7. Bijlage bij brief 310321 MRA Verstedelijkingsconcept VERSIE 1.pdf
Tekst van het document
en scale-ups op het gebied van circulaire economie en
behouden blijft.
toegepaste innovatie, die zich graag in deze attractieve en kapitaalkrachtige regio vestigen. De ontwikkeling
De IJmond is de nautische toegangspoort tot de
van het C-district Waarderpolder (met een Fieldlab) en
metropoolregio Amsterdam. De economische
de komst van een University college in de Koepel zijn
ruggengraat van de IJmond wordt gevormd door het
daar voorbeelden van. De badplaatsen en de natuur aan
Noordzeekanaal, de zeehaven en Tata Steel. IJmond is
de kust vormen een trekpleister voor een groeiende,
de Techport van de MRA: het centrum van productie,
toeristische bezoekersstroom.
ontwikkeling, onderwijs en innovatie in de maakindustrie.
51
In het Noordzeekanaalgebied doet zich een concentratie van ruimteclaims voor. Over
behoefte kunnen voorzien: de Baanstee (Purmerend – Edam/Volendam), en buiten
de omvang van die ruimteclaims en het moment waarop ze zich voordoen, bestaat
de MRA Boekelermeer (Alkmaar). Aansluitend op deze opties kan gedacht worden
nog veel onzekerheid. Duidelijk is al wel dat er keuzes noodzakelijk zijn over hoe de
aan extra terrein ten westen van Zaanstad in een deel van de Wijkermeerpolder.
ruimte in de toekomst kan worden benut, en waar wel of niet ruimtelijke reserveringen voor gemaakt moeten worden.
Verbonden aan de functie van het open landschap zijn de volgende (mogelijke)
Keuzesituatie Noordzeekanaalgebied
ruimteclaims aan de orde: Verbonden aan de functie als havencomplex zijn de volgende (mogelijke) ruimteclaims aan de orde:
Werelderfgoed: Een deel van het open landschap (globaal het westelijke deel van het Oer-IJ) is onderdeel van de Stelling van Amsterdam. Dit militair-historische
Circulaire economie: met name installaties voor opslag en bewerking van te
landschap staat op de Werelderfgoedlijst van Unesco. Deze zomer wordt die status
hergebruiken materialen met hun milieucirkels. Transities als deze kennen geen
herbevestigd indien Unesco besluit om het verzoek tot uitbreiding met de Nieuwe
lineair verloop, waardoor onduidelijk is of hiervoor in de toekomst significante
Hollandse Waterlinie te honoreren.
additionele ruimte nodig is. In de overgangsperiode naar een circulaire economie houden we rekening met een tijdelijk extra ruimtebeslag, waarin voorzieningen zowel
Waterbuffering: Het Oer-IJ is een zoekgebied voor tijdelijke waterbuffering ten
voor de ‘oude’ als de circulaire economie nodig zijn. Uitwijk naar Lelystad kan een
behoeve van een klimaatadaptieve en waterrobuuste regio. Die buffer is nodig om
optie zijn voor bedrijven die niet gebonden zijn aan korte ketenrelaties binnen het
overstromingen te voorkomen in periodes van hoge rivierwaterafvoer en als afvoer
Noordzeekanaalgebied en niet diep geworteld zijn in het NZKG.
naar zee niet mogelijk is. Alternatieven zijn onzeker. Ze zouden gevonden kunnen worden op locaties bovenstrooms, in Markermeer-IJmeer en/of via peilverhoging
Duurzame energie: de Havennota 2020-2030 van het Rijk zet in op een sterke
van het Amsterdam-Rijnkanaal – mogelijk alle drie als de bufferingscapaciteit in het
offshore windhaven, een (inter)nationale waterstofhub; CO2 als grondstof; schone
Oer-IJ zwaar tekort schiet, maar elk van deze oplossingen kent eigen bezwaren en
brandstoffen met sterke focus op ontwikkeling van synthetische kerosine op basis
belemmeringen.
van groene waterstof en groene CO2 en (rest)warmte. Omvang en aard van het ruimtebeslag (inclusief milieuzones) is sterk afhankelijk van keuzes over het nationale
Groene zone: inherent aan de ambitie van de meerkernige ontwikkeling is dat
energiesysteem, zoals de aanlanding van op zee opgewekte windenergie en de
bebouwde gebieden niet aan elkaar groeien. Het Noordzeekanaalgebied is deel van
inzet van waterstof. Als niet gekozen voor extra aanlandingscapaciteit in de IJmond,
landschappelijke verbinding tussen de Zaanstreek, het Oer-IJ, Spaarnwoude en de
kunnen extra 380 kV-hoogspanningsleidingen nodig blijken om de elektriciteit
westkant van Haarlemmermeer. Deze corridor heeft zowel een recreatieve als een
van de aanlandingspunten naar het Noordzeekanaalgebied te brengen. Als wel
ecologische betekenis en bevat goede landbouwgronden.
gekozen wordt voor aanlanding in de IJmond, dan vraagt dit indien mogelijk ruimte op bestaande terreinen zoals bij Tata Steel, en indien niet mogelijk aansluitend op
Verbonden aan de woonomgeving zijn de volgende (mogelijke) ruimteclaims aan de
bestaand stedelijk gebied ten oosten van Beverwijk.
orde:
Bedrijventerrein: behoefte aan extra bedrijfsareaal is verbonden aan de behoefte
Leefbaarheid: de leefbaarheid in de woonwijken in de omgeving staat onder druk
voor havengebonden bedrijvigheid en de transformatie van bedrijventerreinen naar
door de milieu-effecten van het havencomplex: omgevingsgeluid en luchtvervuiling.
gemengd stedelijk gebied in en buiten het Noordzeekanaalgebied. Twee andere
Ook voldoende openbaar groen op korte afstand van de woning en goed bereikbare
locaties kunnen worden onderzocht op de vraag of ze in een deel van deze laatste
en toegankelijke landschappen in de nabijheid zijn van belang voor de leefbaarheid.
52
Woon-werkmilieus: op drie locaties is de ontwikkeling van woon-werkmilieus aan de
Deze verzilting kan via de Oranjesluizen ook de waterkwaliteit van Markermeer-
orde: de Spoorzone in Beverwijk, de Achtersluispolder in Zaandam en Haven-Stad
IJmeer beïnvloeden, zeker als een toename van de binnenvaart op die route tot
in Amsterdam. Voor de laatste twee loopt een onderzoek naar de mogelijkheid om
meer schutbewegingen leiden. De omvang van dit effect is onbekend en moet
de woningbouw voor 2030 te versnellen. Voorwaarden zijn de aansluiting op het energiesysteem en op de infrastructuur, en een goede oplossing voor het zittende
worden onderzocht. •
Keuzesituatie Noordzeekanaalgebied
bedrijfsleven op die locaties.
Woningbouw kan leiden tot extra verplaatsingsbehoeften bij bedrijven en daardoor een extra ruimteclaim voor bedrijfsareaal. Deze verplaatsingsbehoeften kunnen worden beperkt door maatregelen en innovaties die de milieuhinder
Deze ruimteclaims zijn op een aantal manieren verbonden met elkaar en met de
beperken, aan de zijde van de bron en/of de ontvanger, en/of door het maximaal
omgeving:
benutten van de wettelijke marges om met hogere milieuwaarden voor
•
Als gekozen wordt voor substantiële uitbreiding van het havenareaal in het Noordzeekanaalgebied, dan kan dat alleen in de zone waar de ruimteclaims
woningbouw te werken. •
Het havencomplex is een bron van werkgelegenheid voor praktisch, middelbaar
verbonden aan het open landschap zich voordoen. Concreet gaat dat
en theoretisch geschoolden. Met name voor praktisch geschoolden zijn korte en
om het benutten van de strategische reservering voor de Houtrakpolder,
betaalbare woonwerkritten van belang, om vervoersarmoede te voorkomen. Dat
gemaakt in de Visie NZKG 2040 (vastgesteld door de gemeenteraden in
vraagt om voldoende passende woningbouw in de omgeving en legt een directe
het Noordzeekanaalgebied, Provinciale Staten van Noord-Holland en het
relatie met de stedelijke vernieuwing in met name Zaandam en Amsterdam-
Rijk, opgenomen in de de Provinciale Omgevingsvisie, maar op dit punt niet
West.
onderschreven door de gemeente Haarlemmermeer). Voor extra bedrijventerrein
•
(niet havengebonden) gaat het om een mogelijke reservering van (een deel van)
Het voorlopige NOVI-gebied Noordzeekanaalgebied is het samenwerkingsverband
van de Wijkermeerpolder. Deze keuze zou niet alleen leiden tot een opgave om
waarin deze ruimteclaims met hun onzekerheden in relatie tot elkaar worden
de te ontwikkelen (haven)terreinen op een groene en klimaatadaptieve wijze te
gezet. Het werken met scenario’s kan daar een geschikte werkwijze voor zijn.
ontwerpen, maar ook tot een landschappelijke compensatieopgave.
Uitgangspunten zijn de afspraken die gemaakt zijn in de Visie Noordzeekanaalgebied,
Er worden grote publieke investeringen gedaan in een nieuwe zeesluis om
gemaakte afspraken tussen Rijk en MRA in het BO-MIRT over de versnelling van
verdere ontwikkeling van de haven mogelijk te maken. Een voorziening voor
de woningbouw, en de ontwikkelprincipes voor de Verstedelijkingsstrategie (alle
‘selectieve onttrekking’ beperkt de toevoer van zout water via deze sluis. Dat is
opgenomen in de bijlagen). De uitwerking van de Verstedelijkingsstrategie in 2021
van belang voor drinkwaterwinning, landbouw en natuur. Verdere ontwikkeling
geeft richting, onder meer door uitspraken te doen over:
van de haveneconomie kan leiden tot meer scheepvaartverkeer, en daardoor
•
wel of niet een ruimtereservering in de Wijkermeerpolder voor bedrijventerrein,
een grotere zoutindringing. De toenemende droogte zal dit verergeren.
•
het zoekgebied voor tijdelijke waterbuffering in het Oer-IJ,
•
de mogelijkheid voor versnelling van de woningbouw,
•
additionele ruimtereserveringen voor het energiesysteem.
53
Andere opgaven in Noordzeekanaalgebied / Zuid-Kennemerland
Bereikbaarheid en woonwerkbalans
De kustplaatsen hebben een sterk toeristisch profiel.
het werelderfgoed Stelling van Amsterdam. Toch kan
Het deelgebied heeft over de hele linie een divers
Onder de noemer Amsterdam Beach, en in samenhang
het landschap in dit deelgebied nog beter bijdragen
economisch profiel met werk voor zowel praktisch
met maatregelen voor een klimaatadaptieve
aan de leefkwaliteit van de MRA. De recreatieve druk op
geschoolden als kenniswerkers. Het havengebied van
kustverdediging, wordt dit profiel versterkt. De grootste
Nationaal Park Zuid-Kennemerland is groot. De ambitie
de IJmond ontwikkelt zich als TechPort. Opvallend is dat
badplaats is Zandvoort. Hier wordt ingezet op het
is om de strandvlakte en de binnenduinrand aan het
Haarlem voor een stedelijke economie juist relatief veel
jaarrond-toerisme, het werken aan zee en het versterken
Nationaal Park toe te voegen, in lijn met de benadering
werk voor praktisch geschoolden heeft. Gevolg is veel
van het recreatie- en sportcluster.
van Nationale Parken Nieuwe Stijl, verbonden aan een transitie naar natuurinclusieve landbouw en een
pendel in twee richtingen. De ambitie om de economische groei over de MRA te spreiden, is onder meer bedoeld
De economische kansen hangen sterk samen met de
meer klimaatadaptieve inrichting. Recreatief bezoek
om die mismatch terug te dringen. Het stadshart rond
bereikbaarheid. Onderdeel van het onderzoek naar
kan zich dan meer verspreiden. Voor het verlichten
station Haarlem is opgenomen in de programmalijn
het redesign van het wegennet (ten behoeve van het
van de recreatieve druk wordt ook samengewerkt
Bereikbare Steden. Op een kwartier lopen van het station
‘Multimodaal Toekomstbeeld 2040’) is het verleggen van
met Spaarnwoude. Voor de doorontwikkeling van dit
ligt het voormalige gevangeniscomplex De Koepel, dat
de ring om Amsterdam naar de A9, A5 en A10-Noord.
recreatie- en natuurgebied zijn afspraken gemaakt in
wordt ontwikkeld tot een academische campus met
Door die verlegging neemt de verkeersdruk op de A9
de Visie Spaarnwoude 2040, onder meer gericht op het
studentenwoningen, sociale woningbouw voor jongeren
(tussen de knooppunten met de A1 en de A5) toe. Dat kan
ontvangen van een groter aantal bezoekers.
en diverse culturele en maatschappelijke functies. Deze
doorwerken op de A9 verder in de richting Haarlem, en
ontwikkelingsgebieden geven kans om het Haarlemse
de A22 als parallelstructuur langs Beverwijk en Velsen-
Om het landschap van strand, duinen en binnenduinrand
economisch profiel van digitalisering, gezondheid
Noord. De netwerkeffecten van het verleggen van de ring
goed te verbinden met het achterland en in te bedden in
en circulariteit, met name in de sfeer van toegepaste
worden onderzocht, ook voor de belangrijkste N-wegen
een regiobrede recreatieve structuur, is meer nodig. Het is
innovaties, te versterken. Intensieve verstedelijking
en de corridors in de richtingen van Leiden/Den Haag en
van belang om aan beide zijden van het Noordzeekanaal
rond station Beverwijk legt een basis voor groei van het
Alkmaar.
de verbindingen met het polderlandschap te
economische programma direct ten noorden van het
versterken, zowel voor de natuur als voor de recreatie.
Noordzeekanaal. De ontwikkeling van woonwerkmilieus
Recreatieve en landschappelijke verbinding
Grote infrastructuurlijnen, stedelijk gebied en de
op openbaarvervoerslocaties is verder aan de orde bij
Met de kust, de duinen en de binnenduinrand beschikt dit
huidige inrichting van landbouwgebieden maken die
station Haarlem Spaarnwoude en een aan te leggen
deelgebied over een aantal drukbezochte landschappen.
landschappelijke verbindingen in de huidige situatie
busstation in Haarlem Nieuw Zuid (Buitenrust).
Hetzelfde geldt voor Spaarnwoude, het recreatiegebied
ontoereikend. Ook het landschap van het Oer-IJ kan
dat deels beschermd wordt als onderdeel van het
daar een functie in hebben, in de context van de keuzes
Natuurnetwerk Nederland en deels als onderdeel van
die voor het Noordzeekanaalgebied als geheel moeten worden gemaakt.
54
Afspraken
Om regionale inzet vragen: •
Economische ontwikkeling IJmond en Zuid-
Onderstaande lijst is bedoeld als aanzet voor het gesprek
Kennemerland op basis van het economische profiel
om in BO-MIRT najaar 2021 tot gebiedsgerichte afspraken
en in aansluiting op de beroepsbevolking in de
tussen rijk en regio te komen
deelregio’s (met het oog op o.a. een evenwichtigere woonwerkbalans en het voorkómen van
De meest urgente gebiedsgerichte opgaven en vraagstukken die om rijk-regio inzet vragen: •
vervoersarmoede) •
De keuzesituatie rond het Noordzeekanaalgebied in al haar dimensies: energietransitie, circulaire
van vastgestelde gebiedsvisie •
economie, watergebonden bedrijvigheid, leefbaarheid, waterbuffering, klimaatadaptiviteit,
•
•
Kwaliteitsimpuls Noordzeekust (‘Amsterdam Beach’):
waterkwaliteit, werelderfgoed, landschappelijke
een kwaliteitsslag van Zandvoort en IJmuiden aan
verbinding, ontwikkeling en mogelijke versnelling
Zee, ontwikkeling jaarrond-voorzieningen, werken
woningbouw en woonwerkmilieus, gericht op:
aan zee en bereikbaarheid van de kust, in samenhang
afspraken eind 2021 over de reservering van
met onderzoek naar de waterveiligheid van de
uitwerking van de in het Verstedelijkingsconcept
kustregio •
In de duinen en de binnenduinrand ruimte zoeken
te maken afweging in het NOVI-gebied
om schoon kwelwater in het gebied vast te houden
Noordzeekanaalgebied,
en beter te benutten, met mogelijk beperking of
Re-design van het wegennet met aandacht voor
aanpassing van agrarische functies tot gevolg, in
onder meer de belasting van de A9 en A22, en de
samenhang met de ontwikkeling van Natuurnetwerk
bereikbaarheid richting Leiden, Den Haag en Alkmaar
Nederland en de stikstofaanpak van de provincie
(onderdeel van het Multimodaal Toekomstbeeld 2040, SBaB) •
Verlichten recreatieve druk Nationaal Park ZuidKennemerland
•
bedrijventerreinen en de ruimte voor waterbuffering, •
Verbeteren recreatief profiel Spaarnwoude op basis
•
Landschappelijke verbindingen tussen de kust en het achterland.
De integrale ontwikkeling van stadshart Haarlem (onderdeel van Bereikbare Steden)
•
Het verbinden van Nationaal Park ZuidKennemerland met Spaarnwoude en Park21 in lijn met het programma Nationale Parken Nieuwe Stijl
55
4.2
Zaanstreek, Waterland, Corridor Amsterdam-Hoorn Inclusieve steden in een eigentijds Hollands landschap Gebiedskarakteristiek
inzet. De belangrijkste opgaven gaan over de sociaal-
De kwaliteit van Zaanstreek-Waterland is ruimte om te
maatschappelijke versterking in relatie tot de meerkernige
leven middenin authentiek landschap. Wonen in de stad
ontwikkeling van de MRA, en een nieuwe toekomst voor
of in het landelijk gebied, met scholen en voorzieningen
de veenweidegebieden die onderwerp is van een integraal
nabij, altijd nabij water, groen en recreatiemogelijkheden,
gebiedsproces.
goed bereikbaar via OV of auto en een energiek regionaal bedrijfsleven gefocust op voedsel, bouw, transport,
Opgaven
maakindustrie en een ambitieus techniek- en ICT-cluster. Sociaal-maatschappelijke versterking Het is niet alleen kwaliteit, het is ook identiteit die
De stedelijke gebieden ten noorden van het IJ
Zaanstreek-Waterland onderscheidt; Hollandser
groeien de komende decennia door tot een totaal
dan Hollands! Prachtige veenweidegebieden met
van 500.000 tot 600.000 inwoners. Die groei zetten
eeuwenoude dijken en molens, weilanden rondom
we in om economisch en sociaal-maatschappelijk
historische lintdorpen. De regio heeft een historie van
waarde toe te voegen en zo meer evenwicht in de
economische en stedelijke ontwikkeling. In de 19e en 20e
metropoolregio te creëren. Dat betekent dat het
eeuw is de bedrijvigheid in de regio gemoderniseerd,
omvangrijke woningbouwprogramma (circa 30.000
maar sterk ondernemerschap, doe-mentaliteit, en
woningen tot 2030 inclusief Amsterdam-Noord) gepaard
innovatiekracht bleef.
moet gaan met investeringen in werkgelegenheid en bereikbaarheid. De pendelstromen vanuit dit deelgebied
De stedelijke centra groeien de komende decennia sterk,
zijn buitenproportioneel groot en eenzijdig op Amsterdam
een groei die moet worden ingezet om economisch
gericht. Zaanstad en Amsterdam-Noord kennen relatief
en sociaal-maatschappelijk waarde toe te voegen. Om
veel sociaaleconomisch zwakke wijken met ruimte voor
evenwicht te creëren tussen wonen en werken, alsook
nieuwe economische ontwikkeling.
evenwicht in de ontwikkeling van de MRA als geheel. Steden zullen zich complementair aan elkaar ontwikkelen,
Twee stadsharten zijn onderwerp van Bereikbare
met de realisatie van multimodale knooppunten,
Steden: Zaanstad en Purmerend. De omgeving van het
benutting van kansen voor gemengde woon-werkmilieus
Buikslotermeerplein in Amsterdam-Noord functioneert
en steun voor de bestaande sociaaleconomische
als derde regionaal centrum. Met een HOV-verbinding
56
ontstaat in de ZaanIJ-corridor een tweede backbone
Integraal gebiedsproces over nieuwe toekomst
Een gebiedsproces over een nieuwe toekomst van
tussen Amsterdam en de Zaanstreek. De omgeving
veenweidegebieden
het veenweidelandschap in Zaanstreek en Waterland
van Station Kogerveld kan worden ontwikkeld als
Het veenlandschap in dit deelgebied is hoog
kan zich van vele kanten laten voeden. Er kan worden
onderdeel van die corridor. De ontwikkeling van
gewaardeerd vanwege het typische Hollandse karakter
voortgeborduurd op onderzoek elders in het land, zoals
woonwerkmilieus in de ZaanIJ-corridor (Hembrugterrein,
en de erfgoedwaarden die erin vervat zijn, maar staat
bij het Veenweide Innovatie Centrum, en op lopende
Achtersluispolder) en de ontwikkeling van de Noorder
onder druk. Voornaamste oorzaak (naast de stedelijke
pilots in Laag-Holland. In Noord-Holland wordt gewerkt
IJ-plas als landschapspark dragen bij aan de sociaal-
druk) is de daling van de bodem. Die hangt samen met
aan een Regionale Veenweidestrategie voor de hele
maatschappelijke versterking in dit deelgebied. Deze
het lage grondwaterpeil dat nodig is voor het huidige
provincie, en de Regiegroep Laag-Holland werkt samen
ontwikkelingen hangen samen met de keuzesituatie in het
agrarische gebruik. Verhoging van de grondwaterstand
met de provincie, gemeenten, het hoogheemraadschap
Noordzeekanaalgebied. Voor de Achtersluispolder wordt
vraagt echter veel van de landbouw, zeker in combinatie
en natuur- en landbouworganisaties aan een integraal
onderzocht of de ontwikkeling versneld kan plaatsvinden.
met het terugdringen van de stikstofemissies. Het vraagt
gebiedsprogramma voor het landschap van Laag-Holland.
van de landbouw om zich opnieuw te oriënteren, op Ook is aandacht nodig voor bestaande wijken en
zoek te gaan naar nieuwe teelten of nieuwe markten
bedrijventerreinen. In wijken met een sociaaleconomische
waarover nu nog weinig bekend is. Tegelijk kan het
Afspraken
problematiek zijn kwaliteitsverbeteringen nodig. In
andere ambities dichterbij brengen; bijvoorbeeld om de
Onderstaande lijst is bedoeld als aanzet voor het gesprek
de Regio Deal ZaanIJ werken Rijk en regio samen
ecologische waarde van het landschap te vergroten of
om in BO-MIRT najaar 2021 tot gebiedsgerichte afspraken
aan meer werk, beter onderwijs en een groene en
het toegankelijker te maken voor recreatief bezoek. De
tussen rijk en regio te komen
veilige leefomgeving in vooral Amsterdam Molenwijk
verbindende functie van Zaanstreek en Waterland in het
en Tuindorp Oostzaan en Zaandam Peldersveld en
landschap (voor zowel recreatie als natuur) kan worden
De meest urgente gebiedsgerichte opgaven en
Poelenburg, waarbij de laatste ook onderdeel is van
versterkt.
vraagstukken die om rijk-regio inzet vragen
het interbestuurlijke Programma Leefbaarheid en
•
Integraal gebiedsproces voor de toekomst van de
Veiligheid. Bestaande bedrijventerreinen hebben een rol
De aanpak van de veenweideproblematiek is sterk
veenweidegebieden, aangestuurd van onderop,
in de herhuisvesting van bedrijven op te transformeren
gebiedsgebonden. De situatie verschilt per gebied, en
in de context van het interbestuurlijke programma
terreinen. Op nieuwe bedrijventerreinen (Baanstee-
daarmee ook de mogelijkheden en oplossingsrichtingen.
Veenweide en het gebiedsproces in Laag-Holland
Noord en HoogTij zijn nu in ontwikkeling) is een slim en
Het is daarom van belang om de aanpak van onderop
(met aandacht voor de bodemdalings- en de
zorgvuldig ruimtegebruik nodig.
te formuleren en het gesprek aan te gaan met alle
stikstofproblematiek, de transitie van en innovatie
betrokken partijen, vanuit wederzijdse erkenning van
in de landbouw, natuurontwikkeling, recreatieve
Verbetering van de hoofdinfrastructuur ondersteunt
de maatschappelijke urgentie en de belangen van de
de aanpak van deze opgaven. Dat gaat vooral om
agrarische ondernemers. Doel van zo’n gesprek is om
de aansluiting tussen de A8 en A9, en de corridor
gezamenlijk toe te groeien naar een nieuwe toekomst,
Amsterdam-Hoorn (de spoorweg en de A7). Die corridor
waarbij ook het tijdpad en het instrumentarium aan de
vormt een as voor geclusterde economische ontwikkeling,
orde kunnen komen. Een transitie als deze neemt vele
ook buiten de MRA op locaties als de Poort van Hoorn.
jaren in beslag.
ontwikkeling) •
Integrale ontwikkeling van de stadsharten Zaanstad en Purmerend (onderdeel van het programma Bereikbare Steden)
•
Bij gebleken noodzaak voor versterking van het elektriciteitsnet naar Noord-Nederland: onderzoek naar tracé-alternatief 380 kV-hoogspanningsleiding via Noord-Holland Noord
57
•
•
De verbinding A8-A9 en de inpassing in het
Om regionale inzet vragen:
landschap van het Unesco-werelderfgoed Stelling van
•
(waaronder de bereikbaarheid van de belangrijkste
Opgaven die raken aan de keuzesituatie
groene gebieden zoals ’t Twiske, Purmerbos en
Noordzeekanaalgebied (NOVI-gebied), met name
wandel- en fietsroutes in veenweidegebieden, in
de ontwikkeling van ZaanIJ/Achtersluispolder
samenhang met het integrale gebiedsuitwerking over
(woonwerkmilieu) en ruimte voor bedrijven afkomstig van te transformeren bedrijventerreinen •
de toekomst van de veenweidegebieden) •
Versnelling van de ontwikkeling van Achtersluispolder
Behoud en ontwikkeling van UNESCO-monumenten (in samenhang met het integrale gebiedsuitwerking
in samenhang met de noodzakelijke randvoorwaarden •
Werken aan doorontwikkeling recreatieve structuur
Amsterdam (landschappelijk onderzoek loopt)
over de toekomst van de veenweidegebieden)
De HOV-verbinding ZaanIJ, waarover het Rijk nog
•
Ontwikkeling landschapspark Noorder-IJplas
geen standpunt heeft ingenomen.
•
Verstevigen economisch profiel (in de vorm van bijvoorbeeld de complementaire ontwikkeling van
Rijk-regio inzet op basis van bestaande afspraken:
regionale centra en een slim gebruik van de ruimte
•
Stedelijke vernieuwingsopgave in Zaandam Oost
op bedrijventerrein Baanstee-Noord in Purmerend/
(onderdeel van het Programma Leefbaarheid en
Volendam-Edam)
Veiligheid)
•
Inpassing opwek energie (via RES) en energie-
•
Regio Deal ZaanIJ
infrastructuur, mede in relatie tot eventueel tracé 380
•
De bereikbaarheid op de corridor Amsterdam-
kV-hoogspanningsleiding
Hoorn (spoor en A7) conform de afgesloten bestuursovereenkomst
58
4.3
Oostflank MRA
Ontwikkeling van complete steden aan de metropolitane baai Gebiedskarakteristiek
de toekomst een belangrijk arbeidspotentieel voor de
In de Oostflank van de Metropoolregio Amsterdam ligt
metropoolregio.
het nieuwe land van de Flevopolder met Lelystad – de hoofdstad van Flevoland – en Almere, de tweede stad
Door steeds betere bereikbaarheid (spoor, weg, Lelystad
van de MRA. Lelystad en Almere kennen elk een unieke
Airport en Flevokust haven) komen Almere en Lelystad
stedenbouwkundige opzet. Bovendien zijn het landschap
mentaal dichter bij Amsterdam/Schiphol en ook Noord-
en de steden tegelijk en in samenhang ontworpen. Er is
en Oost-Nederland te liggen. Langs deze corridor bieden
daardoor een sterke relatie met landbouw, landschap,
Almere en Lelystad nog volop ruimte voor wonen en
natuur en water. De nieuwe poldersteden hebben
bedrijven. De Oostflank levert een grote bijdrage aan
een samenleving die al sinds het begin krachtig
de MRA op het gebied van wonen, werken en recreatie.
verbonden is met de andere delen van de regio, zowel
Door de relatieve betaalbaarheid, gezonde leefomgeving
als het gaat om werk en stedelijke voorzieningen als in
en de economische groeipotentie en bovenal door de
verhuisbewegingen. Nog steeds biedt de Flevopolder
unieke ligging aan het Markermeer en het IJmeer, de
veel mogelijkheden om ruimschoots bij te dragen
vele recreatiemogelijkheden en natuurbeleving in onder
aan de grote bouwprogramma’s waar de MRA mee
andere Nationaal Park Nieuw Land.
te maken heeft. Toevoegen van woningbouw aan de stadsranden is noodzakelijk voor het afronden van de
Almere en Lelystad zijn groeisteden die volop inzetten op
stedenbouwkundige opzet van de beide steden.
groene duurzame verstedelijking en op het bouwen aan een samenleving. Dat betekent dat naast woningbouw
In dit jonge deel van de MRA is het economisch profiel
ook de stad als geheel en de voorzieningen in de stad
nog vol in beweging. De economie wordt gekenmerkt
meegroeien. Daarbij hoort een goede bereikbaarheid,
door logistiek, hoogwaardige maakindustrie, life
uitbreiding van werkgelegenheid, een goede
science en agrifood (inclusief de keten van toelevering,
gezondheidzorg, sterk onderwijs en een aantrekkelijk
verwerking, diensten en handel in de foodsector).
opleidingsaanbod (middelbaar en hoger onderwijs).
De ambitie is dat de Oostflank in toenemende mate functioneert als centre of excellence voor de
Opgaven
transitiesectoren energie, circulair en digitaal; nieuw land
In de Oostflank spelen veel opgaven waarvoor
biedt ruimte voor de economie van morgen. De relatief
samenwerking tussen Rijk en regio noodzakelijk is. Voor
jonge bevolking van Almere en Lelystad vormt nu en in
veel daarvan zijn bestuurlijke samenwerkingsprogramma’s
59
in het leven geroepen. Te noemen zijn het integrale
en ruimtelijk-economische ontwikkeling, maar de
en sociale infrastructuur. Daarnaast heeft Lelystad grote
programma RRAAM (Rijk-regioprogramma Amsterdam-
economische activiteit is divers en houdt de groei van de
kansen op gebied van de zachte vestigingsvoorwaarden.
Almere-Markermeer), het TBES (Toekomstbestendig
bevolking niet bij. De verstedelijkingsopgave in Almere
De natuurontwikkeling voor de kust kan een zeer
Ecologisch Systeem), het MIRT-onderzoek voor
kan worden ingezet om een sterkere profilering op te
bijzonder recreatie- en woonlandschap opleveren en
Amsterdam Bay Area, de Agenda IJsselmeergebied, het
bouwen. Dat is een voorwaarde voor en ondersteunend
daarmee het palet aan milieus in de MRA verder verrijken.
Programma Grote Wateren en het programma Lelystad
aan een veerkrachtige samenleving. De prioriteit voor
Next Level.
wonen en werken in een gemengd milieu bij het stadshart
Integraal inpassingsonderzoek
De hier genoemde opgaven voor versterking van het
schept daar een stedelijke context voor. Het stadshart
hyperconnectiviteitshub Zeewolde-Almere
economisch profiel en samenhang in en om het open
van Almere is, net als dat van Lelystad, onderdeel van de
De MRA heeft besloten om ruimte te bieden aan een
water, vloeien voort uit ontwikkelingen en keuzesituaties
programmalijn Bereikbare Steden.
vierde hyperconnectiviteitshub in de regio; een cluster van
in de MRA die in dit Verstedelijkingsconcept zijn
datacenters dat gebruik wil maken van de extra snelheid
benoemd. Ze voegen een dimensie toe aan lopende
De komst van hoger (technisch) onderwijs kan een
die hyperconnectiviteit biedt. Er is locatieonderzoek
programma’s of hebben afzonderlijk uitwerking nodig.
belangrijke pijler zijn onder een volwaardige economische
gedaan dat zich toespitste op ruimtelijke mogelijkheden,
clustervorming waarbij kansen liggen in specialisatie in
de aansluiting op het stroomnet en de kansen van
Versterken van het economisch profiel
de transitiesectoren. De afgelopen jaren heeft Almere
restwarmte. Daaruit kwam een zoekgebied naar
De ambitie van een evenwichtige, meerkernige
ingezet op de ontwikkeling van de circulaire economie,
voren in Oosterwold, nabij Almere op grondgebied
ontwikkeling van de MRA, heeft de grootste kans van
en inmiddels is te zien dat deze niche markt duidelijk
van de gemeente Zeewolde. Datacenters zijn
slagen als iedere deelregio en elk stadshart het specifieke
aan het groeien is. Op bedrijventerreinen als De Vaart en
grootverbruikers van energie, en in dit gebied kan voor
economische profiel kracht bij zet. Lelystad groeit toe naar
De Steiger tekent zich een cluster circulaire economie
de stroomvoorziening worden aangesloten op een nieuw
een economisch profiel als multimodaal bereikbare hub,
bedrijven af, en deze ontwikkelingen kunnen nog verder
onderstation dat ook gebruikt zal worden om de groei van
mede dankzij het vliegveld, de haven, de wind- en zonne-
doorgroeien. De combinatie met de bouwopgave biedt
Almere te faciliteren en de windenergie uit de omgeving
energie in de polder, de agrifood en de ligging aan een
hier ook kansen om stevig in te zetten op een circulaire
naar het net te brengen.
backbone voor elektricieit en gas in het energienetwerk.
bouweconomie en circulaire gebiedsontwikkeling. In
Hier ontstaat een cluster waar andere werkgelegenheid
combinatie met de energie transitiebedrijven die ook
De eerste stap die genomen moet worden is
omheen groeit. De circulaire economie kan binnen dit
in Almere gevestigd zijn, lijkt een economisch profiel
locatieonderzoek naar de inpassingsmogelijkheden.
profiel groeien in samenhang met ontwikkelingen in het
rondom transitie economie (energie en circulair) hier heel
Hierbij moeten ook andere zaken aan de orde komen
Noordzeekanaalgebied. Afhankelijk van de te kiezen
passend.
dan de beschikbare ruimte en de energievoorziening;
ontwikkelingsrichting, kan uitwijk van watergebonden en
het gaat bijvoorbeeld ook om de mogelijkheden van een
circulaire economie naar de haven van Lelystad een optie
De ligging in de natuurrijke omgeving van Nationaal Park
klimaatadaptieve ontwikkeling (ten eerste risicobeperking
zijn. Er ontstaat in dat geval zicht op het ontstaan van een
Nieuw Land en het groene karakter van het stedelijke
bij overstromingen of wateroverlast en ten tweede de
‘circulaire as’ tussen IJmuiden, Almere en Lelystad.
gebied geven aanleiding om ook de vrijetijdseconomie
wijze van koeling – als daarvoor een beroep op drink-
van Lelystad en Almere verder te ontwikkelen. Doorgroei
of oppervlaktewater moet worden gedaan, is ook de
Het economische profiel van Almere is nog niet
naar complete steden betekent verder een wenselijke
beschikbaarheid daarvan een criterium, vooral in periodes
uitgekristalliseerd. Als jongste stad in de regio beschikt
groei in de voorzieningen voor cultuur, gezondheidszorg
van droogte, alsmede de wijze van lozen), en om de
Almere over veel mogelijkheden voor woningbouw
economische effecten (waaronder de werkgelegenheid). Op grond van dit onderzoek en de marktsituatie beslissen
60
de colleges van Almere en Zeewolde vervolgens of zij een
groene scheggen rond Amsterdam. Een aantal grote
Afspraken
locatie in het zoekgebied willen toewijzen. De definitieve
infrastructuurlijnen doorkruist deze zone. Dat leidt tot
Onderstaande lijst is bedoeld als aanzet voor het gesprek
locatiekeuze vindt vervolgens plaats in het kader van
een opgave van landschappelijke versterking. Die opgave
om in BO-MIRT najaar 2021 tot gebiedsgerichte afspraken
de Verstedelijkingsstrategie. Als de colleges negatief
kan aan urgentie winnen als nieuwe infrastructuur
tussen rijk en regio te komen
beslissen, dan komt de vraag naar de mogelijkheid en
zich aandient. De kans bestaat dat de IJmeerlijn in de
wenselijkheid van een vierde hyperconnectiviteitshub
oostkant van Amsterdam aan land komt en er is een kans
De meest urgente gebiedsgerichte opgaven en
terug bij de MRA.
dat de energie-infrastructuur verzwaard zal worden,
vraagstukken die om rijk-regio inzet vragen
bijvoorbeeld met een 380 kV-hoogspanningsleiding,
•
Natuur- en landschapsontwikkeling verbonden aan
Samenhang in en om het open water
mede vanwege de aanwezigheid van de Diemercentrale.
het totstandbrengen van een Toekomstbestendig
Het Markermeer en IJmeer behoren in veel opzichten
Daar zijn inpassingsvragen en/of compensatievragen aan
Ecologisch Systeem Markermeer-IJmeer, op
tot de grote ruimtelijke kwaliteiten van de MRA. Niet
verbonden.
basis van de ontwikkelprincipes van Panorama
voor niets is het open water, samen met de oevers, deel
Markermeer-IJmeer en in de context van Amsterdam
van veel lopende rijks-regionale programma’s. Die
Aanpassingen in het watersysteem in de MRA
Bay Area, Nationaal Park Nieuw Land en de Kustzone
gaan onder meer over verbetering van het ecologische
kunnen hun weerslag hebben op de waterkwaliteit of
van Lelystad
systeem, de betekenis voor het regionale watersysteem
waterhoeveelheid in het Markermeer en IJmeer. Of dat
en de samenhang met de stedelijke ontwikkeling in de
aan de orde is en zo ja, hoe substantieel die effecten zijn, is
Oostflank. Op het raakvlak met de stedelijke ontwikkeling
nog niet duidelijk. Het kan gaan om het verder versterken
kan de inpassing van de IJmeerlijn zich tot een opgave
van de nu al belangrijke functie van het Markermeer en
ontwikkelen, nu gebleken is dat deze lightrailverbinding
IJmeer als ‘regenton’: buffer voor waterbeschikbaarheid
een kansrijke oplossing vormt bij de in Amsterdam Bay
en voor de piekwaterberging. Als gekozen wordt
Area onderzochte programma’s voor wonen en werken.
voor de haven van Lelystad als uitwijkmogelijkheid
Als nut en noodzaak vaststaan kunnen tracévarianten
voor circulaire en watergebonden bedrijven uit het
worden uitgewerkt, al dan niet deels ondergronds.
Noordzeekanaalgebied, zijn meer schutbewegingen
Vooralsnog is een verbinding over het oude land nog
in de Oranjesluizen nodig en kan meer brak water het
uitwerking van nut en noodzaak van de IJmeerlijn en
niet uitgesloten – maar ook dat zou tot inpassingsvragen
IJmeer-Markermeer binnendringen. De consequenties
bij positief resultaat de inpassing ervan in het IJmeer,
leiden.
van een nog sterkere regentonfunctie, bijvoorbeeld voor
de Stelling van Amsterdam (eiland Pampus) en de
de fluctuatie van het waterpeil, is deel van onderzoek dat
Diemerscheg
Ontwikkelingen en opgaven elders in de MRA kunnen
geagendeerd wordt in de Verstedelijkingsstrategie. Het
op een aantal manieren invloed hebben op het
effect van verzilting via de Oranjesluizen moet worden
IJmeer-Markermeer en zijn oevers. Die liggen voor
onderzocht zodra een dergelijke ontwikkeling concreet in
een belangrijk deel aan de zuidoever van het IJmeer.
beeld komt.
•
Ontwikkelen economisch profiel Almere door o.a. uitbreiding van het onderwijsaanbod en voorzieningen
•
Integrale ontwikkeling stadsharten Almere (verbonden aan het ontwikkelen van het economisch profiel) en Lelystad onderdeel van Bereikbare Steden
•
Versnelling woningbouw in Almere Pampus en Almere-Centrum
•
•
Multimodale bereikbaarheid, waaronder de
Mogelijke aanleg van een hyperconnectiviteitshub in Zeewolde
•
Als vervolgacties m.b.t. het watersysteem er aanleiding toe geven: onderzoek naar invloed
Dit gebied is een schakel in de open landschappelijke
van ingrepen elders op het waterbeheer van het
structuur met waterrijke natuur die loopt tussen de
Markermeer en IJmeer (bufferingscapaciteit en
Vechtstreek, via het IJmeer, naar Waterland – deel
voorraadfunctie in relatie tot een mogelijk grotere
van de Stelling van Amsterdam. Naar het westen gaat
aan- en afvoercapaciteit bij Muiden; verzilting via
de zuidoever over in de Diemerscheg, een van de
Oranjesluizen)
61
Rijk-regio inzet op basis van bestaande afspraken: •
Het programma Lelystad Next Level
•
Stedelijke vernieuwingsopgave in Lelystad-Oost (onderdeel van het Programma Leefbaarheid en Veiligheid)
Om regionale inzet vragen: •
Corridorontwikkeling Amsterdam-Almere-Lelystad (economisch profiel, woon- en werkmilieus)
•
Ontwikkelen van Lelystad als multimodaal bereikbare hub en regionale multimodale energiehub, door het benutten van de ligging aan energienetwerken, windparken, Maximacentrale, Flevokust Haven, luchthaven en agrifood
•
Ontwikkelen van oevers Gooimeer
•
Verdere ontwikkeling van de vrijetijdseconomie
•
Ontwikkeling van een proeftuin voor kringlooplandbouw.
62
4.4
Gooi en Vechtstreek, Diemerscheg
Wonen, werken en recreëren in een landschap met grandeur Gebiedskarakteristiek
Dit gebied draagt op verschillende manieren bij aan
Gooi en Vechtstreek is de groenblauwe verbinder van
de verstedelijking en groei van de MRA. Ten eerste via
de dichtbevolkte stedelijke regio’s Amsterdam, Almere,
woningbouwontwikkeling die met name plaatsvindt
Amersfoort en Utrecht. Met hoogwaardige voorzieningen
rondom de OV-knooppunten in dit gebied. Daarnaast
is Gooi en Vechtstreek een prettige plek om te wonen,
via het toevoegen van arbeidsplaatsen, veelal passende
werken en recreëren.
bij het economisch profiel van de regio. In eerste plaats is dat de media (in brede zin) en aanvullend sectoren
De woonomgeving is organisch gegroeid. Dit heeft geleid
zoals ICT, AI, zorg en recreatie. Dit draagt mede bij aan
tot een grote variatie in woonmilieus. Er zijn verschillende
de versterking van de economie voor de gehele MRA
typen kernen met ieder een eigen identiteit. Het hart van
op deze profielen. Daarnaast het kunnen recreëren van
de mediavalley ligt in Gooi en Vechtstreek. Sectoren zoals
inwoners van de MRA in de veelzijdige landschappen
ICT, Artificial Intelligence, zorg en recreatie vormen ook
en recreatiegebieden die dit deelgebied rijk is. Opgaven
een belangrijk onderdeel van de economie.
in dit gebied zijn te clusteren rond een klimaatrobuuste inrichting van de Heuvelrug en het Vechtplassengebied,
Het landschap van Gooi en Vechtstreek is speciaal en
en de economische profilering in relatie tot de
heel divers. Er is bos, heide, open weilanden, historische
woonwerkbalans.
buitenplaatsen en water, zoals het Naardermeer, Diemerscheg, het plassengebied, het IJmeer en
Opgaven
het Gooimeer. Verschillende gebieden hebben een nationale of zelfs internationale beschermde status. De
Klimaatrobuuste inrichting Heuvelrug en
verscheidenheid aan landschapstypen en de kwaliteit
Vechtplassengebied
daarvan, in een relatief klein gebied in de verstedelijkte
Gooi en Vechtstreek onderscheidt zich door de grote
Randstad, maken Gooi en Vechtstreek uniek.
cultuurhistorische gelaagdheid en diversiteit van het landschap en natuur. Dit is een voorwaarde voor de
Gooi en Vechtstreek verbindt de metropool Amsterdam
bijzondere woon-, werk en recreatieomgeving. De
met de regio Utrecht. Via treinverbindingen en via de
natuur en het landschap in zowel het hoge als het lage
wegen als A1 en A27 en het landschap, maar ook in
gedeelte van de Gooi en Vechtstreek staan onder druk
economische relaties.
door verdroging in de Utrechtse Heuvelrug. Grondwater
63
stroomt van de hogere zandgronden van het Gooi naar de
De uitwerking vindt plaats in de context van de
is opgenomen. In Hilversum liggen kansen voor een
veengebieden. De natuurwaarden van de Vechtplassen
waardevolle cultuurlandschappen in dit deelgebied: de
gefaseerde doorgroei tot Artificial Intelligence (AI)-
en het Naardermeer, Natura 2000-gebieden, zijn
Stelling van Amsterdam en Nieuwe Hollandse Waterlinie,
Campus. Zo’n ontwikkeling kan worden gestimuleerd
afhankelijk van deze kwel. Drinkwaterwinning en
de Utrechtse Heuvelrug en het Groene Hart met daarin
via een verdicht programma, een gemengd milieu en zo
verminderde infiltratie in de stuwwal, en bemaling van de
Natura 2000-gebieden zoals het Naardermeer en de
mogelijk een hogere frequentie van openbaar vervoer.
polder zetten dit systeem onder druk. In de Vechtstreek
Vechtplassen. Het Groene Hart heeft in de Nationale
Ook versterking van andere openbaarvervoerlocaties
moet gebiedsvreemd water uit het Markermeer worden
Omgevingsvisie de status gekregen van NOVI-gebied.
aan de Gooicorridor, onder andere met
ingelaten om brak (kwel)water uit polders af te voeren
De opgave is in dit NOVI-gebied als geheel is gericht
onderwijsvoorzieningen, helpt om het economisch profiel
en het water van Naardermeer en Vechtplassen aan
op het beperken van bodemdaling, van CO2-uitstoot
verder uit te bouwen.
te vullen. Het is daardoor lastig om de natuur- en
en het aanpassen van de waterhuishouding, ruimte
waterkwaliteitsdoelen te halen. Voor het ecologische
voor landbouw, het verbeteren van de relatie stad-
Gevolg van de ligging tussen Amsterdam, Almere,
systeem is dat geen duurzaam houdbare situatie, maar
land, omgaan met nieuwe bebouwing, erfgoed en
Amersfoort en Utrecht is dat veel pendelstromen het
voor het watersysteem evenmin. Ook de bebouwde
bereikbaarheid.
gebied doorkruisen. De balans helt over naar uitgaande
omgeving heeft er last van doordat bij extreme buien
pendel, maar er is ook een pendelstroom naar het gebied
het water niet weg kan en dit tot overlast en schade leidt.
In Gooi en Vechtstreek gaat de aandacht sterk uit naar
toe. Oplossingen liggen in de bereikbaarheidsagenda
De klimaatverandering (met name de droogte) en de
een aantal landschappelijke verbindingen, belangrijk om
(voor weg en spoor), waarbij onder meer de gelijkvloerse
groeiende vraag naar drinkwater zullen dit systeem steeds
het karakter van de MRA in stand te houden als netwerk
overwegen een punt van aandacht zijn, maar ook in de
verder onder druk zetten. De zandgronden moeten het
van steden en dorpen in een aaneengesloten landschap,
economische relatie met Flevoland. Woon-werkrelaties
water zo lang mogelijk vasthouden en het kwelwater kan
en voor een robuust en veerkrachtig ecologisch systeem.
tussen Gooi en Vechtstreek en Flevoland groeien
beter benut worden.
Er is sprake van twee grote structuren: de ‘natte natuur’
langzaam. Een betere spreiding in het pendelpatroon
in de Vechtstreek en de ‘droge natuur’ van de Heuvelrug.
ontstaat door het economische profiel in beide gebieden
De vraag is wanneer het punt wordt bereikt dat
Deze structuren moeten worden verbonden met de natte
onderscheidend te ontwikkelen en versterken, zonder
principieel moet worden gekozen voor een andere
natuur van Waterland en de bosgebieden van Flevoland.
elkaar te beconcurreren, en door te investeren in de
oplossing dan grote (technische) investeringen om de
Met name de verbindingen tussen het Naardermeer
onderlinge bereikbaarheid,.
huidige aanpak vol te blijven houden. Zo’n oplossing zou
en omgeving aan de ene kant, en het noordwesten van
gericht moeten zijn op een klimaat- en waterrobuuste
het Gooi aan de andere kant zijn erg kwetsbaar. De
In het Multimodaal Toekomstbeeld 2040 (SBaB)
inrichting van landelijk en stedelijk gebied, met een
monding van het IJ is ook een grote barrière. Aan de oever
wordt onderzocht of de corridors naar de ring van
tijdpad op weg daarnaartoe. Rijk en regio gaan binnen
van het IJmeer en in de Diemerscheg ligt een opgave
Amsterdam aangepast moeten worden om optimaal te
de Verstedelijkingsstrategie een integrale aanpak
voor landschappelijke versterking (opgenomen bij het
functioneren. Onder die corridors vallen onder meer de
uitwerken van het watersysteem in relatie tot functies en
deelgebied Oostflank).
A1 en A27, die een rol kunnen hebben in het tot stand
inrichting in de Gooi en Vechtstreek, met aandacht voor
brengen van een meer evenwichtige woonwerkbalans.
de Natura 2000-gebieden, de landbouw, de inrichting
Economische profilering en woonwerkbalans
Frequentieverhoging op het spoor (de Gooilijn) is
van natuur- en woningbouwgebieden op de Heuvelrug,
De media vormen in dit deelgebied een herkenbaar
afhankelijk van de toekomst van het goederenvervoer dat
drinkwaterwinning in het gebied, het peilbeheer van
cluster binnen het economische profiel. Dat profiel wordt
nu op die lijn zit. Dat valt buiten het bestek van SBaB, maar
de Vechtplassen, het benutten en vasthouden van
versterkt via onder meer de programmalijn Bereikbare
is onderdeel van het nationale Toekomstbeeld OV 2040.
kwelwater, mogelijke piekwaterbergingslocaties en extra
Steden, waarin de stadshartontwikkeling van Hilversum
gemaalcapaciteit bij Muiden.
64
Afspraken Onderstaande lijst is bedoeld als aanzet voor het gesprek
•
kwelwater, mogelijke tijdelijke waterbuffers en extra
In het NOVI-gebied Groene Hart werken Rijk en regio
gemaalcapaciteit bij Muiden.
samen aan:
De re-design van het wegennet met aandacht
•
Behoud en ontwikkeling van oude
om in BO-MIRT najaar 2021 tot gebiedsgerichte afspraken
voor onder meer het functioneren van de A1 en
cultuurlandschappen (waaronder een deel van
tussen rijk en regio te komen
A27, en ontwikkeling van de Gooicorridor en
het werelderfgoed Stelling van Amsterdam en
spoorverbindingen door het gebied, als onderdeel
het beoogde werelderfgoed Nieuwe Hollandse
van het Multimodaal Toekomstbeeld 2040.
Waterlinie)
De meest urgente gebiedsgerichte opgaven en vraagstukken die om rijk-regio inzet vragen •
Uitwerking van een integrale aanpak van het watersysteem in relatie tot functies en inrichting in de
•
De integrale ontwikkeling van stadshart Hilversum (onderdeel van Bereikbare Steden)
Om regionale inzet vragen: •
Versterken economisch profiel Gooi en Vechtstreek
Gooi en Vechtstreek met aandacht voor de Natura
op media (Mediapark) met het perspectief van een
2000-gebieden, de landbouw, de inrichting van
AI-campus, gezondheid (in Arenapark en elders in
natuur- en woningbouwgebieden op de Heuvelrug, drinkwaterwinning in het gebied, het peilbeheer van
het deelgebied) en vrijetijdseconomie •
de Vechtplassen, het benutten en vasthouden van
Voldoende aandacht voor behoud van praktijkgeschoolde werkgelegenheid in Gooi Vechtstreek, als voorwaarde voor leefbaarheid en inclusiviteit
•
De woon-werkrelatie met Utrecht, Amersfoort, Amsterdam en Flevoland, met aanvullend aandacht voor HOV- en fietsverbindingen richting de werkplekken in deze gebieden
•
Behoud en verdere groen-recreatieve ontwikkeling van de Diemerscheg en onderzoek naar mogelijkheden om landschappelijk goed ingepaste bijdragen te leveren aan klimaatadaptatie en energietransitie (waarbij op dit laatste punt rijksbetrokkenheid aan de orde kan zijn).
65
4.5
Zuidflank MRA
Leefbare internationale entree van Nederland Gebiedskarakteristiek
Amstelcheg met de Ronde Hoep, de weidsheid van de
De Zuidflank neemt een stevige economische
Bovenkerkerpolder tot nieuwe landschappen als Park 21.
positie in binnen de MRA. De mainports Schiphol en
De sterke toename van de verstedelijking, met name langs
Greenport Aalsmeer zijn belangrijke motoren van onze
de A4-A10-A2, zorgt voor een toenemende druk op deze
nationale economie; bronnen van werkgelegenheid en
landschappen en op de infrastructuur.
brandpunten van internationaal transport. Vervoer en opslag, groothandel, detailhandel en overige zakelijke
Locaties voor woonwerkmilieus en woningbouw worden
diensten zijn de grootste economische sectoren.
conform de bestaande afspraken uitgewerkt, met de
Vanwege deze sterke concentratie van (internationale)
grootste aantallen in het stadshart van Hoofddorp en
economische activiteit heeft het deelgebied een grote
de westflank van Haarlemmermeer en daarnaast de
aantrekkingskracht op arbeid vanuit heel Nederland.
ontwikkelingen in de verschillende kernen waaronder
Het aantal arbeidsplaatsen is er groter dan de
Stadshart, Kronenburg/Uilenstede en Legmeer in
beroepsbevolking.
Amstelveen, De Nieuwe Kern in Ouder-Amstel en Holland Park in Diemen. De bestaande plancapaciteit voor
Deze aantrekkende werking heeft ook een weerslag op de
bedrijventerreinen, verspreid over het gebied, zal in zijn
woningbehoefte. De plancapaciteit voor
geheel nodig zijn om de economische groei te faciliteren
woningen in de deelregio Amstelland-Meerlanden, die
en de overloop te accommoderen van bedrijven op te
grotendeels overeenkomt met de Zuidflank, is (met ruim
transformeren terreinen in de regio. Een op te lossen
60.000 woningen tot 2050 en bijna 40.000 tot 2030) na
knelpunt voor 2030 is de energievoorziening voor deze
Amsterdam de grootste in de MRA. Door de aanwezigheid
bedrijventerreinen en nieuw te bouwen woningen.
van Schiphol en geluids- en stikstofnormen is het bouwen
Daarnaast valt het niet uit te sluiten dat meer ruimte voor
van wenselijke nieuwe woningen in dit gebied een
de werkfunctie nodig is vanwege de behoefte aan meer
uitdaging.
arbeidsplaatsen in de nabijheid van de extra woningen die gerealiseerd worden.
Ruimtelijk biedt de Zuidflank diverse hoog gewaardeerde woonmilieus. Van stedelijke appartementen tot historische
In dit gebied is één keuzesituatie aan de orde:
kernen en landelijk wonen, aangevuld met hoogwaardige
de leefkwaliteit rondom Schiphol in relatie tot de
culturele voorzieningen en liggend in een rijk geschakeerd
verstedelijking en verrommelde glastuinbouwgebieden.
landschap. Van buitenplaatsen langs de Amstel, recreatie
Daarnaast spelen opgaven rond het landschap in balans
bij de Westeinderplassen, Ouderkerkerplas, Diemerscheg
met verstedelijking, en rond de samenhang tussen
en in het Amsterdamse Bos, natuurschoon in de
mobiliteit en verstedelijking.
66
Schets van de keuzesituatie
een verkenning opgenomen naar de verruiming van mogelijkheden voor ruimtelijke
De economische kansen in de Zuidflank hebben in veel gevallen te maken met de
ontwikkelingen en proefprojecten rond Schiphol.
aanwezigheid van Schiphol, een economische motor voor Nederland die tegelijk een grote claim legt op de ruimte in de omgeving en beperkingen stelt aan de
Oplossingsrichting
ontwikkelingsmogelijkheden evenals aan de leefkwaliteit in de regio.
De principekeuze is hier om op de middellange termijn een ontwikkeling na te streven
Keuzesituatie Leefkwaliteit Schiphol
waarin de belangen van de luchtvaart, de ruimtelijk-economische ontwikkeling en Die economische groeipotentie is er ook in de toekomst, maar als gevolg van de
de leefkwaliteit met elkaar in evenwicht zijn. Het is een principekeuze waar de nodige
beperkingen die verbonden zijn aan de luchtvaart, houdt de woningbouw daar geen
onzekerheid omheen hangt en die stap voor stap concreet moet worden gemaakt,
gelijke tred mee. De aanwezigheid van Schiphol beïnvloedt ook de mogelijkheden om
onder mee door de effecten van de verschillende keuzemogelijkheden in beeld te
het areaal verrommeld glas (zo’n 800 hectare) te saneren. Vanwege de beperkingen
brengen.
voor woningbouw en andere gevoelige functies is het moeilijk om hier een sluitende businesscase voor te formuleren. Een knelpunt wat voortsleept waardoor de
Voor de korte termijn (tot 2030) is uit te werken hoe de stedelijke ontwikkeling
gebieden verder verpauperen, met negatieve gevolgen voor de ruimtelijke kwaliteit
met maatwerk vorm kan krijgen binnen de voorwaarden die de luchtvaart met zich
en leefbaarheid.
meebrengt, en hoe gebieden waar niet gebouwd kan worden, kunnen bijdragen aan de leefkwaliteit in de regio.
Het kabinet heeft zijn koers voor de ontwikkeling van de luchtvaart uiteengezet in de Luchtvaartnota 2020-2050 ‘Verantwoord vliegen naar 2050’, in november
Maatwerkoplossingen in de stedelijke ontwikkeling kunnen volgen uit de volgende
aangeboden aan de Tweede Kamer. Hierin is onder meer opgenomen dat er ruimte
oplossingsrichtingen:
voor groei van de luchtvaart kan ontstaan, als door innovatie en vlootvernieuwing
•
ruimte voor maatwerk voor een integrale belangenafweging (door gemeenten)
de negatieve effecten van de luchtvaart op het klimaat en de leefomgeving worden
en de beoordeling daarvan en het verlenen van de verklaring van geen bezwaar
verminderd. ‘Van ongeclausuleerde groei kan niet langer sprake zijn’. De bestaande
overlaten aan decentrale overheden (provincies). Conform het adagium
strategische reservering voor een mogelijke parallelle Kaagbaan is in de nieuwe
‘decentraal, tenzij’,
Luchtvaartnota gehandhaafd .
•
aanpassingen van het LIB die kleinschalige woningbouw mogelijk maken om het voorzieningenniveau (en daarmee de leefbaarheid) van kleine kernen te
Bouwrestricties volgen uit het Luchthavenindelingbesluit (LIB) voor Schiphol. Grenzen van LIB- gebieden en de bijbehorende bouwrestricties kunnen in
ondersteunen, •
principe worden gewijzigd, maar daar is altijd een herziening of aanpassing van het LIB voor nodig met de bijbehorende integrale afweging. De mogelijkheid
optimalisatie van vliegroutes om intensiever (o.a. hoger) te kunnen bouwen op ontwikkelingslocaties,
•
innovaties op het gebied van geluidsadaptief bouwen, waardoor de hinder
om het LIB te wijzigen zal in ieder geval aan de orde moeten zijn zodra het
van het vliegverkeer voor bewoners afneemt (onderdeel van de hierboven
Luchthavenverkeersbesluit (LVB) Schiphol gewijzigd wordt.
genoemde verkenning).
Het Rijk verkent samen met regionale overheden de mogelijkheden voor meer
Om zones waar niet gebouwd kan worden te laten bijdragen aan de leefkwaliteit van
ruimtelijke ontwikkelingen rond burgerluchthavens, bijvoorbeeld voor nieuwe
de regio, kan bijvoorbeeld gedacht worden aan landschappelijke ontwikkelingen
woningen. Dit gebeurt binnen de randvoorwaarden voor veiligheid en gezondheid
met functies die zich verhouden tot de nabijheid van Schiphol. Deze kunnen worden
en in lijn met de Omgevingswet. In de uitvoeringsagenda bij de Luchtvaartnota is
omschreven als attractieve en vitale landschappen, die bijdragen aan de gezondheid
67
Andere opgaven in de Zuidflank
Landschap, groen/blauw en recreatie in balans met
een ecologische verbinding tussen de duinen en het
verstedelijking
Groene Hart (via Park21 in Haarlemmermeer en de
In de Zuidflank is het (bestuurlijk vastgestelde)
Westeinderplassen en Amstelscheg) en een recreatieve
De landschappelijke ontwikkelingsbehoeften zetten we
ontwikkelingsprincipe dat stad en landschap in
verbinding die daar grotendeels mee overlapt: van de
in om de groenblauwe structuur op regionaal niveau te
samenhang worden ontwikkeld, nadrukkelijk aan de orde.
Amsterdamse waterleidingduinen via Park 21 naar de
versterken: een doorgaand groenblauw netwerk dat de
De Zuidflank raakt een aantal landschappen met een
Westeinderscheg, Amsterdamse Bos en Amstelscheg.
groene gebieden onderling verbindt en een bijdrage
bijzondere beleidsstatus: het Groene Hart, de duinen
Daarnaast is behoefte aan een recreatieve verbinding
levert aan andere opgaven (water, klimaat, erfgoed). Het
met de binnenduinrand en de Stelling van Amsterdam.
‘Amsterdamse waterleidingduinen-Heemstede-
voorstel betekent concreet:
Samen met de groene scheggen in de omgeving van
Westflank-Haarlemmermeer/Liniepad (ten noorden
•
Amsterdam zoals de Amstelscheg, de Westeinderscheg
van Hoofddorp)’ en een recreatieve corridor door de
het bijzonder de verbindingen met het omliggende
en de Diemerscheg, zorgen deze landschapsstructuren
Westeinderscheg.
landschap, waarbij vooral de kruisingen met de A4
de landbouw, natuurontwikkeling en recreatie.
ervoor dat een uitgestrekt uitloopgebied voor niemand in de MRA ver weg is.
inzet op de verdere ontwikkeling van Park 21 en in
en de spoorlijn aandacht vragen. Hier speelt zowel Tot slot komt uit het watersysteem de behoefte voort
de barrièrewerking van de infrastructuur als de
om het doorspoelen van het verziltende grondwater
afstemming met de economische ontwikkeling langs
Deze groenstructuur brengt de behoefte met zich mee
met zoetwater te begrenzen. Dat zou van agrariërs
de A4. Dit is een vitale schakel in een recreatieve
aan een duurzame inrichting van de Westeinderscheg in
vragen om na te denken over andere teelten en kan
en ecologische structuur die verbindingen legt
de gebieden waar nu verouderde of in onbruik geraakte
nieuwe kansen voor natuur en recreatie opleveren. Op
tussen het duinlandschap, Park21, Westeinderscheg,
tuinbouwkassen staan. In de Greenport als geheel gaat
lange termijn kan een klimaatadaptieve ontwikkeling
dat om ongeveer 800 hectare. Tevens speelt de behoefte
vragen om ruimtelijke ingrepen aan bestaande dijken
om de verschillende landschappen in de Zuidflank te
of om nieuwe compartimenteringsdijken, als de
groenblauwe scheg, in aansluiting op het
verbinden, en bestaande verbindingen te verbeteren dan
verdere ontwikkeling in Haarlemmermeer (die tot
Amsterdamse Bos met daarin functies die zich tot de
wel te behouden. Uit analyses van het Planbureau voor de
een hogere economische waarde leidt) om een hoger
ontwikkeling van de scheg verhouden.
Leefomgeving voor de MRA blijkt dat de aanwezigheid
beschermingsniveau vraagt. Door de bouwprogramma’s
van groen en landschap in deze deelregio ver onder de
en de ligging spelen klimaatadaptiviteit en zeker ook
Voor de Westeinderscheg is recent een gebiedsproces
maat is (met name in het gebied tussen Hoofddorp/
inzetten op gevolgbeperking een belangrijke rol bij
gestart, waarin onderzocht wordt om het gebied te
Nieuw-Vennep enerzijds en Aalsmeer/Uithoorn
gebiedsontwikkelingen in Haarlemmermeer. Bij de
definiëren als een aaneengesloten landschappelijke
anderzijds). Vanwege vele barrières (weginfrastructuur,
Westeinderscheg en de Amstelscheg moet balans worden
structuur tussen het IJ en het Groene Hart ver
Ringvaart Haarlemmermeer) is de bereikbaarheid
gevonden tussen stedelijke druk en landschap, tussen
voorbij Aalsmeer. Het project geeft vorm aan de
ook zeer beperkt. Er is in het bijzonder behoefte aan
klimaatadaptatie, energie, bodemdaling, veranderingen in
Amstelscheg, Groene Hart. •
de keuze voor de Westeinderscheg als volwaardige
68
Westeinderscheg, zet het op de kaart en zal het
de verbinding met Park 21 raken elkaar ter hoogte van de
van de bereikbaarheid rond gebiedsontwikkelingen
bestuurlijk verankeren. In de Zuidflank gaat het vooral
Westeinderplassen en Rijsenhout. Sanering van oud glas
bij knooppunten van belang (zoals Duivendrecht en
om het gedeelte ten zuiden van het Amsterdamse Bos,
in deze omgeving biedt kansen op nieuwe groenblauwe
Diemen-Zuid), op alle schaalniveaus: nationaal, regionaal
dat is vorm te geven als volwaardige groene scheg, in
verbindingen, die tegelijk een impuls bieden aan de
en fijnmazig. En mede in combinatie met het openbaar
aansluiting op de Amsterdamse Bos-visie die recent is
leefbaarheid van Rijsenhout. Het is de bedoeling dat ze
vervoer is een steeds belangrijker rol weggelegd voor
uitgekomen.
uiteindelijk als één aaneengesloten landschappelijke
de (al dan niet elektrische) fiets. Dit speelt zeker in de
structuur gaan functioneren.
Zuidflank waar wonen en werken voor MRA-begrippen
De groene verbinding tussen het Groene Hart en Park
dichtbij elkaar zijn gesitueerd. Ook die elementen
21 (en verder naar de duinen) vraagt om uitwerking op
Verstedelijking en mobiliteit in samenhang
krijgen een plek in de programmalijn ‘Multimodaal
verschillende punten:
De Zuidflank is een magneet voor economische groei,
Toekomstbeeld 2040’ van SBaB.
•
de programmatische uitwerking: wat is er nodig
met name in de stedelijke band tussen Hoofddorp,
voor een doeltreffende ecologische en recreatieve
Schiphol, de Zuidas, Zuidoost/Duivendrecht en
verbinding;
Diemen. Die groei weerspiegelt zich in de druk op de
(daaraan verbonden) het ambitieniveau: inzet
infrastructuur. De corridor ZWASH (Zuidwestkant-
Onderstaande lijst is bedoeld als aanzet voor het gesprek
op een groenstructuur en onderzoeken van de
Amsterdam-Schiphol-Hoofddorp) heeft daarom prioriteit
om in BO-MIRT najaar 2021 tot gebiedsgerichte afspraken
mogelijkheden om aan te sluiten bij de nationale
binnen het Rijks-regionale SBAB-programma. Daarin zit
tussen rijk en regio te komen
Bossenstrategie waarin het Rijk en de twaalf
onder meer de ontwikkeling van een woonwerkmilieu
provincies zich hebben voorgenomen om 37.000
in het stadshart van Hoofddorp, gerelateerd aan het
De meest urgente gebiedsgerichte opgaven en
hectare nieuw bos aan te planten (dit kan ook voor de
doortrekken van de Noord-Zuidlijn naar Schiphol en
vraagstukken die om rijk-regio inzet vragen
Westeinderscheg relevant blijken als nieuw bos past
Hoofddorp. Ook elders in het deelgebied spelen nog
•
in het op te stellen ontwikkelingsbeeld);
omvangrijke gebiedsontwikkelingen, voor wonen, werken
in een integrale aanpak van de leefkwaliteit en
de wisselwerking met het agrarisch grondgebruik en
of gemengde woon-werkmilieus. Met name de groei van