260515 Programmarekening 2025 - def versie tbv raad (excl Accountantsverklaring) (1)
Tekst van het document
Programmarekening 2025 Gemeente Den Helder
43
Onvoorzien Het Besluit begroting en verantwoording (BBV) verplicht gemeenten een post onvoorzien op te nemen in de begroting. Deze post is bedoeld om onvoorziene ontwikkelingen op te kunnen vangen. Als onvoorzien is € 5.000 opgenomen in de begroting. In 2025 is de post onvoorzien niet ingezet.
Programmarekening 2025 Gemeente Den Helder
44
Paragrafen Weerstandsvermogen Algemeen Deze paragraaf biedt inzicht in de financiële positie van Den Helder en de beheersing van risico's. Dit inzicht wordt gegeven op basis van het weerstandsvermogen, een risicoanalyse en een overzicht van financiële kengetallen. Het beleidskader voor deze paragraaf is in het eerste kwartaal van 2025 vastgesteld. In het vervolg van de paragraaf wordt de methodiek uiteengezet voor het bepalen van zowel de weerstandscapaciteit als de bepaling van de risicobedragen. Daarna presenteren we de uitkomsten en de actuele risico's.
Methodiek Weerstandscapaciteit • Voor de bepaling van de omvang van de weerstandscapaciteit zijn de volgende uitgangspunten van kracht: 1. Bestemmingsreserves zijn in 2025 getoetst op onderbouwing en programmering van de inzet en kunnen niet worden ingezet zonder dat de doelstellingen aan te passen. 2. Als doelen met minder inzet van bestemmingsreserves worden gehaald valt het restant vrij ten gunste van het resultaat. Dit wordt periodiek getoetst en aan de raad voorgesteld ons onderdeel van een tussenrapportage. 3. Bestemmingsreserves zijn ingesteld voor de dekking van specifiek te realiseren doelen. De begrotingspost onvoorzien wordt buiten beschouwing gelaten. Hiervoor geldt vooral een praktische reden. De post onvoorzien is in de begroting opgenomen als een structureel bedrag van € 5.000. In de weerstandscapaciteit telt deze post vier keer mee, € 20.000. Bij het bepalen van de risico's wordt een ondergrens gehanteerd van € 100.000. Kleinere risico's worden geacht te vallen binnen de marges van het geheel van de rekening. Daar past de post onvoorzien, naar de aard én de omvang, ook bij. Voor de besteding van de post onvoorzien is overigens een apart besluit nodig. Voor de bepaling van de weerstandscapaciteit telt in ieder geval de omvang van de algemene reserve.
Methodiek bepaling restrisico In de methodiek voor de bepaling van de omvang van het risicobedrag gelden voorts de volgende uitgangspunten: • De grensbedragen voor omvang van de duiding van de grote van het risico zijn als volgt: Financiële Impact (bedragen * € 1.000) 1 Gering 100 - <250 2 Matig 250 - < 500 3 Gemiddeld 500 - <1.000 4 Ernstig 1.000 - 2.500 5 Zeer ernstig 2.500 en groter •
•
Aanvulling weging percentages Financiële impact In het model wordt rekening gehouden met de percentages 80, 50, 20 en 5. Voor het percentage 5 geldt voor onderdelen waarvoor er voldoende zekerheid is in de vorm van een hypotheekrecht met een grotere waarde dan de garantie en voor zaken waar geldt dat partij voldoende mogelijkheden heeft om de verplichtingen jegens de gemeente na te komen of zelf in te grijpen. Voor partijen als HVC en Alliander geldt dat deze voldoende mogelijkheden hebben in hun tariefstelling en dat dit instrument ook actief wordt gebruikt, beide partijen zijn voldoende solide. Het percentage 5 is meer in lijn met het werkelijke risico terwijl de garanties en leningen wel in beeld blijven. Weging van 40% voor restrisico's Het totaal van de restrisico's wordt gereduceerd tot 40%. Als reden hiervoor geldt dat niet alle risico's zich gelijktijdig zullen voordoen. Door de accountant zijn wij gewezen op dit subjectieve element in de methode. Feitelijk worden risico's hiermee tweemaal gewogen. De eerste weging vindt plaats per risico als de omvang en de kans van voordoen wordt bepaald. De dubbele weging mitigeert de risico presentatie terwijl de afzonderlijke
Programmarekening 2025 Gemeente Den Helder
45
risico's nog steeds direct een grote impact kunnen hebben. Ook kunnen de risico's zich in een paar jaar na elkaar manifesteren waardoor de te reserveren omvang aan weerstandscapaciteit wel beschikbaar moet komen. Hiermee is niet gezegd dat alle risico's zich tegelijkertijd gaan voordoen, maar wordt voorkomen dat er een te rooskleurig beeld wordt gepresenteerd.
Weerstandsvermogen Het weerstandsvermogen is het vermogen om risico's te kunnen opvangen, die niet op een andere wijze zijn afgedekt. Het weerstandsvermogen wordt bepaald door de verhouding weerstandscapaciteit aan de ene kant en de risico's aan de andere: • De weerstandscapaciteit betreft de beschikbare middelen en mogelijkheden om niet begrote en onvoorziene kosten (risico's) op te vangen. • De risico's die we noemen en opnemen zijn de risico's van materiële betekenis. De berekening van de weerstandsratio is als volgt: beschikbare weerstandscapaciteit / benodigde weerstandscapaciteit op basis van de risico's. We willen over een toereikende weerstandsratio beschikken om te voorkomen dat iedere financiële tegenvaller ons dwingt tot bezuinigingen of ten koste gaat van bestaande taken. In het coalitieakkoord van 2022 is een minimumpositie van 1,0 afgesproken. De beoordeling van de ratio en de te nemen maatregelen zijn in de volgende tabel weergegeven. Dit is ook bij andere gemeenten de gangbare indeling. De indeling zoals opgenomen wordt in Den Helder gehanteerd sinds 2015: Ratio weerstandsvermogen
Betekenis
Beheersmaatregelen
> 2,0
uitstekend
Mogelijk om extra risico’s te nemen/investeren
1,4 - < 2,0
ruim voldoende
Weerstandscapaciteit hoeft niet te worden vergroot 1,0
< 1,4
voldoende
Consolideren weerstandscapaciteit en risico’s
0,8 - < 1,0
matig
Weerstandscapaciteit verhogen op middellange termijn
0,6 - < 0,8
onvoldoende
Weerstandscapaciteit verhogen op korte termijn
< 0,6
ruim onvoldoende
Bezuinigen en risico’s mijden
Oordeel risico's in verbonden partijen Sinds 2023 maken de risico's die zijn besloten in de verbonden partijen onderdeel uit van de paragraaf verbonden partijen. In de paragraaf Verbonden Partijen wordt per deelneming stil gestaan bij de financiële positie en de specifieke risico's. Alleen als er sprake is van een bijzondere situatie wordt in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing nog ingegaan op afzonderlijke deelnemingen. In de jaarrekening 2025 betrof dit alleen vraag naar de inbaarheid van de verstrekte lening van €18 miljoen aan WIllemsoord BV. Met het besluit om een herstructurering door te voeren van de lening en daarin een aflossingsovereenkomst aan te gaan, is er geen aanleiding meer om hier apart op in te gaan. Een en ander zal wel worden toegelicht in deze jaarrekening bij de financiële vaste activa. Weerstandsratio ultimo 2025 De weerstandsratio ultimo 2025 bedraagt 2,7. In dit getal is rekening gehouden met de actualisatie van de risico's zoals verwoord in deze paragraaf en de stand van de algemene reserve op basis van de jaarrekening 2025 waarbij het nadelig resultaat is verwerkt. De aanvullende resultaatsbestemming zoals voorgesteld in de besluitvorming over de rekening is hierin nog niet verwerkt. De omvang van de voorgestelde resultaatsbestemming is € 1,0 miljoen. Wanneer dat zou worden verwerkt bedraagt de weerstandsratio 2,6.
Programmarekening 2025 Gemeente Den Helder
46
Risico's Per risico kijken we wat het financieel voor ons betekent als dat zich voordoet. Ook de frequentie in tijd is een wegingsfactor. Al deze beoordelingen resulteren in een risicoscore. Hieronder het overzicht van de rekenpercentages die horen bij de risicoscores. frequentie voordoen kans
kans%
minder dan 1 keer per 10 jaar
5
een keer per 5 - 10 jaar
10
een keer per 2 - 5 jaar
25
een keer per 1 - 2 jaar
50
een of meerder keren per jaar
100
De risicoscore wordt als volgt bepaald: Risicoscore = kans x impact kans→
onwaarschijnlijk
mogelijk
waarschijnlijk
zeer waarschijnlijk
impact
zeer onwaarschijnlijk
zeer ernstig
5
10
15
20
25
ernstig
4
8
12
16
20
gemiddeld
3
6
9
12
15
matig
2
4
6
8
10
gering
1
2
3
4
5
Risicobedrag = rekenpercentage per risico x maximaal financieel gevolg. Weerstandsvermogen en -capaciteit Weerstandsvermogen
2024
2025
Weerstandscapaciteit
26.487
21.562
Risico's
7.801
7.882
Weerstandsvermogen
3,4
2,7
Weerstandscapaciteit
2024
2025
Algemene reserve
29.473
24.698
saldo jaar
-2.986
-3.136
Totale weerstandscapaciteit
26.487
21.562
Programmarekening 2025 Gemeente Den Helder
47
De risico's kunnen als volgt worden samengevat:
Omschrijving risico
Max. risico bedrag
Totaal risico bedrag
Oeverbeschoeiing WA-hof
3.300
2.640
Beheersing Jeugd en wmo
2.500
2.000
Planschades
750
Garantstellingen met achtervang WSW
253.438
634
Uitkering gemeentefonds
500
Informatiebeveiliging
500
Ontwikkeling GREX-en
481
Geldleningen
77.789
195
Garantstellingen zonder achtervang
56.481
142
Gemeentelijke heffingen
40
Totaal
7.882
Risico's De risico's kunnen als volgt in de risicokaart worden gepresenteerd. Deze risicokaart geeft een visueel beeld welke risico's op grond van het berekende risicobedrag zich in een groene, oranje of rode zone bevinden. Dit hoeft niet te betekenen dat de rode risico's ook daadwerkelijk tot een financieel probleem zullen leiden.
Risicokaart 80
• Buig/3D's (D)
50
kans →
20
5
• Heffingen (D)
• Grondexploitatie (D)
• Informatiebeveiliging (D) • Al gemene uitkering
• (Plan)s chades (D) • Pens ioenen wethouders (D)
• Wonings tichting (A) • HVC (A) • NWZ/Gemini (A) • Veiligheids regio (A) • Bijf van mijn lijf (A) • Scholen aan zee (A) • NV PoDH (A) • Woontij (A) • Woonzorg NL (B) • LNG Willems oord (C) • LNG woningbouw (C) • LNG Triade (C) • LNG Kampanje (C) • LNG Al liander (C) • Starters /woonlening (C) 5
10
25
50
100
< € 250.000
>€ 0,25 en < €0,5 miljoen
>€ 0,5 en < € 1 miljoen
>€ 1 en < € 2,5 miljoen
> € 2,5 miljoen
• Wonings tichting (B)
im p act → A - garants tellingen zonder achtervang
C - geldleningen
B - garants tellingen met achtervang
D -overige ris ico's
Programmarekening 2025 Gemeente Den Helder
48
Specificatie risico's De specificatie van deze risico's, de inschatting en de toelichting geven het volgende beeld: Betekenis kolommen: A. Omschrijving risico B. Kans % voordoen kans frequentie C. Maximaal risicobedrag in € 1.000 D. Kans op voordoen max. (80%/50%/20%/5%) E. Totaal risicobedrag F. Onderbouwing zekerheden en omstandigheden van invloed op de frequentie
A
B
Garantstellingen zonder achtervang
C
D
E
56.481
a
142
Woningstichting Den Helder
5%
3.226
5%
8
NV Huisvuilcentrale NoordHolland
5%
21.706
5%
54
Noordwest Ziekenhuisgroep/Gemini
5%
3.000
5%
8
Veiligheidsregio Noord-Holland Noord
5%
3.095
5%
8
Stichting Blijf van mijn Lijf
5%
403
5%
1
Stichting Scholen aan Zee
5%
13.250
5%
33
NV PoDH
5%
Garantstellingen met achtervang WSW
11.801
5%
30
253.438
a
634
Stichting Woontij
5%
14.621
5%
37
Woningstichting Den Helder
5%
235.091
5%
588
Stichting Woonzorg Nederland
5%
Geldleningen
3.726
5%
9
77.398
a
195
F
Helder Vastgoed
5%
45.000
5%
113 Achterliggende waarde woningen is omvangrijk; hypotheek gevestigd
Triade
5%
108
5%
0 De instelling heeft een structurele subsidierelatie met de gemeente, het pand is in eigendom
Willemsoord bv
5%
18.000
5%
45
Schouwburg De Kampanje
5%
2.023
5%
5 De Kampanje heeft een gezond eigen vermogen. Voor de cultuurtaak vindt subsidiëring door de gemeente plaats.
Alliander
5%
2.078
5%
5
Startersleningen
5%
4.667
5%
12 Onderliggende waarde panden
Woningleningen
5%
2.722
5%
7 Onderliggende waarde panden
Overige
5%
2.800
5%
8 Onderliggende waarde panden
Programmarekening 2025 Gemeente Den Helder
49
Overige risico’s
12.425
a
Schadeclaims en planschades
100%
1.500
50%
6.911 750 Deze risico's worden apart toegelicht.
Ontwikkelrisico Grondexploitaties
100%
1.925
25%
481 Voor de lopende grondexploitaties zijn de risico's verwerkt in de actualisatie per 31-12-2025. De grondexploitaties hebben altijd het risico dat de inschattingen van de parameters waarmee de uitgaven en inkomsten worden aangepast aan inflatie niet uitkomen. Tegelijkertijd zijn de belangrijkste risico's in Willem Alexanderhof en Molenwerf afgedekt in contractuele afspraken met de ontwikkelaars. Om deze reden wordt nu een algemene indicatie gepresenteerd met een verwachte kans dat zich voor 25% zou kunnen voordoen. Voordat dit risico zich daadwerkelijk manifesteert worden eerst de contractuele afspraken gevolgd.
Oeverbeschoeiing Willem Alexanderhof
100%
3.300
80%
2.640 De raad heeft in maart 2026 besloten om te starten met de werkzaamheden tot herstel/ vernieuwing van de oeverbeschoeiing. Hiermee is een bedrag €3,3 miljoen gemoeid. Besloten is om niet te wachten met aanvangen van de werkzaamheden tot de mogelijkheid van verhaal duidelijk zijn geworden. Omdat de aansprakelijkheid een zeer complexe aangelegenheid is, wordt voorzichtgheidshalve rekening gehouden met een kans van 80% dat de aansprakelijkhiedstelling onvoldoende succesvol is. Dit percentage is conform het beleidskader weerstandsvermogen. Als gevolg nemen de risicobedragen toe met 2,64 miljoen.
Informatiebeveiliging
100%
2.000
25%
500 De gemeente loopt risico's op het vlak van informatiebeveiliging. Deze risico's zijn samengevat: een datalek, een hack en het onjuist gebruiken of verwerken van gegevens. Er wordt actief gestuurd op de bewustheid van de medewerkers op het vlak van informatiebeveiliging. Toch kunnen niet alle risico's worden uitgesloten. In het geval van hack wordt de mogelijke totaal schade inschat op een bedrag tussen € 1,25 miljoen en € 3,5 miljoen. Dit is de directe schade, de kosten van herstel en het verlies van productiviteit. We rekenen met een restrisicobedrag van € 2,5 miljoen en kans van voordoen eens in de 2 tot 5 jaar.
Beheersing risico's sociaal domein: Participatiewet, Jeugdzorg en Wmo.
100%
2.500
80%
2.000 De financiële risico's op deze onderdelen hebben betrekking op: de ontwikkeling van vraag, de ontwikkeling van de prijzen en de ontwikkeling van de vergoeding van het rijk. Op de open einde regelingen Buig en 3D loopt de gemeente risico. Voor de participatiewet geldt dat de risico is afgedekt via de reserve BUIG waarin de baten en lasten worden geëgaliseerd. Voor de Jeugdzorg geldt dat de Commissie Van Ark adviseert dat het Rijk de gemeenten volledig compenseren voor de ontwikkeling van de prijzen en de zorgvraag. Kostenbeheersing en vermindering van de zorgvraag vergt een uitwerking die daar los van staat. Als het advies van de Commissie Van Ark wordt opgevolgd wordt een groot deel van de lopende de taakstelling ingevuld. Het totale risico is daarmee niet opgelost. Elk jaar opnieuw kan de ontwikkeling van de prijs en de zorgvraag zich anders ontwikkelen dan de vergoeding van het rijk. Dit bleek in 2024 en zal de komende jaren ook zo blijven. Voor de Jeugdzorg wordt gerekend met een restrisico van € 2 miljoen en een kans van 80% dat dit risico zich daadwerkelijk manifesteert. Op het moment van opstelling van de risicoparagraaf is er nog geen standpunt van het kabinet bekend waaruit blijkt of de aanbevelingen van de
Programmarekening 2025 Gemeente Den Helder
50
Beheersing risico's sociaal domein: Participatiewet, Jeugdzorg en Wmo.
100%
2.500
80%
Tegenvallende uitkering gemeentefonds
100%
1.000
50%
Gemeentelijke heffingen
100%
200
Totaal risico’s
399.742
a
Commissie Van Ark volledig worden overgenomen. Voor de Wmo dat er nog beheersmaatregelen moeten worden ingevuld en dat ook hier sprake is van blijvend risico op afwijkingen. Het restrisico wordt voor de Wmo ingeschat op € 1 miljoen. Ook hier wordt uitgegaan van een kans van 80%. 2.000 De financiële risico's op deze onderdelen hebben betrekking op: de ontwikkeling van vraag, de ontwikkeling van de prijzen en de ontwikkeling van de vergoeding van het rijk. Op de open einde regelingen Buig en 3D loopt de gemeente risico. Voor de participatiewet geldt dat de risico is afgedekt via de reserve BUIG waarin de baten en lasten worden geëgaliseerd. Voor de Jeugdzorg geldt dat de Commissie Van Ark adviseert dat het Rijk de gemeenten volledig compenseren voor de ontwikkeling van de prijzen en de zorgvraag. Kostenbeheersing en vermindering van de zorgvraag vergt een uitwerking die daar los van staat. Als het advies van de Commissie Van Ark wordt opgevolgd wordt een groot deel van de lopende de taakstelling ingevuld. Het totale risico is daarmee niet opgelost. Elk jaar opnieuw kan de ontwikkeling van de prijs en de zorgvraag zich anders ontwikkelen dan de vergoeding van het rijk. Dit bleek in 2024 en zal de komende jaren ook zo blijven. Voor de Jeugdzorg wordt gerekend met een restrisico van € 2 miljoen en een kans van 80% dat dit risico zich daadwerkelijk manifesteert.
Op het moment van opstelling van de risicoparagraaf is er nog geen standpunt van het kabinet bekend waaruit blijkt of de aanbevelingen van de Commissie Van Ark volledig worden overgenomen. Voor de Wmo dat er nog beheersmaatregelen moeten worden ingevuld en dat ook hier sprake is van blijvend risico op afwijkingen. Het restrisico wordt voor de Wmo ingeschat op € 1 miljoen. Ook hier wordt uitgegaan van een kans van 80%. 500 Het is onzeker of de uitkering uit het gemeentefonds voldoende meegroeit met de ontwikkeling van lonen en prijzen. Sinds drie jaar geldt een nieuwe methode voor de bepaling van de groei van de omvang van het gemeentefonds. De omvang van het fonds was voorheen gekoppeld aan de ontwikkeling van de rijskuitgaven en is tegenwoordig gekoppeld aan een achtjarig gemiddelde voor prijsontwikkeling én de groei van het bruto binnenlands product. De uitwerking van deze systematiek heeft de afgelopen jaren gezorgd voor een lagere groei van het gemeentefonds dan de werkelijke groei van de lonen en prijzen. De prijsstijging van de jaren 2023-2025 was groter dan het gemiddelde over de afgelopen achtjaar. De ramingssystematiek zorgt voor een onzekerheid over de mate waarin prijzen volledig worden gecompenseerd. De systematiek is onderwerp van gesprek tussen VNG en het rijk. Voor de komende periode blijft deze onzekerheid.
Voor het deel jeugdzorg is door de Commissie Van Ark geadviseerd om de koppeling te laten aansluiten op de reële prijsontwikkeling en de ontwikkeling van de zorgvraag. Voor de overige onderdelen is dat niet het geval. De onzekerheid telt over een bedrag van afgerond € 100 miljoen. We gaan uit van de mogelijkheid dat de prijscompensatie over dit bedrag één vol procent achter kan blijven en de kans dat dit gebeurt wordt ingeschat op 50%. Dit betreft de compensatie voor de komende jaren. Eerder opgelopen achterstanden zijn verwerkt in de raming van de begroting voor de uitkering uit het gemeentefonds. 40 De kans op afwijkingen in de OZB blijft aanwezig. De afgelopen twee jaar hebben laten zien dat afwijkingen zich nauwelijks voor doen op het geheel van de WOZ-waarde van de woningen. Wel zijn er risico's op foute taxaties in de zogenoemde Niet-woningen. In het geval er een taxatiefout wordt gemaakt van € 25 miljoen ten opzichte van de geraamde waardeontwikkeling levert dit mogelijk een nadeel op van € 200.000. 7.882
Programmarekening 2025 Gemeente Den Helder
51
Toelichting risico's De risico's worden nader toegelicht in de volgende onderdelen: Leningen en garantstellingen We lopen risico met de instellingen waaraan we een lening hebben verstrekt of waarvoor we een garantie hebben afgegeven. We beoordelen jaarlijks de begrotingen en jaarrekeningen van deze instellingen. Voor de leningen en garantstellingen geldt dat er hypothecaire zekerheden zijn of dat er sprake is van voldoende solide instellingen die zelf tegenvallers kunnen opvangen via de tariefstelling voor hun diensten en producten. Exploitatie Willemsoord BV Het risico op de waardering van de deelneming in Willemsoord BV is in 2024 vervallen door het treffen van een voorziening voor de waarde. De BV staat met ingang van 2024 op de balans voor per saldo € 20.000. Voor de verdere uitwerking van de aanbeveling uit het Panteia-rapport is in de begroting 2025 rekening gehouden met structureel hogere lasten voor WIllemsoord en de Stichting Erfgoed Den Helder. De uitwerking vindt stapsgewijs plaats. Het risico Willemsoord BV is hiermee als apart te vermelden risico vervallen. Schadeclaims en planschades In deze paragraaf treft u een overzicht van de tegen de gemeente Den Helder ingediende schadeclaims en de risico’s die er bestaan op planschades. Planschade is financiële schade die een persoon of bedrijf lijdt als gevolg van een planologische maatregel.
Schadeclaims en planschades waarvan het verwachte effect op de programmarekening 2025 minder is dan € 100.000 zijn buiten beschouwing gelaten. Ook zijn twee potentiële schadeposten voor de gemeente weergegeven namelijk het pand Middenweg 172-174 en het zwembad. De gemeente wil die schade verhalen op een wederpartij maar als dat niet lukt zal de gemeente naar verwachting zelf de kosten moeten dragen. In deze paragraaf is uitgegaan van een stand van zaken per 18 maart 2026. Schadeclaims Middenweg 172-174 In 2018 is in opdracht van de gemeente het voormalig postkantoor op Middenweg 172-174 in Den Helder ontruimd. De ontruimings- en opslagkosten komen voor rekening van de voormalig gebruiker. Omdat hij geen verhaal bood voor deze kosten, heeft de gemeente beslag gelegd op zijn kunstcollectie. Deze kunstcollectie is executoriaal verkocht. De opbrengst van deze executieverkoop wordt onder meerdere schuldeisers verdeeld, waaronder de gemeente. Bij vonnis van 18 maart 2026 heeft de rechtbank Noord-Holland bepaald dat de gemeente € 483.460,05 toekomt. Dit wordt naar verwachting in het tweede kwartaal van 2026 door de rechter-commissaris toegewezen: rekening moet worden gehouden met een hoger beroepsprocedure. De gemeente heeft daarnaast nog een restvordering op de voormalig gebruiker. Het risico voor de restvordering wordt voorlopig op € 200.000 begroot.
Schade aan zwembad ‘Het Heersdiep’ Zwembad “Het Heersdiep” kampt al flink wat jaren met diverse gebreken. Het herstel hiervan is complex en kostbaar. De gemeente heeft de aannemerscombinatie die het zwembad heeft gebouwd hiervoor aansprakelijk gesteld en daarvoor is een procedure bij de Raad van Arbitrage in bouwgeschillen (RvA) gestart. Partijen hebben vervolgens meermaals overleg gevoerd over een minnelijke oplossing. Een van de gebreken betreft de perronvloeren van de diverse bassins van het zwembad. Op basis van een bindend advies van de RvA is in januari 2024 duidelijk geworden dat de gebreken aan de perronvloeren hoofdzakelijk zijn veroorzaakt door een ontwerpfout in het bestek. Dit leidt ertoe dat er een verantwoordelijkheidsverdeling is voor de herstelkosten van deze gebreken van 85 procent voor de gemeente en 15 procent voor de aannemerscombinatie. Voor deze kosten is in de jaarrekening 2023 een voorziening getroffen. De kosten zijn verder uitgewerkt en voor de afdekking hiervan is in een aparte raadsvoordracht een investeringskrediet gevraagd. De lasten hiervan zijn verwerkt in de autonome ontwikkeling van de kadernota 2026. De herstelwerkzaamheden zijn inmiddels gedeeltelijk uitgevoerd en worden in de zomer van 2026 verder afgerond. Met het bindend advies is het grootste deel van de geschilpunten tussen de gemeente en de aannemerscombinatie juridisch afgerond.
Er zijn nog een paar resterende geschilpunten. Voor deze geschilpunten moet nog worden bepaald hoe deze met de aannemerscombinatie worden afgewikkeld. Gezien de verantwoordelijkheidsverdeling van
Programmarekening 2025 Gemeente Den Helder
52
85%-15% komt een deel van deze geschilpunten voor rekening van de gemeente. De overige geschilpunten worden, voor zover (juridisch) mogelijk, verhaald op de aannemerscombinatie. Indien dit niet mogelijk blijkt te zijn, komt de daarmee gemoeide schade voor rekening van de gemeente. Deze schade bestaat hoofdzakelijk uit kosten die al ten laste zijn gebracht van eerdere jaarrekeningen, zodat het treffen van een voorziening hiervoor niet noodzakelijk is. Watertoren De afronding van de renovatie van de Watertoren door de beoogde erfpachter duurt langer dan de bedoeling was. Een bijkomend probleem is dat sprake is van een lekkage aan de gevel. Met de beoogde erfpachter zal de komende tijd worden besproken of en zo ja, hoe de renovatie alsnog kan worden afgerond. Het is op dit moment onduidelijk of dit financiële consequenties heeft voor de gemeente. Willen Alexanderhof In een deel van Willem Alexanderhof is de oeverbescherming na ongeveer 10 jaar bezweken. Dit wordt komend jaar in opdracht van de gemeente hersteld. Een deel van de bewoners heeft in meer of mindere mate last van gevolgschade aan ophogingen, keerwanden en/of tuinhuizen in de eigen tuin. De gemeente acht zichzelf niet aansprakelijk voor welke (gevolg)schade dan ook, maar is wel door vijftien perceeleigenaren aansprakelijk gesteld.
Het totale schadebedrag is niet bekend omdat veel eigenaren hebben aangegeven (nog) niet te weten hoe hoog hun schade bedraagt. De inschatting is dat het totale bedrag onder de € 100.000,- blijft, maar zeker is dit niet. Bestuursdwang In verband met de beginselplicht tot handhaving en het feit dat bouwwerken geen gevaar mogen opleveren voor bewoners, gebruikers en omgeving is in maart 2022 tot handhaving overgegaan met betrekking tot een jachthaven. Doel hiervan is overtreding van diverse wetgeving, zoals o.a. Woningwet, Bouwbesluit 2012 en de Algemene plaatselijke verordening Den Helder 2021 (APV), te laten eindigen. De eigenaar is in eerste instantie in de gelegenheid gesteld de overtredingen te beëindigen. De daarvoor gegeven termijnen zijn meerdere malen verruimd. Dit heeft niet geleid tot de vereiste beëindiging van de overtredingen. Om die reden is een lastgeving aan de eigenaar opgelegd. Hij heeft ook niet aan deze lastgeving voldaan. Vanwege de mate van gevaarzetting door de overtredingen is het noodzakelijk dat de gemeente de overtredingen zo spoedig mogelijk gaat beëindigen. De exacte kosten hiervoor zijn nog niet bekend, maar deze zullen omvangrijk zijn. Rekening dient te worden gehouden met werkzaamheden die zo'n € 2 miljoen kunnen bedragen. De werkzaamheden zullen moeten worden aanbesteed. De kosten worden verhaald op de eigenaar van de jachthaven.
Voor zover deze geen verhaal biedt, komen de kosten voor rekening van de gemeente. Het risico in deze zaak wordt voorlopig als PM-post begroot. Eind 2024 zijn er verschillende onderzoeken uitgevoerd voor uit te voeren werkzaamheden. Een besluit tot uitvoering en aanbesteding is nog niet genomen. Arbeidsrechtelijke geschillen Er zijn geen arbeidsrechtelijke geschillen. Planschade en nadeelcompensatie Algemeen Ten gevolge van diverse omgevingsplanprocedures en omgevingsvergunningen bestaat er een (doorlopend) risico op planschade. Het is niet mogelijk om op voorhand uitspraken te doen over de hoogte van het mogelijke schadebedrag, maar het risico op planschade wordt momenteel op zeer gering ingeschat. Besluiten op aanvragen omgevingsvergunning voor een activiteit als bedoeld in artikel 5.1 van de Omgevingswet kunnen de gemeente een risico van planschade opleveren. Een inschatting hiervan leidt tot een risico van maximaal € 250.000. Hierbij wordt opgemerkt dat deze planschade doorgaans wordt verlegd naar de vergunninghouder/initiatiefnemer. Voor planschade die het gevolg kan zijn van andere gewijzigde plannen wordt een bedrag van € 100.000 geraamd. Sinds 1 januari 2024 kan met de komst van de Omgevingswet makkelijker een beroep op nadeelcompensatie worden gedaan. Op dit moment worden projecten steeds meer integraal aangepakt en daarmee omvangrijker.
Dergelijke projecten hebben een langere doorlooptijd. Eventuele negatieve effecten van projecten worden daarmee ook langduriger en daardoor meer door burgers en bedrijven gevoeld. Dit brengt met zich mee dat de kans dat een beroep op nadeelcompensatie wordt gedaan groter wordt. Om die reden wordt voor nadeelcompensatie een bedrag van € 100.000 geraamd. Zaken die aanhangig zijn bij de verzekeraar van de gemeente Een bedrijf heeft een claim ingediend tegen de gemeente ten gevolge van verzilting van het oppervlaktewater.
Programmarekening 2025 Gemeente Den Helder
53
Kengetallen Alle gemeenten zijn verplicht om een zestal kengetallen op te nemen. Deze kengetallen geven een beeld van de financiële situatie van de gemeente. Normen voor deze kengetallen zijn er niet omdat ze in hun onderlinge samenhang moeten worden bekeken en een uitvloeisel zijn van het door een gemeente gevoerde beleid. Hieronder volgt een korte uitleg over de kengetallen De zes kengetallen zijn: Structurele exploitatieruimte Dit kengetal is van belang om te kunnen beoordelen welke structurele ruimte de gemeente heeft om de eigen lasten te dragen of welke structurele stijging van de baten of structurele daling van de lasten daarvoor nodig is. Het kengetal 1 geeft aan dat de structurele lasten voldoende worden gedekt door structurele baten. Het risicopercentage is laag. Solvabiliteitsratio De solvabiliteitsratio geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Hoe hoger dit percentage is, hoe gunstiger dit is voor de financiële weerbaarheid. De solvabiliteitsratio bedraagt 17% en is niet voldoende. Het risicopercentage is hoog. Netto schuldquote en de netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen De netto schuldquote geeft inzicht in het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen (totaal aan gemeentelijke baten).
Het geeft dus een indicatie van de mate waarin de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie drukken. De netto schuldquote ligt onder de 90% en is daarmee goed te noemen. Het risicopercentage is goed. Grondexploitatie Dit kengetal geeft weer hoe de waarde van de grond zich verhoudt tot de totale baten. De boekwaarden van de voorraden grond moet worden terugverdiend bij de verkoop. Naarmate deze inkomsten verder in de toekomst liggen brengt dit meer rentekosten en risico's met zich mee. De waarde van de grondexploitatie ten opzichte van de baten van de gehele exploitatie is relatief laag. Hierdoor wordt er voor de grondexploitatie weinig risico gelopen. Belastingcapaciteit De belastingcapaciteit geeft inzicht in hoe de belastingdruk van de gemeente zich verhoudt ten opzichte van het landelijk gemiddelde. Het getal 101 betekent dat de gemeentelijke belastingdruk in 2025 van € 1.002 hoger ligt dan het landelijk gemiddelde van 2024, zijnde € 994 (= 100%). Dit betreft het totaal van de woonlasten. Omschrijving a Structurele exploitatieruimte Solvabiliteitsratio Netto schuldquote Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Grondexploitatie Belastingcapaciteit
Rekening
Begroting
Rekening
2024
2025
2025
0
0
1
19
20
17
80
99
82
51
75
54
3
3
3
91
98
101
Programmarekening 2025 Gemeente Den Helder
54
Omschrijving
a
Cat. A
Cat. B a
Cat. C
Den Helder
Structurele exploitatieruimte
>
0%
0%
<
0%
1%
Solvabiliteitsratio
>
50%
20-50%
<
20%
17%
Netto schuldquote
<
90%
90-130%
>
130%
82%
Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
<
90%
90-130%
>
130%
54%
Grondexploitatie
<
20%
20-35%
>
35%
3%
Belastingcapaciteit
<
95%
95-105%
>
105%
101%
Op de site Findo kan voor de gemeente de totale ontwikkeling en vergelijking met andere gemeenten worden gevolgd. Kengetallen Gemeente Den Helder
Kengetallen
2022
2023
Aantal inwoners op 1 januari (totaal)
56.334
56.338
56.539 56.665
Inwoners tot 20 jaar Inwoners 20-80 jaar
10.864 42.393
10.841 42.526
11.100 11.500 42.200 41.700
Inwoners 80 jaar en ouder Aantal huishoudens
3.169 27.296
3.251 27.391
3,3 3.450 27.610 27.700
Aantal woningen (op 1 januari) Waarvan koopwoningen
28.401 15.734
28.518 15.827
28.625 28.650 15.900 15.950
% Eengezinswoningen
73%
73%
WOZ-waarde woningen
€ 185.000
€ 223.000
Gemeentelijke woonlasten eenpersoonshuishouden Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishouden
€ 718 € 873
€ 723 € 885
Aandeel huishoudens met bijstandsuitkering Misdrijven per 10.000 inwoners
5,8% 56,7
5,4% 53,2
Programmarekening 2025 Gemeente Den Helder
2024
2025
73%
73% € € 241.000 261.000 € 748 € 748 € 912 € 912 5,0% 61,1
4,8% 55,1
55
Onderhoud kapitaalgoederen Algemeen Onderhoud kapitaalgoederen De paragraaf betreffende het onderhoud uitgevoerd aan de volgende kapitaalgoederen: • Wegen • Civiele Kunstwerken • Groen • Technische Installaties & Openbare verlichting • Spelen • Stedelijk Water & Riolering • Gemeentelijk vastgoed Onderhoudskosten kapitaalgoederen zijn uitgaven om de kwaliteit van gemeentelijk eigendom dat vele jaren meegaat op een van tevoren vastgesteld onderhoudsniveau te houden of weer te brengen. Dit met als doel het naar behoren te laten functioneren of een bepaalde representativiteit te laten behouden. We onderscheiden groot onderhoud en regulier onderhoud. Het onderhoud wordt opgenomen in een meerjarige onderhoudsplanning (MJOP). Voor het onderhoud aan de kapitaalgoederen in de openbare ruimte is beeldkwaliteitsniveau B vastgesteld (volgens de CROW- beeldmeetlatten). Met uitzondering van het Stadshart waarvoor niveau A geldt en voor de buitengebieden geldt het beeldkwaliteitsniveau C. Kosten regulier onderhoud Bij regulier onderhoud gaat het om dagelijkse reparaties en kort-cyclisch onderhoud. De kosten ervan komen ten laste van de exploitatie. Kosten groot onderhoud en investeringen De noodzaak tot groot onderhoud ontstaat over een langere periode en is ingrijpender van aard. De kosten ervan komen ten laste van de exploitatie en investeringen.
Wanneer een aanpassing leidt tot een belangrijke kwaliteitsverbetering en/of een significant langere gebruiksduur, wordt het niet gerekend tot groot onderhoud maar is het een investering die geactiveerd moet worden zodat de lasten over meerdere jaren gespreid worden. Voor de laatstgenoemde categorie verwijzen we naar de bijlage Investeringen. Trends & Ontwikkelingen Binnen beheer en onderhoud zijn diverse trends zichtbaar die invloed hebben gehad in 2025 op de kosten voor beheer en onderhoud en ook de komende jaren een rol zullen spelen. Hierbij kan gedacht worden aan de volgende punten: • Landelijke en gemeentelijk gestelde klimaatadaptatie en duurzaamheidambities; • Klimaatverandering leidt tot meer activiteiten in het bestrijden van ziekten, plagen en exoten. Hierbij kan gedacht worden aan meer blauwalg in watergangen en vijvers of de snellere verspreiding van iepziekte; • Strengere eisen ten aanzien van milieustoffen (Pfas, NOx, beperking CO2); • Prijsstijgingen en marktwerking.
Kapitaalgoederen Vastgestelde beleidskaders De huidige beheerplannen voor de openbare ruimte zijn vastgesteld tot en met 2025. Stapsgewijs worden hiermee de achterstanden zoals in 2020 is vastgesteld, ingelopen. Het beheer wordt uitgevoerd volgens de vastgestelde beheerplannen. In 2025 is het Strategisch Asset management (SAMP) voorgelegd aan het college en daarna vastgesteld door de gemeenteraad. Het SAMP is een belangrijk document voor het beheer van de openbare ruimte. In dit plan staat hoe de doelen uit de Omgevingsvisie worden vertaald naar concrete afspraken over het beheer en onderhoud (assetmanagement) van bijvoorbeeld wegen, groen en andere voorzieningen in de openbare ruimte.
Programmarekening 2025 Gemeente Den Helder
56
Het SAMP geeft richting aan de manier waarop het college en de organisatie omgaan met de gemeentelijke voorzieningen in de openbare ruimte. Het beschrijft welke belangen worden afgewogen, zoals veiligheid, kwaliteit, kosten en duurzaamheid, en hoe prioriteiten worden gesteld. Hiermee kan het college onderbouwde besluiten nemen die passen binnen de kaders die de raad heeft vastgesteld. Beheerplannen zijn uitwerkingen van het SAMP per onderdeel van de openbare ruimte, zoals onder andere wegen, groen en riolering of gebouwen. In de beheerplannen staat beschreven: de staat van deze voorzieningen, welk onderhoud nodig is en wanneer, wat dat kost en welke risico’s er zijn als onderhoud wordt uitgesteld. De beheerplannen laten dus concreet zien wat er de komende jaren wordt gedaan, met welk budget en op welk kwaliteitsniveau. Tabel 1 Overzicht huidige beheerplannen Laatste Beheerplan
Wegen Civiele Kunstwerken Groen
Openbare verlichting Technische Installaties Spelen Stedelijk Water & Riolering Water en Oevers Gebouwen
Vastgesteld
Uitgesteld onderhoud
Beheerplan wegen 2020-2025 Beheerplan verkeer 2020-2025 Beheerplan Kunstwerken 2020-2025
2020 2020 2020
Ja Nee Ja
Financiële (meerjarige) vertaling in begroting Ja Ja Ja
Beheerplan groen 2020-2025 Beheerplan bomen 2020-2025 Leidraad gedragscode bestendig beheer Beheerplan openbare verlichting 2020-2025 geen
2020 2020 2020
Nee Nee Nee
Ja Ja Nee
2020
Ja
Ja
Nee
Nee
Beheerplan Spelen 2020-2025 Programma stedelijk water en riolering Den Helder 2023-2027 Beheerplan watergangen 2020-2025 Vastgoed nota 2022-2024 Integraal Huisvestingsplan 20202025 Verduurzaming gemeentelijk vastgoed
2020 2023
Nee Nee
Ja Ja
2020 2021 2021 2017
Ja Nee Nee Nee
Ja Ja Ja Nee
De uitwerking van het SAMP heeft vertraging opgelopen waardoor de oplevering van de beheerplannen nu ook is vertraagd. Oorspronkelijk was het de bedoeling om de beheerplannen in 2025 aan de gemeenteraad aan te bieden. Door deze vertraging worden de beheerplannen nu in het 2e kwartaal van 2026 ter besluitvorming aan de raad voorgelegd. Tot die tijd wordt gewerkt op basis van de bestaande beheerafspraken en de kaders die zijn vastgesteld in het SAMP. De raad is hier in november 2025 over geïnformeerd via een raadsinformatiebrief. De raad wordt met de aanbieding van de beheerplannen geïnformeerd over de concrete invulling, financiële consequenties en prioritering voor het beheer en onderhoud van de openbare ruimte. Areaaluitbreiding In de gemeente Den Helder is in 2025 op verschillende plaatsen gebouwd. Dit leidt jaarlijks tot een groei in het areaal dat beheert en onderhouden dient te worden. Uitgangspunt is dat voor de groei van het areaal, als gevolg van de uitbreiding van de gemeente (autonome ontwikkelingen), toereikende onderhoudsbudgetten beschikbaar zijn. Dit is noodzakelijk om aan de gewenste kwaliteitsniveaus te kunnen blijven voldoen. De benodigde budgetten van deze uitbreidingen worden onder andere verkregen uit de toename van de algemene uitkering uit het gemeentefonds.
Actualisatie van de areaaluitbreidingen en de bijbehorende toename van de beheerkosten worden inzichtelijk gemaakt en bij een nieuwe projectopdracht geraamd. Ook wordt er een onderhoudsbudget voor aangevraagd. Op deze manier wordt het mogelijk om jaarlijks de effecten van de toename van het areaal goed te verwerken.
Programmarekening 2025 Gemeente Den Helder
57
Uitgevoerde werkzaamheden In de tabel hieronder is een overzicht gegeven van projecten die volgens de aanpak Gebiedsgericht werken (GGW) uitgevoerd zijn en in welke planfase deze zich bevinden. In overige gebieden binnen de gemeente zijn levensduur verlengende maatregelen genomen. Tabel 2 Overzicht onder handen zijnde GGW projecten GGW projecten Plan fase
•
Gebied Binnen de Linie West en Oost
Voorbereiding fase
• • •
Huisduinen fase 2 Polderweg en Prins Hendriklaan Centrum en Oostslootbuurt (in samenwerking met Zeestad) Heilig Harn (natuurvriendelijke oevers en een nieuwe wadi)
•
Realisatie fase
•
Kruiszwin 3, 4, 5
Nazorg fase (gerealiseerd project, werkzaamheden in garantieperiode)
•
Hemelwaterriool
Assets openbare ruimte Wegen Elementenverharding Sinds 2022 wordt het volledige wegenareaal (asfalt- en elementenverharding) jaarlijks geïnspecteerd om de staat van het areaal optimaal te monitoren en snel bij te kunnen sturen indien noodzakelijk. Uit de inspecties van 2022 bleek dat het uitgestelde onderhoud (beeldkwaliteitsniveau C/D) op het gebied van elementenverharding voorgaande jaren onvoldoende was ingelopen door de traditionele manier van werken. Deze manier bestond uit het herstellen van het wegvlak daar waar de schades zich bevinden. Er werd ook uitgegaan van een 30-50 of 100% maatregel conform de CROW methode. In 2023 is gekozen om het wegwerken van het uitgestelde onderhoud procesmatig aan te pakken en naar schadebeeld. Dit houdt in dat alleen de schade, die verantwoordelijk is voor het schadebeeld C/D, wordt aangepakt. Het voordeel is dat er meer werk in minder tijd kan worden uitgevoerd tegen minder geld. De achterstanden worden, zo is het idee, sneller weggewerkt. Was er in 2023 nog sprake van 37% uitgesteld onderhoud, in 2024 is een inhaalslag gemaakt van ca 6%. Dat betekent dat er in 2025 nog sprake is van een restant van ca 31% aan uitgesteld onderhoud. We merken dat we met de nieuwe procesmatige aanpak, grotere slagen kunnen maken. Komend jaar wordt deze inhaalslag voortgezet.
In maart 2026 wordt wederom het areaal elementen geïnspecteerd om zo te kunnen beoordelen of we een verdere inhaalslag hebben gemaakt in 2025. Asfaltverharding • Reconstructie: In 2025 is een deel van de Texelstroomlaan gereconstrueerd. Het tweede deel zal in 2026 worden uitgevoerd, evenals een deel van de Marsdiepstraat. Begin 2026 worden er asfaltonderzoeken (boringen en valdeflectiemetingen) uitgevoerd om de restlevensduur van de hoofdontsluitingsrouten te kunnen bepalen. Op basis hiervan wordt inzichtelijk welke wegen er voor reconstructie in aanmerking komen. • Groot onderhoud: In 2025 is onderhoud uitgevoerd aan het Korvetpad, de Boterrug, de Rotonde Ravelijnweg, de Nieuweweg (duiker), de binnenpaden Vogelzand,de Schootenweg en de Kerkhoflaan. Verder is er klein onderhoud uitgevoerd. • Belijning en Markering: In 2025 is de aandacht gegaan naar het wegwerken van het uitgestelde onderhoud (classificatie C en D). Het hele areaal aan belijning en markering is in 2024 opgehaald naar beeldkwaliteitsniveau A of B. Begin 2026 wordt het hele areaal weer geïnspecteerd.
Programmarekening 2025 Gemeente Den Helder
58
Wat is er gedaan met de conclusies en aanbevelingen uit het beheerplan wegen 2020-2025 : 1. Met het huidige asfaltbudget kan het asfaltwerk redelijkerwijs op B kwaliteitsniveau worden onderhouden. We gaan in kwaliteit niet achteruit door zoveel mogelijk levensduur verlengende maatregelen toe te passen, zoals scheuren vullen, het vernieuwen van de deklaag. Daarnaast inspecteren wij nu jaarlijks elementenverharding en om het jaar asfaltverharding. 2. We zijn bezig om het uitgestelde onderhoud procesmatig weg te werken. Hiermee hebben we al een slag gemaakt en zullen wij dit de komende jaren zoveel mogelijk verder inlopen. 3. Er is structureel een investeringsbudget van €1.500.000 per jaar vrijgemaakt voor de reconstructie van asfaltwegen die einde technische levensduur hebben bereikt. 4. We hebben met alle vakgroepen een Strategisch Assetmanagement Plan (SAMP) opgesteld. Dit plan moet op strategisch niveau een verbinding leggen tussen de langetermijnvisie van de gemeente en het dagelijks beheer van alle kapitaalgoederen in de openbare ruimte. Binnen het buurtgericht werken (nu GGW, Gebieds Gericht Werken) wordt integraal gekeken naar de vervanging per asset. Voor wijken die buiten de GGW vallen wordt risico gestuurd en levensduur verlengend gewerkt. Dit houdt in het prioriteren van het werkzaamheden en het toepassen van preventief en correctief onderhoud. 5.
Duurzaamheid en het klimaat adaptief maken van de stad zal worden meegenomen binnen de integrale aanpak van het GGW. Civiele Kunstwerken Het areaal civiele kunstwerken bestaat grotendeels uit objecten die in de wederopbouwperiode na WOII zijn gerealiseerd, wat betekent dat voor veel objecten ook het einde van de levensduur in zicht komt. Er is tegelijkertijd geen budget beschikbaar voor vervanging van deze objecten, alleen voor groot onderhoud. Steeds meer bruggen krijgen een as-last beperking, dit betekent overigens niet automatisch dat de brug op korte termijn vervangen hoeft te worden. De komende decennia wordt echter wel een grote opgave voor de vervanging van kunstwerken voorzien. Er heeft in 2025 onderhoud aan diverse de bruggen plaats gevonden. In de afgelopen beheerperiode is het areaal van kunstwerken goed in beeld gekomen, het areaal en de status van kaden blijkt nog niet goed in beeld te zijn en daarom is het plan de status van kaden de komende periode te onderzoeken. Wat is er gedaan met de conclusies en aanbevelingen uit het beheerplan kunstwerken 2020-2025: 1. Het areaal civiele kunstwerken is in de vorige beheerperiode goed in beeld gebracht. Het budget voor groot onderhoud is onvoldoende. Voor vervanging is momenteel geen budget gereserveerd en hiervoor zal de komende jaren ook een oplossing voor gevonden moeten worden. 2.
Het areaal van kaden is nog niet helder en het plan is de komende beheer periode in beeld te brengen Groen In 2025 zijn er helaas weer een hoop iepen verdwenen vanwege iepziekte. Naast individuele bomen is ook veel bosplantsoen weggehaald. Wel zijn 200 nieuwe bomen geplant volgens de laatste inzichten. Deze bomen hebben een goede groeiplaats, waardoor het uitgangspunt is dat ze minimaal 60 jaar kunnen worden. Naast het herplanten van bomen zijn diverse grotere projecten uitgevoerd, zo is er een informatiedag voor aannemers georganiseerd over het werken rondom bomen. Diverse groeiplaatsen van bomen zijn behandeld zodat de bodemverdichting opgeheven is en er zijn grote stappen gezet voor de ontsluiting van het nieuwe Herdenkingsbos. Wat is er gedaan met de conclusies en aanbevelingen uit het beheerplan bomen 2020-2025: 1. Bomen in speciaal beheer (koningsbomen, monumentale bomen) zijn in kaart gebracht en opgenomen in beheer. Nieuw geplante meerstammige bomen zijn als dusdanig opgenomen in het beheersysteem. Bestaande meerstammige bomen worden de komende jaren geïnventariseerd. Dit zou binnen 4 jaar (1 wijk per jaar) gerealiseerd kunnen zijn. 2. Boomveiligheidscontroles zijn volgens planning uitgevoerd 3. Onderhoud van de bomen is uitgevoerd volgens bestaand budget. De bestrijding van iepziekte valt hier niet onder. 4.
Structurele financiering voor verwijderen stobben en herplant bomen is in de begroting opgenomen. 5. Beheerplan is uitgewerkt in bestekken en contracten. 6. Uitvoeringsplan voor vervangen bomen wordt jaarlijks bijgewerkt. Een los boombeleidsplan wordt niet opgesteld. Dit is opgenomen in het SAMP en wordt indien nodig verder uitgewerkt in het beheerplan, wat in 2026 herzien wordt.
Programmarekening 2025 Gemeente Den Helder
59
Wat is er gedaan met de conclusies en aanbevelingen uit het beheerplan groen 2020-2025: 1. Beheerplannen voor speciale beheergebieden zijn vastgesteld en/ of in concept opgesteld. 2. Indeling beheerobjecten vindt plaats in databeheer. 3. Areaal en kwaliteit van oevers zijn in kaart gebracht. 4. De technische kwaliteit dient nog in beeld gebracht te worden. Hier is een afweging gemaakt qua kosten/baten en deze inspectie heeft niet de grootste prioriteit. 5. De onlineversie van het beheerprogramma wordt dagelijks gebruikt en aangevuld met nieuwe gegevens en/of de bestaande gegevens worden aangepast. Dit draagt bij aan een grotere betrouwbaarheid van de data. 6. In het programma duurzaamheid is een steven opgenomen voor het meer vergroenen van de gemeente. 7. De data van de oevers is opgenomen in de beheersystemen Voor het uitvoeren van werkzaamheden is een bestek opgesteld en de werkzaamheden zijn opgestart. Openbare verlichting en technische installaties In 2025 is ingezet op het in stand houden van het bestaande areaal. Dit houdt in dat storingen verholpen zijn met de beschikbare middelen door middel de bestaande contracten met de onderhoudsaannemers. Verder is 43% van alle openbare verlichting sinds eind 2025 voorzien van ledverlichting en zijn 8% van alle armaturen omgebouwd naar een LED-variant.
In verband met veiligheidsmaatregelen is er een groot gedeelte van het budget opgegaan aan de Rudi van de Wintmasten te Duinpark. Ondanks dat we goed op weg zijn met het vervangen van conventionele verlichting door ledverlichting, is er voor het behalen van de doelstellingen van het energieakkoord in 2030 nog een stap te zetten. Het beschikbaar gestelde krediet voor extra LED-verlichting is in 2025 een groot begin gemaakt om het project op te starten en aan te besteden. Verkeersregelinstallaties We hebben 4 Verkeersregelinstallaties vervangen en op 26 locaties de drukknoppen vervangen zodat slechtziend of slechthorenden veiliger kunnen oversteken. Spelen In 2025 zijn 13 speelplekken voorzien van nieuwe speeltoestellen. Ook is op diverse locaties de veiligheidsondergrond (kunstgras en rubber tegels) vervangen. Wat is er gedaan met de conclusies en aanbevelingen uit het beheerplan spelen 2020-2025: 1. De kwaliteit van de ondergronden is met de veiligheidsinspectie meegenomen, indien een situatie onwenselijk was, is deze aangepast. De hoeveelheden van de ondergronden is exact ingemeten. 2. Budget voor vervanging speeltoestellen is structureel opgenomen in de begroting. 3. Areaal en kwaliteit hekwerken is deels ingemeten en opgenomen. 4. Financiering is gewaarborgd in de begroting. 5. Speeltoestellen worden vervangen op basis van de veiligheidsinspecties.
Waar mogelijk wordt aangesloten bij grotere vervangingsprojecten binnen het Gebiedsgericht werken of het programma Kansrijke Buurten. 6. Leeftijden van speeltoestellen is in beeld en daarmee ook de vervangingsopgave. Stedelijk Water & Riolering Van het programma Stedelijk Water & Riolering (PSWR) zijn via het GGW-programma in de buurten Kruiszwin 3,4,5, Centrum en Oostslootbuurt klimaat adaptieve maatregelen en rioolvervangingen uitgevoerd. Verder is ruim 47.000 meter aan riool geïnspecteerd en gereinigd. Op verschillende plekken is het riool gerenoveerd. Dit wordt relinen genoemd. Hiermee wordt de levensduur van de buis verlengd. Het raamcontract groot onderhoud is aanbesteed en met dit raamcontract zijn foutaansluitingen gecorrigeerd, putten geïnspecteerd en hersteld, leidingbreuken hersteld en op verschillende locaties boomwortel ingroei gefreesd. Water en Oevers In de beheerplanperiode 2020-2025 is de waterbodem -dat in beheer van de gemeente is- onderzocht en uitgewerkt in een baggerplan. Dit heeft geresulteerd in een plan om de komende decennia slootbodems te baggeren. Doordat de afgelopen decennia nauwelijks is gebaggerd legt de uitrol van het baggerplan een significante druk op het beschikbaar budget maar door de aanpak over 20 jaar te verdelen is de financiële druk niet groot.
Programmarekening 2025 Gemeente Den Helder
60
De beschoeiingen worden elke twee jaar geïnspecteerd. De opgave aan onderhoud van beschoeiing is groter dan het beschikbaar budget. Vooralsnog is situatie is nog wel onder controle/ niet alarmerend. Het plan is de komende beheerperiode minimaal te investeren in onderhoud en vervanging aan beschoeiingen en waar mogelijk een natuurlijk talud te creëren door verwijderen van beschoeiing. Dit verminderd onderhoudskosten en bied potentieel meerwaarde voor de flora en fauna. De afgelopen beheerperiode is gebleken dat de status van de duikers onvoldoende in beeld is. Wel komen er signalen dat veel duikers einde levensduur zijn en zelfs bezwijken wat blijkt uit uitspoeling van zand en verzakkingen van het straatwerk. Bedoeling is de komende beheerperiode de duikers te inspecteren en in samenwerking met de vakgroep wegen en riolering een plan te ontwikkelen. Verbetering van de oevers van het Helders Kanaal zijn in voorbereiding. Naast groot onderhoud worden verbeterde ligplaatsen gerealiseerd en is aandacht voor de recreatieve en ecologische meerwaarde. De realisatie van de eerste fase rondom het centrum zal medio 2026 starten. De afgelopen jaren lijkt de problematiek en meldingen omtrent blauwalg toegenomen. Door het veranderende klimaat en opwarming is te verwachten dat de blauwalg problematiek de komende jaren toeneemt.
Op dit moment is het handeling perspectief alleen symptoombestrijding. De aanpak hiervan is geprofessionaliseerd door aanpak van materieel. Doelmatige bronaanpak van blauwalg kan bestaan uit verbeteren van doorspoeling door creatie van extra waterverbindingen en duikers met grote diameters. Het onderzoek naar de bestaande en eventuele uitbreiding van de kanoroute wordt medio 2026 aan de raad aangeboden. Wat is er gedaan met de conclusies en aanbevelingen uit het beheerplan watergangen 2020-2025: 1. Er is een baggerplan opgesteld om de komende decennia het baggerwerk aan te pakken. 2. De komende periode worden de status van de duikers in beeld gebracht. Gemeentelijk vastgoed Beleidskader In 2025 is de Nota Vastgoedbeleid 2025 door de gemeenteraad vastgesteld, als opvolger van de notitie vastgoedbeleid 2022–2024. Deze nota beschrijft de strategische richting voor de gemeentelijke vastgoedportefeuille voor de komende vier jaar. De nota omvat de volgende hoofdthema’s: 1. De vastgoedportefeuille (inzicht, kern- en niet-kernportefeuille, vraag en aanbod, toekomstperspectief en ontwikkeling portefeuilleplan); 2. Rollen en organisatie (taken, rollen en verantwoordelijkheden conform NEN 8026 en inrichting vastgoedsturing); 3. Het vastgoedproces (verwerving, beheer- en exploitatiefase en afstoting); 4.
Wet- en regelgeving (marktconformiteit, transparantie, verhuur en financiële kaders); 5. Vastgoedbeheer (onderhoud, verduurzaming, toegankelijkheid, begroting en risicomanagement). Het onderhoud van het gemeentelijk vastgoed vindt plaats op basis van het meerjarenonderhoudsplan (MJOP), waarbij wordt gestuurd op een verantwoord kwaliteitsniveau conform NEN 2767. De gemeente hanteert voor het onderhoud van haar kernvastgoed een gemiddeld onderhoudsniveau van conditie 3 (planmatig onderhoud noodzakelijk). Voor de niet kern portefeuille wordt de noodzaak tot onderhoud per situatie bekeken. Het uitgangspunt is geen afbreuk en voldoen aan het wettelijk minimum. Onderhoudssystematiek en financiële kaders Binnen het vastgoedbeheer wordt onderscheid gemaakt tussen:
• • •
planmatig en projectmatig onderhoud (waaronder vervangingen en verduurzaming); regulier onderhoud (inspecties en preventief onderhoud); niet-planmatig onderhoud (storingen en klachten). Voor het planmatig onderhoud wordt toegewerkt naar één integrale voorziening groot onderhoud vastgoed, exclusief verbonden partijen en onderwijshuisvesting. De jaarlijkse dotatie aan deze voorziening is gebaseerd op de gemiddelde onderhoudslasten over een periode van tien jaar, zoals opgenomen in het MJOP.
Programmarekening 2025 Gemeente Den Helder
61
Het MJOP wordt eens per vier jaar integraal geactualiseerd. In 2025 heeft een volledige herijking plaatsgevonden op basis van een technische nulmeting conform NEN 2767. Hierbij zijn tevens duurzaamheidsmaatregelen geactualiseerd en geïntegreerd. Uitvoering in 2025 In het verslagjaar stond de organisatie in het teken van de overgang naar het nieuwe vastgoedbeleid. Hierbij is kritisch gekeken naar zowel de inhoudelijke keuzes als de inrichting van processen, samenwerking en sturing. In 2025 zijn diverse onderhouds- en verduurzamingsmaatregelen uitgevoerd op de volgende gebouwen: Het pompgemaal aan de Duinweg isolatie en warmtepomp in voorbereiding uitvoering 2026 Brandweerkazerne Julianadorp van Foreestweg: dakisolatie en zonnepanelen, warmtepomp Gymzaal Lombokstraat : warmtepomp en zonnepanelen Gymzaal de Drooghe bol: uitbreiding zonnepanelen Brandweerkazerne Den Helder Bastiondreef: dakisolatie. Voorbereiding algeheel verduurzamingplan welke in het jaar 2026 en 2027 wordt uitgevoerd. Duurzaamheidscentrum Helderse vallei: LED verlichting voorbereiding vervanging warmte koude opwekking. Loods Handelskade: LED verlichting Garage (opslag monumentaal orgel Molenstraat: dakisolatie Filmhuis Zevenscoop Julianaplein: optimalisatie luchtverwarming en verduurzamingsplan welke in het jaar 2025 is gestart en in 2026 wordt afgerond.
De uitvoering van het onderhoud heeft grotendeels plaatsgevonden conform de planning uit het MJOP. Eventuele afwijkingen zijn binnen de reguliere bedrijfsvoering opgevangen. Duurzaamheid vastgoedportefeuille De gemeente streeft naar een CO₂-neutrale vastgoedportefeuille richting 2040. Deze ambitie is vastgelegd in onder andere het Programma Duurzaamheid 2024–2027 en het vastgoedbeleid. In 2025 is verdere uitvoering gegeven aan deze ambitie. De gemeente heeft zich aangesloten bij de Circulaire Deal van de Provincie Noord-Holland, gericht op circulair bouwen en het hergebruik van materialen. Tot en met 2025 is een CO₂-reductie van 53% gerealiseerd, waarmee de doelstelling van de CO₂-prestatieladder voor 2026 reeds is behaald. Voor de resterende objecten worden uitvoeringsplannen opgesteld. Belangrijke maatregelen betreffen:
• • • •
verbetering van de gebouwschil; optimalisatie van installaties; lokale energieopwekking; monitoring en gedragsmaatregelen. Monitoring vindt plaats via jaarlijkse rapportages, audits en externe certificering. Vanaf 2026 geldt de GACSverplichting voor utiliteitsgebouwen vanaf 290 kW. Onderwijshuisvesting De basis voor de (vervangende) nieuwbouw van schoolgebouwen is vastgelegd in de Huisvestingsverordening en het Integraal Huisvestingsplan (IHP) 2020–2025. De gemeente is verantwoordelijk voor de bekostiging van nieuwbouw. Investeringen worden uitgevoerd conform het door de raad vastgestelde programma. In 2026 wordt een geactualiseerd Integraal Huisvestingsplan ter besluitvorming aangeboden.
Programmarekening 2025 Gemeente Den Helder
62
Financiering Algemeen In de paragraaf Financiering wordt verslag gedaan over de van de treasury-taken. Daarbij gaan we in op de ontwikkelingen op het gebied van gemeentefinanciën, risicobeheer en financiering. Sinds 2001 geldt de Wet Financiering Decentrale Overheden (FIDO). Het doel van deze wet is het beheersen van financieringsrisico’s. De wet geeft de volgende randvoorwaarden voor het treasury-beleid: 1. Het aangaan en verstrekken van leningen en het verlenen van garanties is alleen toegestaan voor de uitoefening van de publieke taak. De raad heeft de nadere uitgangspunten hiervoor vastgelegd in de nota Gemeentelijke garanties en geldleningen; 2. Uitzettingen moeten een prudent karakter hebben en 3. De gemeente moet voldoen aan de zogeheten kasgeldlimiet en de renterisiconorm. De grondslag voor de financieringsparagraaf is het Treasurystatuut 2025. Hierin zijn de regels voor de uitvoering van de treasuryfunctie en de daarbij behorende bevoegdheden en verantwoordelijkheden opgenomen. Ons Treasurystatuut heeft als doelstellingen: 1. Het minimaliseren van de rentekosten van de leningen; 2. Het optimaliseren van het rendement van de beschikbare liquiditeiten; 3. Het minimaliseren van de interne verwerkingskosten en de externe kosten bij het beheren van de geldstromen en financiële posities; 4. Het beheersen van risico's in samenhang met liquiditeitenbeheer; 5.
Het verkrijgen en behouden van toegang tot de financiële markten; 6. Verankering van de treasury activiteiten op de juiste wijze in de administratieve organisatie van de relevante processen.
Ontwikkelingen op het gebied van gemeentefinanciën Ontwikkelingen op het gebied van gemeentefinanciën In 2025 zijn er geen ontwikkelingen geweest in het door het Rijk voorgeschreven beleid ten aanzien van Treasury. De Wet verplicht schatkistbankieren voor decentrale overheden (Wet SKB), de Regeling schatkistbankieren decentrale overheden en de Wet houdbare overheidsfinanciën (Wet HOF) uit 2013 zijn nog steeds van kracht. Wet verplicht schatkistbankieren Deze wet verplicht schatkistbankieren bij het Rijk zonder leenfaciliteit voor gemeenten, provincies, waterschappen en gemeenschappelijke regelingen. Wij zijn verplicht overtollig geld in de schatkist van het Rijk onder te brengen. Er zijn twee uitzonderingen: 1. Gemeenten kunnen overtollig geld uitlenen aan andere overheden en daarmee een beter rendement behalen dan bij de schatkist. Voorwaarde is dat er geen sprake is van een directe toezichtverhouding. 2. Er geldt een zogenaamde doelmatigheidsdrempel van 2% van het begrotingstotaal als het begrotingstotaal lager is dan € 500 miljoen, waarbij het drempelbedrag minimaal € 1 miljoen bedraagt. Hebben we minder middelen dan de doelmatigheidsdrempel beschikbaar, dan hoeven deze niet naar de schatkist. Voor Den Helder betekent dit een drempelbedrag voor 2025 van € 5.404.357 (op basis van het (primitieve) begrotingstotaal van 2025 van € 270.217.842).
Wij hebben er in 2025 voor gekozen om alleen geld bij de schatkist uit te zetten. Dit is gebeurd op basis van de dagelijkse saldovoorspellingen bij de BNG-Bank, waarbij ook de rentepercentages worden gemonitord en de eventuele aanbiedingen die tussenpersonen doen. (2025: Schatkist 1,916 % tot 2,91% - Andere aanbieders 1,857 tot 2,363%). Wij hebben het drempelbedrag in 2025 niet overschreden.
Programmarekening 2025 Gemeente Den Helder
63
Wet houdbare overheidsfinanciën In de Wet houdbare overheidsfinanciën (HOF) staat hoe de Nederlandse overheid de afspraken wil doorvoeren die in Europees verband zijn gemaakt over de ontwikkeling van het EMU-tekort en de schuld van de overheid. In de Wet HOF wordt ook van de mede overheden een bijdrage in de tekortreductie verwacht. Tabel drempelbedrag schatkistbankieren Berekening benutting drempelbedrag (€ 1.000)