Vanaf stadspasjaar 2023-2024 konden kinderen in het bezit van de stadspas een cursus uit de kidsgids volgen. In 2023 zijn er door kinderen in de leeftijd van nul tot en met zeventien jaar vier keer cursussen gedaan met de Stadspas. In 2024 deden er twee kinderen in dezelfde leeftijdscategorie een cursus via de stadspas (in de periode van 1 januari 2024 tot en met 31 mei 2024). SV Jeugd Onderdeel van de uitbreiding van het Stadspasaanbod, was dat de SV jeugd-actie ook beschikbaar zou worden voor Diemense kinderen. Hierdoor zouden jongeren met een Stadspas hun contributie voor sporten vergoed kunnen krijgen. Echter, in de praktijk bleek dit niet wenselijk en haalbaar. De samenwerking tussen Gemeente Amsterdam en Jeugdfonds Sport en Cultuur Amsterdam was volop in beweging. Aansluiten op een moment van ontwikkeling en veranderingen zou voor verwarring bij Diemenaren kunnen zorgen. Terwijl het doel van de samenwerking tussen Diemen en Amsterdam juist was om meer duidelijkheid en eenduidigheid te creëren.

Daarnaast waren de voorwaarden van de SVjeugdregeling in Amsterdam en de huidige Diemense regelingen te verschillend. Wel is toegezegd om de Diemense regelingen onder de loep te nemen en naast de Amsterdamse te leggen, om te onderzoeken hoe Gemeente Diemen in de toekomst meer duidelijkheid kan scheppen wat betreft de regelingen.

31

Kindtegoed Van 1 augustus 2023 tot en met 31 mei 2024 is met het Kindtegoed van gebruikers in Diemen een totaalbedrag van 22.076,79 euro uitgegeven (zie Tabel 7). Het meeste tegoed (8.863,73 euro en 226 transacties) is besteed aan kleding, gevolgd door sportspullen (6.997,66 euro en 110 transacties) en diversen (4.834,24 euro en 186 transacties). Tabel 7. Uitgaven Kindtegoed verdeeld over soort producten stadspasjaar 2023-2024 t/m 31 mei 2024.

Product

Aantal transacties

Bedrag in euro’s

Kleding

226

€ 8.863,73

Schoenen

15

€ 879,77

Schoolspullen

19

€ 284,18

Speelgoed

10

€ 217,21

Sportspullen

110

€ 6.997,66

Diversen

186

€ 4.834,24

Totaal

566

€ 22.076,79

Voor de periode van 1 mei 2023 tot aan het einde van dat stadspasjaar op 31 juli 2023 kregen stadspasbezitters een voorschot op het Kindtegoed. In die periode werden de data met een ander systeem bijgehouden, waardoor minder informatie beschikbaar is over de precieze uitgaven (o.a. de leeftijds- en productcategorieën). Wel kan worden ingezien welke bedragen zijn besteed en hoeveel transacties er zijn gedaan. In de periode van drie maanden waarin het voorschot op het Kindtegoed beschikbaar was 689 transacties zijn gedaan, ter waarde van 31.192,25 euro. In de tien maanden daarna – in stadspasjaar 2023-2024 – waren dat 566 transacties en een bedrag van 22.076,79 euro. Het is opvallend dat het bedrag en het aantal transacties in de kortere periode van het voorschot op het Kindtegoed hoger waren dan in de langere periode in stadspasjaar 2023-2024. Een mogelijke verklaring hiervoor is dat er in de eerste periode veel bekendheid is gegeven aan het Kindtegoed. In Tabel 8 staan de uitgaven verdeeld over de leeftijdsgroepen. In de eerste instantie valt op dat het aantal transacties en de kosten het laagste zijn in de laagste leeftijdscategorie (0 t/m 3 jaar). Echter, in deze groep is het aantal stadspasbezitters ook het laagst (zie Tabel 5). Tabel 8. Uitgaven Kindtegoed verdeeld over leeftijdsgroepen, stadspasjaar 2023-2024 t/m 31 mei 2024.

Leeftijd

Aantal transacties

Bedrag in euro’s

0 t/m 3 jaar

16

€ 304,44

4 t/m 9 jaar

182

€ 1259

10 t/m 11 jaar

154

€ 6946,62

12 t/m 14 jaar

186

€ 7.988,09

15 jaar

28

€ 1.070,39

Totaal

566

€ 22.076,79

Voor de eindevaluatie van de Pilot zou het interessant zijn om te onderzoeken in hoeverre het Kindtegoed door alle kinderen die in het bezit zijn van een stadspas wordt benut. Om dit door te rekenen zijn de huidige data echter niet toereikend. 32

Impact Met de bovenstaande gegevens kan worden geconcludeerd dat er goed gebruik wordt gemaakt van het extra aanbod van de Stadspas. Met name het Kindtegoed wordt veelvuldig aangesproken om producten voor kinderen aan te schaffen. Ook is er een stijging in het gebruik van de korting bij Ballorig. Het aantal kinderen dat gebruik maakt van de Stadspas voor zwemsport lijkt niet significant te zijn toegenomen of afgenomen. En ook over het gebruik van het cursusaanbod kunnen – met deze cijfers – nog geen conclusies worden getrokken. Mogelijk kan er nog meer aandacht worden gegeven aan de mogelijkheden die de Stadspas voor deze activiteiten biedt. In het kader van impact is het lastig om conclusies te trekken over de invloed op sociale participatie en kansengelijkheid. In de evaluatie van de Pilot kan bij bewoners worden uitgevraagd wat het extra aanbod voor hen heeft betekent. Hierbij kan gebruik worden gemaakt van de onderzoeksmethode ‘Most Significant Story’. Met deze kwalitatieve onderzoeksmethode kunnen zowel directe als indirecte effecten van een interventie (in dit geval uitbreiding van het Stadspasaanbod voor Diemense kinderen) in kaart worden gebracht. Gebruikers – en ouders/verzorgers – worden bijvoorbeeld gevraagd naar welke belangrijke veranderingen er zijn voorgevallen sinds zij meer gebruik kunnen maken van de Stadspas (of van het Kindtegoed).

Welke impact heeft dit gemaakt? Welke extra activiteiten hebben ze kunnen ondernemen? En waarom was dit voor hen zo belangrijk? Vervolg Met het uitbreiden van het stadspasaanbod voor de Diemense kinderen, wilde de Gemeente Diemen harmoniseren met Stadspas Amsterdam. Dit zou vragen en onduidelijkheid wegnemen bij gebruikers en bij afdeling Sociale Zaken van de gemeente. In de werkelijkheid blijkt het gelijktrekken van het aanbod toch lastiger te zijn. ‘De realiteit haalt ons in’. Gemeente Amsterdam blijft het aanbod voor minima door-ontwikkelen en grijpt de Stadspas aan om de doelgroep allerlei dingen aan te bieden, bijvoorbeeld met initiatieven in het kader van verduurzaming. Voor de samenwerking is het belangrijk dat Gemeente Amsterdam Diemen op de hoogte houdt van de ontwikkelingen. De Gemeente Diemen moet op haar beurt steeds overwegen hoe zij met de ontwikkelingen om wil gaan. Enerzijds is het fijn om gelijk aanbod te hebben en zijn de initiatieven in Amsterdam fijn voor inwoners. In het coalitieakkoord staat ook: ‘Laten we kijken naar de functionaliteit van de stadspas en zoeken naar verbeteringen.’ Stadspas biedt veel meer mogelijkheden dan waar Diemen nu gebruik maakt. Anderzijds is Diemen een kleinere gemeente, met minder capaciteit, minder mogelijkheden en minder budget.

Een andere overweging is dat Diemen een eigen gemeente is en ook haar eigen beleid wil blijven voeren. De afweging hierin is: waarin stellen we ons afhankelijk op en waarin behouden we onze autonomie? En, aansluitend: kiezen we ervoor om volledig te harmoniseren, waarbij Gemeente Diemen ook toegang heeft tot de systemen? Of kiezen we ervoor om los van elkaar te werken, met bijvoorbeeld een eigen website? Op dit moment is dit nog niet duidelijk, waardoor de uitvoering tegen onpraktische zaken oploopt. Diemen leunt nu voor veel zaken op Amsterdam. Sociale Zaken van de Gemeente Diemen heeft bijvoorbeeld geen toegang tot de administratieve omgeving van de Stadspas. Het opvragen van gegevens (een saldo-check) en registreren van gebruikers gaat nu van bewoner, naar Sociale Zaken, naar Stadspas Amsterdam. Dit kost veel tijd, capaciteit en geeft een grotere kans op

33

fouten. Amsterdam en Diemen zijn in gesprek over toegang tot het systeem, maar vanuit Amsterdam zijn er bedenkingen. De wens is dat de evaluatie van de Stadspas voor 1 augustus 2025 gereed is. Daarmee kan een besluit worden genomen over het vervolg van de uitbreidingen. Risico is dat de uitbreidingen (tijdelijk) moeten stoppen, wat bij gebruikers kan leiden tot meer onduidelijkheid. Hoewel de uitvoering ook aangeeft geen weg meer terug te zien: de uitbreiding lijkt gebruikers en sociale zaken goed te bevallen. Bij de evaluatie van de Pilot is het belangrijk om vooraf te bepalen welke informatie nodig is om een besluit te kunnen maken voor het vervolg en ook na te denken over verdere uitbreiding. Bijvoorbeeld door ook te kijken naar de effectiviteit van de andere regelingen in vergelijking met de (mogelijkheden) van de Stadspas. Idealiter wordt de Pilot verlengd tot eind 2025, om voldoende tijd te hebben om met de resultaten van de evaluatie een beslissing te maken.

34

F. Draagvlakonderzoek Noodhulpbureau Doel: Het onderzoeken van het nut, de noodzaak, de wenselijkheid en de haalbaarheid van een noodhulpbureau in de Gemeente Diemen, om duidelijk te krijgen of de komst van een SUNnoodhulpbureau een goede aanvulling zou kunnen zijn op de huidige voorzieningen. Totstandkoming In september 2022 hebben de fracties van de Ouderenpartij Diemen en D66 Diemen schriftelijke vragen gesteld over het oprichten van een gemeentelijk noodhulpbureau. Ze maakten zich ernstig zorgen over de toenemende prijzen en wilden onderzoeken of een noodhulpbureau een passende aanvulling kon zijn op de gemeentelijke voorzieningen. Een noodhulpbureau verstrekt giften en desgewenst renteloze leningen aan mensen in 'urgente nood' om hen te helpen of dreigende situaties af te wenden, schuldsanering te starten, toegang tot werk of school mogelijk te maken, of dreigende sancties te voorkomen. Zo voorkomt een noodhulpbureau persoonlijk leed en maatschappelijke kosten, en fungeert het als vangnet of springplank voor volwassenen en kinderen met urgente noden. Het kan aanvullend zijn op bestaande regelingen wanneer er geen voorliggende voorziening is, of wanneer op een voorliggende voorziening niet tijdig óf slechts gedeeltelijk een beroep kan worden gedaan. De oprichting van een noodhulpbureau vereist samenwerking tussen de gemeente, hulp- en dienstverleners, en donateurs.

De gemeente betaalt slechts de opstartkosten en de bureaukosten; de overige kosten worden gedekt door donateurs. In het najaar van 2022 heeft de Gemeente Diemen een verkennend gesprek gevoerd met Stichting Urgente Noden (SUN). Deze stichting kan een draagvlakonderzoek uitvoeren over het nut, de noodzaak, de wenselijkheid en de haalbaarheid van een noodhulpbureau in Diemen. Het college wilde dit onderzoek graag laten uitvoeren als eerste stap richting de oprichting van een noodhulpbureau in Diemen. De vragen en verkenning met betrekking tot het noodhulpbureau vielen samen met de opstart van de Steunimpuls. Om die reden is het opgenomen in het pakket van maatregelen van de Steunimpuls. Verloop Van februari tot en met mei 2023 heeft het draagvlakonderzoek naar nut en noodzaak, wenselijkheid en haalbaarheid van de komst van een SUN-noodhulpbureau binnen Diemen plaatsgevonden. Het draagvlakonderzoek was een kwalitatief onderzoek. Onderzoekers van SUN hebben gesproken met 21 personen, werkzaam of actief bij 17 verschillende organisaties, op het gebied van armoede, schulden en urgente noden. Deze mensen waren bijvoorbeeld verbonden aan lokale donateurs, maatschappelijke organisaties, particuliere initiatieven, of waren representanten vanuit de gemeentelijke organisatie.

Aan deze personen – de partners binnen het sociaal domein – werd gevraagd of zij vonden dat een SUN-noodhulpbureau binnen de Gemeente Diemen wenselijk, nuttig, noodzakelijk en haalbaar was: • Ben je/zijn jullie bereid om actief te participeren aan SUN Diemen? • Ben je/zijn jullie bereid om aanvragen te doen bij SUN Diemen? • Ben je/zijn jullie bereid om geld/goederen te doneren aan SUN Diemen?

35

De bevindingen zijn gebundeld in een eindrapportage. Het eerst conceptrapport werd in juni 2023 gedeeld. De opdrachtgevers vanuit de gemeente vonden toen dat er nog aanscherping nodig was. Ook was er behoefte aan verder onderzoek naar de mogelijkheid om aan te sluiten bij het Amsterdamse Noodhulpbureau. SUN heeft dit onderzocht en uitgewerkt in de rapportage. Het definitieve rapport wordt mei/juni 2024 verwacht. In november 2023 zijn de bevindingen door SUN gepresenteerd aan de Gemeente Diemen. Financieel De kosten van het draagvlakonderzoek waren begroot op 6.000 euro. Bij een positief resultaat van het draagvlakonderzoek moet rekening gehouden worden met eenmalige oprichtingskosten en daarna jaarlijkse kosten. Hier zal te zijner tijd een besluit over worden genomen. Resultaat De eindrapportage van SUN concludeert na draagvlakonderzoek dat er genoeg steun is voor de oprichting van een SUN-noodhulpbureau in Diemen. Gezien de toenemende uitdagingen op het gebied van bestaanszekerheid, de complexe problematiek en groeiende groepen die moeite hebben om rond te komen, oordeelt SUN Nederland dat een noodhulpbureau in Diemen van toegevoegde waarde zou zijn (zie de onderzoeksrapportage van SUN voor meer details). Verreweg de meeste gesprekspartners in Diemen staan positief tegenover de komst van een noodhulpbureau.

Ze zien het als een waardevolle toevoeging aan de al bestaande voorzieningen. Diverse gesprekspartners hebben aangegeven actief te willen bijdragen aan of deelnemen aan een toekomstig SUN-noodhulpbureau. Financieel De kosten van het draagvlakonderzoek waren 5920 euro. Impact Op basis van de bevindingen in dit rapport kan Gemeente Diemen beginnen met het uitwerken van mogelijkheden voor een noodhulpbureau. Vervolg SUN Nederland heeft aan de Gemeente Diemen voorgesteld om een SUN-noodhulpbureau op te richten of aan te sluiten bij het noodfonds in Amsterdam (Fonds Bijzondere Noden). Zij adviseren daarbij om na drie jaar te evalueren wat de impact is van het noodhulpfonds en op basis van de uitkomsten te bepalen of gecontinueerd dient te worden.

36

G. Armoede-brainstorm Doel: Verzamelen van informatie onder netwerkpartners over wat er echt speelde bij inwoners van Diemen, om plannen te maken die aansloten bij de werkelijke behoeften. Totstandkoming In de zomer van 2022 maakte Team Beleid Samenleving van de Gemeente Diemen zich zorgen over de financiële situatie van inwoners. De prijzen van energie stegen, de inflatie was hoog en veel Nederlandse gemeenten kwamen met allerlei extra maatregelen om hun inwoners bij te staan. Echter, vanuit Diemense inwoners en netwerkpartners kwamen er nog geen directe signalen over toegenomen financiële problemen. Om beter te begrijpen wat er echt speelde in de Diemense samenleving, wilde het team in gesprek met haar netwerkpartners. De verwachting was dat deze partners goed konden inschatten wat er speelde bij de Diemenaren en waar de gemeente op zou moeten inzetten om inwoners extra te ondersteunen. De gemeente plande een armoede-brainstorm in het najaar van 2022. De resultaten van deze brainstorm zouden input kunnen geven voor het versterken van het armoedebeleid en eventuele extra maatregelen. Tussen september en oktober 2022 gebeurde echter heel veel bij Gemeente Diemen op het gebied van (energie)armoede. Het idee voor een Steunimpuls ontstond en bracht alles wat over armoede ging in een stroomversnelling.

De brainstorm, die als startpunt voor de armoedeaanpak was bedoeld, werd als het ware ‘ingehaald’ door de Steunimpuls. Tegen de tijd dat de brainstorm gepland stond, waren de grote lijnen van de Steunimpuls al geschetst. De tijd was te kort om de uitkomsten van de brainstorm te gebruiken voor de invulling van de Steunimpuls. Daarom is ervoor gekozen om de uitkomsten een plek te geven als onderdeel van het gehele pakket aan maatregelen. De signalen en ideeën zouden worden meegewogen in het totale pakket aan maatregelen. Verloop Op maandag 17 oktober 2022 vond de armoede-brainstorm plaats. Naast medewerkers van de gemeente (Team Sociale Zaken en Sociaal Team) waren betrokken maatschappelijke instanties aanwezig: Madi Diemen, Stichting Welzijn Diemen, Humanitas, Voedselbank en de Cliëntenraad Participatiewet. Tijdens de brainstorm stonden drie vragen centraal. 1. Welke problemen bij inwoners door gestegen (energie)prijzen kom je tegen? 2. Welke oplossingen in Diemen zijn voorhanden? 3. Wat kunnen we nog meer doen? Met behulp van post-its gaven aanwezigen aan wat hun gedachten en ideeën waren betreffende deze vragen. De opbrengsten die gingen over oplossingsrichtingen zijn geclusterd in vier thema’s. Financieel Het werkbudget voor de maatregelen die zouden volgen uit de armoede-brainstorm was 100.000 euro.

De verwachting was dat dit gefinancierd kon worden binnen het bestaande budget voor de Steunimpuls.

37

Resultaat Tijdens de brainstorm bleek dat inwoners zich zorgen maken over de prijsstijgingen, maar dat de werkelijke gevolgen voor de portemonnee nog meevielen. Alle partijen gaven aan dat ze nog geen onoplosbare situaties waren tegengekomen. Bij sommige partijen was de hoeveelheid werk wel toegenomen. Dat leverde nog geen problemen op; de huidige aanpak werkte. De verwachting was dat de (financiële) problemen zich de komende maanden wel zouden manifesteren. Ook werd duidelijk dat het moeilijk was om goed te begrijpen wat er bij inwoners speelde en waar inwoners echt behoefte aan hadden. De gesprekken gingen al snel van analyse naar oplossingen, zonder dat echt duidelijk was wat de achterliggende problemen waren die opgelost moesten worden. Daarnaast lagen veel van ideeën die ontstonden niet binnen de invloed van de gemeente of waren het plannen die al plaatsvonden binnen de gemeente. Wat betreft de oplossingen en mogelijkheden om meer te doen waren er vier clusters. Voor een deel waren deze ideeën al ondervangen in de Steunimpuls en voor een deel vielen de plannen buiten de verantwoordelijkheid en/of taken van de gemeente. Er waren echter ook nieuwe denkrichtingen. De clusters waren: 1. Voorlichting om meer mensen te bereiken De ideeën die hier genoemd werden, zijn voor een groot deel ondervangen met het opzetten van de Vliegende Brigade en het Communicatieoffensief. 2.

Meer onderlinge samenwerking Van elke ketenpartner wordt samenwerking binnen het netwerk verwacht. Dit is vastgelegd in de samenwerkingsovereenkomsten. De gemeente gaf aan de komende tijd een extra aanjagende rol op zich te nemen om de onderlinge samenwerking te versterken, met name op het gebied van armoedebestrijding. 3. Energietoeslag slim uitkeren De ideeën die hier genoemd zijn, werden voor een groot deel al in gang gezet – bijvoorbeeld door de Energietoeslag naar draagkracht – of zijn niet of moeilijk uitvoerbaar. Dat de ideeën die al uitgevoerd worden nogmaals werden genoemd, onderstreepte wel het belang van betere voorlichting. Met het Communicatieoffensief en de Vliegende Brigade werd dit ondervangen. 4. Gratis producten aanbieden • Kledingbonnen voor groeiende kinderen. Hier werd in voorzien met het voorstel 'verruiming Stadspas'. Naar aanleiding van het raadsvoorstel ‘Uitbreiding Stadspasaanbod voor kinderen’ is door de raad een motie ingediend om vooruitlopend op de uitbreiding alvast kledingbonnen te verstrekken. De motie is afgedaan door al eerder een eenmalig kind-tegoed (om kleding te kunnen kopen) op de Stadspas te zetten (zie ook Stadspas). •

Maaltijden voor kinderen op scholen. De gemeente is in overleg gegaan met basisscholen over het financieren van initiatieven om in maaltijden te voorzien aan kinderen die dit vanuit huis niet meekrijgen.

38

•

Buurt-eetmomenten en deelfietsen. De gemeente zou maatschappelijke partners vragen om hun ideeën over deze onderwerpen uit te werken. De gemeente was bereid om deze projecten te meefinancieren.

Impact Aanvankelijk wilde de gemeente de Armoede-brainstorm gebruiken om meer te leren over wat er speelde bij de inwoners van Diemen om met die kennis het armoedebeleid te versterken of extra plannen te maken. Terugkijkend ging men in de brainstorm snel naar oplossingen en is er te weinig aandacht geweest om een goed beeld te krijgen van wat inwoners nodig hadden. Een volgende keer zou de gemeente nog meer de verdieping op willen zoeken. Tegelijkertijd heeft de brainstorm nuttige input vanuit het veld opgeleverd. Veel van de onderwerpen uit de Armoede-brainstorm zijn geïntegreerd, of waren al meegenomen in het hele pakket aan maatregelen van de Steunimpuls. De brainstorm heeft onderdelen uit de Steunimpuls daarmee bevestigd en versterkt. Ook was het plan om de onderwerpen die nog niet gedekt waren (buurteetmomenten, buurtfietsen en maaltijden op scholen) uit te werken en toe te voegen aan de Steunimpuls. Deze ideeën zijn echter niet goed van de grond gekomen. Buurt-eetmomenten en deelfietsen De gemeente was van mening dat de uitvoer van buurt-eetmomenten en -fietsen niet binnen haar taken en verantwoordelijkheden lag. Zij wilde de projecten echter graag financieren en in samenwerking met maatschappelijke partners ondersteunen. Vanuit het netwerk zijn hiervoor echter geen concrete verzoeken en/of initiatieven gekomen. Ook heeft de gemeente hier niet meer actief naar gevraagd.

Andere maatregelen uit de Steunimpuls hadden meer prioriteit. Daarom is er besloten om hier geen extra capaciteit op in te zetten. Maaltijden voor kinderen op scholen De Gemeente Diemen heeft zich verdiept in schoolmaaltijden en de mogelijkheden daarvan. Hiervoor bestaat het ‘Programma Schoolmaaltijden’ dat wordt georganiseerd vanuit Het Jeugdeducatiefonds en het Rode Kruis. De gemeente heeft scholen op dit programma gewezen. Voor zover bekend bij de gemeente doet hier één van de Diemense basisscholen aan mee (OBS de Octopus). Beperking is dat niet alle scholen in aanmerking komen voor het programma, omdat er bepaalde voorwaarden zijn (minstens 30 procent van de leerlingen komt uit een huishouden met een laag inkomen). Om die reden heeft de gemeente de scholen ook gewezen op Tommy Tomato, een initiatief dat warme en gezonde lunches op scholen verzorgd. Ook heeft de gemeente aangeboden om eventueel een bijdrage te leveren als scholen een gezamenlijk initiatief of voorstel zouden hebben. Hierop zijn geen reacties gekomen. Vervolg Team Beleid Samenleving van de Gemeente Diemen heeft de ambitie om beleid dynamisch en interactief vorm te geven.

De Armoede-brainstorm was een voorbeeld van een ander soort gesprek met netwerkpartners, waarin de gemeente leert van wat zij zien: Wat is het beeld dat netwerkpartners hebben van armoede, wat zien zij en welke mogelijke oplossingen zien zij? Zo hoopt de gemeente nog dichter bij de beleving van inwoners te komen en beter aan te sluiten bij wat zij echt nodig hebben.

39

Met scholen is er naar aanleiding van de armoede-brainstorm al het nodige contact geweest. Medewerkers van Gemeente Diemen zijn aangesloten bij verschillende overleggen van de Diemense basisscholen. Deze gesprekken gingen niet specifiek over maaltijden, maar breder over armoede. De gemeente heeft de scholen geïnformeerd over haar armoedebeleid en beschikbare regelingen, heeft communicatiemateriaal over Geldzorgen gedeeld en is in gesprek gegaan over wat scholen kunnen doen vanuit hun positie. Ook heeft de gemeente met scholen afgesproken om gen te informeren over het armoedebeleid en eventuele wijzigingen daarin. In overleg met de scholen is bovendien afgesproken dat de gemeente een routekaart ontwerp voor het signaleren van armoede in de klas. Plan is dat alle scholen in Diemen met de routekaart gaan werken. Ook heeft de gemeente aangeboden om met de individuele scholen verder te praten over wat zij zien, wat er nodig is en wat de gemeente daarin kan betekenen. Twee scholen zijn op dit aanbod ingegaan. Ook heeft de gemeente aangeboden om met de scholen mee te denken over ideeën of initiatieven. OBS De Octopus stelde voor dat de gemeente hen bij de start van het schooljaar kan ondersteunen om ouders te informeren over regelingen en aanvragen. Op initiatief van deze school wordt op woensdag 18 september 2024 een inloopspreekuur georganiseerd.

Ouders kunnen daar in één keer hun ouderbijdrage betalen via de Stadspas, informatie ontvangen over minimaregelingen en daarin worden ondersteund. Naast de school, zijn een Ouder-Kind Coach, een consulent van Sociale Zaken en een medewerker van Madi Diemen aanwezig. Tot slot is de gemeente in gesprek gegaan met de Ouder-Kind Coaches (OKC) over wat zij zien en wat zij nodig hebben om ouders goed te begeleiden. De gemeente wil de samenwerking met de OKC versterken, omdat zij een belangrijke rol hebben in het signaleren, doorverwijzen en eventueel zelfs ondersteunen van ouders bij het doen van aanvragen van regelingen.

40

H. Brief individuele inkomenstoeslag Doel: Het informeren van inwoners van Diemen die recht hebben op de individuele inkomenstoeslag over deze toeslag, om ervoor te zorgen dat zij die er recht op hebben, deze ook daadwerkelijk aanvragen en ontvangen. Totstandkoming De individuele inkomenstoeslag is een financiële ondersteuning die jaarlijks wordt verstrekt aan mensen met een laag inkomen en weinig vermogen. Het is bedoeld als een vorm van extra inkomen om onverwachte kosten te dekken of om te een buffer op te bouwen. De invulling van de individuele inkomenstoeslag verschilt per gemeente. Elke gemeente stelt zelf de hoogte van de toeslag en de voorwaarden vast. In Diemen is de individuele inkomenstoeslag bedoeld voor mensen tussen 21 jaar en de pensioengerechtigde leeftijd die al drie jaar of langer van een laag inkomen leven (niet hoger dan 110 procent van de bijstandsnorm) zonder veel kans op verbetering. In 2023 was de toeslag 600 euro voor een alleenstaande en 810 euro voor een alleenstaande ouder of gezin. Mensen binnen deze groep die ook inkomsten uit werk hadden, ontvingen nog eens 100 euro extra. Op 13 oktober 2022 stelden de Ouderenpartij Diemen, VVD Diemen en Onafhankelijke Partij Diemen voor om het beleid rond de individuele inkomenstoeslag te wijzigen, via het amendement 'Meer steun voor lage en middeninkomens’.

Ze wilden dat de toeslag automatisch zou worden toegekend aan huishoudens die al langer dan drie jaar in de bijstand zaten. Ze vonden dat inwoners van Diemen die hier recht op hebben, dit zonder ingewikkelde formulieren moeten krijgen.4 Na stemming is het amendement verworpen. Het voorstel voor automatische toekenning van de Individuele Inkomenstoeslag zou in strijd zijn met de Participatiewet. In plaats van automatische toekenning werd voorgesteld om alle rechthebbenden die geen aanvraag hadden ingediend, jaarlijks een brief te sturen met informatie over hun recht en een aanvraagformulier. Het college stemde hiermee in op 22 november 2022. Verloop Bij afdeling Informatie en Automatisering (I&A) van Gemeente Diemen is uitgevraagd welke inwoners in aanmerking kwamen voor de individuele inkomenstoeslag. Op 20 november 2023 werden de inwoners van Diemen die recht hadden op de individuele inkomenstoeslag en geen aanvraag hadden ingediend hierover geïnformeerd. In totaal ontvingen 97 inwoners een brief. Daarnaast werden vijf mensen met een uitzonderingspositie telefonisch benaderd door consulenten van de Gemeente Diemen om te overleggen of zij ook in aanmerking kwamen. Financieel Deze maatregel was een uitbreiding van bestaand beleid. Extra kosten die hiermee zouden worden kwamen ten laste van de algemene middelen.

4

Het is niet bekend hoeveel mensen die recht hebben op de Individuele Inkomenstoeslag deze ook daadwerkelijk aanvragen. Het is niet mogelijk om dit met terugwerkende kracht te onderzoeken.

41

Resultaat Om het effect van de brief over de individuele inkomenstoeslag te zien zijn de cijfers van het aantal toekenningen opgevraagd (zie Tabel 9). Tussen 2018 en 2022 varieerde het jaarlijks aantal toekenningen van de toeslag tussen de 159 (2021) en de 178, met een gemiddelde van 168 toekenningen. In 2023 waren dit er 293, dit was bijna een verdubbeling van het aantal toekenningen (185 procent). Tabel 9. Aantal toekenningen Individuele inkomenstoeslag per jaar en per kwartaal

2018

2019

2020

2021

2022

2023

2024

Q1

50

57

41

45

32

51

59

Q2

78

43

54

50

43

80

/

Q3

22

29

32

26

35

52

/

Q4

28

42

38

38

56

110

/

Totaal

178

171

165

159

166

293

/

Met name in de maanden november 2023, december 2023 en januari 2023 – direct na het verzenden van de brief naar de inwoners – nam het aantal toekenningen flink toe (zie Tabel 10). Tussen 2018 en 2019 was het gemiddeld aantal toekenningen in de maanden november en december 16. In de maand november – heel snel na het versturen van de brief – trad er een ruime verdriedubbeling van het aantal aanvragen op. En ook in december was er een ruime verdubbeling zichtbaar. Ook in januari 2024 lijken de effecten van het versturen van de brief nog door te lopen. Ten opzichte van de jaren daarvoor (gemiddeld 8 aanvragen in deze maand) zijn er in januari ook veel aanvragen toegekend (23 aanvragen). Tabel 10. Aantal toekenningen Individuele inkomenstoeslag voor november, december en januari

2018

2019

2020

2021

2022

2023

2024

Januari

1

9

7

6

5

11

23

November

12

8

13

18

29

55

/

December

11

18

16

15

19

42

/

Tenslotte heeft er, van de vijf mensen die de consulenten telefonisch hebben gespreken, één een aanvraag gedaan en de toeslag ontvangen. Deze persoon gaf aan: “dat had ik misschien al eerder moeten weten”. De anderen kwamen niet in aanmerking voor de individuele inkomenstoeslag vanwege de vermogenstoets. Financieel De werkzaamheden van dit initiatief zijn binnen de reguliere arbeidsuren uitgevoerd. Hiervoor zijn geen extra kosten gemaakt. De (extra) uitkeringskosten zijn verantwoord via de jaarrekeningen van 2022 en 2023. Impact

42

In de cijfers van het aantal toekenningen is een duidelijke stijging merkbaar na het versturen van de brief naar de rechthebbenden van de Individuele Inkomenstoeslag. Het lijkt erop dat een grote groep inwoners van Diemen na het ontvangen van de brief de toeslag heeft aangevraagd en het bedrag heeft ontvangen. Via de consulenten van Sociale Zaken hebben is geprobeerd contact te krijgen met inwoners die de toeslag naar aanleiding van de brief hebben ontvangen. Het is echter niet gelukt om hierover te spreken met een inwoner. Vervolg In november 2024 zal opnieuw een brief worden verstuurd naar alle mensen die recht hebben op de individuele inkomenstoeslag. Tevens wordt onderzocht of deze aanpak ook voor andere toeslagen kan worden toegepast. Het is hierbij cruciaal dat de doelgroep van de regeling goed in kaart kan worden gebracht. Hoewel de Gemeente Diemen erin slaagt om veel rechthebbenden te bereiken, blijft er altijd een deel van de doelgroep buiten beeld. Dit kan bijvoorbeeld gebeuren wanneer inwoners een uitkeringsverleden hebben in een andere gemeente. In 2024 zal bijvoorbeeld een brief worden gestuurd naar de inwoners van Diemen die recht hebben op de 'duurzame gebruiksgoederen voor AOW-gerechtigden'.

43

I. Uitbreiding uren Vroeg eropaf Doel: Het tijdelijk uitbreiden van de uren voor Vroeg eropaf, om de stijgende meldingen van energieachterstanden en de toenemende drukte rondom armoedevraagstukken te kunnen oppakken. Totstandkoming Bij Vroeg Eropaf (VEOA) worden meldingen van beginnende betalingsachterstanden ontvangen. De woningbouwverenigingen (huur), de nutsbedrijven (gas en licht), de zorgverzekeringen en Waternet sturen een melding aan de Vroeg Eropaf consulent (VEOA-consulent) van Madi Diemen als op een adres in Diemen een betalingsachterstand is ontstaan. Via de VEOA-consulent worden brieven en mails gestuurd naar degenen waarvan een betalingsachterstand is gemeld. Ook neemt de consulent telefonisch contact op, gaat zij of huisbezoek of nodigt ze inwoners uit op kantoor. Samen met inwoners met betalingsachterstanden kijkt zij wat er aan de hand is en waarnaar mensen kunnen worden doorverwezen. Zo komen mensen die risico lopen op beginnende schulden eerder in beeld en kan er op een passende manier hulp aangeboden worden om te voorkomen dat financiële problemen erger worden. Naast het actief oplossen van de problemen is er aandacht voor de oorzaken van financiële problemen om te zorgen dat er een structurele oplossingen gevonden kunnen worden.

Vanwege de energiecrisis en de toenemende kosten voor levensonderhoud verwachtten Madi Diemen en de Gemeente Diemen in 2023 een toename van de betalingsproblematiek en een toename van het aantal meldingen bij VEOA. Om daarop voor te sorteren zijn er extra uren aangevraagd voor de VEAOconsulent. Voor 2022 was dat 80 uur extra en voor 2023 was dit 184 uur. Dat komt neer op circa vier uur per week (van 28 uur naar 32 uur per week). Verloop Op 15 december 2022 heeft Madi Diemen voor het jaar 2023 een incidentele subsidieaanvraag ingediend voor een uitbreiding van Vroeg Eropaf met 4 uur per week. Door de uitbreiding van de uren kon de consulent sneller contact zoeken met (meer) inwoners en konden deze eerder worden verwezen naar passende hulp. Financieel Van Gemeente Diemen krijgt Madi Diemen jaarlijks 83.044 euro (986 uur) voor de VEOA-consulent. Voor de extra 184 uren in 2023 is er een subsidie voor 15.504 euro aangevraagd (zie Tabel 11 voor de berekening). De extra 80 uren voor 2022 konden worden uitgevoerd binnen het bestaande budget. Tabel 11. Berekening kosten extra uren VEOA-consulent 2023

Omschrijving Vroeg eropaf (uren 2023) Vroeg eropaf (extra uren 2023) Totaal uren VEOA 2023

Uren 986 184 1.170

Uurloon 84,22 euro 84,26 euro /

Totaal 83.044 euro 15.504 euro 98.548 euro

Met de subsidie heeft Madi Diemen de verplichting verantwoording aan de Gemeente Diemen af te leggen over de extra uren voor de VEOA-consulent, de resultaten en de kosten hiervan. Deze verantwoording moet uiterlijk op 1 oktober 2024 bij de gemeente worden ingediend.

44

Resultaat Ondanks dat een volledige verantwoording nog volgt, heeft Madi Diemen eind 2023 al een tussentijdse rapportage gestuurd. Hierin werd een beeld geschetst van het eerste half jaar van 2023. In de eerste helft van 2023 nam het aantal meldingen van beginnende betalingsachterstand toe bij alle meldende organisaties (zie Tabel 12). Zoals verwacht was er een grote stijging in het aantal mensen met een betalingsachterstand bij de energieleveranciers. Het merendeel van hen zijn zzp’ers, mensen met een middeninkomen en mensen met een woning in de vrije sector. Dat is een andere doelgroep dan een paar jaar terug. Ook rapporteerde de VEAO-consulent dat het aantal mensen met wie ze na het versturen van een brief geen contact meer kon krijgen met 18 procent was gestegen ten opzichte van de eerste helft van 2022. Een positieve ontwikkeling was dat het aantal betalingsregelingen met melders is toegenomen: van 11 in dezelfde periode in 2022 tot 59 tot en met juni 2023. Tabel 12. Overzicht van het aantal meldingen van beginnende betalingsachterstand (t/m juni 2023) – in dit overzicht missen Waternet en de ontruimingen. Jan 23 28