Programmabegroting 2026 .pdf
Tekst van het document
2025
2026
2027
2028
2029
24.697
22.063
19.915
20.141
21.509
saldo jaar
-2.634
-2.148
226
1.368
2.050
Totale weerstandscapaciteit
22.063
19.915
20.141
21.509
23.559
Omschrijving risico
Max. risico bedrag
Totaal risico bedrag
Garantstellingen zonder achtervang
56.481
142
Garantstellingen met achtervang WSW
253.438
634
Geldleningen
78.182
195
Overige risico's
14.809
6.192
Totaal
402.910
7.163
De risico's kunnen als volgt worden samengevat:
Programmabegroting 2026 Gemeente Den Helder
50
Risico's De risico's kunnen als volgt in de risicokaart worden gepresenteerd. Deze risicokaart geeft een visueel beeld welke risico's op grond van het berekende risicobedrag zich in een groene, oranje of rode zone bevinden. Dit hoeft niet te betekenen dat de rode risico's ook daadwerkelijk tot een financieel probleem zullen leiden.
Programmabegroting 2026 Gemeente Den Helder
51
Specificatie risico's De specificatie van deze risico's, de inschatting en de toelichting geven het volgende beeld: Betekenis kolommen: A. Omschrijving risico B. Kans % voordoen kans frequentie C. Maximaal risicobedrag in € 1.000 D. Kans op voordoen max. (80%/50%/20%/5%) E. Totaal risicobedrag F. Onderbouwing zekerheden en omstandigheden van invloed op de frequentie A
B
Garantstellingen zonder achtervang
C
D
E
56.481
a
142
Woningstichting Den Helder
5%
3.226
5%
8
NV Huisvuilcentrale NoordHolland
5%
21.706
5%
54
Noordwest Ziekenhuisgroep/Gemini
5%
3.000
5%
8
Veiligheidsregio Noord-Holland Noord
5%
3.095
5%
8
Stichting Blijf van mijn Lijf
5%
403
5%
1
Stichting Scholen aan Zee
5%
13.250
5%
33
NV PoDH
5%
Garantstellingen met achtervang WSW
11.801
5%
30
253.438
a
634
Stichting Woontij
5%
14.621
5%
37
Woningstichting Den Helder
5%
235.091
5%
588
Stichting Woonzorg Nederland
5%
Geldleningen
3.726
5%
9
78.182
a
195
F
Helder Vastgoed
5%
45.000
5%
Triade
5%
108
5%
0 De instelling heeft een structurele subsidierelatie met de gemeente, het pand is in eigendom
Willemsoord bv
5%
18.000
5%
45
Schouwburg De Kampanje
5%
1.940
5%
5 De Kampanje heeft een gezond eigen vermogen. Voor de cultuurtaak vindt subsidiëring door de gemeente plaats.
Alliander
5%
2.078
5%
5
Startersleningen
5%
6.556
5%
16 Onderliggende waarde panden
Woningleningen
5%
4.500
5%
11 Onderliggende waarde panden
Overige risico’s
14.809
a
Schadeclaims en planschades 100%
3.500
50%
Ontwikkelrisico Grondexploitaties
1.609
25%
100%
113 Achterliggende waarde woningen is omvangrijk; hypotheekrecht gevestigd
6.192 1.750 Deze risico's worden apart toegelicht.
402 Voor de lopende grondexploitaties zijn de risico's verwerkt in de actualisatie per 31-12-2024. Bij grond-exploitaties bestaat altijd het risico dat de inschattingen voor de aanpassingen aan inflatie niet uitkomen. Tegelijkertijd zijn de belangrijkste risico's in Willem Alexanderhof en Molenwerf afgedekt in contractuele afspraken met de ontwikkelaars. Om deze reden wordt nu een algemene indicatie gepresenteerd met een verwachte kans dat zich voor 25% zou kunnen voordoen. Voordat dit risico zich daadwerkelijk manifesteert worden eerst de contractuele afspraken gevolgd.
Programmabegroting 2026 Gemeente Den Helder
52
Pensioenvoorziening politieke Ambtsdragers
100%
2.000
50%
1.000 De voorziening voor de pensioenlasten van (voormalig) poltieke ambtdragers wordt sinds jaar en dag gebaseerd volgens een en dezelfde methode. De belangrijkste schommeling in de omvang van de voorziening is de afgelopen jaren veroorzaakt door de ontwikkelingen op de rentemarkt. Op rijksniveau bestaat het voornemen om het beheer en de uitbetaling volledig over te dragen aan het Algemeen Burgelijk Pensioenfonds. Bij dit voornemen hoort mogelijk een andere berekeningssystematiek. Op basis van informatie van onze pensioenadviseur zou dit een extra bijdrage van de de gemeente kunnen opleveren van € 2 miljoen. Meer duidelijkheid hierover wordt verwacht in de loop van 2026 als nadere onderzoeken op landelijk niveau zijn afgerond en de besluitvorming over de wijziging via het wetgevingstraject is afgerond. Naar verwachting zal dit traject zich uitstrekken over heel 2025. Tot die tijd blijft dit risico naar verwachting ongewijzigd.
Informatiebeveiliging
100%
2.500
20%
500 De gemeente loopt risico's op het vlak van informatiebeveiliging. Deze risico's zijn samengevat: een datalek, een hack en het onjuist gebruiken of verwerken van gegevens. Er wordt actief gestuurd op de bewustheid van de medewerkers op het vlak van informatiebeveiliging. Toch kunnen niet alle risico's worden uitgesloten. In het geval van hack wordt de mogelijke totaal schade inschat op een bedrag tussen € 1,25 miljoen en € 3,5 miljoen. Dit is de directe schade, de kosten van herstel en het verlies van productiviteit. We rekenen met een restrisicobedrag van € 2,5 miljoen en kans van voordoen eens in de 2 tot 5 jaar.
Beheersing risico's sociaal domein: Jeugdzorg en Wmo.
100%
4.000
50%
Participatiewet
100%
0
0%
2.000 De financiële risico's op deze onderdelen hebben betrekking op: de ontwikkeling van vraag, de ontwikkeling van de prijzen en de ontwikkeling van de vergoeding van het rijk. Omdat er sprake is van regelingen met een open einde is er altijd het risico op een hoger gebruik. Het hogere gebruik in is in de periode 2022-2024 vertaald in taakstellende opdrachten om in 2027 en later weer binnen het budget te komen. Hiervoor zijn beheersmaatregelen uitgewerkt. Tegelijkertijd zijn er landelijk afspraken gemaakt om hervormingen door te voeren die moeten leiden tot een goedkopere uitvoering. Een aantal landelijke afspraken beïnvloed het lokale beleid en de financiële uitkomst. Voor de bepaling van het risicobedrag wordt uitgegaan van landelijke maatregelen die 100% uitvoerbaar zijn en een opbrengst hebben die gelijk is aan de landelijke bijstelling van het budget. De risico's rondom de jeugdzorg strekken zich uit over meerdere jaren. Gedurende deze jaren moet de gemeentelijke taakstelling worden gerealiseerd en vanaf 2028 de uitkomsten van de hervormingsagenda. Voor de periode 2026-2029 gaan we uit van een restrisico van € 4 miljoen met een kans van voordoen van 50%. Aan de hand van de periodieke monitoring kan dit bedrag jaarlijks worden bijgesteld.
0 Voor de participatiewet geldt dat naast het openeinde karakter van de bijstand er een bijzonder risico is voor de hoogte van de specifieke rijksbijdrage. Deze uitkering, genoemd Buig, vergoed de kosten voor de verlening van de bijstand en voor participatie. Voor deze uitkering wordt elk jaar een meerdere actualisatie gestuurd. Omdat de uitkering niet alleen wordt bepaald door de aantallen in Den Helder maar ook door de releatieve groei in heel Nederland kunnen er schommelingen optreden. Op basis van de ervaringen in de laatste drie jaar en de reserve BUIG voor het opvangen van schommelingen wordt er geen restrisico verwacht dat moet meewegen bij de bepaling van het weerstandsvermogen.
Programmabegroting 2026 Gemeente Den Helder
53
Tegenvallende uitkering gemeentefonds
100%
1.000
50%
Gemeentelijke heffingen
100%
200
20%
500 Het is onzeker of de uitkering uit het gemeentefonds voldoende meegroeit met de ontwikkeling van lonen en prijzen. Sinds drie jaar geldt een nieuwe methode voor de bepaling van de groei van de omvang van het gemeentefonds. De omvang van het fonds is gekoppeld aan een achtjarig gemiddelde voor prijsontwikkeling én de groei van het brutobinnenlandsproduct. De uitwerking van deze systematiek heeft de afgelopen jaren gezorgd voor een lagere groei van het gemeentefonds dan de werkelijke groei van de lonen en prijzen. De prijsstijging van de jaren 2023-2025 was groter dan het gemiddelde over de afgelopen achtjaar. De ramingssystematiek zorgt voor een onzekerheid over de mate waarin prijzen volledig worden gecompenseerd. De systematiek is onderwerp van gesprek tussen VNG en het rijk. Voor de komende periode blijft deze onzekerheid. De onzekerheid telt over een bedrag van afgerond € 100 miljoen. Als risico is verwerkt het achter blijven van de prijscompensatie over dit bedrag voor één vol procent en de kans dat dit gebeurt wordt ingeschat op 50%. Dit betreft de compensatie voor de komende jaren. 40 De kans op afwijkingen in de OZB blijft aanwezig. De afgelopen twee jaar hebben laten zien dat afwijkingen zich nauwelijks voor doen op het geheel van de WOZ-waarde van de woningen. Wel zijn er risico's op foute taxaties in de zogenoemde Niet-woningen.
In het geval er een taxatiefout wordt gemaakt van € 25 miljoen ten opzichte van de geraamde waardeontwikkeling levert dit mogelijk een nadeel op van € 200.000.
Toelichting risico's De risico's worden nader toegelicht in de volgende onderdelen: Geldleningen en garanties We lopen risico met de instellingen waaraan we een lening hebben verstrekt of waarvoor we een garantie hebben afgegeven. We beoordelen jaarlijks de begrotingen en jaarrekeningen van deze instellingen. Voor de leningen en garantstellingen geldt dat er hypothecaire zekerheden zijn of dat er sprake is van voldoende solide instellingen die zelf tegenvallers kunnen opvangen via de tariefstelling voor hun diensten en producten. Risico's in verbonden partijen De gemeente loopt het risico dat tekorten die zich voor doen bij verbonden partijen door werken naar het resultaat van de gemeente zelf. Als in een van de gemeenschappelijke regeling er een groot nadelig resultaat ontstaat worden de deelnemers aan de regeling geacht dit samen op te vangen. In het overzicht van de verbonden partijen wordt hieraan per partij apart aandacht aan besteed. Voor de gemeenschappelijke regelingen geldt dat zich geen bijzondere risico's voordoen die opname in het overzicht risico's nodig maken. Een ander aspect betreft de privaatrechtelijke verbonden partijen. Dit zijn de Port of Den Helder, de Luchthaven, Willemsoord BV en Zeestad.
Voor de Port of Den Helder en voor de Luchthaven geldt In deze partijen is het risico dat het ter beschikking gestelde risicodragend vermogen als eerste wordt aangesproken bij nadelige resultaten. Dit kan uiteindelijk betekenen dat de gemeente de financiële waardering van de partij moet bijstellen. Voor Willemsoord en Zeestad geldt dat er het risicodragend vermogen beperkt is tot de storting bij oprichting van de BV, Voor alle vier geldt dat naast het inzicht in de risico's via het overzicht verbonden partijen er ook apart aandacht wordt besteed aan de stand van zaken. Dit gebeurd langs twee wegen: a. via de paragraaf weerstandsvermogen waarin wordt stil gestaan bij de risicovolle ontwikkelingen; b. meer uitgebreid via de halfjaar rapportages over de privaatrechtelijke partijen aan de gemeenteraad. Voor de begroting 2026 is er geen aanleiding om een apart financieel risico op te nemen voor de privaatrechtelijke verbonden partijen.
Programmabegroting 2026 Gemeente Den Helder
54
Schadeclaims en planschades In deze paragraaf treft u een overzicht van de tegen de gemeente Den Helder ingediende schadeclaims en de risico’s die er bestaan op planschades. Planschade is financiële schade die een persoon of bedrijf lijdt als gevolg van een planologische maatregel. Schadeclaims en planschades waarvan het verwachte effect van de reguliere processen op de programmabegroting 2026 minder is dan € 100.000 worden buiten beschouwing gelaten. In de toelichting komen enkele specifieke zaken aanbod.
Schadeclaims Middenweg 172-174 In 2018 is in opdracht van de gemeente het voormalig postkantoor op Middenweg 172-174 in Den Helder ontruimd. De ontruimings- en opslagkosten komen voor rekening van de voormalig gebruiker. Omdat hij geen verhaal bood voor deze kosten, heeft de gemeente beslag gelegd op zijn kunstcollectie. Deze kunstcollectie is executoriaal verkocht. De opbrengst van deze executieverkoop wordt onder meerdere schuldeisers verdeeld, waaronder de gemeente. De voormalig gebruiker is het niet eens met verdeling van de opbrengst onder de schuldeisers: hij vordert schadevergoeding. Hierover is een procedure aanhangig bij de rechtbank Noord-Holland. De verwachting is dat hier eind 2025 meer duidelijkheid over komt. Het risico in deze zaak wordt voorlopig als PM-post begroot. Watertoren De afronding van de renovatie van de Watertoren door de beoogde erfpachter daarvan duurt langer dan de bedoeling was. Met de beoogde erfpachter zal de komende tijd worden besproken of en zo ja, hoe de renovatie alsnog kan worden afgerond. Het is op dit moment onduidelijk of dit financiële consequenties heeft voor de gemeente. Bestuursdwang In verband met de beginselplicht tot handhaving en het feit dat bouwwerken geen gevaar mogen opleveren voor bewoners, gebruikers en omgeving is in maart 2022 tot handhaving overgegaan met betrekking tot een jachthaven.
Doel hiervan is overtreding van diverse wetgeving, zoals o.a. Woningwet, Bouwbesluit 2012 en de Algemene plaatselijke verordening Den Helder 2021 (APV), te laten eindigen. De eigenaar is in eerste instantie in de gelegenheid gesteld de overtredingen te beëindigen. De daarvoor gegeven termijnen zijn meerdere malen verruimd. Dit heeft niet geleid tot de vereiste beëindiging van de overtredingen. Om die reden is een lastgeving aan de eigenaar opgelegd. Aan deze lastgeving is niet voldaan. Vanwege de mate van gevaarzetting door de overtredingen is het noodzakelijk dat de gemeente de overtredingen zo spoedig mogelijk gaat beëindigen. In de eerste helft van 2025 zijn de uit te voeren werkzaamheden verder uitgewerkt, indien de werkzaamheden door de gemeente worden opgedragen zullen de kosten worden verhaald op de eigenaar van de jachthaven. Medio 2025 is de gemeente opnieuw in gesprek gekomen met de eigenaar over het alsnog zelf uitvoeren van de werkzaamheden. Het risico in deze inmiddels langlopende zaak wordt voorlopig als PM-post begroot. Verzakkingsschade oeverbeschoeiing Willem-Alexanderhof Er is schade aan de oeverbeschoeiing in delen van Willem-Alexanderhof. De schade's zijn zichtbaar aan de oeverbeschoeiing zelf en er is zichtbare schade in tuinen van bewoners. Er wordt nader onderzoek gedaan naar schade en verantwoordelijkheden.
Tot dat het onderzoek is afgerond kan er geen duiding plaatsvinden van de omvang van de schade waarvoor de gemeente aansprakelijk kan worden geacht.
Arbeidsrechtelijke geschillen Er zijn geen arbeidsrechtelijke geschillen.
Planschade en nadeelcompensatie Algemeen Ten gevolge van diverse omgevingsplanprocedures en omgevingsvergunningen bestaat er een (doorlopend) risico op planschade. Het is niet mogelijk om op voorhand uitspraken te doen over de hoogte van het mogelijke schadebedrag, maar het risico op planschade wordt momenteel op zeer gering ingeschat.
Programmabegroting 2026 Gemeente Den Helder
55
Besluiten op aanvragen omgevingsvergunning voor een activiteit als bedoeld in artikel 5.1 van de Omgevingswet kunnen de gemeente een risico van planschade opleveren. Een inschatting hiervan leidt tot een risico van maximaal € 250.000. Hierbij wordt opgemerkt dat deze planschade doorgaans wordt verlegd naar de vergunninghouder/initiatiefnemer. Voor planschade die het gevolg kan zijn van andere gewijzigde plannen wordt een bedrag van € 100.000 geraamd. Sinds 1 januari 2024 kan met de komst van de Omgevingswet makkelijker een beroep op nadeelcompensatie worden gedaan. Op dit moment worden projecten steeds meer integraal aangepakt en daarmee omvangrijker. Dergelijke projecten hebben een langere doorlooptijd. Eventuele negatieve effecten van projecten worden daarmee ook langduriger en daardoor meer door burgers en bedrijven gevoeld. Dit brengt met zich mee dat de kans dat een beroep op nadeelcompensatie wordt gedaan groter wordt. Om die reden wordt voor nadeelcompensatie een bedrag van € 100.000 geraamd. Nadeelcompensatie Er is een verzoek om nadeelcompensatie ontvangen van een eigenaar van een pand dat zich bevindt in de nabijheid van de coffeeshops in de Koningstraat. Naar aanleiding van verleende vergunningen aan de coffeeshops claimde verzoeker € 618.542 aan financieel nadeel.
Het kan voorkomen dat gemeentelijk handelen of gemeentelijke besluitvorming rechtmatig is, maar wel financieel nadeel veroorzaakt. In bepaalde gevallen moet dat financieel nadeel dan worden vergoed, al dan niet gedeeltelijk. De hoogte van de compensatie moet redelijk zijn. De vergoeding dekt niet het volledige financiële nadeel. Het verzoek om nadeelcompensatie is afgewezen vanwege verjaring. Het door verzoeker ingediende bezwaar is ongegrond verklaard. Ook het nadien door verzoeker ingestelde beroep is door de rechtbank ongegrond verklaard. Hiertegen heeft verzoeker hoger beroep ingesteld. Dit hoger beroep loopt nog. De verwachting is dat hier in 2025 meer duidelijkheid over komt. Het financiële risico voor de gemeente wordt in afwachting van het hoger beroep vooralsnog beperkt ingeschat. Zaken die aanhangig zijn bij de verzekeraar van de gemeente Diverse bedrijven en particulieren hebben claims ingediend tegen de gemeente ten gevolge van verzilting van het oppervlaktewater.
Programmabegroting 2026 Gemeente Den Helder
56
Geprognosticeerde meerjarenbalans
Omschrijving
31-12-2026
31-12-2027
31-12-2028
31-12-2029
Immateriële vaste activa
27.355
26.655
25.955
25.255
Materiële vaste activa
160.000
179.000
202.000
220.000
Financiële vaste activa
91.586
90.586
90.586
90.586
Totaal vaste activa
278.941
296.241
318.541
335.841
Onderhanden werk
10.904
8.404
5.904
904
Overige voorraden
11
11
11
11
Vorderingen
10.221
10.221
8.221
8.352
Liquide middelen
1.000
1.000
1.000
1.000
Overlopende activa
3.876
3.876
3.876
2.746
Totaal vlottende activa
26.012
23.512
19.012
13.013
Totaal activa
304.953
319.753
337.553
348.854
Algemene reserve
22.063
20.301
21.755
23.890
Bestemmingsreserve
28.979
28.008
27.157
26.341
Resultaat jaarrekening
-2.148
226
1.368
2.050
8.831
8.478
8.927
9.209
214.722
232.224
248.829
258.847
17
17
17
17
272.464
289.254
308.053
320.354
Kortlopende schulden
12.505
11.515
11.516
11.516
Overlopende passiva
19.983
18.983
17.983
16.983
Totaal vlottende passiva
32.488
30.498
29.499
28.499
Totaal passiva
304.953
319.753
337.553
348.854
Vaste activa
Vlottende activa
Vaste passiva Eigen vermogen
Vreemd vermogen Voorzieningen Onderhandse leningen Vaste schulden Totaal vaste passiva Vlottende passiva Liquide middelen
Programmabegroting 2026 Gemeente Den Helder
57
Kengetallen Alle gemeenten zijn verplicht om een zestal kengetallen op te nemen. Deze kengetallen geven een beeld van de financiële situatie van de gemeente. Normen voor deze kengetallen zijn er niet omdat ze in hun onderlinge samenhang moeten worden bekeken en een uitvloeisel zijn van het door een gemeente gevoerde beleid. Hieronder volgt een korte uitleg over de kengetallen De zes kengetallen zijn: • structurele exploitatieruimte • •
Solvabiliteitsratio Netto schuldquote
• •
Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Grondexploitatie
• Belastingcapaciteit De kengetallen worden hierna kort beschreven. Vervolgens worden uitkomsten getoond van de score op de ken getallen. En tot slot wordt aangegeven hoe de score in onderlinge samenhang wordt beoordeeld. Structurele exploitatieruimte Dit kengetal is van belang om te kunnen beoordelen welke structurele ruimte de gemeente heeft om de eigen lasten te dragen of welke structurele stijging van de baten of structurele daling van de lasten daarvoor nodig is. Solvabiliteit excl. doorleningen De solvabiliteit wordt beïnvloed door de aangetrokken leningen die direct zijn doorgeleend aan derden. Zonder deze doorleningen is de omvang van de balans kleiner en het aandeel eigen vermogen op de balans procentueel groter. Solvabiliteitsratio De solvabiliteitsratio geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Hoe hoger dit percentage is, hoe gunstiger dit is voor de financiële weerbaarheid. Netto schuldquote De netto schuldquote geeft inzicht in het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen (totaal aan gemeentelijke baten). Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen In de correctie wordt de het totaal van de door de gemeente verstrekte geldleningen buiten beschouwing gelaten.
Grondexploitatie Dit kengetal geeft weer hoe de waarde van de bouwgrond zich verhoudt tot de totale baten. De boekwaarden van de voorraden grond moet worden terugverdiend bij de verkoop. Naarmate deze inkomsten verder in de toekomst liggen brengt dit meer rentekosten en risico's met zich mee. Belastingcapaciteit De belastingcapaciteit geeft inzicht in hoe de belastingdruk van de gemeente zich verhoudt ten opzichte van het landelijk gemiddelde. Het getal 101 betekent dat de gemeentelijke belastingdruk in 2025 van € 1.002 hoger ligt dan het landelijk gemiddelde van 2024, zijnde € 994 (= 100%). Dit betreft de totale woonlasten van een meerpersoonshuishouden met een eigen woning. Omschrijving
Rekening Begroting Begroting
a
Meerjarenbegroting
2024
2025
2026
2027
2028
Structurele exploitatieruimte
0
0
0
1
1
1
Solvabiliteitsratio
19
15
16
15
15
15
Solvabiliteit excl doorleningen
2029
23,5
19,5
20,3
19
18,5
18,5
Netto schuldquote
80
87
84
91
100
103
Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
51
50
50
57
65
68
Grondexploitatie
3
3
4
3
2
0
Belastingcapaciteit
97
96
97
97
97
97
*) De belastingcapaciteit wordt m.i.v. 2024 afgezet tegen het gemiddelde in hetzelfde jaar.
Programmabegroting 2026 Gemeente Den Helder
58
Omschrijving
a
Cat. A
Cat. B a
Cat. C
Den Helder
Structurele exploitatieruimte
>
0%
0%
<
0%
0%
Solvabiliteitsratio
>
50%
20-50%
<
20%
16%
Netto schuldquote
<
90%
90-130%
>
130%
76%
Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
<
90%
90-130%
>
130%
52%
Grondexploitatie
<
20%
20-35%
>
35%
4%
Belastingcapaciteit
<
95%
95-105%
>
105%
97%
Op de site Findo kan voor de gemeente de totale ontwikkeling en vergelijking met andere gemeenten worden gevolgd. De kengetallen in samenhang bezien De provincie hanteert een signaleringssysteem waarin getoetst wordt binnen welke bandbreedte de waarde van een kengetal zich bevindt. Den Helder heeft een extra kengetal opgenomen: de solvabiliteitsratio gecorrigeerd voor doorleningen. De doorleningen zijn de aan derde verstrekte leningen waarvoor Den Helder zelf langlopende leningen heeft moeten aantrekken. Zowel de solvabiliteit als de schuldquote zijn hierdoor sterk afwijkend. De structurele begrotingsruimte is in de begroting 2026 0%. In de meerjarenraming neemt de ruimte toe omdat er geen volledige invulling is gegeven aan de financiële mogelijkheden. De keuze voor de invulling wordt gemaakt in de volgende bestuursperiode. De solvabiliteit krijgt ruim aandacht. De solvabiliteit wordt mede beïnvloed daar de door de doorgeleende geldleningen en onderliggend de situatie waarin Den Helder jaarlijks ongeveer factor 3 investeert ten opzichte van het bedrag aan afschrijvingen. De activa nemen in omvang toe en dat wordt gefinancierd met nieuwe geldleningen en een afname van liquide middelen. Als de solvabiliteit wordt gecorrigeerd voor de door de gemeente verstrekte geldleningen geeft dit een ander andere score. De score van 16% in de begroting 2026 is na correctie 20,3%.
Deze correctie doet verder niets af aan het feit dat de solvabiliteit daalt als gevolg van de geraamde investeringen waarvoor extra moet worden geleend. Deze extra leningen passen binnen de structurele begrotingsruimte waarbij rekening is gehouden met de huidige tarieven op de geldmarkt. Met de gemeenteraad is afgesproken dat bij raadsvoorstellen aaprt wordt ingegaan op de ontwikkeling van de solvabiliteit.
Zowel de netto schuldquote als de gecorrigeerde schuldquote blijven ruim onder de signaal waarde van 90%. De netto schuldquote zal de komende jaren gaan stijgen als gevolg van de omvangrijke investeringen naar ruim 100%.Als kader geldt dat de structurele last van investeringen, de afschrijvingen en de rentelast door toegenomen schuld, structureel in de begroting zijn ingepast. Daarmee is de gecorrigeerde netto schuldquote het kengetal waaraan wordt getoetst. Ook de gecorrigeerde netto schuldquote stijgt maar blijft nog binnen de signaalwaarde A, dus kleiner dan 90%.
De belastingcapaciteit laat zien dat Den Helder onder het gemiddelde zit. Dit betekent dat het OZB tarief van Den Helder voor de woningen lager is dan het gemiddelde in Nederland. In de woonlasten van inwoners tellen ook andere heffingen mee. Voor de andere heffingen geldt dat een 100% kostendekkend tarief wordt gehanteerd. De hoogte van het belastingtarief wordt niet direct in verband gebracht met de aandachtspunten in de kengetallen.
Programmabegroting 2026 Gemeente Den Helder
59
Onderhoud kapitaalgoederen Kapitaalgoederen De paragraaf betreffende het onderhoud van de volgende kapitaalgoederen: • Wegen • Civiele Kunstwerken • Groen • Technische Installaties/ Openbare verlichting • Spelen • Stedelijk Water & Riolering • Gebouwen Onderhoudskosten kapitaalgoederen zijn uitgaven om de kwaliteit van gemeentelijk eigendom dat vele jaren meegaat op een van tevoren vastgesteld onderhoudsniveau te houden of weer te brengen. Dit met als doel het naar behoren te laten functioneren of een bepaalde representativiteit te laten behouden. We onderscheiden groot onderhoud en regulier onderhoud. Het onderhoud wordt opgenomen in een meerjarige onderhoudsplanning (MJOP). Voor het onderhoud aan de kapitaalgoederen in de openbare ruimte is beeldkwaliteitsniveau B vastgesteld (volgens de CROW beeldmeetlatten). Met uitzondering van het Stadshart waarvoor niveau A geldt en voor de buitengebieden geldt het beeldkwaliteitsniveau C. Onderhoud De noodzaak tot onderhoud is ieder jaar terugkerend. De kosten ervan komen ten laste van de exploitatie en hiervoor is een bedrag van € 6.6 miljoen begroot. Investeringen Wanneer een aanpassing leidt tot een belangrijke kwaliteitsverbetering en/of een significant langere gebruiksduur, wordt het niet gerekend tot groot onderhoud maar is het een investering die geactiveerd moet worden zodat de lasten over meerdere jaren gespreid worden.
Voor de laatstgenoemde categorie verwijzen we naar de bijlage Investeringen. Trends & Ontwikkeling • Klimaat -en duurzaamheid ambities en doelstellingen • Strengere eisen ten aanzien van milieustoffen (Pfas, NOx ,beperking CO2, staalslakken) • Prijsstijgingen en marktwerking • Klimaatverandering leidt tot nieuwe activiteiten in het bestrijden van plagen en exoten (bijv. blauwalg en iepziekte). De door de gemeenteraad vastgestelde beleidskaders In 2025 is het Strategisch Asset management (SAMP) door de raad vastgesteld. Binnen het assetmanagement wordt een vertaling gemaakt van de doelstellingen van de organisatie, vanuit o.a. de Omgevingsvisie, naar doelstellingen voor asset beheer. Oftewel: hoe we met de assets van team Openbare Ruimte om moeten gaan om de door de raad bepaalde doelstellingen te behalen. Hiermee geeft het richting aan het opstellen van de beheerplannen. Daarnaast geeft het een afwegingskader dat gebruikt kan worden voor besluitvorming en prioritering. De raad heeft met het vaststellen van het SAMP het voortzetten van de GGW bevestigd. In het SAMP zijn drie beheerstrategieën opgenomen: 1. Gebied Gericht Werken (GGW): één integrale aanpak van alle asset-vakgroepen voor een toekomstbestendige transformatie van de openbare ruimte waarin het groot onderhoud en vervanging van de assets geborgd is. 2.
Risicogestuurd en levensduur verlengend (RGB): voor locaties in de hele gemeente, waar reparaties of onderhoud benodigd is, die niet binnen de systeemgrenzen van het GGW passen. Deze aanpak gaat per specifieke asset-vakgroep, bijvoorbeeld meerjarenonderhoud baggeren, of -groen, enz. 3. Kans-projecten: Op locaties waar meerdere onderhoudsopgaven van de asset-vakgroepen samenkomen, of er is een initiatief uit een ander domein, of er zijn kansen op subsidie, of mogelijk een andere gelegenheid die zich voordoet, wordt deze als KANS-project gedefinieerd en met de integrale aanpak - gelijk aan de GGW aanpak - uitgevoerd. Een voorbeeld van een KANS-project is bijvoorbeeld de Scheldestraat in 2026, waarin opgaven van riolering, wegen en een ontwikkeling van Woningstichting samenkomen.
Programmabegroting 2026 Gemeente Den Helder
60
De huidige beheerplannen zijn vastgesteld tot en met 2025. De beheerplannen ingaande vanaf 2026, worden in Q1 2026 aan de raad aangeboden. De beheerplannen geven een nader inzicht in beheerstrategie 2 van het SAMP. Laatste Beheerplan
Vastgesteld
Uitgesteld onderhoud
Beheerplan wegen 2020-2025 Beheerplan verkeer 2020-2025 Beheerplan Kunstwerken 20202025 Beheerplan groen 2020-2025 Beheerplan bomen 2020-2025 Leidraad bestendig beheer groenvoorziening Beheerplan openbare verlichting 2020-2025 geen
2020 2020 2020
Ja* Nee Nee*
Financiële (meerjarige) vertaling in begroting Ja Ja Ja
2020 2020 2020
Nee Nee Nee
Ja Ja Nee
2020
Ja*
Ja
Nee
Nee*
Spelen Stedelijk Water & Riolering
Beheerplan Spelen 2020-2025 Programma stedelijk water en riolering Den Helder 2023-2027
2020 2023
Nee Nee*
Ja Ja
Water en Oevers Gebouwen
Beheerplan watergangen 20202025 Vastgoed nota 2022-2024 Integraal Huisvestingsplan 20202025 Verduurzaming gemeentelijk vastgoed
2020
Ja*
Ja
2021 2021
Nee Nee
Ja Ja
2017
Nee
Nee
Wegen Civiele Kunstwerken Groen
Openbare verlichting Technische Installaties
Daar waar in de bovenstaande tabel achter een ja of nee een * geplaatst is wordt hieronder nader toegelicht. Wegen* ( Element- en asfaltverharding) Vanuit de inspecties komt naar voren dat het uitgestelde onderhoud (beeldkwaliteitsniveau D en lager) op het gebied van elementenverharding van de voorgaande jaren onvoldoende is ingelopen. Dit is de voornaamste reden dat wij ons nu willen richten op het meer procesmatig aanpakken van het onderhoud van het areaal. In 2023 is er daarom gestart met het versneld wegwerken van het wegenareaal met de classificatie D door alleen die schadebeelden aan te pakken die zorgen voor deze classificatie. De prognose is dat het wegenareaal met kwaliteitsniveau D binnen 3 jaar (eind 2026), in plaats van de eerder aangenomen 6 jaar, kan worden ingelopen. In 2025 wordt er vanuit de inspectieresultaten beoordeelt of deze methode zijn vruchten afwerpt. Openbare verlichting* Het energieakkoord stelt dat, ten opzichte van 2013, de gemeente Den Helder in 2020 een energie besparing moet realiseren van 20% tot 50% in 2030. Een maatregel om de doelstelling te halen is de toepassing van ledverlichting. Inmiddels is ruim 36% van de armaturen vervangen voor LED armaturen of zijn voorzien van een retrofit LED lamp.
Ondanks dat we goed op weg zijn met het vervangen van conventionele verlichting door ledverlichting, is er voor het behalen van de doelstellingen van het energieakkoord in 2030 nog een stap te zetten. In 2024 is een krediet beschikbaar gesteld van € 300.000 voor het vervangen en verledden . Eind 2025 start het programma om alle wijkontsluitsluitingswegen te verledden. In 2026 vindt de vervanging van 130 OV schakelkasten die einde levensduur zijn plaats.
Programmabegroting 2026 Gemeente Den Helder
61
Er is nog uitgesteld onderhoud ten opzichte van de gewenste ontwikkelingen in het beheerplan. Deze worden meegenomen in de projecten van GebiedsGericht Werken (GGW). Bij storingen worden, waar mogelijk, niet alleen de lamp maar ook het armatuur vervangen. Civiele Kunstwerken* Veel civiele kunstwerken zijn na de oorlog aangelegd waardoor bruggen en kades nu technisch aan het einde van hun levensduur zijn. Door middel van groot onderhoud wordt de levensduur daar waar mogelijk is verlengd. Stedelijk Water & Riolering* Binnen de programmering riolering hebben we te maken met grote prijsstijgingen en marktwerking. Het risico is dat er aankomende jaren een verhoging van de rioolheffing noodzakelijk is om dit kostendekkend uit te kunnen voeren. Voor de periode tot en met 2028 is de egalisatiereserve beschikbaar voor het opvangen van hogere kapitaallasten. In de actualisatie van het beheerplan wordt een nieuwe meerjarenopstelling gemaakt voor de ontwikkeling van het tarief en de ontwikkeling van de egalisatiereserve. Water en Oevers* In het beheerplan 2020-2025 is beschreven dat deze periode benut wordt om eerst het areaal in beeld te krijgen alvorens in uitvoering te treden. Uit de inventarisatie blijkt dat er een intensivering in de onderhoudsopgave nodig is. Met het opstellen van het nieuwe beheerplan 2026 wordt hiervoor een meerjarige investering opgesteld.
Kunstwerken in de openbare ruimte Voor de kunstwerken in de openbare ruimte geldt dat hiervoor in 2025 een meerjaren onderhoudsplan is opgesteld. De kosten voor het onderhoud zijn in de begroting 2026 en de meerjarenbegroting verwerkt. In 2026 vindt een inhaalactie plaats en voor de jaren daarna is een structureel budget van € 24.000 beschikbaar.
Areaaluitbreiding In de gemeente Den Helder wordt op verschillende plaatsen volop gebouwd. Dit leidt jaarlijks tot een significante groei in het areaal dat beheerd en onderhouden dient te worden. Uitgangspunt is dat voor de groei van het areaal als gevolg van de uitbreiding van de gemeente (autonome ontwikkelingen) volledig toereikende onderhoudsbudgetten beschikbaar zijn. Dit is noodzakelijk om aan de gewenste kwaliteitsniveaus te kunnen blijven voldoen. De benodigde budgetten van deze uitbreidingen worden onder andere verkregen uit de toename van de algemene uitkering uit het gemeentefonds. Actualisatie van de areaaluitbreidingen en de bijbehorende toename van de beheerkosten worden inzichtelijk gemaakt en bij een nieuwe projectopdracht geraamd en een onderhoudsbudget voor aangevraagd. Op deze manier wordt het mogelijk om de effecten van de toename van het areaal goed te verwerken. Voor de toename van de onderhoudslasten als gevolg van jaarareaal uitbreiding is rekening gehouden met een gemiddelde groei van het areaal met 150 woningen per jaar en de daarbij horende openbare ruimte.
Gebouwen De gemeente Den Helder voert het onderhoud aan maatschappelijk vastgoed uit op basis van de in december 2021 vastgestelde notitie Vastgoedbeleid 2022-2024. Belangrijke onderdelen zijn de kernportefeuille, het strategisch aan- en verkoopbeleid, de in 2024 door het college vastgestelde afstootnota en de verduurzaming van maatschappelijk vastgoed. Heden worden de vastgoed-/ en grondnota geactualiseerd. Deze worden aan het eind van 2025 ter besluitvorming aan de raad aangeboden. Voor onderhoud wordt onderscheid gemaakt tussen planmatig, contract- en dagelijks onderhoud. De lasten worden gedekt uit één centrale voorziening, waarbij de jaarlijkse dotatie is gebaseerd op een tienjarige onderhoudsraming. Jaarlijks vindt een actualisatie plaats en elke vier jaar wordt het Meerjaren Onderhoudsplan (MJOP) herijkt. Dit zorgt voor financiële voorspelbaarheid en voorkomt achterstallig onderhoud. Het MJOP wordt in 2025 geactualiseerd volgens een NEN 2767 nulmeting. In lijn met het vastgoedbeleid is de verduurzaming van de vastgoedportefeuille een belangrijk speerpunt. Ambitie is om de CO₂-uitstoot richting 2040 tot nihil terug te brengen, waarbij maatregelen worden gekoppeld aan onderhouds- en vervangingsmomenten. Als hieraan financiële consequenties zijn komt dat als een apart onderdeel in de begroting terug.
Programmabegroting 2026 Gemeente Den Helder
62
Voor onderwijshuisvesting vormt het door de raad vastgestelde Integraal Huisvestingsplan 2020-2025 (6 september 2021) het kader. De gemeente is verantwoordelijk voor de bekostiging van (vervangende) nieuwbouw van schoolgebouwen, conform het daarin opgenomen investeringsprogramma. Het huisvestingplan 2020-2025 is volledig in de begroting verwerkt. In 2026 wordt een hernieuwd Integraal Huisvestingsplan ter besluitvorming aan de raad aangeboden. Voor het voorgezet onderwijs geldt dat de middelen voor onderhoud en nieuwbouw zijn door gedecentraliseerd naar de schoolbesturen. De schoolbesturen zijn zelf verantwoordelijk voor de gebouwen.
Programmabegroting 2026 Gemeente Den Helder
63
Financiering Algemeen In de paragraaf Financiering gaan we in op het beleid en de ontwikkelingen in de financieringsbehoefte van de gemeente. Voor de financiering gelden een aantal wettelijke kaders en gemeentelijke beleidsregels. Relevante regelgeving en beleidskaders: • wet financiering decentrale overheden (FIDO) • wet houdbare overheidsfinanciën (HOF) • •
beleidskader gemeentelijke garanties en geldleningen (2019) Treasurystatuut Gemeente Den Helder (2025)
Beleidsvoornemens voor 2026 Voor 2026 zijn er geen nieuwe beleidsvoornemens. Het beleidskader is in 2025 geactualiseerd. Centraal staat dat zoveel mogelijk voorkomen wordt dat er meer liquide middelen met een rentelast zijn aangetrokken dan noodzakelijk. Om dit te ondersteunen wordt de liquiditeitsprognose elk kwartaal opgesteld. Centraal in de prognose staan: - het verloop van de grondexploitaties - de investeringsuitgaven op kredieten - het verloop van de vooruit ontvangen gelden van andere overheden Deze drie stromen zijn bepalend voor het tempo waarin nieuwe geldleningen moeten worden afgesloten. Het aantrekken van nieuwe geldleningen is noodzakelijk om aan de kasgeldlimiet te kunnen blijven voldoen. Tegelijkertijd biedt juist de kasgeldlimiet mogelijkheden om elk kwartaal flexibel de liquiditeitsbehoefte in te vullen totdat een nieuwe langlopende lening wordt aangetrokken. Verplichte en overig relevante informatie In het vervolg van deze paragraaf komt een aantal verplichte en informatieve zaken aanbod. Hiermee kan worden getoetst of aan de voorschriften wordt voldaan en welke zaken een rol spelen. Dit zijn: • het economisch vooruitzicht • •
de rentevisie de financieringsbehoefte
• •
het overzicht van de opgenomen langlopende geldleningen de bepaling van de omslagrente
Overige verplichte informatie: • •
de kasgeldlimiet de renterisiconorm
•
het emu-saldo
Economisch vooruitzicht De komende jaren groeit de Nederlandse economie gematigd. Geopolitieke onrust zorgt momenteel voor extra onzekerheid; deze is in beperkte mate in de raming meegenomen. Volgens de huidige verwachting groeit de koopkracht in 2025 en 2026 en neemt de armoede af. Het economisch beeld voor de middellange termijn is gunstiger dan eerder verwacht, door een hogere arbeidsparticipatie en lagere werkloosheid. De overheidsfinanciën vallen daardoor ook beter uit, al neemt het tekort op middellange termijn nog steeds toe. (Bron: Centraal Planbureau, Centraal Economisch Plan februari 2025)
Rentevisie Een belangrijke factor bij het uitvoeren van het treasurybeleid is het verwachte en werkelijke verloop van de rentestand. Deze is afhankelijk van de economische ontwikkelingen in de Europese Unie en in de rest van de wereld. De ECB speelt hierin vervolgens een bepalende rol door de vaststelling van rentetarieven waarop vervolgens de geldmarkt reageert en tarieven bepaalt voor uit te lenen gelden. De ECB koerst op een tarief dat helpt om de inflatie in de eurozone rond de 2% te krijgen. Ook in het Centraal Economisch Plan van het CPB wordt geraamd dat de inflatie gestaag gaat dalen van ruim 3% in 2025 naar iets meer dan 2% in 2028. De rente op staatsobligaties schommelt medio 2025 tussen de 2,7 en 2,9%. Voor gemeenten betekent dit dat langlopende leningen nog iets meer kosten dan 3,0% op jaarbasis. Voor nieuw aan te trekken geldleningen wordt in de begroting 2026 uitgegaan van 3%. Dit is 0,4% lager dan in de begroting 2025. Voor de jaren 2026-2029 wordt uitgegaan van een stabiel niveau van 3% voor nieuwe leningen.
Programmabegroting 2026 Gemeente Den Helder
64
Treasury De gemeente Den Helder betaalt haar activiteiten, naast de inzet van eigen middelen, met geleend geld. Lenen kost geld. Het is dus van belang om een goed inzicht te hebben in het verloop van de uitgaven en inkomsten en welke inkomsten en uitgaven worden op welk moment verwacht. Hiermee kunnen we sturen op de voor de komende jaren benodigde liquiditeiten. Op basis van het investeringsoverzicht en het verloop van de leningportefeuille ontstaat er elk jaar een liquiditeitstekort. Er moet rekening gehouden met extra aan te trekken vreemd vermogen. In 2024 is er geen langlopende lening aangetrokken omdat de omvang van de voorschotten op diverse rijksbijdragen van een voldoende omvang was om de kasgeldlimiet niet te overschrijden. Gerekend werd op het aantrekken van € 25 miljoen. Deze € 25 miljoen zal nu in 2025 worden aangetrokken.
Financiële risico's Kasgeldlimiet De begrenzing van de renterisico’s op de kortlopende middelen vindt plaats door het bepalen van een kasgeldlimiet. Deze limiet is vastgesteld als een maximum percentage van het begrotingstotaal, dat met kortlopende middelen mag worden gefinancierd. De minister van Financiën heeft het percentage vastgesteld op 8,5. In onderstaande tabel zetten we voor 2026 de kasgeldlimiet af tegen de verwachte ontwikkeling van de netto vlottende schuld. Kasgeldlimiet (bedragen x € 1.000) 1. Begrotingstotaal
1e kw
2e kw
3e kw
4e kw
283.600
283.600
283.600
283.600
2. Vastgesteld percentage
8,50%
8,50%
8,50%
8,50%
3. Kasgeldlimiet (1 x 2)
24.106
24.106
24.106
24.106
4. Financieringsmiddelen
-6.000
-9.000
-3.000
-11.000
5. Ruimte kasgeldlimiet (3 + 4)
18.106
15.106
21.106
13.106
Renterisiconorm De begrenzing van de renterisico’s op de gemeentelijke langlopende geldleningenportefeuille (zowel opgenomen als uitgezet) vindt plaats door het vaststellen van een renterisiconorm. Dit is het maximum percentage van het begrotingstotaal, waarvan de rente door herfinanciering of renteherziening mag worden gewijzigd. De minister van Financiën heeft het percentage vastgesteld op 20. Dit komt overeen met een gemiddelde rentevast-periode van vijf jaar. Stijgt de marktrente in een jaar sterk, dan werkt dat door in maximaal 20% van het begrotingstotaal. In onderstaande tabel zetten we de norm af tegen de feitelijke situatie. De gemeente voldoet ruimschoots aan de risiconorm. Renterisiconorm (bedragen x € 1.000) 1. Begrotingstotaal
2026
2027
2028
2029
283.600
274.500
265.150
267.800
2. Vastgesteld percentage
20%
20%
20%
20%
3. Renterisiconorm (1 x 2)
56.720
54.900
53.030
53.560
4. Renteherziening 5. Aflossingen
0
0
0
0
2.000
2.000
2.000
2.000
6. Renterisiconorm (4 + 5)
2.000
2.000
2.000
2.000
7. Ruimte(+)/Overschrijding(-) (3 - 6)
54.720
52.900
51.030
51.560
Krediet-/debiteurenrisico Bij de krediet-/debiteurenrisico’s bestaat de kans op een waardedaling van een uitstaande vordering als gevolg van het niet (tijdig) nakomen van de verplichtingen door een debiteur. Debiteurenbeheer is gerelateerd aan reguliere bedrijfsactiviteiten van de gemeente. Door een goed invorderingsbeleid is het kredietrisico als laag te kwalificeren. Daarnaast staan we garant voor het betalen van de rente en aflossingen van geldleningen van verschillende partijen. Hierbij maken we onderscheid in directe garantstelling of als achtervangpositie bij het Waarborgfonds Sociale Woningbouw WSW). Bij de achtervangpositie van het WSW staat de gemeente voor 50% garant. Stichting Woontij, Stichting Woonzorg Nederland en de Woningstichting Den Helder zijn aangesloten bij het WSW.
Programmabegroting 2026 Gemeente Den Helder
65
Voor Port of Den Helder NV geldt dat er nog een rekening-courant verhouding is, welke niet is meegenomen in het overzicht. Deze maakt wel onderdeel uit van de maximale garantstelling. Er zijn instellingen waarbij een maximum is afgesproken voor wat betreft de garantstellingen, deze zijn als volgt:
• • •
Woningstichting Den Helder, met een maximum van € 250 miljoen Port of Den Helder BV, met een maximum van € 13,3 miljoen Scholen aan Zee met een maximum van € 13,25 miljoen en een looptijd van 15 juli 2019 tot en met 15 juli 2043 geldt.
Dit houdt in dat bovenstaande instellingen tot het door de gemeente vastgestelde maximum geldleningen kunnen aantrekken zonder tussenkomst van de gemeente. Uit de cijfers afkomstig van deze tabel blijkt dat bovengenoemde instellingen nog ruimte hebben ten aanzien van het gestelde maximum. Onderstaande tabel geeft een overzicht van de gewaarborgde geldleningen per 31 december 2024. Instelling (bedragen x € 1.000)
Oorspr. bedrag
Gewaarborgd %
Schuld 01-01-2024
Schuld 31-12-2024
7.170
100
3.451
3.226
598.528
3,84
23.428
21.706
Noord West Ziekenhuis
6.000
100
3.600
3.000
Veiligheidsregio Noord-Holland-Noord
48.688
9
3.240
3.095
NV Port of Den Helder
26.300
100
12.826
11.801
Stichting Blijf van mijn Lijf
500
100
406
403
Scholen aan Zee
13.250
100
13.250
13.250
Subtotaal garanties zonder achtervang
700.436
60.201
56.481
Stichting Woontij
57.774
50
12.336
14.621
Woningstichting Den Helder
137.500
50
210.456
235.091
Stichting Woonzorg Nederland
6.349
50
3.152
3.726
Woningstichting Den Helder NV Huisvuilcentrale Noord-Holland
Subtotaal garanties met achtervang WSW
201.623
225.944
253.438
Totaal
902.059
286.145
309.919
Opgenomen en aan te trekken langlopende geldleningen In de begroting 2026 en de meerjarenraming 2027-2029 wordt op basis van het staande beleid en de raming van de investeringen rekening gehouden met nieuw aan te trekken langlopende leningen. Het betreft de volgende leningen: 2025: € 25 miljoen 2026: € 25 miljoen 2027: € 16 miljoen 2028: € 9 miljoen Voor deze nieuwe leningen geldt dat gerekend is met een rentepercentage van 3% en dat de verwachting is dat de leningen zullen worden afgesloten met een looptijd van 10 tot 20 jaar. Het feitelijk aantrekken wordt elk jaar beoordeeld op basis van de werkelijke liquiditeitsbehoefte. De vraag is daarbij niet of er moet worden geleend, maar wel de exacte omvang en bij welke looptijd het gunstigste rente percentage kan worden verkregen. In het overzicht langlopende geldleningen is rekening gehouden met de in 2025 aan te trekken nieuwe lening. De gemeente heeft de volgende omvang van de leningportefeuille: Opgenomen geldleningen (bedragen x € 1 miljoen) Algemene financiering
31-12-2024
31-12-2025
€ 113,9
€ 137,8
doorverstrekte geldleningen (zie hierna)
€ 77,1
€ 78,2
Totaal
€ 191,0
€ 216,0
Programmabegroting 2026 Gemeente Den Helder
66
Einddatum Restantbedrag 1- Aflossing 1-2025
Restant bedrag 31-12-2025
Rente
Rente
BNG
2031
11.000.000
0
11.000.000
0%
0
BNG
2036
15.000.000
0
15.000.000
0,58%
86.250
BNG
2041
12.750.000
750.000
12.000.000
0,19%
24.225
BNG
2041
12.750.000
750.000
12.000.000
0,19%
24.225
BNG
2041
18.000.000
0
18.000.000
0,44%
79.200
BNG
2041
15.000.000
0
15.000.000
0,66%
99.300
BNG
2046
15.000.000
0
15.000.000
0,58%
87.000
BNG
2046
15.000.000
0
15.000.000
0,69%
103.800
BNG
2051
13.500.000
500.000
13.000.000
0,36%
48.600
BNG
2053
15.000.000
0
15.000.000
2,83%
423.750
BNG
2051
15.000.000
0
15.000.000
0,51%
76.500
BNG
2061
15.000.000
0
15.000.000
0,58%
87.000
BNG
2071
20.000.000
0
20.000.000
0,59%
118.000
3,00%
nieuw
2035/2045
Totaal
0
0
25.000.000
193.000.000
2.000.000
216.000.000
pm 1.257.850
Verstrekte langlopende geldleningen Per 1 januari 2025 hebben we € 67,2 miljoen aan verstrekte langlopende geldleningen uitstaan. Het betreft geldleningen verstrekt aan: Uitstaande geldleningen (bedrag x € 1 miljoen)
31-12-2024
31-12-2025
Woningcorporatie
€ 45,0
€ 45,0
Willemsoord
€ 18,0
€ 18,0
Startersleningen (via Svn)
€ 6,2
€ 6,6
Woonleningen (via Svn)
€ 3,7
€ 4,5
Schouwburg De Kampanje
€ 2,0
€ 1,9
Alliander
€ 2,1
€ 2,1
Triade
€ 0,1
€ 0,1
Totaal
€ 77,1
€ 78,2
Begrotingsgegevens Europese Monetaire Unie (EMU) Het EMU-saldo is het verschil tussen de inkomsten en uitgaven van de overheid. Een negatief saldo geeft aan dat de overheid een tekort heeft: de uitgaven zijn groter dan de inkomsten. Het EMU-saldo van de lokale overheden telt mee voor het saldo van de totale Nederlandse overheid en draagt daarmee dus bij aan het EMU-tekort of overschot van de landelijke overheid. In het Verdrag van Maastricht is afgesproken dat het EMU-tekort van een land maximaal 3% van het Bruto Binnenlands Product (BBP) mag bedragen. Op basis van de Wet FIDO behoort ingrijpen door de centrale overheid tot de mogelijkheden bij een dreigende overschrijding van het 3% EMU-tekort, voor zover dit wordt veroorzaakt door een ongewenste ontwikkeling van het saldo van de lokale overheden. Afspraak is dat het EMU-saldo in de begroting van de lokale overheden wordt opgenomen, zodat er inzicht is in de ontwikkeling daarvan. Voor de begroting 2026 is het EMU-saldo € 37,6 miljoen nadelig. Dit nadeel wordt voornamelijk veroorzaakt door een hoog investeringsniveau. In de berekening van het EMU-saldo is rekening gehouden met de technische uitgangspunten, de uitkomsten van de meicirculaire (gemeentefonds) en de uitvoering van de voorstellen zoals die tot en met de begroting 2025 zijn vastgesteld.
Programmabegroting 2026 Gemeente Den Helder
67
Omschrijving
2025
2026
2027
2028
2029
(1)
(2)
(3)
(3)
(3)
Exploitatiesaldo vóór toevoeging aan c.q. onttrekking uit reserves (zie BBV, artikel 17c)
-5.158
-1.371
1.010
1.122
2.453
Mutatie (im)materiële vaste activa
33.632
25.000
17.300
22.300
17.300
Mutatie voorzieningen
481
-1.183
-353
449
282
Mutatie voorraden (incl. bouwgronden in exploitatie)
-701
-954
-2.100
-2.500
-5.000
0
0
0
0
0
-37.608
-26.600
-14.543
-18.229
-9.565
Bedragen x € 1.000
Verwachte boekwinst/verlies bij de verkoop van financiële vaste activa en (im)materiële vaste activa, alsmede de afwaardering van financiële vaste activa Berekend EMU-saldo (1) volgens de primitieve begroting 2025 (2) volgens de begroting 2026 (3) volgens de meerjarenbegroting 2026
Rente-omslag De gemeente Den Helder hanteert de methode van totaalfinanciering. Dat wil zeggen dat we niet per investering een lening aantrekken, maar dat we naar het totaal van verwachte inkomende en uitgaande geldstromen kijken bij het aangaan van externe financiering. De rente die we over de aangetrokken leningen moeten betalen, willen we evengoed wel doorberekenen aan de investeringen. Om dat te kunnen doen, berekenen we het renteomslagpercentage. Dat is het saldo van betaalde en ontvangen rente (toe te rekenen rente) afgezet tegen de boekwaarde van de activa. Via dit percentage verdelen we vervolgens de toe te rekenen rente over de individuele activa. Rente-omslag (bedragen x € 1.000) a.
De externe rentelasten over de korte en lange financiering
3.547
b.
De externe rentebaten (idem)
-792
Saldo rentelasten en rentebaten
2.755
c1.
De rente die aan de grondexploitatie moet worden doorberekend
-115
c2.
De rente van projectfinanciering die aan het betreffende taakveld
0
moet worden doorberekend c3.
De rentebaat van doorverstrekte leningen indien daar een specifieke
-739
lening voor is aangetrokken (= projectfinanciering), die aan het betreffende taakveld moet worden toegerekend Aan taakvelden toe te rekenen externe rente
-854
d1.
Rente over eigen vermogen
0
d2.
Rente over voorzieningen
0
Totaal aan taakvelden toe te rekenen rente
1.901
e.
De aan taakvelden toegerekende rente (renteomslag)
-1.882
f.
Renteresultaat op het taakveld Treasury Boekwaarde activa 01-01
19 269.000
Rente-omslag (e/boekwaarde 1/1 2026)
Programmabegroting 2026 Gemeente Den Helder
0,7%
68
Bedrijfsvoering Inleiding In deze paragraaf staan de belangrijkste ontwikkelingen in de bedrijfsvoering: • Informatiemanagement • Organisatieontwikkeling • Personeel en inhuur • Planning & Control en Financiën • Rechtmatigheidsverantwoording.
Informatiemanagement Informatieveiligheid en zorgvuldige verwerking van persoonsgegevens zijn een belangrijk onderdeel uit van een zorgvuldig werkende en betrouwbare overheid. Op het gebied van informatiebeveiliging en zorgvuldig omgaan met persoonsgegevens zijn daarom voor 2026 de volgende doelen gesteld: 1. Het hebben van een strategische meerjarenplanning informatieveiligheid samengesteld op basis van een analyse van de BIO, BIO2.0, NIS2. 2. De gemeente opereert volledig compliant met de eisen van de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO), en de auditkaders van ENSIA. 3. Gereed hebben van de BIO 2.0 in opzet en bestaan en medio 2026 opwerking. 4. Voldoen aan de 10 zorgpunten in de NIS2 waaronder leveranciersmanagement en BCM. Deze worden projectmatig aangevlogen met ondersteuning door een (extern) projectleider welk start Q4 2025. 5. De volwassenheid van de organisatie op het gebied van gegevensbescherming en zorgvuldige verwerking van persoonsgegevens brengen naar het niveau 'beheerst' (schaal 2 op een schaal van 5). 6. Planmatig meetbaar en gestructureerd verhogen van de informatieveiligheid en bescherming van de persoonsgegevens door het verhogen van iBewustzijn van de medewerker en inzetten op verbeteren van houding en gedrag. 7.
De gemeente Den Helder slaagt voor verplichte audits en inspecties op het gebied van informatieveiligheid en verwerken van (politie)gegevens.
Organisatieontwikkeling Als gemeente voeren wij landelijke wetten en regelingen uit. Denk aan het uitgeven van paspoorten en rijbewijzen, het bijhouden van de basisregistratie van onze inwoners, het organiseren van verkiezingen en het verstrekken van uitkeringen aan mensen die (tijdelijk) niet in hun eigen levensonderhoud kunnen voorzien. Maar ons werk gaat verder dan dat. Binnen de kaders van de wet hebben we als gemeente ruimte om lokaal beleid te maken en eigen accenten te leggen. Onze medewerkers ondersteunen het college en de gemeenteraad met beleidsvoorstellen en zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van de besluiten die genomen worden. Daarnaast zijn er ontwikkelingen die belangrijk zijn voor Den Helder. Sinds een aantal jaar werken wij opgavegericht om de inwoners en ondernemers van Den Helder zo goed mogelijk te ondersteunen. In 2026 gaan we hier onverminderd mee door. Door de inzet van portfoliomanagement gaan we meer samenhang creëren tussen bestuurlijke vraagstukken, capaciteit en kwaliteit. Dit vraagt om een hernieuwde aanpak van onze organisatieontwikkeling. Zo zorgen we ervoor dat onze dienstverlening aansluit bij de behoeften van Den Helder.
Organisatie-ontwikkelplan Naar aanleiding van het tweede externe onderzoek door Rijnconsult en het medewerkers onderzoek welke in 2025 worden gehouden wordt er gewerkt aan een nieuw 10-punten plan voor onze organisatieontwikkeling. De eerste versie van dit plan is gemaakt naar aanleiding van de onderzoeken in 2023 en heeft zijn beslag gekregen in 2024 en 2025. De evaluatie hiervan is reeds gedaan en nu zijn we toe aan een nieuwe stap. We gaan in 2026 aan de slag met de cultuur, structuur en sturing. De teams zijn groot en de transitie naar meer planmatig werken vraagt een andere manier van organiseren. Met de aanbevelingen uit het Rijnconsultrapport van 2025 gaan we hier het jaar 2026 op in zetten. Daarnaast gaan we door met de ingeslagen weg en de successen uit de eerste versie van het organisatieontwikkelplan. De activtiteiten die we ondernemen gaan we ook (nog) beter intern communiceren, daartoe is nu een interne communicatiestrategie in de maak. Dit helpt ons om de medewerkers beter te betrekken en beter te bereiken. Opgavengericht werken Binnen de gemeente Den Helder werken we naast onze reguliere dienstverlening met vijf opgaves: Ondernemende Stad, Aantrekkelijke Woonstad, Zorg op Maat, Leefbare Stad en Samenwerkende Stad. Binnen de opgaves werken we voor en met de inwoners, bedrijven en (maatschappelijke) partners die een rol spelen in
Programmabegroting 2026 Gemeente Den Helder
69
die opgave. Om dit goed te kunnen doen willen we de manier van werken binnen onze organisatie verder versteken. Hierbij helpt het Rijnconsultrapport en het portfoliomanagement ons met sturen en organiseren van de organisatie. Optimaliseren van werkprocessen Onze werkprocessen kunnen efficiënter, korter en sneller worden ingericht. Hier zijn ook al ontwikkelingen in. Daarnaast willen we onze werkprocessen inrichten op een manier dat de medewerkers die aan bepaalde competenties voldoen, beschikken over voldoende mandaat en budget om inwonersvragen, opgaven, problemen en knelpunten beter en sneller op te lossen. Dit is goed voor de medewerkers en voor onze inwoners en ondernemers.
Personeel en inhuur Wij willen als gemeente Den Helder een aantrekkelijke werkgever zijn – voor nieuwe talenten én voor onze huidige medewerkers. Een organisatie waar mensen met plezier werken, zich kunnen ontwikkelen en zich gewaardeerd voelen. In een arbeidsmarkt die steeds krapper wordt, is het essentieel dat wij investeren in een goed werkklimaat, waarin werkplezier, persoonlijke groei en verbinding centraal staan. We bouwen actief aan een organisatiecultuur waarin ontmoeten, leren en vieren samenkomen. Door het organiseren van leerzame en inspirerende activiteiten – zoals workshops en informele activiteiten– stimuleren we samenwerking en groei. We geloven dat we beter worden door van én met elkaar te leren. Een belangrijk onderdeel van onze strategie is de ontwikkeling van de Helder Academie. Deze interne leeromgeving faciliteert opleidingen, trainingen en cursussen voor alle medewerkers. De focus ligt op zowel vakinhoudelijke kennis als persoonlijke ontwikkeling. Ook bieden we een leerzame plek aan stagiaires, zodat zij het vak in de praktijk leren kennen én mogelijk doorstromen naar een baan binnen onze gemeente. En we hebben eind 2025 drie trainees aangenomen die allemaal uit regio komen en die interessante projecten gaan doen in onze organisatie waarbij wij leren van hun nieuwe blik.
We verbeteren continu onze werkprocessen en stimuleren een werkwijze die van buiten naar binnen kijkt – met oog voor de behoeften van inwoners, ondernemers en partners. Zo maken we ons werk effectiever, slimmer en leuker. Voor het realiseren van onze ambities is een flexibele en krachtige organisatie nodig. Daarbij blijven we, waar nodig, gebruikmaken van externe expertise. Tegelijkertijd zetten we sterk in op het versterken van onze vaste organisatie. Daarbij kijken we ook of we vaste mensen kunnen inzetten voor tijdelijke projecten en programma’s. We streven naar duurzame inzetbaarheid van onze mensen en doen er alles aan om collega’s te behouden. Behoud betekent continuïteit, kwaliteit en kennis binnen onze organisatie. Daarom beperken we externe inhuur waar mogelijk en bouwen we aan een sterke formatie. Onze organisatie bestaat uit circa 500 FTE, waarvan jaarlijks gemiddeld 50 vacatures opnieuw ingevuld moeten worden. Door werk te maken van goed werkgeverschap, willen we het aantal vacatures structureel terugbrengen en mensen langer behouden voor Den Helder.
Planning & Control en Financiën De in juli 2023 vastgestelde Visie op planning en control is het kader van waaruit gewerkt wordt aan: compactere documenten voor planning en control met meer aandacht voor hoofdlijnen - goed leesbare sturingsinformatie - duidelijkheid over de rol van de aan de gemeente verbonden partijen en wat deze partijen bijdragen aan de maatschappelijke doelen van de gemeente. De implementatie van de visie is afgestemd met de auditcommissie. Stapsgewijs worden zowel de P&C producten als de beleidskaders aangepakt en waar nodig geactualiseerd. De adviezen van de accountant krijgen daarbij aandacht waarmee ook de laatste omissies ten opzichte van de voorschriften worden weggenomen. Een belangrijk aandachtspunt is de meetbaarheid van indicatoren en doelen. We werken hierbij zoveel mogelijk toe naar weergeven van de cijfers voor een meerjarige reeks zodat de lezer direct kan zien welke ontwikkeling zich voordoet.
Programmabegroting 2026 Gemeente Den Helder
70
Een ander aandachtspunt is het consequent informeren over de uitvoering van de aanbevelingen van de Rekenkamer. Dit is als vast onderdeel in de P&C documenten opgenomen. Naast de rapportages aan de raad wordt gewerkt aan verbeterde interne stuurinformatie. Voor deze informatie wordt meer nadruk gelegd op het vastleggen van afspraken en verplichtingen en maken van prognoses. De extra aandacht op dit vlak moet helpen bij het scherper begroten en het verkleinen van het verschil tussen de rekeninguitkomst en actuele begroting.
Rechtmatigheidsverantwoording Vanaf het verslagjaar 2023 neemt het college een rechtmatigheidsverantwoording op in de jaarrekening. Dit betreft een schriftelijke verklaring waarmee verantwoording wordt afgelegd over de naleving van de regels die relevant zijn voor het financiële reilen en zeilen van de gemeente. De accountant toetst of deze verantwoording klopt. Van belang is dat de baten en lasten alsmede de balansmutaties getrouw in de jaarrekening worden opgenomen. Dit houdt in dat de verantwoorde baten en lasten, alsmede de balansmutaties in overeenstemming zijn met door de raad vastgestelde kaders zoals de begroting en gemeentelijke verordeningen en met bepalingen in de relevante wet- en regelgeving. Uit het getrouw opnemen van de baten en lasten alsmede de balansmutaties, blijken een drietal rechtmatigheidscriteria niet expliciet. Dit betreffen het begrotings-, voorwaarden-, en misbruik- en oneigenlijk gebruik criterium. In de rechtmatigheidsverantwoording licht het college van burgemeester en wethouders toe in hoeverre bij de in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten, alsmede de balansmutaties het begrotings-, voorwaarden-, en misbruik- en oneigenlijk gebruik criterium zijn nageleefd. De rechtmatigheidsverantwoording hanteert een grensbedrag omdat alleen de van belang zijnde aspecten in de verantwoording hoeven te worden betrokken.
Deze grens is door de raad bepaald en bedraagt 3% van de totale lasten inclusief toevoegingen aan de reserves. In de paragraaf bedrijfsvoering geeft het college onder meer een toelichting op de rechtmatigheidsfouten en onduidelijkheden per rechtmatigheidscriterium. Hierbij geeft het college aan welke verbetermaatregelen zij gaat treffen om rechtmatig handelen in de toekomst te borgen. Voor wat betreft de interne beheersing geldt dat de verbijzonderde interne controle voor 2025 blijvende aandacht vraagt voor de verankering van (fraude)risicomanagement in de organisatie. Ook het actualiseren van werkprocessen blijft continu aandacht vragen evenals de borging van de aantoonbare prestatielevering. Komende tijd zal aandacht worden besteed aan de beheersing van de zorgkosten in het sociaal domein en de ITbeheersmaatregelen.