RIS324467 Beter voorbereid op extreme regen bijlage

inzicht in klimaatrisico’s op specifieke locaties.

kortsluiting de stroom uitvalt. In dat geval vallen namelijk ook veel functies zoals verkeerslichten, telecommunicatie, betalingsverkeer

De netbeheerder nam ook geen maatregelen in aanloop naar

en andere internetgebaseerde processen uit. Dit soort cascade-

het incident, bijvoorbeeld extra inspecties van het station of het

effecten leidt tot een verstoring in basisvoorzieningen. Wanneer

plaatsen van een pomp, omdat de netbeheerder zich niet bewust

dit een groot gebied betreft dan komen de continuïteit en het

was van het stijgende oppervlaktewaterpeil en grondwaterpeil.

functioneren van de samenleving in gevaar. Dit kan vervolgens leiden tot maatschappelijke onrust of ontwrichting indien een

De beheerder van het elektriciteitsnet, als vitale functie, werd zowel

relatief grote groep mensen bemerkt of vreest dat elementaire

in aanloop naar het voorval als in het algemeen niet proactief

voorzieningen niet beschikbaar (zullen) zijn.

Onveiligheid door extreme regen, januari 2026 | H3 Uitval stroomverdeelstation49

Deltares en de Provincie Zuid-Holland hebben samen met

Echter, dat een langdurige storing wel degelijk zou kunnen

de waterschappen van Zuid-Holland, enkele gemeenten en

optreden indien de Limburgbui op Zuid-Holland valt, blijkt uit

veiligheidsregio’s een casestudy grootschalige wateroverlast

de resultaten van het Deltaresonderzoek.51

in Zuid-Holland uitgevoerd. Hierbij simuleerden zij dat de zware neerslag van juli 2021 in Limburg, België en Duitsland op Zuid-

Net als Enexis beheerst Stedin de risico’s per assetgroep. Hierdoor

Holland was gevallen. In deze studie werd geanalyseerd in

zal ook Stedin de risico’s die specifiek zijn voor de ligging van

hoeverre het stroomnetwerk getroffen zou worden. Zij vonden

een specifiek station niet vaststellen en neemt Stedin geen

dat op de meeste locaties de elektriciteit zou blijven functioneren,

locatiespecifieke maatregelen tegen wateroverlast.

doordat meer dan 90 procent van de vele duizenden elektriciteits­ stations voldoende hoog ligt. Echter in de overige kwetsbare

TenneT, de beheerder van het hoogspanningsnet (hoofdstroom­

10 procent zitten 320 middenspanningsstations, waarvoor geldt

netwerk), maakt een inschatting van de klimaatgerelateerde

dat reparatie een grote opgave is. Dit zou een langdurige storing

risico’s voor iedere locatie. Bij Tennet zijn de gevolgen van

voor de aangesloten huishoudens betekenen. In hoeverre uitval

uitval groter dan bij de andere netbeheerders, omdat de circa

van deze hypothetisch getroffen stations zou bijdragen aan

300 hoogspanningsstations van Tennet een groot gebied van

mogelijk ontwrichtende cascade-effecten is onbekend.

stroom voorzien. Soms hoogt TenneT de locatie op of plaatst hij een station op palen. Het hoofdstroomnetwerk is zeer robuust

3.6.2

Netbeheerders

Gesprekken bij enkele andere netbeheerders geven een divers

en redundant aangelegd en zal naar verwachting niet geraakt worden bij grootschalige neerslag.52

beeld over hoe zij omgaan met het risico op wateroverlast door extreme regen.

Netbeheerders wisselen binnen Netbeheer Nederland informatie en werkwijzen uit, ook op het gebied van klimaatgerelateerde

Stedin onderkent het risico op wateroverlast door extreme

risico’s. De werkgroep klimaatadaptatie van Netbeheer Nederland

regen, maar schat – net als Enexis - het risico laag in. Dat heeft

onderzoekt methoden om toekomstige klimaatrisico’s te mitigeren

onder andere te maken met het feit dat tot nu toe geen grote

en levert kennis over vitale infrastructuur aan de overheid,

stroomstoring door wateroverlast is opgetreden. Verder geeft

bijvoorbeeld bij de Nationale Klimaatadaptatiestrategie en

Stedin aan dat alle aansluitingen in middenspanningsstations zich

aan onderzoeksinstituten zoals Deltares. Netbeheer Nederland

op 10 tot 80 cm boven het maaiveld bevinden, want Stedin heeft

geeft aan dat netbeheerders de onzekerheid in de toekomstige

alle oudere stations aangepast. Een stroomstoring door hoge

klimaatverandering lastig vinden. Nieuwe stations moeten weer

grondwaterstand zoals in Nijverdal kan daardoor niet optreden.

60 jaar meegaan en het is onduidelijk wat dan het noodzakelijke niveau van klimaatrobuustheid zal zijn. Netbeheerders weten

51 Alle elektriciteitsstations in Zuid-Holland worden beheerd door Stedin. 52 Deltares, Case studie Zuid-Holland: 'Analyse grootschalige wateroverlast', 2023. Onveiligheid door extreme regen, januari 2026 | H3 Uitval stroomverdeelstation50

niet goed hoe zij klimaatscenario’s kunnen toepassen bij hun

de werkgroep klimaatadaptatie van Netbeheer Nederland.

voorbereiding op risico’s in de toekomst. Hoewel er diverse

In het kader van de bovenregionale stresstesten plotten de

initiatieven, methodes en handleidingen beschikbaar zijn,

netbeheerders de locaties van hun assets op de scenariokaarten

ontbreekt het aan een gelijk speelveld voor het gebruik van deze

die zij aangeboden krijgen.

verschillende werkwijzen. Ze zouden graag zien dat de overheid voorschrijft met welke scenario’s ze rekening moeten houden. Netbeheerders werken daarom binnen de NEN subcommissie klimaatscenario's53 samen met andere marktpartijen aan het opstellen van een zogenaamde Nederlandse Voornorm

54

die

Stresstesten Een belangrijk beleidsinstrument zijn de klimaatstresstesten

handvatten zal bieden voor het gebruik van klimaatscenario’s

in combinatie met risicodialogen. In een stresstest

in assetmanagement en die beschrijft welke stappen nodig zijn

onderzoeken partijen hoe kwetsbaar een gebied kan

om klimaatbestendigheid te evalueren en wanneer risico’s als

zijn voor extreem weer, waaronder wateroverlast. Bij de

acceptabel worden beschouwd.

stresstest wateroverlast is het dreigingsbeeld een simulatie van de waterdiepte bij extreme neerslag. De stresstest gaat

Toezichthouder Autoriteit Consument en Markt (ACM)

uit van een aantal standaard neerslaggebeurtenissen,

houdt overzicht over de gehele energiemarkt. Hierin houdt

zoals piekbuien van een uur tot enkele dagen. De

zij geen specifiek zicht op de klimaatweerbaarheid van de

waterdiepten worden gekoppeld aan specifieke objecten

elektriciteitsmarkt.

en functies, zoals gebouwen (water tegen de gevel), ingangen van ondergrondse constructies (metrostations,

Betrekken en informeren door overheidspartijen

parkeergarages), (spoor)wegen, agrarisch grondgebruik

Tot enkele jaren geleden hadden netbeheerders geen contact

3.6.3

en vitale en kwetsbare objecten. Op de stresstest volgt

met overheidspartijen over klimaatgerelateerde risico’s. In het

een risicodialoog, een maatschappelijke dialoog tussen

kader van stresstesten (zie blauwe blok) komen deze contacten

partijen om te bepalen bij welke risico’s de prioriteit ligt en

steeds meer op gang. Bij de eerste en tweede ronde lokale en

wie welke risico’s oppakt.

regionale stresstesten in respectievelijk 2018-2020 en 2025 waren netbeheerders niet altijd aangesloten. Bij de bovenregionale stresstesten (2025) zijn de netbeheerders wel aangesloten via

53 NEN, NEN start deze zomer met nieuwe subcommissie voor Nederlandse VoorNorm over toepassing en gebruik van klimaatscenario’s, 2025. [website NEN geraadpleegd op 24-11-2025] 54 Een Nederlandse voornorm is een voorlopige NEN-norm die nog getoetst moeten worden in de markt.

Onveiligheid door extreme regen, januari 2026 | H3 Uitval stroomverdeelstation51

In het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie is afgesproken dat

De provincies delen de resultaten met het ministerie

gemeenten, provincies en waterschappen elke zes jaar

van Infrastructuur en Waterstaat (IenW), die volgens

lokale en regionale stresstesten uitvoeren.

55

De eerste

planning de Tweede Kamer in het najaar van 2025 heeft

ronde vond plaats in de periode 2018-2020, de tweede

geïnformeerd57 met een landelijk waterbeeld. Een volgende

ronde is gestart in 2025. Bij de eerste ronde stresstesten

stap is dat de provincies risicodialogen organiseren

zijn om verschillende redenen de risicodialogen niet goed

met betrokken partijen om de voornaamste risico’s te

van de grond gekomen. Gemeenten en waterschappen

inventariseren en tot concrete afspraken te komen. Hierbij

wisten niet goed wat de bedoeling was.

56

Er was geen

handreiking. Bovendien brak de COVID-19-pandemie uit

worden dan ook partijen uitgenodigd die onder vitale infrastructuur vallen.

en was het lastig om een dialoog te organiseren. Voor de tweede ronde stresstesten is een routekaart risicodialoog ontwikkeld. Verschillende partijen bieden begeleiding

Waterschappen, gemeenten en het KNMI hebben openbare

van de risicodialoog aan. De risicodialogen moeten in de

informatie beschikbaar, maar informeren netbeheerders niet

tweede helft van 2025 plaatsvinden.

proactief over (grond)waterstanden en (verwachte) zware neerslag. Stedin geeft aan voornemens te zijn contact te leggen

Een bovenregionale stresstest is een stresstest op

met het KNMI over de mogelijkheden dat het KNMI hen op de

stroomgebiedsniveau. De bovenregionale stresstesten

hoogte stelt van weeralarmen. Dit is vooral ingegeven door het

zijn in 2025 voor het eerst uitgevoerd in 13 verschillende

risico van overstromingen, omdat een deel van Stedins assets in

regio’s, die op basis van stroomgebiedsgrenzen zijn

diepe polders staan. TenneT heeft regelmatig contact met het

ingedeeld. De provincies zijn opdrachtgever en betrekken

KNMI in het kader van het balanceren58 van het net.

de waterschappen, veiligheidsregio’s, gemeenten en Rijkswaterstaat. Bij deze bovenregionale stresstest plaatsen ze voor extreme neerslag de regenbui die in juli 2021 in Limburg plaatsvond op deze regio. Er wordt bekeken welke vitale functies in het gebied liggen waar het water samenkomt en daar volgt een risicobeeld uit.

55 56 57 58

Deltabeslissing Ruimtelijke Adaptatie, 2015. H2O, Van stresstest naar risicodialoog: de visie van gemeenten, H2O-Online, 4 februari 2019. Kamerstuk II, 2025/10, IENW/BSK-2025/270398. Balanceren is het afstemmen van de vraag het aanbod van energie. Dit is van belang, omdat stroom niet grootschalig opgeslagen kan worden. Bij zonnig of winderig weer is er meer aanbod van groene stroom en moet de opwek van (grijze) stroom afgeschaald worden of stroom verkocht worden.

Onveiligheid door extreme regen, januari 2026 | H3 Uitval stroomverdeelstation52

4

Spoedeisende Hulp gesloten Slingeland Ziekenhuis

risicofactoren

ingang SEH hoofdingang

Spoedeisende Hulp gesloten toegangswegen naar SEH waren geblokkeerd door water op de weg

versteende wijk

toegangswegen geblokkeerd

toiletten stroomden over regenwater stroomde de SEH binnen

onvoldoende capaciteit riool

21 juli 2024: SEH 7 uur gesloten 2 sept 2024: SEH 3 uur gesloten

piekbuien 60-70 mm regen 21 juli 50-60 mm regen 2 sept

ingang laagste punt terrein

laaggelegen locatie

Figuur 15: Overzicht spoedeisende hulp gesloten (bron: Onderzoeksraad voor Veiligheid).

Onveiligheid door extreme regen, januari 2026 | H4 Spoedeisende Hulp gesloten53

4.1

Inleiding

Op maandag 2 september 2024 viel er tussen de 50 en 60

Dit hoofdstuk gaat over het onderzoek naar het sluiten van de

millimeter regen. Deze keer stroomde er geen water in de SEH en

Spoedeisende Hulp (SEH) van het Slingeland Ziekenhuis als

stroomden de toiletten ook niet over. Wel besloot het ziekenhuis

gevolg van een hevige regenbui. Deze casus laat zien welke

de SEH te sluiten, omdat de toegangswegen onder water stonden

veiligheidsrisico’s ontstaan wanneer de continuïteit van de

en de SEH niet bereikbaar was door de zandzakken. De SEH kon

zorg door extreme regen onder druk komt te staan. Uitval van

binnen drie uur weer open.

zorgcontinuïteit kan leiden tot onveilige situaties en – afhankelijk van de duur – tot maatschappelijke ontwrichting.

4.2.2

Situatieschets

Het Slingeland Ziekenhuis is gebouwd in 1965 in de stad Dit hoofdstuk beschrijft eerst de toedracht (paragraaf 4.2),

Doetinchem en is het enige zogenaamde level 2-ziekenhuis59 in

vervolgens de risicofactoren die een rol speelden bij het ontstaan

de Achterhoek. Het heeft hiermee een belangrijke functie in de

van dit voorval (paragraaf 4.3) en de beheersing van deze risico’s

regio voor het opvangen van vitaal bedreigde traumapatiënten.

(paragraaf 4.4). Paragraaf 4.5 bevat de analyse en paragraaf 4.6 besteedt aandacht aan de verbreding naar andere ziekenhuizen.

Locatie Het ziekenhuis is gelegen op een relatief lage locatie van

4.2

Toedracht

4.2.1

Toedracht in het kort

Op zondagmiddag 21 juli 2024 viel er in de directe omgeving

Doetinchem (zie figuur 16). Ten westen van het ziekenhuis ligt de zogenaamde Zandbult, een door de Oude IJssel afgezette rivierduin. Ten oosten van het ziekenhuis ligt een rivierduin waar de wijk IJkenberg op is gebouwd.

van het Slingeland Ziekenhuis in Doetinchem in enkele uren tijd tussen 60 en 70 millimeter regen. Door deze hoeveelheid regen

Er zijn meerdere wegen om het ziekenhuis te bereiken. De ingang

kwamen de wegen rondom het ziekenhuis onder water te staan,

van de SEH is op één manier bereikbaar.

liep het regenwater de SEH binnen en overstroomden de toiletten op de afdeling. Hierdoor werd de SEH gedurende ruim zeven uur gesloten tot al het water weg was en de ruimtes van de SEH weer waren ontsmet.

59 De ziekenhuizen in Nederland zijn voor de opvang van traumapatiënten in drie levels ingedeeld. Het level 3-ziekenhuis kan geïsoleerde letsels behandelen, bijvoorbeeld een enkel- of heupfractuur. In het level 2-ziekenhuis kunnen ook vitaal bedreigde patiënten worden opgevangen, maar zijn niet alle voorzieningen aanwezig, zoals neurochirurgie. In het level 1-ziekenhuis kunnen alle ernstig gewonde patiënten 24 uur per dag, 7 dagen per week worden opgevangen. Bron: LNAZ, Criteria voor levelindeling ziekenhuizen, https://www.lnaz.nl/trauma/levelcriteria [laatst geraadpleegd op 16 september 2025].

Onveiligheid door extreme regen, januari 2026 | H4 Spoedeisende Hulp gesloten54

naar verwachting in 2027 afgerond zijn. In het ontwerp van dit nieuwe ziekenhuis zijn veel duurzame oplossingen opgenomen, waaronder maatregelen om zware regenbuien aan te kunnen. Deze plannen waren al gemaakt vóór de regenbui van 21 juli 2024. 4.2.3

Toedracht en verloop

21 juli 2024 Op zondagmiddag 21 juli 2024 viel er in de directe omgeving van het ziekenhuis in Doetinchem tussen 14.00 uur en 16.00 uur 60 tot 70 millimeter regen.60 Door deze hoeveelheid regen kwamen de wegen rondom het ziekenhuis onder water te staan. Het regenwater liep de helling af richting de ingang van de SEH en stroomde daar naar binnen. Kort daarna overstroomden ook de toiletten van de SEH en stond de hele afdeling blank. Figuur 16: Reliëfkaart van de omgeving van Doetinchem. In het rode kader is in het donkergroen te zien waar het Slingeland

Om 15.30 uur besloot het ziekenhuis de SEH te sluiten en stelde

ziekenhuis ligt. Rood is hooggelegen, Blauw is laaggelegen (bron: Esri Nederland Hoogteviewer).

de SEH een opnamestop in. Hierbij stelde het ziekenhuis de omliggende ziekenhuizen en de meldkamer op de hoogte dat

Rioolstelsel

ambulances niet meer naar Doetinchem konden komen. Het

Het ziekenhuis heeft een eigen rioolstelsel in beheer, dat

was tot dat moment een rustige middag geweest op de SEH

grotendeels afstroomt van oost naar west. Het rioolstelsel bestaat

en de nog aanwezige patiënten konden worden ontslagen op

uit een vuilwaterriool en een hemelwaterriool. Het vuilwaterriool

één persoon na. Het personeel tilde deze persoon de trap op

is gekoppeld aan het gemengde stelsel van de gemeente. De

om elders in het ziekenhuis te worden verzorgd. Het ziekenhuis

gescheiden hemelwaterafvoer is aangesloten op de gracht van

riep intern het crisisteam bij elkaar. De brandweer kwam ter

het naastgelegen landgoed.

plaatse en begon met het leegpompen van de riolen in de richting van het naastgelegen landgoed. De medewerkers van

Nieuwbouw

het ziekenhuis begonnen vervolgens met het wegbezemen

In 2005 werd gestart met de plannen voor een nieuw te bouwen

van het water. Omdat de toiletten waren overgelopen en de

ziekenhuis op een andere locatie in Doetinchem. De bouw van dit

eigen schoonmaakdienst te weinig capaciteit had, deed de

ziekenhuis is in december 2024 officieel gestart en zal

crisiscoördinator een poging om een externe schoonmaakdienst

60 Uit de KNMI-radaranalyse bleek dat er in Doetinchem en directe omgeving tussen de 60 en 70 mm is gevallen in een periode van 2 uur (tussen 14 uur en 16 uur).

Onveiligheid door extreme regen, januari 2026 | H4 Spoedeisende Hulp gesloten55

in te schakelen, maar die was niet beschikbaar, onder andere

weer een extreme regenbui dreigde, gingen de beveiligers van

vanwege meerdere meldingen van wateroverlast in de omgeving.

het ziekenhuis direct naar buiten om zandzakken neer te leggen,

Om deze reden ging het eigen personeel alle ruimtes van de

zie figuur 18. Tussen 17.00 uur en 19.00 uur viel er tussen de 50 en

SEH ontsmetten tot er, na ongeveer anderhalf uur, wel een

60 millimeter regen.61 De brandweer die ter plaatse kwam, wist

schoonmaakdienst arriveerde. Om 23.00 uur was de SEH, na ruim

meteen in welke put ze moesten zijn om water weg te pompen.

zeven uur dicht te zijn geweest, weer toegankelijk voor patiënten.

De eerste keer, op 21 juli, was niet meteen duidelijk welke put het ziekenhuis het meest zou ontlasten. Deze handeling, samen met de zandzakken, heeft ervoor gezorgd dat er geen water de SEH instroomde. Wel besloot het ziekenhuis rond 19.15 uur de SEH weer te sluiten omdat de toegangswegen onder water stonden en de SEH niet bereikbaar was door de zandzakken. De toiletten overstroomden op 2 september 2024 niet, waardoor ontsmetting niet nodig was. Toen de regen weer was weggetrokken kon de SEH binnen 3 uur weer open.

Figuur 17: Foto's van 21 juli 2024 (bron: de Gelderlander).

Getroffen maatregelen en 2 september 2024 In de nasleep van 21 juli 2024 heeft het ziekenhuis maatregelen getroffen om beter bestand te zijn tegen een volgende regenbui. Er zijn zandzakken aangeschaft en rondom het gebouw geplaatst in de buurt van de plekken waar op 21 juli het water naar binnen stroomde. Daarnaast heeft er een evaluatie met de veiligheidsregio plaatsgevonden. Toen er op 2 september 2024 Figuur 18: Geplaatste zandzakken (bron: Slingeland.nl). 61

Uit de KNMI-radaranalyse bleek dat er in Doetinchem en directe omgeving tussen de 50 en 60 millimeter is gevallen in korte tijd (binnen 2 uur) in de tijdsperiode tussen 17 en 19 uur UTC.

Onveiligheid door extreme regen, januari 2026 | H4 Spoedeisende Hulp gesloten56

4.3

Risicofactoren

Dat de SEH op 21 juli 2024 gedurende zeven uur buiten werking was, had drie oorzaken: „

De toegangswegen stonden onder water waardoor de SEH onbereikbaar was.

„

Regenwater liep vanaf de straat via de voordeur van de SEH naar binnen.

„

De toiletten overstroomden.

Op 2 september 2024 waren alleen de ondergelopen toegangswegen aan de orde. De volgende subparagrafen bespreken de risicofactoren die hebben bijgedragen aan bovenstaande drie vormen van wateroverlast bij de SEH. 4.3.1

Capaciteit riolering

Zowel de capaciteit van de gemeenteriolering als de capaciteit van de riolering op het terrein van het ziekenhuis waren niet Figuur 19: Kans op waterschade en begaanbaarheid wegen (bron: Klimaatatlas van Doetinchem, 2019).

toereikend om de regen van 21 juli en 2 september direct af te voeren. Hierbij speelde ook mee dat het rioolsysteem van het

4.2.4

Eerdere voorvallen door extreme regen

ziekenhuis naar het gemeenteriool afloopt. Als het gemengde

Het ziekenhuis heeft vaker last gehad van extreme regen. In 2010

gemeenteriool vol zit met regenwater uit de omliggende wijk, dan

viel er 150 millimeter regen in korte tijd waardoor een ruimte met

stuwt het water terug het ziekenhuis in en komt via de toiletten

servers bijna onder water kwam te staan. Deze regenbui heeft

omhoog.

ervoor gezorgd dat het ziekenhuis veel aanpassingen heeft gedaan rondom het gebouw, zie paragraaf 4.4.1.

4.3.2

Relatief laaggelegen en versteende wijk

De wijk waarin het ziekenhuis is gelegen ligt relatief laag ten In mei 2024 viel er dusdanig veel regen dat een kelder onder

opzichte van de rest van de gemeente, zie figuur 16. Ook uit de

water kwam te staan en de brandweer nodig was om kwetsbare

stresstesten (zie blauwe blok in paragraaf 3.6.3) van de gemeente

apparatuur veilig te stellen. Patiënten hebben hier geen overlast

blijkt dat het ziekenhuis in een wijk ligt die kwetsbaar is voor

van ondervonden. In 2024 is er dus drie keer een regenbui

wateroverlast (zie figuur 19).

geweest van meer dan 50 millimeter in 2 uur waar het ziekenhuis overlast van ondervond.

Onveiligheid door extreme regen, januari 2026 | H4 Spoedeisende Hulp gesloten57

4.4

Risicobeheersing

weinig afgekoppelde hemelwaterafvoer.62 Bij extreme regen loopt

4.4.1

Preventief

de rioolwaterafvoer daardoor snel vol.

Ziekenhuis

Daarnaast is in deze wijk sprake van relatief veel verstening en

Op het terrein van het Slingeland Ziekenhuis was naar aanleiding 4.3.3

Locatie ingang SEH

van overlast door regen in 2010 (zie paragraaf 4.2.4) al een aantal

De ingang van de SEH is gelegen op het laagste punt van het

maatregelen genomen, zoals:

terrein, onderaan een helling waar de ambulances voor de

„

ziekenhuis. Ten tijde van extreme neerslag kunnen deze

deur parkeren. Bij een extreme regenbui is dit dus al snel de plek

grindbakken overtollig water opslaan en afvoeren.

waar het water zich verzamelt en de ingang onbereikbaar wordt. Daarnaast bleek op 21 juli 2024 dat ook de toegangswegen naar

Plaatsen van grindbakken aan meerdere kanten van het

„

Toevoegen van verhogingen (drempels) rondom in- en uitgangen om wateroverlast te beperken.

de SEH onder water komen te staan bij een dergelijke regenbui. „

Loskoppelen van hemelwaterafvoer van rioolwaterafvoer.

4.3.4 Samenloop met andere gebeurtenissen

Bij extreme neerslag verlaagt dit de druk op de riolering

In de omgeving van dit ziekenhuis is bij de regenbui op 21 juli

en beperkt het de kans op opstuwing van rioolwater in het

2024 een dak ingestort van een bedrijfspand. Het naastgelegen

ziekenhuis.

pand, waarin een indoorspeeltuin was gevestigd waar meer dan honderd mensen aanwezig waren, werd ontruimd.63 Het

Gemeente

pand was al ontruimd voordat de instorting plaatsvond en de

Uit de stresstest van de gemeente uit 2019 was al gebleken dat

instorting leidde dus niet tot slachtoffers en daarmee ook niet tot

de wijk waar het ziekenhuis zich bevindt, relatief laag ligt. Na de

belasting van het zorgstelsel. Daarnaast vond op 21 juli 2024 in

stresstest zijn er bewonersavonden georganiseerd om inwoners

de regio ook de Zwarte Cross64 plaats. Hier heeft geen calamiteit

van de wijken rondom het ziekenhuis te informeren over de

plaatsgevonden, maar het Slingeland Ziekenhuis had wel een

uitkomsten van de stresstesten en handelingsperspectief te

functie in het paraat staan voor eventuele gebeurtenissen op de

geven. Ook biedt de gemeente Doetinchem meerdere subsidies

Zwarte Cross. De gelijktijdigheid met de Zwarte Cross was een

aan burgers aan om het eigen terrein waterrobuuster te

belangrijke reden dat er geen schoonmaakdiensten beschikbaar

maken. Het afkoppelen van de hemelwaterafvoer, opvang van

waren om de SEH te ontsmetten.

hemelwater op eigen terrein en 'tegelwippen' zijn maatregelen om de druk op de waterafvoer van de wijk te verlichten. Hierdoor zou

62 Het afkoppelen van regenwaterafvoer houdt in dat regenwater van daken niet naar het riool wordt afgevoerd, hierdoor wordt het riool ontlast tijdens extreme regenbuien. 63 Regio 8, Overlast in Achterhoek door regen, dak van bedrijfspand in Doetinchem ingezakt, 21 juli 2024, https://www.regio8.nl/overlast-in-achterhoek-door-regendak-van-bedrijfspand-in-doetinchem-ingezakt [Laatst geraadpleegd op 16 september 2025]. 64 Groot jaarlijks muziekfestival met meer dan 250.000 bezoekers.

Onveiligheid door extreme regen, januari 2026 | H4 Spoedeisende Hulp gesloten58

de rioolafvoer van de wijk, waar ook het ziekenhuis op aangesloten

Toen bleek dat de toiletten ook waren overgelopen en er dus

is, minder gevoelig zijn voor oververzadiging door (extreme)

rioolwater in de ruimtes terecht was gekomen, werd geprobeerd

neerslag.

om een schoonmaakteam in te schakelen om alle ruimtes te desinfecteren. Omdat gelijktijdig de Zwarte Cross plaatsvond en

Waterschap

er meer calamiteiten in de regio waren, kostte het moeite en tijd

Het waterschap heeft geen rol gespeeld bij de huidige locatie

om een beschikbare schoonmaakdienst te vinden. Na ongeveer

van het ziekenhuis, maar heeft wel meegekeken naar de

anderhalf uur waren er vier medewerkers van een externe

nieuwbouwplannen voor het ziekenhuis. Het besluit voor de

schoonmaakdienst ter plaatse om de ruimten schoon te maken

nieuwbouwlocatie heeft plaatsgevonden in 2017. De regionale

en te desinfecteren, maar het merendeel werd gedaan door

stresstest van 2018 laat zien dat de locatie en de toegangswegen

ongeveer 40 medewerkers van verschillende afdelingen van het

naar de nieuwe locatie kwetsbaar zijn voor wateroverlast. De

ziekenhuis.

betrokkenheid van het waterschap heeft mede geleid tot de situering van het gebouw op de nieuwbouwlocatie. Daarnaast

Veiligheidsregio

heeft het waterschap bijgedragen aan de nieuwbouwplannen

De brandweer (Noord- en Oost-Gelderland) kwam ter plaatse

van het ziekenhuis door kennis en informatie te delen met de

om het water naar een verderop gelegen perceel te pompen. Op

initiatiefnemer en gemeente over wateraspecten voor het

het hoogtepunt van de wateroverlast waren er vier pompwagens

ontwerp van het ziekenhuis.

aanwezig.

4.4.2

Overige hulpdiensten

65

Crisisrespons

Ziekenhuis

De Officier van Dienst (OvD)-politie en OvD-GHOR zijn ter plaatse

Toen de regen op 21 juli 2024 het ziekenhuis binnen liep

geweest om een inschatting van de situatie te kunnen maken. De

werd meteen het operationele crisisteam van het ziekenhuis

OvD-Bevolkingszorg is alleen ter plaatse geweest bij het ingestorte

opgeroepen. Gelijktijdig belde een medewerker van de SEH met de

dak van de indoorspeeltuin, maar is wel door de meldkamer op de

meldkamer om te melden dat de ambulances niet meer konden

hoogte gehouden van de situatie bij het ziekenhuis.

komen. Meerdere medewerkers van de SEH en andere afdelingen van het ziekenhuis gingen vervolgens met bezems aan de slag om het water weg te krijgen.

65 Voorbeelden van de waterrobuuste maatregelen zijn: kwetsbare installaties, zoals serverruimtes, zijn op hoger gelegen verdiepingen geplaatst, toegangswegen zijn verhoogd, het terrein heeft een afloop naar achterliggend land en er is een wadi voorzien.

Onveiligheid door extreme regen, januari 2026 | H4 Spoedeisende Hulp gesloten59

4.4.3 Genomen maatregelen na het voorval

Vanwege de geplande verhuizing in 2027 is er voor het ziekenhuis

Ziekenhuis

geen urgentie om over te gaan op meer ingrijpende mitigerende

Naar aanleiding van de wateroverlast op 21 juli 2024 heeft het

maatregelen.66

ziekenhuis meerdere maatregelen genomen om de kans op overlast in de toekomst te beperken.

Nieuwbouw In het bouwplan van het nieuwe ziekenhuis zijn diverse

Op het terrein heeft het ziekenhuis de volgende maatregelen

waterrobuuste maatregelen meegenomen. Die maatregelen

genomen:

waren al gepland vóór de regenbuien van 2024. De plannen voor

„

Plaatsing van een bak met zandzakken waar in het verleden

de nieuwbouw zijn wel opnieuw bekeken na deze buien, maar

wateroverlast heeft plaatsgevonden. Op die manier kan het

daaruit bleek geen noodzaak tot aanvullende aanpassingen aan

personeel de zandzakken snel plaatsen om overtollig water

het ontwerp.

dat op het terrein blijft staan buiten de deuren te houden. „

„

Toevoegen van extra pompen die voorzien in de

Gemeente Doetinchem

hemelwaterafvoer. Deze pompen kunnen met hoge druk water

De gemeente heeft zich, in overleg met het ziekenhuis,

afvoeren naar het achterliggende landgoed.

voorgenomen om een extra pomp in het riool onder de

Bij de ingang van de SEH is een keerwand geplaatst bij de

toegangsweg te plaatsen. Deze pomp zou tot een verdere

schuifdeuren, waardoor er geen water meer naar binnen kan

verhoging van de afvoercapaciteit van het hemelwaternetwerk

stromen.

rondom het ziekenhuis moeten leiden. Op die manier wordt de kans dat water weer terugstroomt vanaf de leidingen onder de

Ook met de omgeving heeft het ziekenhuis afspraken gemaakt

openbare weg richting het ziekenhuis aanzienlijk beperkt.

om de wateroverlast op zijn terrein te beperken. Zo zijn met het achterliggende landgoed afspraken gemaakt over het

4.5

Analyse

zelf verantwoordelijk voor het onderhouden en leeg baggeren van

4.5.1

Het gebouw staat op een wateroverlast gevoelige locatie

deze sloot, zodat in tijden van nood geen verstopping plaatsvindt.

Het ziekenhuis staat in een wijk die door de gemeente in

Het ziekenhuis is daarnaast in gesprek gegaan met de gemeente

de stresstest van 2019 als kwetsbaar voor wateroverlast is

over de rioolcapaciteit in de omgeving van het ziekenhuis. Deze

aangewezen. De wijk ligt op een relatief laag punt ten opzichte

riolen vallen onder beheer van de gemeente.

van de rest van Doetinchem en regenwater stroomt daarnaartoe.

wegpompen van hemelwater in de sloot. Het ziekenhuis is hierbij

Op de kaarten (figuur 19) van de stresstest is duidelijk te zien dat het ziekenhuis veel wateroverlast te verduren krijgt bij regenbuien van 70 millimeter per uur. 66 Zoals bijvoorbeeld de aanleg van een groter riool.

Onveiligheid door extreme regen, januari 2026 | H4 Spoedeisende Hulp gesloten60

4.5.2

Toegankelijkheid aanrijdroutes niet als knelpunt in beeld

4.5.6 Weerwaarschuwing van belang voor het beheersen van

Op 21 juli en 2 september 2024 bleken ook de aanrijdroutes naar

de impact

het ziekenhuis onder water te lopen. Ondanks dat dit zichtbaar

Het ziekenhuis blijkt kwetsbaar voor lokale regenbuien. Het

was op de kaarten van de stresstest uit 2018, kwam dit als een

handelingsperspectief beperkt zich, zodra het regent, tot het

verrassing voor het ziekenhuis en de gemeente.

plaatsen van zandzakken en het bijzetten van pompen. Dit zijn relatieve last-minute handelingen. Desondanks geven de

4.5.3

Weinig waterrobuuste maatregelen in de omgeving

medewerkers van het ziekenhuis aan dat ze gebaat zouden zijn bij

Uit gesprekken met de gemeente blijkt dat bij weinig gebouwen in

een lokale weerwaarschuwing, hoe kort van tevoren ook. Dankzij

de omgeving van het ziekenhuis de regenpijpen zijn afgekoppeld

een melding van naderende extreme regen, kunnen maatregelen

van de riolering en dat er relatief veel betegelde tuinen zijn. Dit

genomen worden zodat de SEH niet hoeft te sluiten.

maakt dat er bij veel regen extra veel gevraagd wordt van de capaciteit van de riolering. Stroomafwaarts gelegen gebouwen

4.5.7

zoals het ziekenhuis zijn daarmee extra kwetsbaar voor

De gevolgen van het sluiten van de SEH op 21 juli en 2 september

Wat laat deze casus zien?

wateroverlast.

2024 waren beperkt, mede dankzij een rustige avond met weinig patiënten. Daarnaast heeft het ziekenhuis vaker te maken gehad

4.5.4 Onhandige plek ingang SEH

met het moeten sluiten van de SEH (door bijvoorbeeld drukte)

De ingang van de SEH is gelegen in een kuil ten opzichte van

en is het inzetten van het protocol om patiënten te spreiden

straatniveau, waardoor hier extra water naartoe stroomt.

naar andere ziekenhuizen niet uitzonderlijk. De sluiting van de SEH is daardoor op 21 juli en 2 september 2024 probleemloos

4.5.5 Belang van handelingsperspectieven

verlopen. Het hielp ook dat men door eerdere ervaringen

Dankzij de ervaring die het Slingeland ziekenhuis had op 21

handelingsperspectieven paraat had. Dat een ziekenhuis met

juli 2024, waren meerdere medewerkers zich bewust van

traumafunctie in de regio niet bereikbaar is door een extreme

hun handelingsperspectief toen er weer een zware regenbui

regenbui heeft potentieel wel grote gevolgen voor patiënten als er

dreigde op 2 september. Doordat de bewakers snel zandzakken

gelijktijdig een andere calamiteit plaatsvindt.

neerlegden bij de bekende kwetsbare plekken rondom het ziekenhuis, was het niet nodig de patiënten op de SEH te evacueren. Snel en adequaat handelen, mede ingegeven door recente ervaringen, heeft hier voorkomen dat de sluiting van de SEH net zo lang duurde als op 21 juli.

Onveiligheid door extreme regen, januari 2026 | H4 Spoedeisende Hulp gesloten61

4.6

Verbreding

4.6.1

Kwetsbaarheid van ziekenhuizen in Nederland voor

extreme regen

Uit onderzoek van Investico67 in de zomer van 2024 blijkt dat één op de vijf ziekenhuizen kwetsbaar is voor extreme neerslag, waarbij het terrein en toegangswegen onder water kunnen komen te staan (zie figuur 20).68 Voor het onderzoek is gebruik gemaakt van informatie van Deltares die een uniforme regenbui van 70 millimeter in twee uur69 heeft geplot op een kaart van Nederland. De kaart laat op vierkanten van ongeveer 2 bij 2 meter zien wat de waterdiepte is in geval van een dergelijke regenbui op die locatie. Zoals bij elk model worden er aannames gedaan: zo heeft bijvoorbeeld het riool een bergings- en afvoercapaciteit van 20 millimeter per uur, vergelijkbaar met de meest voorkomende rioolcapaciteit voor Nederland. Specifieke rioolsystemen van gemeenten zijn dus niet meegenomen, waardoor de simulatie kan afwijken van de werkelijkheid. Ook is er een hoogtekaart van Nederland gebruikt die is ingemeten tussen 2007 en 2012. Hierdoor is de kaart niet bruikbaar voor plekken waar bebouwing is bijgekomen na 2012.

Figuur 20: De onbereikbaarheid van SEH's in Nederland bij regen (bron: Investico).

67 Investico is een non-profitorganisatie en platform voor onderzoeksjournalistiek. 68 Investico, Nederland niet voorbereid op hevige regen. Bijna een kwart ziekenhuizen in problemen bij hevige regen, 23 oktober 2024, https://www. platform-investico.nl/onderzoeken/nederland-niet-voorbereid-op-hevigeregen [laatst geraadpleegd op 16 september 2025]. 69 In het huidige klimaat is er ongeveer een lokale kans van eens in de 100 jaar op een bui van 70 millimeter per twee uur. Een bui van deze omvang valt vrijwel ieder jaar ergens in Nederland. Een bui van 70 millimeter is als voorbeeld gekozen om de impact van zware regenval te kunnen bestuderen.

Onveiligheid door extreme regen, januari 2026 | H4 Spoedeisende Hulp gesloten62

Uit het onderzoek van Investico blijkt dat 17 van de 77 Nederlandse

Een ziekenhuis heeft een vitale functie in de maatschappij

ziekenhuizen die acute zorg verlenen in de problemen komen als

en extreme regen kan impact hebben op de zorgcontinuïteit.

er extreme regen valt. Zeven ziekenhuizen raken onbereikbaar

Het is van belang dat partijen uit de watersector partijen met

voor ambulances. Bij twee andere ziekenhuizen kunnen de

vitale functies informeren over de urgentie en risico’s van de

ambulances mogelijk wel door de ontstane plassen heen, maar

toenemende extreme regen, zodat zij bewuste keuzes kunnen

personenauto’s niet. Ten slotte zijn er nog eens acht ziekenhuizen

maken over te nemen maatregelen.

waarbij de SEH geblokkeerd raakt of onbereikbaar wordt. 4.6.2

Voorbereiding van de acute zorgketen op extreme regen

De onderzoeksjournalisten van Investico hebben alle ziekenhuizen

Het Landelijk Netwerk Acute Zorg (LNAZ) is de landelijke organisatie

en betreffende gemeenten om een reactie gevraagd. De

van de regionale zorgnetwerken70 waar de voorbereiding

respons blijkt wisselend; sommige ziekenhuizen zijn zich bewust

op rampen en crises is belegd. De coronapandemie en de

van het probleem en stellen maatregelen klaar te hebben.

overstromingen in Limburg in 2021 hebben aangetoond hoe

Meerdere ziekenhuizen verwijzen naar de verantwoordelijkheid

belangrijk de acute zorgketen bij een crisis is. Ook in crisissituaties

van de gemeente om de aanrijdroutes bereikbaar te houden en

moet de zorg immers beschikbaar en bereikbaar blijven. In 2024

meerdere gemeenten verwijzen naar de verantwoordelijkheden

heeft daarom het LNAZ samen met de GGD GHOR Nederland

van de ziekenhuizen zelf. Het is ook opvallend dat partijen

een handreiking voor de samenwerking bij rampen en crises

aangeven klaar te staan zodra de situatie zich gaat voordoen,

gepubliceerd.71

daarmee een reactieve houding aannemend. Ze lijken zich onvoldoende bewust te zijn van het toenemende risico op

Binnen de Veiligheidsregio’s worden regionale risicoprofielen

extreme regen en de bijbehorende impact die dat kan hebben.

opgesteld. Deze risicoprofielen geven weer welke crisistypen en kwetsbaarheden het meest relevant zijn voor de acute en niet-

Een SEH die een paar uur dicht is, hoeft niet tot acute problemen

acute zorg. De GHOR-bureaus en de regionale zorgnetwerken

voor de patiëntveiligheid te leiden. Een SEH van een ziekenhuis

vertalen deze profielen naar risicoprofielen voor de specifieke

heeft immers vaker te maken met een patiëntenstop als

zorgorganisaties. Aan de hand daarvan worden prioriteiten

het tijdelijk te druk is. Dan wijken ambulances uit naar

gesteld ten aanzien van de preventie van incidenten of de

andere ziekenhuizen in de omgeving. Het wordt echter een

voorbereiding op incidenten. Onder de diverse zorgrisico’s worden

veiligheidsprobleem als een ziekenhuis dagenlang onbereikbaar is

ook de gevolgen van extreem weer of overstromingen onderkend,

of als situaties zich gaan stapelen.

zoals de verstoring van de bereikbaarheid en beschikbaarheid van de zorg.

70 In het Regionaal Overleg Acute Zorgketen (ROAZ) werken regionale aanbieders van acute zorg, zoals ziekenhuizen, ambulancezorg, huisartsenposten en GGD’en samen om de acute zorg te organiseren en verbeteren. 71 LNAZ en GGD GHOR Nederland, Handreiking samenwerking ROAZ en DPG bij rampen en crises, 9 juli 2024.

Onveiligheid door extreme regen, januari 2026 | H4 Spoedeisende Hulp gesloten63

4.6.3

Voorbereiding van zorginstellingen op toekomstige

wetgeving

In 2026 treedt de Wet weerbaarheid kritieke entiteiten72 in werking. Deze wet verplicht beheerders van vitale infrastructuur om zich voor te bereiden op kwetsbaarheid door onder andere natuurrampen. In dat kader heeft de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) eind 2024 opdracht gegeven aan Berenschot om in kaart te brengen in hoeverre zorginstellingen voorbereid zijn op het gebied van fysieke weerbaarheid bij risico’s die door de natuur of door de mens zijn veroorzaakt.73 Uit dit onderzoek blijkt dat zorginstellingen wel hebben nagedacht over de fysieke bescherming van gebouwen in de vorm van beveiliging (toegangscontroles met pasjes, beveiligingspersoneel, detectieapparatuur). Aanpassingen aan de infrastructuur om wateroverlast te voorkomen, heeft minder aandacht. Instellingen geven aan dat er wel kennis is van bepaalde risico’s, maar dat niet alle maatregelen die kunnen ook daadwerkelijk worden genomen vanwege de kosten. De risico’s van wateroverlast worden geaccepteerd, blijkt uit het onderzoek.74

72

Onder de wet weerbaarheid kritieke entiteiten vallen organisaties binnen de sectoren energie, vervoer, bankwezen, infrastructuur voor de financiële markt, gezondheidszorg, drinkwater, afvalwater, digitale infrastructuur, overheid, ruimtevaart en de productie en verwerking en distributie van levensmiddelen. 73 De minister van VWS besluit in 2026 welke zorginstellingen als kritieke entiteit worden gedefinieerd. 74 Berenschot, Fysieke weerbaarheid gezondheidszorg vraagt aandacht bij komst Wet weerbaarheid kritieke entiteiten. Onderzoek in opdracht van Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd naar de stand van zaken van het zorgveld in de voorbereiding op de Wet weerbaarheid kritieke entiteiten, 5 december 2024, gepubliceerd 3 juli 2025.

Onveiligheid door extreme regen, januari 2026 | H4 Spoedeisende Hulp gesloten64

5

Woningen onbewoonbaar wijken gelegen onder aan stuwwal

Woningen onbewoonbaar

lage ligging Pathmos en Stadsveld

rioolwater kwam omhoog in de straat en liep de woningen in

44m hoogteverschil

versteende wijk

rioolwater kwam omhoog via toiletten 57 woningen definitief onbewoonbaar luchtwegklachten bewoners stress en mentale klachten spelen nog steeds

risicofactoren

woningen slecht bestand tegen water water trekt omhoog door muurisolatie

onvoldoende capaciteit riool

geen spouwmuur slechte kwaliteit bouwmaterialen

piekbui 85-100 mm regen in 3 uur

houten ondervloer

beken verdwenen

piekbui 85-100 mm regen in Figuur 21: Overzicht woningen onbewoonbaar (bron: Onderzoeksraad voor Veiligheid). 3 uur

Onveiligheid door extreme regen, januari 2026 | H5 Woningen onbewoonbaar65

5.1

Inleiding

5.2.2

Situatieschets

Deze casus richt zich op het onbewoonbaar raken van woningen

Pathmos en Stevenfenne zijn buurten in de wijk Boswinkel-

door de gevolgen van extreme regen in Enschede. Dit voorval is

Stadsveld77 en beide liggen in stadsdeel West van Enschede (zie

gekozen vanwege de aanzienlijke en langdurige gevolgen voor

Figuur 22). Enschede is gebouwd op de Twentse stuwwal (Figuur

burgers. Hevige regen leidde in dit voorval tot grote schade en

23). Het hoogteverschil tussen het hoogste en het laagste punt

tot gezondheidsrisico’s, waardoor een groot aantal woningen

in Enschede bedraagt 44 meter. Pathmos en Stevenfenne liggen

vanwege gezondheidsrisico’s onbewoonbaar75 werd.

onderaan de flank van de Twentse Stuwwal.

Dit hoofdstuk beschrijft eerst de toedracht (paragraaf 5.2), vervolgens de risicofactoren die een rol speelden bij het ontstaan van dit voorval (paragraaf 5.3) en de beheersing van deze risico’s (paragraaf 5.4). Paragraaf 5.5 bevat de analyse van knelpunten en paragraaf 5.6 besteedt aandacht aan de verbreding naar andere ziekenhuizen.

5.2

Toedracht

5.2.1

Toedracht in het kort

Op 21 juli 2024 viel er in korte tijd extreem veel regen boven Enschede. Dit leidde tot grote water- en gezondheidsschade in de wijk Boswinkel-Stadsveld en met name de daarbinnen gelegen buurten Pathmos en Stevenfenne. In het Janninkscomplex in

Figuur 22: Situering van Pathmos en Stevenfenne aan de westzijde van

de wijk Binnensingelgebied liep regenwater de woningen in. In

gemeente Enschede (grijs) (bron: Enschede – Cijfers in beeld, 2025).

totaal konden 79 huishoudens (tijdelijk) niet meer in hun woning verblijven. De gebeurtenissen hadden veel impact op de getroffen bewoners. In april 2025 is aan 57 huishoudens verteld dat zij definitief niet terugkeren naar hun huurwoning.76

75 Met onbewoonbaar bedoelen we dat mensen niet in een woning kunnen verblijven vanwege de gezondheidsrisico’s als gevolg van schimmels en bacteriën. De woningen zijn niet onbewoonbaar verklaard in juridische zin. 76 Op 2 april 2025 zijn de getroffen huishoudens ingelicht over het besluit van de Gemeente Enschede en De Woonplaats. 77 Formeel zijn Pathmos en Stevenfenne buurten in de wijk Boswinkel-Stadsveld. In de volksmond en in media wordt gesproken over Pathmos en Stadsveld. In dit rapport benoemen we de buurt Stevenfenne alleen specifiek, als het daar specifiek over gaat. In de overige gevallen houden we de namen Pathmos en Stadsveld aan.

Onveiligheid door extreme regen, januari 2026 | H5 Woningen onbewoonbaar66

In de afgelopen decennia hebben er twee grote renovaties plaatsgevonden. De eerste vond na de Tweede Wereldoorlog plaats, om de verwoestingen door de bombardementen te herstellen. Er kwamen voor het eerst sanitaire voorzieningen in de woningen, tot dan toe was er een gemeenschappelijk badhuis. Aan het begin van de 21e eeuw vond een nieuwe, grootscheepse renovatie plaats waarbij delen van de wijk werden gesloopt. Er werden nieuwe huizen en enkele appartementencomplexen gebouwd.78 Pathmos kreeg in 2016 de status van beschermd stadsgezicht, omdat de gemeente wilde dat de voor- en zijgevels behouden zouden blijven. De Gemeente Enschede onderhoudt een Dashboard79 met statistieken en ontwikkelingen in Enschede. Hieruit blijkt dat er tegenwoordig in Pathmos bijna 2.000 mensen in circa 1.000 woningen wonen. De buurt Stevenfenne is een stuk groter dan Figuur 23: Ligging van Enschede op de flank van de Twentse stuwwal (bron:

Pathmos en telt zo’n 4.600 mensen en ruim 2.300 woningen.

Landschap Lopen – De Twentse Heuvelrug 2025).

Bijna alle woningen (82 procent) in Pathmos zijn eigendom van woningcorporatie De Woonplaats; in Stevenfenne is dit aandeel 62

Pathmos is gebouwd tussen 1914 en 1928 naar analogie van

procent. Pathmos en het vooroorlogse deel van Stevenfenne zijn

het Engelse tuindorp. Er zijn veel verschillende type woningen

flink opgeknapt, maar de buurten behoren nog altijd tot de armste

gebouwd. Centraal punt is het Thomas Ainsworthpark. In het

van Enschede met een relatief hoge mate van werkloosheid.

aan de westzijde grenzende gebied, wat later Stevenfenne is gaan heten, werden in de periode voor de Tweede Wereldoorlog woningen gebouwd. Ook hier zijn de tuindorpprincipes in de stedenbouwkundige opzet en bouwstijl herkenbaar.

78 Pathmos, 2021, Geschiedenis, https://pathmos.nl/geschiedenis/ [Laatst geraadpleegd op 27 juni 2025]. 79 Gemeente Enschede, Enschede in Cijfers – Buurt en wijkdata. https://enschede.incijfers.nl/dashboard. [Laatst geraadpleegd 18 juni 2025]. De brongegevens zijn afkomstig van CBS.

Onveiligheid door extreme regen, januari 2026 | H5 Woningen onbewoonbaar67

De grootste groep bewoners is volgens de Gemeente laag tot

(circa 20 millimeter per uur) en van de Stadsbeek. Het

gemiddeld opgeleid: het laagste niveau is basisonderwijs, het

hemelwater bleef op straat staan. Daar kwam rioolwater bij

hoogstbehaalde niveau is middelbaar onderwijs. Dit kan te maken

via omhoogkomende putdeksels en andere afvoerputten.

hebben met de historie van de wijk. Textielfabrikant Van Heek

Het vuile water drong een groot aantal woningen binnen. Bij

bouwde de woningen begin 20e eeuw voor zijn arbeiders. Een deel

woningen kwam via de toiletten en afvoerputjes rioolwater de

heeft hier van generatie op generatie gewoond.

woningen in, ook op de eerste verdieping van woningen. In ruim 80 woningen83 liep water naar binnen, al dan niet in combinatie

5.2.3

Toedracht en verloop

met vuil rioolwater. Enkele auto’s en bussen die door de straten

Zondag 21 juli 2024 voerde, aan de flank van een hogedrukgebied

reden zorgden voor nieuwe golven binnendringend water. In

boven Scandinavië, een zuid tot zuidoostelijke stroming warme

sommige woningen trok het water in de dagen die volgden op

en vochtige lucht aan boven Nederland. In de middag trok

tot 30 centimeter hoogte. Ook stroomde er via de straat water

een koufront vanuit het westen het land binnen. Voor het

naar binnen in het Janninkscomplex, waar 19 woningen werden

front ontwikkelden zich enkele zware buien. Door de geringe

getroffen.

treksnelheid

80

viel er in de middag uit deze buien plaatselijk veel

neerslag. In Enschede viel in een tijdsperiode van 3 uur tussen de

Bij de gemeente Enschede kwamen op 21 juli en de dagen

85 en 100 millimeter regen. De neerslag was geconcentreerd in

erna zo’n 235 meldingen van wateroverlast vanuit de hele

een buiencluster die tussen 13 uur en 15 uur passeerde. Dergelijke

stad binnen, waarvan slechts vijf uit Pathmos. Ook bij de

zware buien worden in de KNMI-klimaatscenario’s eens in de 500

calamiteitendienst van De Woonplaats kwamen veel meldingen

jaar verwacht. Er ontwikkelden zich continu nieuwe buien aan de

vanuit verschillende plekken in Enschede binnen. Bij de meldkamer

achterkant van het onweerscomplex, terwijl de bestaande buien

van de Veiligheidsregio Twente kwamen die dag 277 meldingen

met de wind meebewogen. Dit zorgde ervoor dat regen en onweer

van wateroverlast binnen. Veel van deze meldingen kwamen uit

steeds op dezelfde plaats bleven vallen.

stedelijk gebied, waaronder Enschede.

De straten in Pathmos en Stadsveld kwamen vrijwel meteen onder

De teamleider openbare ruimte van de Gemeente Enschede heeft

water te staan. Korte tijd na de hevigste bui kwam ook het van de

met de brandweercommandant en met de locoburgemeester de

stuwwal afspoelende hemelwater de wijk in. De grote hoeveelheid

situatie telefonisch afgestemd. De brandweercommandant gaf

water overschreed de capaciteit van het gemengde rioolstelsel

aan dat de hulpverlening niet hoefde te worden opgeschaald,

81

82

omdat de situatie beheersbaar leek.

80 81 82 83

Treksnelheid: snelheid waarmee een weersysteem verplaatst. Zie blauwe blok ‘Kleine of grote kans?’ in paragraaf 1.1.3. KNMI, Notitie Weeranalyse wateroverlast situaties, 25 februari 2025. De gemeente Enschede heeft 79 huishoudens erkend als getroffen door wateroverlast. Vanuit de wijken zijn er signalen dat er meer huishoudens wateroverlast hebben gehad. Hoeveel huishoudens er precies getroffen zijn is onbekend.

Onveiligheid door extreme regen, januari 2026 | H5 Woningen onbewoonbaar68

Een gedupeerde bewoner uit één van de getroffen wijken zocht

waren. De brandweer pompte in de hele stad op specifieke

na de gebeurtenissen contact met de stadsdeelmanager West

locaties, waaronder straten en kelders, water weg. Alle meldingen

van de gemeente Enschede. Ook meldde hij zich de dagen erna

konden op 21 juli door de brandweer worden afgedaan.

bij medewerkers van de gemeente in het wijkcentrum de Boei. Hij verwoordde de breder gedeelde zorg van bewoners dat de

5.2.4

Gevolgen

situatie waarin zij waren terechtgekomen niet werd gezien door de

Schade aan woningen en inboedel

gemeente en De Woonplaats.

Het binnengekomen water, regenwater gemengd met rioolwater, zorgde voor materiële waterschade aan inboedel. Infectieziekten Het vuile water in de woningen gaf kans op infectieziekten, door verschillende ziekteverwekkers die in het rioolwater zaten. De bewoners konden ziek worden door het innemen/doorslikken van water, het inademen van kleine waterdruppeltjes in de lucht of direct contact tussen het water en de huid of slijmvliezen. De Gemeentelijke Gezondheidsdienst (GGD) gaf in een eerste advies aan dat verschillende ziekteverwekkers konden voorkomen, zoals E. Coli, norovirus, salmonella, shigella en legionella. De meest voorkomende klachten die mensen konden krijgen waren maag-darmklachten, huidklachten, oog- of oorklachten en/of luchtwegproblemen. In de meeste gevallen verlopen de klachten mild. Risicogroepen die ernstiger ziek kunnen worden, zijn kinderen

Figuur 24: Afgesloten weg door de hevige regen (bron: ANP/Manon Bruininga).

onder de 5 jaar, ouderen en mensen met een verminderde afweer. Het is niet bekend hoeveel mensen infectieziekten hebben

De calamiteitendienst van Onderhoud Enschede, een zelfstandige

opgelopen. Nadat het rioolwater uit de woningen was verwijderd,

uitvoeringsorganisatie voor het beheer en onderhoud van de

nam de kans op infectieziekten af, maar bleef aanwezig. Ten

publieke ruimte in de gemeente, ging op zondag 21 juli 2024

slotte was er nog sprake van veel schimmel en bacteriën in de

vanaf 16.30 uur aan de slag om onveilige situaties in de publieke

woningen.

ruimte te herstellen. Ze plaatsten bijvoorbeeld putdeksels terug en zorgden ervoor dat belangrijke doorgangswegen toegankelijk

Onveiligheid door extreme regen, januari 2026 | H5 Woningen onbewoonbaar69

Luchtwegklachten

blootstelling aan onaangename geuren kan leiden tot

Het water trok in muren en vloeren. Dat zorgt voor schimmels

een gevoel van vermoeidheid en uitputting), misselijkheid

en bacteriën die gezondheidsrisico’s kunnen opleveren voor

(intense of onaangename geuren kunnen misselijkheid en

bewoners, zoals luchtwegklachten. Kwetsbare bewoners, mensen

zelfs braken veroorzaken), benauwdheid (sommige mensen

met reeds bestaande aandoeningen, gaven aan dat hun

kunnen benauwdheid of een beklemmend gevoel op de borst

luchtwegklachten sinds de waterschade waren verergerd. Daarbij

ervaren door blootstelling aan geuren, wat kan leiden tot

ging het vooral om hoesten en piepen op de borst.84

ademhalingsproblemen).85 De GGD constateerde tijdens haar tweede bezoek dat in een woning vloerbedekking was verwijderd, maar de ondervloerplaten — die formaldehyde bevatten — waren blijven liggen en doorweekt geraakt. Hierdoor kon onder invloed van vocht en warmte formaldehyde vrijkomen. Dit kleurloze gas met een sterke, prikkelende geur was duidelijk waarneembaar in de woning. Blootstelling aan dit gas kan allergische reacties veroorzaken, zoals huidirritatie, roodheid, jeuk en eczeem en de hierboven beschreven luchtwegklachten. Stress en mentale klachten De gebeurtenissen en het afhandelen van de schade hebben

Figuur 25: Impressie van de waterschade aan een woning in Pathmos

bij bewoners tot stress en andere mentale klachten geleid. De

(bron: 1Twente).

getroffen bewoners gaven aan dat zij zich niet gezien en gehoord voelden in hun situatie en dat ze zich machteloos voelden.

Geurklachten

Daarnaast ervoeren zij onzekerheid, omdat ze niet wisten wanneer

Bij zowel het rioolwater als vocht- en schimmels komt geur vrij

ze al dan niet terug konden naar hun eigen woning. Met het

waar mensen last van kunnen krijgen. De GGD en bewoners

besluit van woningcorporatie De Woonplaats in april 2025 om

gaven aan geur te hebben waargenomen. Blootstelling

de komende jaren de woningen niet te herstellen, kwam er voor

aan onaangename geur kan diverse gezondheidsklachten

deze groep bewoners duidelijkheid. Echter leidde dit besluit bij de

veroorzaken, die variëren van mild tot ernstig. Voorbeelden zijn:

achterblijvende vijf huishoudens met een koopwoning tot nieuwe

hoofdpijn, duizeligheid, vermoeidheid (vooral langdurige

onzekerheid. De gemeente Enschede informeerde deze

84 GGD, 27 juli 2024, Brief aan Gemeente Enschede Advies Enschede West, kenmerk A 89493 85 GGD, 27 juli 2024, Brief aan Gemeente Enschede Advies Enschede West, kenmerk A 89493

Onveiligheid door extreme regen, januari 2026 | H5 Woningen onbewoonbaar70

bewoners begin juli 2025 over het vervolg. De gemeente heeft de

hebben dus extra veel water te verwerken. In de ondergrond van

woningeigenaren een aanbod gedaan om de woningen te kopen.

de stuwwal ligt een leemlaag die slecht water doorlaat. Hierdoor kan regenwater moeilijk in de bodem infiltreren en stroomt het van

5.3

Risicofactoren

5.3.1

Geografische en lage ligging

de stuwwal naar beneden. Op talloze plekken in de stad komt water uit de grond naar boven. Vroeger voerden beken dit water samen met regenwater de stad uit. Tegenwoordig zijn veel van

Enschede ligt op een stuwwal waardoor het hoogteverschil tussen

deze beken verdwenen. Figuur 26 laat het verschil tussen 1900 en

het hoogste en het laagste punt in de stad 44 meter bedraagt.

100 jaar later zien. Daarnaast liggen de tijdens de op 21 juli 2024

Pathmos en Stadsveld liggen aan de flank, op een laag punt van

door water overstroomde straten86 lager dan de directe

de stad. Als het hard of lang regent, stroomt het water vanuit de

omgeving. Dat maakt de locaties extra kwetsbaar voor het

hoge delen van Enschede naar de lage delen. Deze lage delen

onderlopen met water.

Figuur 26: Rijke bekenstructuur in Enschede omstreeks 1900 (links) en wat daarvan overgebleven is 100 jaar later (rechts) (bron: Gemeente Enschede, datum onbekend).87 86 Dit betreft de Willem de Clerqstraat/Ververstraat en Pathmossingel (Pathmos) en de Warmoesstraat (Stevenfenne). 87 Gemeente Enschede, Water- en klimaatadaptatieplan Gemeente Enschede 2022-2026. Verder bouwen aan een groen-blauw Enschede, datum onbekend.

Onveiligheid door extreme regen, januari 2026 | H5 Woningen onbewoonbaar71

Klimaatveranderingen komen bovenop de gevolgen van de

publieke deel (straten en parkeerplaatsen). Dit maakt dat water

ingrepen in de ruimtelijke structuur die in het verleden zijn gedaan.

niet goed in de bodem kan zakken en via straten en pleinen

Door de verstedelijking is ook de (reserve)capaciteit voor het

afspoelt naar lagere delen.

opvangen en afvoeren van regenwater afgenomen. 5.3.2

Rioolsysteem heeft een beperkte afvoercapaciteit

Het rioolstelsel in Pathmos en Stadsveld is berekend op het verwerken van een regenbui van circa 20 millimeter in een uur. De modale afvoercapaciteit in Nederland is 20 tot 30 millimeter per uur. Het rioolstelsel is een gemengd rioolsysteem; het riool transporteert hemelwater en afvalwater tezamen via vrij verval naar de zuivering in het noordwesten van Enschede. Het riool kan de grote hoeveelheid water bij extreme regen, zoals op 21 juli 2024, niet aan. Toen viel er in 3 uur tijd 85 tot 100 millimeter regen, waarvan 55 millimeter in 1 uur, en kwam er daarnaast afstromend water van de stuwwal. In Pathmos en Stadsveld is geen oppervlaktewater waar het regenwater, via een overstort, naartoe kan lopen. De gevolgen van de piekbui waren

Figuur 27: Impressie van de verstening in Pathmos (bron: Onderzoeksraad voor

minder ernstig geweest bij een gescheiden rioolsysteem. Dan

Veiligheid).

zal alleen het hemelwaterriool overstromen en het vuilwaterriool niet. Hierdoor draagt een gescheiden rioolsysteem bij aan het

5.3.4

verminderen van gezondheidsrisico’s door extreme regen. In een

De buurt Pathmos is gebouwd in de periode 1914 tot 1928. De

Getroffen woningen waren slecht bestand tegen water

bestaande stad is een gescheiden rioolsysteem echter vaak niet

getroffen woningen zijn circa 100 jaar oud en zijn aan het einde

realiseerbaar door ruimtegebrek.

van hun economische levensduur. De afgelopen decennia hebben er wel renovaties plaats gevonden. Er zijn enkele

5.3.3

Door verstening wordt regenwater over straten en

bouwkundige kenmerken van de woningen die eraan bijdroegen

pleinen afgevoerd

dat het water gemakkelijk in de vloer en muren kon optrekken:

De talloze natuurlijke beken die vroeger in Enschede waren en

„

In de bouwperiode waren goede bouwmaterialen schaars.

al het water afvoerden, zijn verdwenen door de verstedelijking.

Zo was de kwaliteit van het portlandcement slecht (poreus).

Verder zijn de wijken tegenwoordig behoorlijk versteend, zowel

Gebrek aan kolen zorgde er daarnaast voor dat stenen

in de tuinen van de bewoners (grotendeels betegeld) als het

gebakken werden in houtgestookte ovens, waardoor de

Onveiligheid door extreme regen, januari 2026 | H5 Woningen onbewoonbaar72

stenen van mindere kwaliteit waren. Hierdoor kon het water

het gemeentelijk Water- en Klimaatadaptatieplan 2022-2026

gemakkelijk in de muren trekken.

opgenomen.89 In dergelijke situaties moet het risico op optreden

De meeste woningen hebben een houten ondervloer. Deze

van grootschalige waterschade matig tot zeer laag zijn. Daarbij

zijn gevoelig voor vocht, schimmels, zwam en houtworm bij

mag er wel water op straat komen te staan, maar is waterschade

optrekkend vocht.

slechts in een zeer beperkt aantal panden toelaatbaar vindt de

„

Spouwmuren ontbreken, waardoor vocht gemakkelijker optrekt.

gemeente.

„

Bij de eerste renovatie en verduurzaming van de woningen

„

in de jaren ’00 is muurisolatie in de woningen aangebracht.

De gemeente ontwikkelt plannen voor onder meer nieuwe

Door dit materiaal kon het water in de woningen in de muren

waterafvoerstructuren en grootschalige waterbergingen.

omhoog trekken.

Daarnaast werkt zij aan de uitvoering van deze plannen om aan bovengenoemde maatstaf te kunnen voldoen. Ook het

5.4

Risicobeheersing

5.4.1

Preventief

is onderdeel van de bestaande aanpak voor verbeterde afvoer van regen- en grondwater. Om waterschade door extreme regen

Gemeente Enschede

te beperken en grondwateroverlast aan te pakken in deze wijken

De gemeente heeft beleid om het rioolstelsel aan te passen. In de Watervisie van 2012

verbeteren van de waterrobuustheid van Pathmos en Stadsveld

88

van Enschede werd de riolering

heeft de gemeente in de periode 2017 tot 2021 de Stadsbeek aangelegd om regen- en grondwater af te voeren. Verder legt de

in de buurten Pathmos en Stevenfenne nog niet als knelpunt

gemeente in de periode 2022-2026 drainageleidingen aan om de

aangegeven. Wel benoemde de Watervisie de overlast van hoge

grondwaterstand te verlagen.

grondwaterstanden en daarmee samenhangende vocht en schimmelvorming in woningen.

De gemeente heeft ook de ambitie verstening tegen te gaan of ongedaan te maken. Daarbij gaat het zowel om particulier

De gemeente Enschede streeft een bepaalde mate van

gebied, als om openbaar gebied.90 Huis- en tuinbezitters en

bescherming tegen extreme regen na: in 2050 moet het

andere pandeigenaren kunnen sinds 2023 subsidie krijgen voor

watersysteem een bui van 70 millimeter per uur kunnen verwerken.

maatregelen, zoals het vergroenen van tuinen, groene daken

Dit wil de gemeente bereiken door maatregelen aan het riool,

aanleggen, regenwater afkoppelen en geveltuin aanleggen. Het

aanleg van extra waterbergingen (onder- en bovengronds) en

subsidieprogramma loopt tot en met 2026.91

aanleg van extra afvoerstructuren, zoals beken. De maatstaf is in

88 89 90 91

Gemeente Enschede, ’Water verbindt’, ’Watervisie Enschede 2013 – 2025’, december 2012. Royal HaskoningDHV & Gemeente Enschede, Groenblauw Enschede – water- en klimaatadaptatieplan, datum onbekend. Royal HaskoningDHV & Gemeente Enschede, Groenblauwenschede – water- en klimaatadaptatieplan, datum onbekend. Gemeente Enschede, Subsidie GroenBlauw Enschede, https://www.enschede.nl/subsidie-groenblauw-enschede, [laatst geraadpleegd op 10 september 2025].

Onveiligheid door extreme regen, januari 2026 | H5 Woningen onbewoonbaar73

De gemeente heeft samen met andere gemeenten in de regio Twente, de provincie Overijssel en waterschap Vechtstromen in 2019 een klimaatatlas van hun gebied laten samenstellen. Dit was de uitvoer van de eerste ronde stresstesten zoals beoogd was in het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie. De atlas brengt de kwetsbaarheden voor weersextremen in beeld, voor zowel het stedelijk als het landelijk gebied. In figuur 28 is te zien dat de door water overstroomde straten in de buurten Pathmos en Stevenfenne kwetsbaar zijn voor hevige of langdurige regen. Veel van de daar aanwezige panden zijn daardoor kwetsbaar voor binnendringend water (uitgedrukt in het aantal centimeters water tegen de gevel). Ook veel locaties in de omgeving zijn kwetsbaar voor extreme regen. Veiligheidsregio Twente De Veiligheidsregio Twente heeft een dashboard met een structurele informatievoorziening van verschillende weersvariabelen. De Veiligheidsregio Twente had zich in de aanloop naar 21 juli 2024 voorbereid. Ze hebben zich geïnformeerd over de weersverwachting en maakten een inschatting van het aantal incidenten of meldingen. Op basis daarvan bereidden zij Figuur 28: Kaart van Pathmos (rechter zwarte cirkel) en Stevenfenne (linker zwarte cirkel). De kaart laat de waterdiepte zien