Programmarekening 2024 -.pdf

3.287

389

Lokale heffingen

15.975

15.975

15.458

517

Deelfonds Sociaal Domein

14.714

16.058

16.057

1

Gemeentefonds

140.017

142.890

143.215

-325

Lasten

-3.215

-4.643

-9.711

5.068

Financiering

-2.487

-3.491

-3.330

-162

Lokale heffingen

-698

-698

-682

-16

Deelnemingen

-30

-453

-5.699

5.246

171.063

175.014

169.534

5.480

Baten

Gerealiseerd resultaat

Toelichting: Gemeentefonds Gemeenten zijn voor hun inkomsten grotendeels afhankelijk van het Rijk. De grootste bron van inkomsten wordt gevormd door de Algemene uitkering uit het Gemeentefonds. Door middel van circulaires - in mei, september en december - communiceert het Rijk over mutaties in het fonds. De begroting van het Gemeentefonds is het afgelopen jaar met € 2,9 miljoen voordelig bijgesteld. De totale begrotingsmutatie is uit de volgende onderdelen opgebouwd: Omschrijving

Bedrag

Accres en ontwikkeling uitkeringsbasis

1.074

BTW Compensatiefonds Plafond

700

Decentralisatie en integratie uitkeringen

680

Taakmutaties

419

Saldo

2.873

De uitkering uit het gemeentefonds is € 325.000 hoger dan geraamd. Voor € 170.000 heeft dit betrekking op specifieke middelen voor de pilot "Samenwerking sociaal en veiligheidsdomein". De toekenning vond pas plaats in de decembercirculaire 2024. Voor dit bedrag wordt in de resultaatsbestemming voorgesteld de middelen over te hevelen naar 2025 zodat de uitvoering van de pilot met deze dekking kan worden uitgevoerd. Het overige voordeel van € 155.000 is terug te voeren op een voordelige bijstelling van de maatstaven en het accres. Per saldo is er 0,2% meer ontvangen dan begroot.

Programmarekening 2024 Gemeente Den Helder

42

Deelfonds Sociaal domein In 2015 is met de decentralisatie van overheidstaken naar gemeenten het Deelfonds Sociaal domein opgericht. Gemeenten ontvingen binnen dit deelfonds gelden voor uitvoering van Jeugdwet, de Participatiewet en de Wet maatschappelijke ondersteuning. Het deelfonds Sociaal domein had een tijdelijk karakter. De gelden binnen het deelfonds moesten overgaan naar de algemene uitkering. Dit is in 2018 grotendeels gebeurd. Voor enkele onderdelen is dat niet gelukt; deze bleven achter in het Deelfonds Sociaal domein. Op dit moment bestaat het Deelfonds Sociaal domein uit twee integratie-uitkeringen: Beschermd wonen en Participatie. De begroting van het Deelfonds Sociaal domein is in 2024 met € 1,3 miljoen naar boven bijgesteld. Dit waren prijscompensaties voor gestegen prijzen en loonkosten. Lokale heffingen Het onderdeel lokale heffingen bestaat uit de baten van de onroerende zaakbelasting (OZB) voor woningen en niet-woningen. Voor de niet-woningen is er een eigenarendeel en een gebruikersdeel. In het tarief is een opslag verwerkt voor de voeding van het Ondernemersfonds. De grootste afwijking zit bij het onderdeel niet-woningen. Hier is sprake van een lagere opbrengst dan begroot welke voortkomt uit de jaren 2021 en 2022. Voor deze jaren geldt dat er een bijstelling is verwerkt van de waarde die eind 2023 is toegekend aan de indiener.

De afwikkeling van de oudere jaren vindt nu plaats. Tegelijkertijd is er bij de niet-woningen is er sprake van grote waardestijging in 2024. Deze stijging wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door areaaluitbreiding en correcties in de waarde van individuele objecten. Er is geen sprake van een grote prijsstijging voor het gehele areaal. De hogere opbrengst voor het belastingjaar 2024 werkt structureel door naar volgende jaren. Dit is door de afwikkeling van de oude jaren in 2024 niet direct zichtbaar. Het structurele voordeel bedraagt afgerond € 0,5 miljoen. Financiering Doordat de investeringen in 2024 zijn achtergebleven op de planning, zijn er minder leningen aangetrokken dan begroot., met als gevolg dat de rentelasten lager zijn dan begroot. Dit betekent dat er ook minder rentelasten zijn doorberekend aan de activa dan begroot. Het voordeel van de lagere rente komt ten goede aan de programma's. Deelnemingen Aan de batenkant is een voordeel zichtbaar doordat Alliander een hoger dividend uitkeert. Het hogere dividend wordt gedeeltelijk structureel aangemerkt. Aan de lastenkant is er voorziening getroffen voor de waardering van Willemsoord BV van € 5,2 miljoen. De voorziening is geaccordeerd door de gemeenteraad op 10 maart 2025. Dit besluit kon niet meer worden verwerkt in de begroting en levert daardoor aan de lastenkant een nadeel op voor genoemd bedrag.

Programmarekening 2024 Gemeente Den Helder

43

Overhead Overhead

Primitieve

Actuele

Rekening

Bedragen x € 1.000

Begroting

Begroting

Lasten

-33.434

-31.697

-32.096

Baten

1.173

4.600

5.000

Saldo van baten en lasten

-32.261

-27.097

-27.096

Totaal omzet

-256.198

-280.606

-291.340

In % van de omzet

12,59%

9,66%

9,30%

Conform de voorschriften in het BBV worden alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces als overhead gepresenteerd. De kosten van overhead betreffen met name het personeel en de inhuur, de ICT en de huisvesting. Deze overheadkosten mogen niet worden doorberekend aan de verschillende programma’s. Voor grondexploitaties, investeringen en gesubsidieerde projecten geldt dat er een uitzondering is. De doorbelastingen hieraan worden als een aftrekpost opgenomen onder het onderdeel overhead. Het resterende saldo op de overheadkosten is afzonderlijk zichtbaar gemaakt in bovenstaand overzicht. In 2024 zijn ook uitgaven voor de regionale samenwerking voor inkoop voor het sociaal domein en voor de projecten Samen op Kop in de overhead verantwoord. Dit verklaar de hoge baten. Aangebrachte wijzigingen Een van de bevindingen van de accountant bij de controle van de jaarstukken 2023 was dat de overhead van Den Helder aanzienlijk afwijkt van het gemiddelde van andere gemeenten. De accountant deed de aanbeveling hier nader onderzoek naar te doen. In 2024 is dit onderzoek uitgevoerd en hebben we vastgesteld dat het grootste deel van de afwijking wordt veroorzaakt door een onjuiste indeling. Dit inzicht is in 2024 verwerkt in begrotingswijzigingen waarmee onderdelen zijn overgezet naar het juiste taakveld.

Soms betrof dit het taakveld bestuur (denk aan de uitgaven voor samenwerking en het lidmaatschap van de VNG), soms het taakveld crisisbeheersing (denk aan de brandweerkazerne) en soms het sociaal domein (de debiteurenbewaking en invorderingen voor het sociaal domein). In de actuele begroting is dit goed zichtbaar: ondanks de inflatiecorrectie dalen de lasten voor de overhead met ruim € 1,8 miljoen, de daling die per saldo hier zichtbaar is is dan ook het gevolg van wijzigingen in de indeling. In 2024 is de opschoning nog niet volledig afgerond. In de 1e tussenrapportage 2025 worden de laatste grote verschuivingen doorgevoerd. Dit betreft de activiteiten voor de regionale samenwerking Samen op Kop en de regionale inkoop voor het sociaal domein. Hiermee was in 2024 een bedrag aan lasten en baten gemoeid van € 2,4 miljoen.

Programmarekening 2024 Gemeente Den Helder

44

Onvoorzien Het Besluit begroting en verantwoording (BBV) verplicht gemeenten een post onvoorzien op te nemen in de begroting. Deze post is bedoeld om onvoorziene ontwikkelingen op te kunnen vangen. Als onvoorzien is € 5.000 opgenomen in de begroting. In 2024 is de post onvoorzien niet ingezet.

Programmarekening 2024 Gemeente Den Helder

45

Vennootschapsbelasting Voor de jaren 2016 tot en met 2023 hebben wij in de voorgaande jaren aangifte gedaan over de Vennootschapsbelasting bij de Belastingdienst. Dit waren allemaal nihilaangiften uitgezonderd de jaren 2022 en 2023. Concessie Buitenreclame Gelet op de stand van de rechtspraak op dit moment en de hoogte van de reclame inkomsten hebben wij deze inkomsten in de aangifte over 2022 en 2023 meegenomen. (Te betalen VPB € 4.200 over 2022 en € 5.100 over 2023). In 2024 is via een voorlopige aanslag € 5.100 VPB betaald. De vennootschapsbelastingplicht over de reclameopbengsten staat nog ter discussie. Op 26 november 2024 heeft het Hof Arnhem-Leeuwarden uitspraak gedaan in de gevoerde procedure reclameactiviteiten. Het Hof heeft geoordeeld dat bij reclameactiviteit sprake is van normaal vermogensbeheer, waardoor deze buiten de heffing van vennootschapsbelasting blijft. Naar verwachting zal de Belastingdienst in cassatie gaan, zodat de definitieve uitkomst nog op zich laat wachten. Tegen de definitieve opgelegde belastingaanslag 2022 t/m 2024 zal daarom een pro-forma bezwaar worden aangetekend totdat er een bindende uitspraak is

Programmarekening 2024 Gemeente Den Helder

46

Paragrafen Weerstandsvermogen Algemeen Deze paragraaf biedt inzicht in de financiële positie van Den Helder en de beheersing van risico's. Dit inzicht wordt gegeven op basis van het weerstandsvermogen, een risicoanalyse en een overzicht van financiële kengetallen. De actualisatie van het beleidskader voor deze paragraaf is in het laatste kwartaal van 2024 en het eerste kwartaal van 2025 voorbereid en besproken met de auditcommissie. De aanleiding voor de actualisatie is enerzijds de ouderdom van het beleidskader en anderzijds de specifieke aanbeveling van de accountant om zogenoemde subjectieve wegingen bij het bepalen van de omvang van de restrisico's opnieuw te wegen. Met de auditcommissie is afgesproken dat de uitkomsten van de verkenning direct worden toegepast in de jaarstukken 2024. In het vervolg van de paragraaf wordt eerst stil gestaan bij de wijzigingen die zijn doorgevoerd in de methodiek voor het bepalen van zowel het de weerstandscapaciteit als de bepaling van de risicobedragen. Daarna presenteren we de uitkomsten en de actuele risico's.

Wijziging methodiek Weerstandscapaciteit • Voor de bepaling van de omvang van de weerstandscapaciteit wordt niet langer een deel van de bestemmingsreserves meegeteld. Hiervoor zijn twee redenen: 1. De bestemmingsreserves zijn in 2024 getoetst op onderbouwing en programmering van de inzet. Hierbij is de conclusie getrokken dat een deel van de bestemmingsreserve kan vervallen. Dit is verwerkt in de decembernota 2024. Daarmee zijn er geen bestemmingsreserves meer die kunnen worden ingezet zonder dat de doelstellingen moeten worden aangepast. 2. Bestemmingsreserves zijn ingesteld voor de dekking van specifiek te realiseren doelen. Het gelijktijdig aanmerken van bestemmingsreserves als weerstandscapaciteit is een dubbele oormerking die zorgt voor onduidelijkheid. Als doelen met minder inzet van bestemmingsreserves worden gehaald valt het restant vrij ten gunste van het resultaat. Dit wordt periodiek getoetst en aan de raad voorgesteld ons onderdeel van een tussenrapportage. Het aanmerken van bestemmingsreserves als weerstandscapaciteit kan de suggestie wekken dat het besteden van de reserve ongewenst is. Dit is nadrukkelijk niet het geval. • De begrotingspost onvoorzien wordt buiten beschouwing gelaten. Hiervoor geldt vooral een praktische reden. De post onvoorzien is in de begroting opgenomen als een structureel bedrag van € 5.000.

In de weerstandscapaciteit telt deze post vier keer mee, € 20.000. Bij het bepalen van de risico's wordt een ondergrens gehanteerd van € 100.000. Kleinere risico's worden geacht te vallen binnen de marges van het geheel van de rekening. Daar past de post onvoorzien, naar de aard én de omvang, ook bij. Voor de besteding van de post onvoorzien is overigens een apart besluit nodig. Voor de bepaling van de weerstandscapaciteit telt na deze wijzigingen alleen de omvang van de algemene reserve. De omvang wordt gepresenteerd in meerjarig perspectief zodat zichtbaar is of de algemene reserve op basis van genomen besluiten en het resultaat van de meerjarenraming in omvang gaat wijzigen. Methodiek bepaling restrisico In de methodiek voor de bepaling van de omvang van de risicobedrag zijn de volgende aanpassingen gedaan: • De grensbedragen voor omvang van de duiding van de grote van het risico zijn aangepast. De oorspronkelijke bedragen dateren uit 2015. De nieuwe grensbedragen zijn: Financiële Impact (bedragen * € 1.000) 1 Gering 100 - <250 2 Matig 250 - < 500 3 Gemiddeld 500 - <1.000 4 Ernstig 1.000 - 2.500 5 Zeer ernstig 2.500 en groter

Programmarekening 2024 Gemeente Den Helder

47

•

•

•

Aanvulling weging percentages Financiële impact In het model werd rekening gehouden met de percentages 80, 50 en 20. Het gevolg hiervan is dat als een risico wordt geïdentificeerd met een omvang van meer dan € 20.000, dit minimaal voor 20% wordt meegewogen. Met name in het blok risico's op leningen, garanties en waarborgen werkt dit door in een veel hoger restrisico dan nodig. Daarom is het percentage 5 toegevoegd voor onderdelen waarvoor er voldoende zekerheid is in de vorm van een hypotheekrecht met een grotere waarde dan de garantie en voor zaken waar geldt dat partij voldoende mogelijkheden heeft om de verplichtingen jegens de gemeente na te komen of zelf in te grijpen. Voor partijen als HVC en Alliander geldt dat deze voldoende mogelijkheden hebben in hun tariefstelling en dat dit instrument ook actief wordt gebruikt, beide partijen zijn voldoende solide. Met het percentage 5, zakt het risicobedrag, maar blijven de garanties en leningen wel in beeld. Schrappen weging 40% Het totaal van de restrisico's wordt gereduceerd tot 40%. Als reden hiervoor geldt dat niet alle risico's zich gelijktijdig zullen voordoen. Door de accountant zijn wij gewezen op dit subjectieve element in de methode. Feitelijk worden risico's hiermee tweemaal gewogen. De eerste weging vindt plaats per risico als de omvang en de kans van voordoen wordt bepaald.

De dubbele weging mitigeert de risico presentatie terwijl de afzonderlijke risico's nog steeds direct een grote impact kunnen hebben. Ook kunnen de risico's zich in een paar jaar na elkaar manifesteren waardoor de te reserveren omvang aan weerstandscapaciteit wel beschikbaar moet komen. Hiermee is niet gezegd dat alle risico's zich tegelijkertijd gaan voordoen, maar wordt voorkomen dat er een te rooskleurig beeld wordt gepresenteerd. Schrappen bijtelling van € 2,5 miljoen In de methode werd na de vermindering tot 40% weer € 2,5 miljoen bij het risicobedrag opgeteld. Van oudsher werd dit gedaan omdat niet alle risico's goed bekend zijn en er zo een extra voorzichtigheid wordt ingebouwd. De bekendheid met de risico's is de afgelopen jaren toegenomen en met de nieuwe inventarisatie is deze ook opnieuw getoetst.

Nadere overwegingen Tot slot is in de actualisatie van het beleidskader overwogen of de Monte Carlo analyse, een methode van kansberekening, in het model moet worden opgenomen. Daarvoor is niet gekozen omdat er momenteel landelijk in VNG verband en in de commissie BBV wordt gekeken naar nieuwe richtlijnen of een nieuwe opzet van de paragraaf weerstandsvermogen. Met de actualisatie die nu is gemaakt is de paragraaf voldoende bij de tijd gebracht om goed de risico's te presenteren en te toetsen of er voldoende weerstandscapaciteit is. Zodra er nieuwe landelijke richtlijnen komen worden deze ter bespreking voorgelegd aan de auditcommissie.

Programmarekening 2024 Gemeente Den Helder

48

Weerstandsvermogen Het weerstandsvermogen is het vermogen om risico's te kunnen opvangen, die niet op een andere wijze zijn afgedekt. Het weerstandsvermogen wordt bepaald door de verhouding weerstandscapaciteit aan de ene kant en de risico's aan de andere: • De weerstandscapaciteit betreft de beschikbare middelen en mogelijkheden om niet begrote en onvoorziene kosten (risico's) op te vangen. • De risico's die we noemen en opnemen zijn de risico's van materiële betekenis. De berekening van de weerstandsratio is als volgt: beschikbare weerstandscapaciteit / benodigde weerstandscapaciteit op basis van de risico's. We willen over een toereikende weerstandsratio beschikken om te voorkomen dat iedere financiële tegenvaller ons dwingt tot bezuinigingen of ten koste gaat van bestaande taken. In het coalitieakkoord 2022 is een minimumpositie van 1,0 afgesproken. De beoordeling van de ratio en de te nemen maatregelen zijn in de volgende tabel weergegeven. Dit is ook bij andere gemeenten de gangbare indeling. De indeling zoals opgenomen wordt in Den Helder gehanteerd sinds 2015: Ratio weerstandsvermogen

Betekenis

Beheersmaatregelen

> 2,0

uitstekend

Mogelijk om extra risico’s te nemen/investeren

1,4 - < 2,0

ruim voldoende

Weerstandscapaciteit hoeft niet te worden vergroot 1,0

< 1,4

voldoende

Consolideren weerstandscapaciteit en risico’s

0,8 - < 1,0

matig

Weerstandscapaciteit verhogen op middellange termijn

0,6 - < 0,8

onvoldoende

Weerstandscapaciteit verhogen op korte termijn

< 0,6

ruim onvoldoende

Bezuinigen en risico’s mijden

Oordeel risico's in verbonden partijen Sinds 2023 maken de risico's die zijn besloten in de verbonden partijen onderdeel uit van de paragraaf verbonden partijen. In de paragraaf Verbonden Partijen wordt per deelneming stil gestaan bij de financiële positie en de specifieke risico's. Alleen als er sprake is van een bijzondere situatie wordt in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing nog ingegaan op afzonderlijke deelnemingen. In de jaarrekening 2023 betrof dit alleen de Stichting Erfgoed en WIllemsoord BV. Met het besluit om voor de waardering van de deelneming in Willemsoord BV in 2024 een voorziening te treffen is er geen aanleiding meer om hier apart op in te gaan. Weerstandsratio ultimo 2024 De weerstandsratio ultimo 2024 bedraagt 3,7. In dit getal is rekening gehouden met de actualisatie van de risico's zoals verwoord in deze paragraaf en de stand van de algemene reserve op basis van de jaarrekening 2024 waarbij het nadelig resultaat is verwerkt. De aanvullende resultaatsbestemming zoals voorgesteld in de besluitvorming over de rekening is hierin nog niet verwerkt. De omvang van de voorgestelde resultaatsbestemming is € 1,8 miljoen. Als deze resultaatsbestemming wordt besloten daalt de weerstandsratio met 0,25 naar 3,4.

Programmarekening 2024 Gemeente Den Helder

49

Risico's Per risico kijken we wat het financieel voor ons betekent als dat zich voordoet. Ook de frequentie in tijd is een wegingsfactor. Al deze beoordelingen resulteren in een risicoscore. Hieronder het overzicht van de rekenpercentages die horen bij de risicoscores. frequentie voordoen kans

kans%

minder dan 1 keer per 10 jaar

5

een keer per 5 - 10 jaar

10

een keer per 2 - 5 jaar

25

een keer per 1 - 2 jaar

50

een of meerder keren per jaar

100

De risicoscore wordt als volgt bepaald: Risicoscore = kans x impact kans→

onwaarschijnlijk

mogelijk

waarschijnlijk

zeer waarschijnlijk

impact

zeer onwaarschijnlijk

zeer ernstig

5

10

15

20

25

ernstig

4

8

12

16

20

gemiddeld

3

6

9

12

15

matig

2

4

6

8

10

gering

1

2

3

4

5

Risicobedrag = rekenpercentage per risico x maximaal financieel gevolg. Weerstandsvermogen en -capaciteit Weerstandsvermogen

2024

Weerstandscapaciteit

26.487

Risico's

7.155

Weerstandsvermogen

3,7

Voor de berekening van het weerstandsvermogen is eerst de omvang van de weerstandscapaciteit van belang. De algemene reserve daalt in 2025 en 2026 als gevolg van de begrote incidentele inzet voor nieuwe uitgaven. Na verwerking hiervan bedraagt de weerstandsratio vanaf 2026 3,1.

Weerstandscapaciteit

2024

Algemene reserve

29.473

saldo jaar

-2.986

Totale weerstandscapaciteit

26.487

De risico's kunnen als volgt worden samengevat:

Programmarekening 2024 Gemeente Den Helder

50

Omschrijving risico

Max. risico bedrag

Totaal risico bedrag

Garantstellingen zonder achtervang

56.481

142

Garantstellingen met achtervang WSW

253.438

634

Geldleningen

74.598

187

Overige risico's

12.806

6.192

Totaal

397.323

7.155

Risico's De risico's kunnen als volgt in de risicokaart worden gepresenteerd. Deze risicokaart geeft een visueel beeld welke risico's op grond van het berekende risicobedrag zich in een groene, oranje of rode zone bevinden. Dit hoeft niet te betekenen dat de rode risico's ook daadwerkelijk tot een financieel probleem zullen leiden.

Risicokaart 80

• Bui g/3D's (D)

50

kans →

20

5

• Heffi ngen (D)

• Grondexpl oi tatie (D)

• Informa tiebevei l i gi ng (D) • Al gemene ui tkeri ng

• (Pl a n)s cha des (D) • Pens i oenen wethouders (D)

• Woni ngs tichting (A) • HVC (A) • NWZ/Gemi ni (A) • Vei l i ghei ds regi o (A) • Bi jf va n mi jn l i jf (A) • Schol en a a n zee (A) • NV PoDH (A) • Woontij (A) • Woonzorg NL (B) • LNG Wi l l ems oord (C) • LNG woni ngbouw (C) • LNG Tri a de (C) • LNG Ka mpa nje (C) • LNG Al l i a nder (C) • Starters /woonl eni ng (C) 5

10

25

50

100

< € 250.000

>€ 0,25 en < €0,5 miljoen

>€ 0,5 en < € 1 miljoen

>€ 1 en < € 2,5 miljoen

> € 2,5 miljoen

• Woni ngs tichting (B)

im p act → A - ga ra nts tel l i ngen zonder a chterva ng

C - gel dl eni ngen

B - ga ra nts tel l i ngen met a chterva ng

D -overi ge ri s i co's

Programmarekening 2024 Gemeente Den Helder

51

Specificatie risico's De specificatie van deze risico's, de inschatting en de toelichting geven het volgende beeld: Betekenis kolommen: A. Omschrijving risico B. Kans % voordoen kans frequentie C. Maximaal risicobedrag in € 1.000 D. Kans op voordoen max. (80%/50%/20%/5%) E. Totaal risicobedrag F. Onderbouwing zekerheden en omstandigheden van invloed op de frequentie A

B

Garantstellingen zonder achtervang

C

D

E

56.481

a

142

Woningstichting Den Helder

5%

3.226

5%

8

NV Huisvuilcentrale NoordHolland

5%

21.706

5%

54

Noordwest Ziekenhuisgroep/Gemini

5%

3.000

5%

8

Veiligheidsregio Noord-Holland Noord

5%

3.095

5%

8

Stichting Blijf van mijn Lijf

5%

403

5%

1

Stichting Scholen aan Zee

5%

13.250

5%

33

NV PoDH

5%

Garantstellingen met achtervang WSW

11.801

5%

30

253.438

a

634

Stichting Woontij

5%

14.621

5%

37

Woningstichting Den Helder

5%

235.091

5%

588

Stichting Woonzorg Nederland

5%

Geldleningen

3.726

5%

9

74.598

a

187

F

Helder Vastgoed

5%

45.000

5%

Triade

5%

108

5%

0 De instelling heeft een structurele subsidierelatie met de gemeente, het pand is in eigendom

Willemsoord bv

5%

18.000

5%

45

Schouwburg De Kampanje

5%

2.023

5%

5 De Kampanje heeft een gezond eigen vermogen. Voor de cultuurtaak vindt subsidiëring door de gemeente plaats.

Alliander

5%

2.078

5%

5

Startersleningen

5%

4.667

5%

12 Onderliggende waarde panden

Woningleningen

5%

2.722

5%

7 Onderliggende waarde panden

Overige risico’s

12.806

a

Schadeclaims en planschades

100%

2.500

50%

Ontwikkelrisico Grondexploitaties

100%

1.606

25%

113 Achterliggende waarde woningen is omvangrijk; hypotheek gevestigd

6.192 1.250 Deze risico's worden apart toegelicht. 402 Voor de lopende grondexploitaties zijn de risico's verwerkt in de actualisatie per 31-12-2024. De grondexploitaties hebben altijd het risico dat de inschattingen van de parameters waarmee de uitgaven en inkomsten worden aangepast aan inflatie niet uitkomen. Tegelijkertijd zijn de belangrijkste risico's in Willem Alexanderhof en Molenwerf afgedekt in contractuele afspraken met de ontwikkelaars. Om deze reden wordt nu een algemene indicatie gepresenteerd met een verwachte kans dat zich voor 25% zou kunnen voordoen. Voordat dit risico zich daadwerkelijk manifesteert worden eerst de contractuele afspraken gevolgd.

Programmarekening 2024 Gemeente Den Helder

52

Pensioenvoorziening politieke Ambtsdragers

100%

2.000

50%

Informatiebeveiliging

100%

2.500

25%

Beheersing risico's sociaal domein: Participatiewet, Jeugdzorg en Wmo.

100%

3.000

80%

1.000 De voorziening voor de pensioenlasten van (voormalig) poltieke ambtdragers wordt sinds jaar en dag gebaseerd volgens een en dezelfde methode. De belangrijkste schommeling in de omvang van de voorziening is de afgelopen jaren veroorzaakt door de ontwikkelingen op de rentemarkt. Op rijksniveau bestaat het voornemen om het beheer en de uitbetaling volledig over te dragen aan het Algemeen Burgelijk Pensioenfonds. Bij dit voornemen hoort mogelijk een andere berekeningssystematiek. Op basis van informatie van onze pensioenadviseur zou dit een extra bijdrage van de de gemeente kunnen opleveren van € 2 miljoen. Meer duidelijkheid hierover wordt verwacht in de loop van 2026 als nadere onderzoeken op landelijk niveau zijn afgerond en de besluitvorming over de wijziging via het wetgevingstraject is afgerond. Naar verwachting zal dit traject zich uitstrekken over heel 2025. Tot die tijd blijft dit risico naar verwachting ongewijzigd. 600 De gemeente loopt risico's op het vlak van informatiebeveiliging. Deze risico's zijn samengevat: een datalek, een hack en het onjuist gebruiken of verwerken van gegevens. Er wordt actief gestuurd op de bewustheid van de medewerkers op het vlak van informatiebeveiliging. Toch kunnen niet alle risico's worden uitgesloten. In het geval van hack wordt de mogelijke totaal schade inschat op een bedrag tussen € 1,25 miljoen en € 3,5 miljoen.

Dit is de directe schade, de kosten van herstel en het verlies van productiviteit. We rekenen met een restrisicobedrag van € 2,5 miljoen en kans van voordoen eens in de 2 tot 5 jaar. 2.400 De financiële risico's op deze onderdelen hebben betrekking op: de ontwikkeling van vraag, de ontwikkeling van de prijzen en de ontwikkeling van de vergoeding van het rijk. Op de open einde regelingen Buig en 3D loopt de gemeente risico. Voor de participatiewet geldt dat de risico is afgedekt via de reserve BUIG waarin de baten en lasten worden geëgaliseerd. Voor de Jeugdzorg geldt dat de Commissie Van Ark adviseert dat het Rijk de gemeenten volledig compenseren voor de ontwikkeling van de prijzen en de zorgvraag. Kostenbeheersing en vermindering van de zorgvraag vergt een uitwerking die daar los van staat. Als het advies van de Commissie Van Ark wordt opgevolgd wordt een groot deel van de lopende de taakstelling ingevuld. Het totale risico is daarmee niet opgelost. Elk jaar opnieuw kan de ontwikkeling van de prijs en de zorgvraag zich anders ontwikkelen dan de vergoeding van het rijk. Dit bleek in 2024 en zal de komende jaren ook zo blijven. Voor de Jeugdzorg wordt gerekend met een restrisico van € 2 miljoen en een kans van 80% dat dit risico zich daadwerkelijk manifesteert.

Op het moment van opstelling van de risicoparagraaf is er nog geen standpunt van het kabinet bekend waaruit blijkt of de aanbevelingen van de Commissie Van Ark volledig worden overgenomen. Voor de Wmo dat er nog beheersmaatregelen moeten worden ingevuld en dat ook hier sprake is van blijvend risico op afwijkingen. Het restrisico wordt voor de Wmo ingeschat op € 1 miljoen. Ook hier wordt uitgegaan van een kans van 80%.

Programmarekening 2024 Gemeente Den Helder

53

Tegenvallende uitkering gemeentefonds

100%

1.000

50%

500 Het is onzeker of de uitkering uit het gemeentefonds voldoende meegroeit met de ontwikkeling van lonen en prijzen. Sinds drie jaar geldt een nieuwe methode voor de bepalign van de groei van de omvang van het gemeentefonds. De omvang van het fonds was voorheen gekoppeld aan de ontwikkeling van de rijskuitgaven en is tegenwoordige gekoppeld aan een achtjarig gemiddelde voor prijsontwikkeling én de groei van het brutobinnenlandsproduct. De uitwerking van deze systematiek heeft de afgelopen jaren gezorgd voor een lagere groei van het gemeentefonds dan de werkelijke groei van de lonen en prijzen. De prijsstijging van de jaren 2023-2025 was groter dan het gemiddelde over de afgelopen achtjaar. De ramingssystematiek zorgt voor een onzekerheid over de mate waarin prijzen volledig worden gecompenseerd. De systematiek is onderwerp van gesprek tussen VNG en het rijk. Voor de komende periode blijft deze onzekerheid. Voor het deel jeugdzorg is door de Commissie Van Ark geadviseerd om de koppeling te laten aansluiten op de reële prijsontwikkeling en de ontwikkeling van de zorgvraag. Voor de overige onderdelen is dat niet het geval. De onzekerheid telt over een bedrag van afgerond € 100 miljoen. We gaan uit van de mogelijkheid dat de prijscompensatie over dit bedrag één vol procent achter kan blijven en de kans dat dit gebeurt wordt ingeschat op 50%.

Dit betreft de compensatie voor de komende jaren. Eerder opgelopen achterstanden zijn verwerkt de raming van de begroting voor de uitkering uit het gemeentefonds.

Gemeentelijke heffingen

100%

200

20%

397.323

a

40 De kans op afwijkingen in de OZB blijft aanwezig. De afgelopen twee jaar hebben laten zien dat afwijkingen zich nauwelijks voor doen op het geheel van de WOZwaarde van de woningen. Wel zijn er risico's op foute taxaties in de zogenoemde Niet-woningen. In het geval er een taxatiefout wordt gemaakt van € 25 miljoen ten opzichte van de geraamde waardeontwikkeling levert dit mogelijk een nadeel op van € 200.000. 7.155

Totaal risico’s

Programmarekening 2024 Gemeente Den Helder

54

Toelichting risico's De risico's worden nader toegelicht in de volgende onderdelen: Leningen en garantstellingen We lopen risico met de instellingen waaraan we een lening hebben verstrekt of waarvoor we een garantie hebben afgegeven. We beoordelen jaarlijks de begrotingen en jaarrekeningen van deze instellingen. Voor de leningen en garantstellingen geldt dat er hypothecaire zekerheden zijn of dat er sprake is van voldoende solide instellingen die zelf tegenvallers kunnen opvangen via de tariefstelling voor hun diensten en producten. Exploitatie Willemsoord BV Het risico op de waardering van de deelneming in Willemsoord BV is in 2024 vervallen door het treffen van een voorziening voor de waarde. De BV staat met ingang van 2024 op de balans voor per saldo € 20.000. Voor de verdere uitwerking van de aanbeveling uit het Panteia-rapport is in de begroting 2025 rekening gehouden met structureel hogere lasten voor WIllemsoord en de Stichting Erfgoed Den Helder. De uitwerking vindt stapsgewijs plaats. Het risico Willemsoord BV is hiermee als apart te vermelden risico vervallen. Schadeclaims en planschades In deze paragraaf treft u een overzicht van de tegen de gemeente Den Helder ingediende schadeclaims en de risico’s die er bestaan op planschades. Planschade is financiële schade die een persoon of bedrijf lijdt als gevolg van een planologische maatregel.

Schadeclaims en planschades waarvan het verwachte effect op de programmarekening 2024 minder is dan € 100.000 zijn buiten beschouwing gelaten. Ook zijn twee potentiële schadeposten voor de gemeente weergegeven namelijk het pand Middenweg 172-174 en het zwembad. De gemeente wil die schade verhalen op een wederpartij maar als dat niet lukt zal de gemeente naar verwachting zelf de kosten moeten dragen. Schadeclaims Middenweg 172-174 In 2018 is in opdracht van de gemeente het voormalig postkantoor op Middenweg 172-174 in Den Helder ontruimd. De ontruimings- en opslagkosten komen voor rekening van de voormalig gebruiker. Omdat hij geen verhaal bood voor deze kosten, heeft de gemeente beslag gelegd op zijn kunstcollectie. Deze kunstcollectie is executoriaal verkocht. De opbrengst van deze executieverkoop wordt onder meerdere schuldeisers verdeeld, waaronder de gemeente. De voormalig gebruiker is het niet eens met verdeling van de opbrengst onder de schuldeisers: hij vordert schadevergoeding. Hierover is een procedure aanhangig bij de rechtbank NoordHolland. De verwachting is dat hier eind 2025 meer duidelijkheid over komt. Het risico in deze zaak wordt voorlopig als PM-post begroot. Schade aan zwembad ‘Het Heersdiep’ Zwembad “Het Heersdiep” kampt al flink wat jaren met diverse gebreken. Het herstel hiervan is complex en kostbaar.

De gemeente heeft de aannemerscombinatie die het zwembad heeft gebouwd hiervoor aansprakelijk gesteld en daarvoor is een procedure bij de Raad van Arbitrage in bouwgeschillen (RvA) gestart. Partijen hebben vervolgens meermaals overleg gevoerd over een minnelijke oplossing. Een van de gebreken betreft de perronvloeren van de diverse bassins van het zwembad. Op basis van een bindend advies van de RvA is in januari 2024 duidelijk geworden dat de gebreken aan de perronvloeren hoofdzakelijk zijn veroorzaakt door een ontwerpfout in het bestek. Dit leidt ertoe dat er een verantwoordelijkheidsverdeling is voor de herstelkosten van deze gebreken van 85 procent voor de gemeente en 15 procent voor de aannemerscombinatie. Voor deze kosten is in de jaarrekening 2023 een voorziening getroffen. De kosten zijn verder uitgewerkt en voor de afdekking hiervan wordt in een aparte raadsvoordracht een investeringskrediet gevraagd. De lasten hiervan worden verwerkt in de autonome ontwikkeling van de kadernota 2026.

Programmarekening 2024 Gemeente Den Helder

55

Met het bindend advies is het grootste deel van de geschilpunten tussen de gemeente en de aannemerscombinatie juridisch afgerond. Er zijn nog resterende geschilpunten. Voor deze geschilpunten moet nog worden bepaald hoe deze met de aannemerscombinatie worden afgewikkeld. Gezien de verantwoordelijkheidsverdeling van 85%-15% komt een deel van deze geschilpunten voor rekening van de gemeente. De overige geschilpunten worden verhaald op de Aannemerscombinatie. Als deze hiervoor geen verhaal biedt, dan komt de daarmee gemoeide schade voor rekening van de gemeente. Deze schade bestaat hoofdzakelijk uit kosten die al ten laste zijn gebracht van eerdere jaarrekeningen, zodat het treffen van een voorziening hiervoor niet noodzakelijk is. Watertoren De afronding van de renovatie van de Watertoren door de beoogde erfpachter daarvan duurt langer dan de bedoeling was. Met de beoogde erfpachter zal de komende tijd worden besproken of en zo ja, hoe de renovatie alsnog kan worden afgerond. Het is op dit moment onduidelijk of dit financiële consequenties heeft voor de gemeente. Bestuursdwang In verband met de beginselplicht tot handhaving en het feit dat bouwwerken geen gevaar mogen opleveren voor bewoners, gebruikers en omgeving is in maart 2022 tot handhaving overgegaan met betrekking tot een jachthaven. Doel hiervan is overtreding van diverse wetgeving, zoals o.a.

Woningwet, Bouwbesluit 2012 en de Algemene plaatselijke verordening Den Helder 2021 (APV), te laten eindigen. De eigenaar is in eerste instantie in de gelegenheid gesteld de overtredingen te beëindigen. De daarvoor gegeven termijnen zijn meerdere malen verruimd. Dit heeft niet geleid tot de vereiste beëindiging van de overtredingen. Om die reden is een lastgeving aan de eigenaar opgelegd. Hij heeft ook niet aan deze lastgeving voldaan. Vanwege de mate van gevaarzetting door de overtredingen is het noodzakelijk dat de gemeente de overtredingen zo spoedig mogelijk gaat beëindigen. De exacte kosten hiervoor zijn nog niet bekend, maar deze zullen omvangrijk zijn. Rekening dient te worden gehouden met werkzaamheden die zo'n € 2 miljoen kunnen bedragen. De werkzaamheden zullen moeten worden aanbesteed. De kosten worden verhaald op de eigenaar van de jachthaven. Voor zover deze geen verhaal biedt, komen de kosten voor rekening van de gemeente. Het risico in deze zaak wordt voorlopig als PM-post begroot. Eind 2024 is er verschillende onderzoeken uitgevoerd voor uit te voeren werkzaamheden. Een besluit tot uitvoering en aanbesteding is nog niet genomen. Arbeidsrechtelijke geschillen Er zijn geen arbeidsrechtelijke geschillen.

Planschade en nadeelcompensatie Algemeen Ten gevolge van diverse omgevingsplanprocedures en omgevingsvergunningen bestaat er een (doorlopend) risico op planschade. Het is niet mogelijk om op voorhand uitspraken te doen over de hoogte van het mogelijke schadebedrag, maar het risico op planschade wordt momenteel op zeer gering ingeschat. Besluiten op aanvragen omgevingsvergunning voor een activiteit als bedoeld in artikel 5.1 van de Omgevingswet kunnen de gemeente een risico van planschade opleveren. Een inschatting hiervan leidt tot een risico van maximaal € 250.000. Hierbij wordt opgemerkt dat deze planschade doorgaans wordt verlegd naar de vergunninghouder/initiatiefnemer. Voor planschade die het gevolg kan zijn van andere gewijzigde plannen wordt een bedrag van € 100.000 geraamd. Sinds 1 januari 2024 kan met de komst van de Omgevingswet makkelijker een beroep op nadeelcompensatie worden gedaan. Op dit moment worden projecten steeds meer integraal aangepakt en daarmee omvangrijker. Dergelijke projecten hebben een langere doorlooptijd. Eventuele negatieve effecten van projecten worden daarmee ook langduriger en daardoor meer door burgers en bedrijven gevoeld. Dit brengt met zich mee dat de kans dat een beroep op nadeelcompensatie wordt gedaan groter wordt. Om die reden wordt voor nadeelcompensatie een bedrag van € 100.000 geraamd. Nadeelcompensatie

Programmarekening 2024 Gemeente Den Helder

56

Er is een verzoek om nadeelcompensatie ontvangen van een eigenaar van een pand dat zich bevindt in de nabijheid van de coffeeshops in de Koningstraat. Naar aanleiding van verleende vergunningen aan de coffeeshops claimde verzoeker € 618.542 aan financieel nadeel. Het kan voorkomen dat gemeentelijk handelen of gemeentelijke besluitvorming rechtmatig is, maar wel financieel nadeel veroorzaakt. In bepaalde gevallen moet dat financieel nadeel dan worden vergoed, al dan niet gedeeltelijk. De hoogte van de compensatie moet redelijk zijn. De vergoeding dekt niet het volledige financiële nadeel. Het verzoek om nadeelcompensatie is afgewezen vanwege verjaring. Het door verzoeker ingediende bezwaar is ongegrond verklaard. Ook het nadien door verzoeker ingestelde beroep is door de rechtbank ongegrond verklaard. Hiertegen heeft verzoeker hoger beroep ingesteld. Dit hoger beroep loopt nog. De verwachting is dat hier in 2025 meer duidelijkheid over komt. Het financiële risico voor de gemeente wordt in afwachting van het hoger beroep vooralsnog beperkt ingeschat. Zaken die aanhangig zijn bij de verzekeraar van de gemeente Diverse bedrijven en particulieren hebben claims ingediend tegen de gemeente ten gevolge van verzilting van het oppervlaktewater.

Kengetallen Alle gemeenten zijn verplicht om een zestal kengetallen op te nemen. Deze kengetallen geven een beeld van de financiële situatie van de gemeente. Normen voor deze kengetallen zijn er niet omdat ze in hun onderlinge samenhang moeten worden bekeken en een uitvloeisel zijn van het door een gemeente gevoerde beleid. Hieronder volgt een korte uitleg over de kengetallen De zes kengetallen zijn: Structurele exploitatieruimte Dit kengetal is van belang om te kunnen beoordelen welke structurele ruimte de gemeente heeft om de eigen lasten te dragen of welke structurele stijging van de baten of structurele daling van de lasten daarvoor nodig is. Het kengetal 0 geeft aan dat de structurele lasten worden gedekt door structurele baten. Solvabiliteitsratio De solvabiliteitsratio geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Hoe hoger dit percentage is, hoe gunstiger dit is voor de financiële weerbaarheid. De solvabiliteitsratio bedraagt 19% en is niet voldoende. Het risicopercentage is hoog. Netto schuldquote en de netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen De netto schuldquote geeft inzicht in het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen (totaal aan gemeentelijke baten).

Het geeft dus een indicatie van de mate waarin de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie drukken. De netto schuldquote ligt onder de 90% en is daarmee goed te noemen. Het risicopercentage is goed. Grondexploitatie Dit kengetal geeft weer hoe de waarde van de grond zich verhoudt tot de totale baten. De boekwaarden van de voorraden grond moet worden terugverdiend bij de verkoop. Naarmate deze inkomsten verder in de toekomst liggen brengt dit meer rentekosten en risico's met zich mee. De waarde van de grondexploitatie ten opzichte van de baten van de gehele exploitatie is relatief laag. Hierdoor wordt er voor de grondexploitatie weinig risico gelopen. Belastingcapaciteit De belastingcapaciteit geeft inzicht in hoe de belastingdruk van de gemeente zich verhoudt ten opzichte van het landelijk gemiddelde. Het getal 91 betekent dat de gemeentelijke belastingdruk in 2024 van € 912 lager ligt dan het landelijk gemiddelde van 2024, zijnde € 1.002 (= 100%). Dit betreft het totaal van de woonlasten. Deze berekening is sinds dit jaar aangepast naar het gemiddelde van het lopende jaar. Helaas is er geen herrekening

Programmarekening 2024 Gemeente Den Helder

57

beschikbaar voor 2023. In Den Helder is daarin de Afvalstoffenheffing duidelijk hoger dan het landelijk gemiddelde en OZB voor Woningen lager. Omschrijving a Structurele exploitatieruimte Solvabiliteitsratio Netto schuldquote Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Grondexploitatie Belastingcapaciteit

Omschrijving

a

Cat. A

Rekening

Begroting

Rekening

2023

2024

2024

1

0

0

23

15

19

77

87

80

48

50

51

4

3

3

98

91

91

Cat. B a

Cat. C

Den Helder

Structurele exploitatieruimte

>

0%

0%

<

0%

0%

Solvabiliteitsratio

>

50%

20-50%

<

20%

19%

Netto schuldquote

<

90%

90-130%

>

130%

80%

Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen

<

90%

90-130%

>

130%

51%

Grondexploitatie

<

20%

20-35%

>

35%

3%

Belastingcapaciteit

<

95%

95-105%

>

105%

91%

Op de site Findo kan voor de gemeente de totale ontwikkeling en vergelijking met andere gemeenten worden gevolgd.

De kengetallen in samenhang bezien De structurele begrotingsruimte is in rekening, net als in de vastgestelde begroting voor 2024, 0%. Gelet op de te beperkte voeding vanuit de rijksoverheid is dit geen aandachtspunt. In 2024 is de begroting 2025 vastgesteld en wordt de lijn doorgetrokken om de begroting en de meerjarenraming ook structureel niet te laten omslaan in tekort. De solvabiliteit krijgt ruim aandacht. De solvabiliteit wordt mede beïnvloed daar de door de doorgeleende geldleningen en onderliggend de situatie waarin Den Helder jaarlijks ongeveer factor 3 investeert ten opzichte van het bedrag aan afschrijvingen. De activa nemen in omvang toe en dat wordt gefinancierd met nieuwe geldleningen en een afname van liquide middelen. In 2024 is er bovendien sprake een toename van voorschotten van het rijk. De omvang van de balans is in 2024 met 6% toegenomen, mede als gevolg hiervan daalt de solvabiliteit (een percentage waarin de omvang van de balans van grote invloed is). Een tweede oorzaak is de voorziening voor de deelneming in Willemsoord. De voorziening is in mindering gekomen op het eigen vermogen telt en werkt in de solvabiliteit door met een daling van afgerond 2%. De gecorrigeerde schuldquote bleef in 2024 onder de raming. Dit is mede het gevolg van de in december ontvangen voorschotten vanuit de rijksoverheid.

De quote van 50% is ruim onder de aandachtsgrens van de provincie. De komende jaren zal deze quote stijgen door het investeringsvolume dat wordt gedekt met nieuw aan te trekken geldleningen. Dit is structureel afgedekt in het meerjarenperspectief. Als kader geldt dat de structurele last van investeringen, de afschrijvingen en de rentelast door toegenomen schuld, structureel in de begroting zijn ingepast. Daarmee is de gecorrigeerde netto schuldquote het kengetal waarop wordt gestuurd. De belastingcapaciteit laat zien dat Den Helder onder het gemiddelde zit. Dit betekent dat het OZB tarief van Den

Programmarekening 2024 Gemeente Den Helder

58

Helder voor de woningen lager is dan het gemiddelde in Nederland. In de woonlasten van inwoners tellen ook andere heffingen mee. Voor de andere heffingen geldt dat een 100% kostendekkend tarief wordt gehanteerd. De hoogte van het belastingtarief wordt niet direct in verband gebracht met de aandachtspunten in de kengetallen. Kengetallen Gemeente Den Helder Kengetallen

2022

2023

2024

Aantal inwoners op 1 januari (totaal) Inwoners tot 20 jaar

56.334 10.864

56.338 10.841

56.539 NB

Inwoners 20-80 jaar Inwoners 80 jaar en ouder

42.393 3.169

42.526 3.251

NB NB

Aantal huishoudens Aantal woningen (op 1 januari)

27.296 28.401

27.391 28.518

NB NB

Waarvan koopwoningen % Eengezinswoningen

15.734 73%

15.827 73%

NB NB

WOZ-waarde woningen Gemeentelijke woonlasten eenpersoonshuishouden

€ 185.000 € 718

€ 223.000 € 723

NB € 748

Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishouden Aandeel huishoudens met bijstandsuitkering

€ 873 5,8%

€ 885 5,4%

€ 912 NB

Misdrijven per 10.000 inwoners

56,7

53,2

NB

Programmarekening 2024 Gemeente Den Helder

59

Onderhoud kapitaalgoederen Algemeen Onderhoud kapitaalgoederen De paragraaf betreffende het onderhoud uitgevoerd aan de volgende kapitaalgoederen: • Wegen • Civiele Kunstwerken • Groen • Technische Installaties & Openbare verlichting • Spelen • Stedelijk Water & Riolering • Gemeentelijk vastgoed Onderhoudskosten kapitaalgoederen zijn uitgaven om de kwaliteit van gemeentelijk eigendom dat vele jaren meegaat op een van tevoren vastgesteld onderhoudsniveau te houden of weer te brengen. Dit met als doel het naar behoren te laten functioneren of een bepaalde representativiteit te laten behouden. We onderscheiden groot onderhoud en regulier onderhoud. Het onderhoud wordt opgenomen in een meerjarige onderhoudsplanning (MJOP). Voor het onderhoud aan de kapitaalgoederen in de openbare ruimte is beeldkwaliteitsniveau B vastgesteld (volgens de CROW- beeldmeetlatten). Met uitzondering van het Stadshart waarvoor niveau A geldt en voor de buitengebieden geldt het beeldkwaliteitsniveau C. Kosten regulier onderhoud Bij regulier onderhoud gaat het om dagelijkse reparaties en kort-cyclisch onderhoud. De kosten ervan komen ten laste van de exploitatie. Kosten groot onderhoud en investeringen De noodzaak tot groot onderhoud ontstaat over een langere periode en is ingrijpender van aard. De kosten ervan komen ten laste van de exploitatie en investeringen.

Wanneer een aanpassing leidt tot een belangrijke kwaliteitsverbetering en/of een significant langere gebruiksduur, wordt het niet gerekend tot groot onderhoud maar is het een investering die geactiveerd moet worden zodat de lasten over meerdere jaren gespreid worden. Voor de laatstgenoemde categorie verwijzen we naar de bijlage Investeringen. Trends & Ontwikkelingen Binnen beheer en onderhoud zijn diverse trends zichtbaar die invloed hebben gehad in 2024 op de kosten voor beheer en onderhoud en ook de komende jaren een rol zullen spelen. Hierbij kan gedacht worden aan de volgende punten: • Landelijke en gemeentelijk gestelde klimaatadaptatie en duurzaamheidambities; • Klimaatverandering leidt tot meer activiteiten in het bestrijden van ziekten, plagen en exoten. Hierbij kan gedacht worden aan meer blauwalg in watergangen en vijvers of de snellere verspreiding van iepziekte; • Strengere eisen ten aanzien van milieustoffen (Pfas, NOx, beperking CO2); • Prijsstijgingen en marktwerking.

Programmarekening 2024 Gemeente Den Helder

60

Kapitaalgoederen Vastgestelde beleidskaders De huidige beheerplannen voor de openbare ruimte zijn vastgesteld tot en met 2025. Stapsgewijs worden hiermee de achterstanden zoals in 2020 vastgesteld ingelopen. Het beheer wordt uitgevoerd volgens de vastgestelde beheerplannen. Eind 2024 is het Strategisch Asset management (SAMP) aan het college voorgelegd en wordt in 2025 in de raad besproken en ter vaststelling aangeboden. Binnen het assetmanagement is het SAMP een belangrijk document. In dit document is een vertaling gemaakt van de strategische doelstellingen van de organisatie, vanuit de Omgevingsvisie, naar doelstellingen voor asset beheer. Oftewel: hoe we met de assets van team Openbare Ruimte om moeten gaan om de door de raad bepaalde doelstellingen te behalen. Hiermee geeft het richting aan het opstellen van de beheerplannen. Daarnaast geeft het een afwegingskader dat gebruikt kan worden voor besluitvorming en prioritering. Tabel 1 Overzicht huidige beheerplannen Laatste Beheerplan

Wegen Civiele Kunstwerken Groen

Vastgesteld

Uitgesteld onderhoud

Beheerplan wegen 2020-2025 Beheerplan verkeer 2020-2025 Beheerplan Kunstwerken 2020-2025

2020 2020 2020

Ja Nee Nee

Financiële (meerjarige) vertaling in begroting Ja Ja Ja

Beheerplan groen 2020-2025 Beheerplan bomen 2020-2025 Leidraad gedragscode bestendig beheer

2020 2020 2020

Nee Nee Nee

Ja Ja Nee

Programmarekening 2024 Gemeente Den Helder

61

Openbare verlichting Technische Installaties Spelen Stedelijk Water & Riolering Water en Oevers Gebouwen

Beheerplan openbare verlichting 2020-2025 geen

2020

Beheerplan Spelen 2020-2025 Programma stedelijk water en riolering Den Helder 2023-2027 Beheerplan watergangen 2020-2025 Vastgoed nota 2022-2024 Integraal Huisvestingsplan 20202025 Verduurzaming gemeentelijk vastgoed

Ja

Ja

Nee

Nee

2020 2023

Nee Nee

Ja Ja

2020 2021 2021 2017

Ja Nee Nee Nee

Ja Ja Ja Nee

Areaaluitbreiding In de gemeente is in 2024 op verschillende plaatsen gebouwd. Dit leidt jaarlijks tot een significante groei in het areaal dat beheert en onderhouden dient te worden. Uitgangspunt is dat voor de groei van het areaal als gevolg van de uitbreiding van de gemeente (autonome ontwikkelingen) toereikende onderhoudsbudgetten beschikbaar zijn. Dit is noodzakelijk om aan de gewenste kwaliteitsniveaus te kunnen blijven voldoen. De benodigde budgetten van deze uitbreidingen worden onder andere verkregen uit de toename van de algemene uitkering uit het gemeentefonds. Actualisatie van de areaaluitbreidingen en de bijbehorende toename van de beheerkosten worden inzichtelijk gemaakt en bij een nieuwe projectopdracht geraamd en een onderhoudsbudget voor aangevraagd. Op deze manier wordt het mogelijk om jaarlijks de effecten van de toename van het areaal goed te verwerken. Uitgevoerde werkzaamheden In de tabel hieronder is een overzicht gegeven van projecten die volgens de aanpak Gebiedsgericht werken (GGW) uitgevoerd zijn en in welke planfase deze zich bevinden. In overige gebieden binnen de gemeente zijn levensduur verlengende maatregelen genomen. Tabel 2 Overzicht onder handen zijnde GGW projecten GGW projecten Plan fase

• •

Gebied Binnen de Linie Oost (Riolering) Huisduinen fase 2

Voorbereiding fase

• • • •

Polderweg (integraal*) Prins Hendriklaan (integraal*) Oostslootbuurt (integraal*) Heilig Harn (natuurvriendelijke oevers en een nieuwe wadi)

Realisatie fase

•

Kruiszwin 3, 4, 5

Nazorg fase (gerealiseerd project, werkzaamheden in garantieperiode)

• •

Kruiszwin 1, 2 Beatrixstraat

* Met integraal wordt bedoeld dat er meerdere asset-vakgroepen in het project vertegenwoordigd zijn.

Assets openbare ruimte Wegen Elementenverharding Sinds 2022 wordt het volledige wegenareaal (asfalt- en elementenverharding) jaarlijks geïnspecteerd om de staat van het areaal optimaal te monitoren en snel bij te kunnen sturen indien noodzakelijk. Uit de inspecties van 2022 bleek dat het uitgestelde onderhoud (beeldkwaliteitsniveau D) op het gebied van elementenverharding

Programmarekening 2024 Gemeente Den Helder

62

voorgaande jaren onvoldoende was ingelopen door de traditionele manier van werken. Deze manier bestaat uit het herstellen van het wegvlak waar de schades zich bevinden. Daarom is er in 2023 gekozen om het wegwerken van het uitgestelde onderhoud procesmatig aan te pakken, zodat dit sneller weggewerkt wordt. Hierbij worden alleen de schadebeelden, die zorgden voor de D classificatie voor uitgesteld onderhoud, direct aangepakt. Dit scheelt tijd en geld ten opzichte van de traditionele manier conform het CROW. Was er in 2023 nog sprake van 37% achterstallig- c.q. uitgesteld onderhoud, in 2024 is een inhaalslag gemaakt van 6%. Dat betekent dat er nu nog sprake is van een restant van 31% aan uitgesteld onderhoud dat moet worden weggewerkt. We merken dat we met de nieuwe procesmatige aanpak, grotere slagen kunnen maken met het wegwerken van dit onderhoud. Komend jaar wordt deze inhaalslag voortgezet. Asfaltverharding • Reconstructie: Een deel van de Doggersvaart is in 2024 gereconstrueerd. Hiervoor is een asfaltwapeningssysteem toegepast, dat bestaat uit stalen wapeningsnetten in de bovenste asfaltlaag in combinatie met beton en wordt gebruikt om scheurvorming en verzakking in asfaltverharding tegen te gaan zodat de weg weer toekomstbestendig is.

Deze duurzame oplossing is sneller uit te voeren dan de traditionele reconstructie, waarbij de gehele wegconstructie, inclusief fundering, wordt vervangen en tegen lagere kosten. • Groot onderhoud: Op de Torplaan is groot onderhoud uitgevoerd waarbij de deklaag is vervangen en vrij liggende fietspaden zijn aangebracht. Voor deze fietspaden is als pilot gekozen voor rode coating in plaats van rood asfalt, vanwege de lagere CO2 footprint en de betere aansluiting op het overige asfalt. Bij de Oostoeverweg is de deklaag deels vernieuwd en is er een veiligere fietsoversteekplaats aangebracht. • Asfalt slijtlagen: Op verschillende locaties zijn de slijtlagen van het asfalt vervangen. Dit is gedaan op het voetpad in het Timorpark, alle fietspaden in Quelderduijn, het voetpad Korvetstraat en een stuk fietspad in Mariëndal. Slijtlagen vormen een nieuwe beschermende laag over de bestaande wegdeklaag. Deze onderhoudsmaatregel is essentieel voor het verlengen van de levensduur van de infrastructuur en het waarborgen van de veiligheid en duurzaamheid van onze wegen. Door het regelmatig vervangen van slijtlagen worden fiets- en voetpaden beschermd tegen slijtage door belasting en weersomstandigheden, wat leidt tot lagere onderhoudskosten op de lange termijn en een verbeterde (rij)ervaring voor weggebruikers.

• Belijning en Markering: Het afgelopen jaar is de aandacht gegaan naar het wegwerken van het uitgestelde onderhoud (classificatie C en D). Het hele areaal aan belijning en markering is in 2024 opgehaald naar beeldkwaliteitsniveau A of B. Wat is er gedaan met de conclusies en aanbevelingen uit het beheerplan wegen 2020-2025 1. Met het huidige asfaltbudget kan het asfaltwerk redelijkerwijs op B kwaliteitsniveau worden onderhouden. We gaan in kwaliteit niet achteruit door zoveel mogelijk levensduur verlengende maatregelen toe te passen, zoals scheuren vullen, het vernieuwen van de toplaag. Daarnaast inspecteren wij nu jaarlijks in plaats van om het jaar. 2. We zijn bezig om het achterstallig- c.q. uitgestelde onderhoud procesmatig weg te werken. Hiermee hebben we al een slag gemaakt en zullen wij dit de komende jaren verder inlopen. Dit zullen we de komende jaren voortzetten. 3. Er is investeringsbudget van €1.500.000 per jaar vrijgemaakt voor de reconstructie van asfaltwegen die einde technische levensduur hebben bereikt. 4. We hebben met alle vakgroepen een Strategisch Assetmanagement Plan (SAMP) opgesteld. Dit plan moet op strategisch niveau een verbinding leggen tussen de langetermijnvisie van de gemeente en het dagelijks beheer van alle kapitaalgoederen in de openbare ruimte.

Binnen het buurtgericht werken (nu GGW, Gebieds Gericht Werken) wordt integraal gekeken naar de vervanging per asset. Voor wijken die buiten de GGW vallen wordt risico gestuurd en levensduur verlengend gewerkt. Dit houdt in het prioriteren van het werkzaamheden en het toepassen van preventief en correctief onderhoud. 5. Duurzaamheid en het klimaat adaptief maken van de stad zal worden meegenomen binnen de integrale aanpak van het GGW. Civiele Kunstwerken Veel civiele kunstwerken zijn na de oorlog aangelegd waardoor bruggen en kades nu technisch aan het einde van hun levensduur zijn. Door middel van groot onderhoud wordt de levensduur daar waar mogelijk verlengd. Zo

Programmarekening 2024 Gemeente Den Helder

63

is in 2024 de sluis in Dirkz Admiraal na vandalisme en storingen meerdere keren hersteld. Er heeft onderhoud aan de bruggen van de Kanoroute plaats gevonden, is het geplande schilderwerk en zijn meerdere kleine reparaties uitgevoerd. Groen In 2024 zijn er helaas weer een hoop iepen verdwenen vanwege iepziekte. Naast individuele bomen is ook veel bosplantsoen weggehaald. Wel zijn 160 nieuwe bomen geplant volgens de laatste inzichten. Deze bomen hebben een goede groeiplaats, waardoor het uitgangspunt is dat ze minimaal 60 jaar kunnen worden. Naast het herplanten van bomen zijn diverse grotere projecten uitgevoerd, zo zijn langs de Zanddijk de keien langs de weg weggehaald en is hier een kruidenrijke berm voor in de plaats gekomen. Ook is er groot onderhoud uitgevoerd langs de Fiets- en Kanoroute. Ook zijn twee rotondes in de Marsdiepstraat en Doggersvaart opnieuw ingeplant. Uitgevoerde werkzaamheden n.a.v. conclusies en aanbevelingen beheerplan bomen 1. Bomen in speciaal beheer (koningsbomen, monumentale bomen) zijn in kaart gebracht en opgenomen in beheer. Nieuw geplante meerstammige bomen zijn als dusdanig opgenomen in het beheersysteem. Bestaande meerstammige bomen worden de komende jaren geïnventariseerd. Dit zou binnen 4 jaar (1 wijk per jaar) gerealiseerd kunnen zijn. 2. Boomveiligheidscontroles zijn volgens planning uitgevoerd 3.

Onderhoud van de bomen is uitgevoerd volgens bestaand budget. De bestrijding van iepziekte valt hier niet onder. 4. Structurele financiering voor verwijderen stobben en herplant bomen is in de begroting opgenomen. 5. Beheerplan is uitgewerkt in bestekken en contracten. 6. Uitvoeringsplan voor vervangen bomen wordt jaarlijks bijgewerkt. Een los boombeleidsplan wordt niet opgesteld. Dit is opgenomen in het SAMP en wordt indien nodig verder uitgewerkt in het beheerplan, wat in 2025 herzien wordt. Uitgevoerde werkzaamheden n.a.v. conclusies en aanbevelingen beheerplan groen 1. Beheerplannen voor speciale beheergebieden zijn vastgesteld en/ of in concept opgesteld. 2. Indeling beheerobjecten vindt plaats in databeheer. 3. Areaal en kwaliteit van oevers zijn in kaart gebracht. 4. De technische kwaliteit dient nog in beeld gebracht te worden. Hier is een afweging gemaakt qua kosten/baten en deze inspectie heeft niet de grootste prioriteit. 5. Met het aanpassen van het maaibeleid, is ook de inventarisatie van de biodiversiteit uitgevoerd. Hierover is de raad geïnformeerd middels een RIB. 6. De online versie van het beheerprogramma wordt dagelijks gebruikt en aangevuld met nieuwe gegevens en/of de bestaande gegevens worden aangepast. Dit draagt bij aan een grotere juistheid van de data. 7. In het programma duurzaamheid is een steven opgenomen voor het meer vergroenen van de gemeente.

8. De data van de oevers is opgenomen in de beheersystemen Voor het uitvoeren van werkzaamheden is een bestek opgesteld en dit zal via een aanbesteding op de markt gezet worden. 9. De eigen kengetallen zijn opgesteld, beschikbaar in het beheersysteem en worden toegepast. Openbare verlichting en technische installaties In 2024 is ingezet op het in stand houden van het bestaande areaal. Dit houdt in dat storingen verholpen zijn met de beschikbare middelen door middel de bestaande contracten met de onderhoudsaannemers. Daarnaast is er verder gegaan met verduurzamen van het areaal in de vorm van conventionele verlichting naar LED. (+2%). Dit wordt de komende jaren uitgebreid. Ondanks dat we goed op weg zijn met het vervangen van conventionele verlichting door ledverlichting, is er voor het behalen van de doelstellingen van het energieakkoord in 2030 nog een stap te zetten. Het beschikbaar gestelde krediet voor extra LEDverlichting is in 2024 nog niet besteed. Er zijn 10 schakelkasten vervangen voor de openbare verlichting. In de Schepenbuurt is er gebruikt gemaakt van de meekoppelkans om een eigen netkabel mee te leggen met de vervanging van de gasleiding door Alliander.

Programmarekening 2024 Gemeente Den Helder

64

Spelen In 2024 zijn 16 speelplekken voorzien van nieuwe speeltoestellen. Uitgevoerde werkzaamheden n.a.v. conclusies en aanbevelingen beheerplan spelen: 1. De kwaliteit van de ondergronden is met de veiligheidsinspectie meegenomen, indien een situatie onwenselijk was, is deze aangepast. De hoeveelheden van de ondergronden en hekwerken dient nog ingemeten te worden. 2. Budget voor vervanging speeltoestellen is structureel opgenomen in de begroting. 3. Areaal en kwaliteit hekwerken is deels ingemeten en opgenomen 4. Financiering is gewaarborgd in de begroting 5. Speeltoestellen worden vervangen op basis van de veiligheidsinspecties. Waar mogelijk wordt aangesloten bij grotere vervangingsprojecten binnen het Gebiedsgericht werken. 6. Leeftijden van speeltoestellen is in beeld en daarmee ook de vervangingsopgave. Stedelijk Water & Riolering Van het programma Stedelijk Water & Riolering (PSWR) zijn via het GGW-programma in de buurten Kruiszwin 3,4,5, Centrum en Oostslootbuurt klimaat adaptieve maatregelen en rioolvervangingen uitgevoerd. Verder is ruim 47.000 meter aan riool geïnspecteerd en gereinigd. Op verschillende plekken is het riool gerenoveerd. Dit wordt relinen genoemd. Hiermee wordt de levensduur van de buis verlengd.

Het raamcontract groot onderhoud is aanbesteed en met dit raamcontract zijn foutaansluitingen gecorrigeerd, putten geïnspecteerd en hersteld, leidingbreuken hersteld en op verschillende locaties boomwortel ingroei gefreesd. Water en Oevers In het beheerplan 2020-2025 is beschreven dat deze periode benut wordt om eerst het areaal in beeld te krijgen alvorens in uitvoering te treden. Uit de inventarisatie blijkt dat er een intensivering in de onderhoudsopgave nodig is. In 2024 zijn alle gemeentelijke oevers geïnspecteerd en zijn de toestand aspecten bekend. Op enkele locaties na, zien de assets beschoeiingen er vrij goed uit. Via de reguliere voor- en najaarsschouw heeft het onderhoud aan de natuurlijke oevers plaats gevonden. De omvang van blauwalg is in 2024 beperkt gebleven, dit is deels te verklaren door de explosieve groei van kroos. Voor deze bestrijding is een boot en divers materiaal aangeschaft. Het concept baggerplan met meerjaren-opgave is gereed. Gemeentelijk vastgoed Gemeentelijk vastgoed In december 2021 is de gemeentelijk notitie vastgoedbeleid (2022-2024) vastgesteld. Hierin wordt de richting van gemeentelijke vastgoedportefeuille beschreven voor de komende drie jaar. Thema's hierin zijn: vaststelling kernportefeuille, de afstootnota, strategisch aan en verkoopbeleid en verduurzaming, maatschappelijk vastgoed.