RIS324467 Beter voorbereid op extreme regen bijlage

waterkeringen (domein waterveiligheid) zijn geen onderdeel van

wateroverlast in dit deel van Nederland optreedt, het langer

dit onderzoek. In Caribisch Nederland is de beheersing van de

duurt om dat op te lossen. Het water kan bijvoorbeeld minder

risico’s anders georganiseerd, daarom is Caribisch Nederland niet

wegzakken in de kleibodems dan op de hogere zandgronden.

meegenomen in dit onderzoek. Hoewel het onderzoek soms raakt

Naast hoge en lage gronden kent Nederland in Limburg ook

aan de crisisrespons, is dit niet diepgaand onderzocht.

heuvellandschap. Daar spoelt bij hevige regen veel water van de heuvels naar het dal en in de smalle beekdalen kan het water snel stijgen. Naast deze verschillen komt extreme regen in Zuid-

1.6

Leeswijzer

en Oost-Nederland vaker voor dan elders in het land, vanwege

In dit rapport volgt in hoofdstuk 2 het referentiekader dat de

het warmere klimaat. De casussen zijn dus niet representatief

uitgangspunten beschrijft die we bij onze analyses en oordelen

voor heel Nederland. De casussen zijn gekozen vanwege hun

hebben gehanteerd. Daarna volgen in hoofdstuk 3, 4 en 5 de drie

inhoudelijke thematiek, de landschappelijke spreiding is daarbij

casusonderzoeken, te beginnen met ‘Uitval stroomverdeelstation’

niet leidend geweest.

(hoofdstuk 3), gevolgd door de casus ‘Spoedeisende Hulp gesloten’ (hoofdstuk 4) en ten slotte de casus ‘Woningen

1.4.3

Verbreding naar de beheersing van de veiligheidsrisico’s

onbewoonbaar’ (hoofdstuk 5). In hoofdstuk 6 behandelen we de

Het onderzoek analyseert de onveiligheid van extreme regen

risicofactoren die een rol spelen bij het ontstaan van onveiligheid

in meer algemene termen door te onderzoeken in hoeverre

door extreme regen. In hoofdstuk 7 volgt dan een bredere analyse

de bevindingen uit de casussen ook breder spelen. Daarnaast

van de wijze waarop partijen in Nederland de veiligheidsrisico’s

brengt het onderzoek de relevante, betrokken partijen in kaart.

als gevolg van toenemende extreme regen beheersen. Daarna

De beschrijving en analyse van het handelen van de relevante

volgen de belangrijkste conclusies in hoofdstuk 8 en de

partijen die een rol spelen bij de beheersing van veiligheidsrisico's

aanbevelingen in hoofdstuk 9.

zorgt voor een bredere blik op de huidige risicobeheersing. Hierbij kunnen aspecten zichtbaar worden die niet direct uit de onderzochte casussen te halen zijn.

Onveiligheid door extreme regen, januari 2026 | H1 Inleiding26

In de bijlagen zijn de onderzoeksverantwoording opgenomen (bijlage A), de reacties op het conceptrapport (bijlage B), een overzicht van (het netwerk van) betrokken partijen en onderliggend beleid en regelgeving (bijlage C), een samenvatting van enkele onderzoeken naar de risicoperceptie van burgers (bijlage D) en het volledige rapport van het onderzoek dat marktonderzoeksbureau Motivaction in opdracht van de Onderzoeksraad heeft uitgevoerd naar de perceptie van de veiligheidsrisico’s van extreme regenval (bijlage E).

Onveiligheid door extreme regen, januari 2026 | H1 Inleiding27

2

Referentiekader 2.1

Doel van het referentiekader: basis voor conclusies en aanbevelingen

2.1.1

Uitgangspunt: zo veilig als kan

Nederland is een waterrijk land waar de waterveiligheid van

De Onderzoeksraad stelt voor elk onderzoek een referentiekader

burgers grotendeels afhankelijk is van publieke en private

op dat op hoofdlijnen beschrijft welke uitgangspunten we bij

partijen die verantwoordelijk zijn voor de bescherming tegen het

onze analyses en oordelen hanteren. In het referentiekader

water. Dat is ook van oudsher het domein van waterveiligheid:

beschrijven we wat we verwachten van de betrokken partijen en

bescherming van het land en de bevolking tegen overstromingen

van het stelsel waarbinnen zij functioneren om veiligheidsrisico’s

door zee, rivieren en ander oppervlaktewater, door het bouwen en

te beheersen. Het referentiekader baseert zich onder andere op

beheren van waterkeringen en waterwegen. Een relatief nieuwe

wet- en regelgeving, best practices, richtlijnen, wetenschappelijke

opgave is de aanpak van de onveiligheid die ontstaat door

inzichten en ervaringsdeskundigheid van betrokkenen. Deze

steeds frequentere, langer aanhoudende en hevigere neerslag,

referenties kunnen zelf ook ter discussie staan tijdens het

waarbij het watersysteem (zie blauwe blok) de hoeveelheid

onderzoek; huidige kennis, wetten, regels of praktijken kunnen

water niet tijdig kan verwerken. Deze risico’s verschillen van

bijvoorbeeld na onderzoek niet passend of adequaat blijken.

overstromingsgevaar; ze ontstaan wanneer regenwater zich ophoopt en het afvoersysteem overbelast raakt. Als gevolg van

Voor de lezers maakt het referentiekader duidelijk vanuit welk

klimaatverandering zal in de toekomst extreme neerslag vaker

perspectief de Onderzoeksraad naar de onderzoeksvraag kijkt.

voorkomen en nemen deze risico’s verder toe (zie paragraaf 1.1.1).

Voor het onderzoeksteam vormt het referentiekader een belangrijk

We verwachten van partijen in Nederland, dat zij burgers zo goed

richtsnoer om bevindingen te analyseren en te duiden en om

mogelijk en voortvarend beschermen tegen deze toenemende

conclusies te trekken en aanbevelingen te doen.

risico’s met extra aandacht voor situaties waarin mensen zichzelf niet of onvoldoende kunnen beschermen. Daarbij verwachten we meer van partijen die in een betere positie staan om het veiligheidstekort aan te pakken dan van partijen die minder handelingsperspectief hebben.

Onveiligheid door extreme regen, januari 2026 | H2 Referentiekader28

Watersysteem

2.1.2

Een watersysteem is een samenhangend geheel van

De Onderzoeksraad verwacht dat iedereen in Nederland een

Definitie van onveiligheid bij extreme regen

oppervlaktewater, grondwater, waterbodems, oevers

veilige en gezonde woon- en leefomgeving heeft. Wanneer

met bijbehorende bergingsgebieden, waterkeringen,

leidt extreme regen tot méér dan materiële schade, gedoe en

ondersteunende kunstwerken en riolering. Het omvat dus

ongemak; wanneer wordt het onveilig?

alles wat met water te maken heeft, zowel boven als onder de grond, en de manier waarop dit water functioneert en wordt beheerd.

Onveilige leefomgeving

Een risicoloze maatschappij bestaat niet. Partijen hebben wel de verantwoordelijkheid om risico’s zo goed mogelijk in kaart te brengen en te beheersen. Risico’s worden gedefinieerd door

Maatschappelijke ontwrichting

Levensgevaar

Vormen van onveiligheid

Financiële onzekerheid

de kans van optreden maal de impact daarvan. Wat ‘zo goed mogelijk’ betekent, is afhankelijk van de betreffende risico’s en hoe groot deze zijn, maar ook afhankelijk van hoe effectief, haalbaar en wenselijk de maatregelen zijn die de risico’s moeten tegengaan.

Fysieke gezondheidsklachten

Mentale gezondheidsklachten

Voor klimaatrisico’s geldt bovendien dat partijen moeten inschatten hoe deze zich in de toekomst kunnen manifesteren

Figuur 4: Vormen van onveiligheid (bron: Onderzoeksraad voor Veiligheid).

en welke voorbereiding daarbij hoort. Doordat risico’s in omvang en complexiteit toenemen, zullen we als maatschappij onze

We onderscheiden de volgende vormen van onveiligheid, direct of

tolerantie ten aanzien van die risico’s moeten bepalen: welke

indirect als gevolg van extreme regen:

veiligheidsrisico’s als gevolg van extreme regen vinden we als maatschappij acceptabel? De Onderzoeksraad maakt in dit

Onveilige leefomgeving

referentiekader expliciet wat de Raad verstaat onder en verwacht

Door ondergelopen straten en tunnels kunnen belangrijke

van een zo goed mogelijke beheersing van veiligheidsrisico’s als

voorzieningen zoals ziekenhuizen en winkels onbereikbaar

gevolg van extreme regen.

blijven. Wanneer door kortsluiting de stroom uitvalt, vallen ook veel functies zoals verkeerslichten en communicatiekanalen

In dit onderzoek nemen we extreme regen als een gegeven.

uit. Losse putdeksels leveren valrisico’s op. Wanneer extreme

De aanpak van de onderliggende oorzaken van extreme regen

regen samenvalt met andere klimaatgebonden, technische of

valt buiten de scope van dit onderzoek. Wij richten ons op de

menselijke invloeden kunnen de gevolgen nog impactvoller zijn.

veiligheidsvraagstukken die voortkomen uit de huidige realiteit.

Onveiligheid door extreme regen, januari 2026 | H2 Referentiekader29

Maatschappelijke ontwrichting als gevolg van

Financiële onzekerheid

cascade-effecten

Het financiële risico op schade aan woningen en andere

Wanneer extreme regen leidt tot kortsluiting of stroomuitval,

gebouwen ligt grotendeels bij eigenaren. Het is van belang dat

dan kan dit leiden tot uitval van basisvoorzieningen zoals de

gedupeerden na schade door extreme regen niet in financiële

drinkwatervoorziening, logistiek en transport, telecommunicatie

onzekerheid hoeven te zitten en dat duidelijk en voorspelbaar

en het betalingsverkeer. Dit soort cascade-effecten brengt de

is welke schade vergoed zal worden.21 Particuliere opstal-/

continuïteit en het functioneren van de samenleving in gevaar.

inboedelverzekeringen dekken de schade ten gevolge van water

Van maatschappelijke ontwrichting kan vervolgens sprake zijn als

in huis slechts onder bepaalde voorwaarden. Schade door water

een relatief grote groep mensen bemerkt of vreest dat voor hen

uit de lucht en door een overstroming als gevolg van het falen van

elementaire voorzieningen niet beschikbaar (zullen) zijn.

een secundaire kering is wel gedekt, maar overstromingsschade bij het falen van een primaire kering niet.22 Schade aan inboedel

Fysieke gezondheidsklachten

wordt tegen dagwaarde vergoed waardoor het uitgekeerde

Door vocht in huis kan schimmelvorming ontstaan die op den

bedrag vaak niet volstaat om identieke spullen te kopen.

duur kan leiden tot allergieën, vermoeidheid, astma en andere chronische luchtwegaandoeningen. Rioolwater dat via het toilet

Levensgevaar

overstroomt brengt bacteriën en infectiegevaar met zich mee.

Extreme regen kan dodelijke slachtoffers tot gevolg hebben, zoals

18

meerdere rampen in het buitenland de afgelopen jaren hebben Mentale gezondheidsklachten

laten zien. Slachtoffers vielen daar vooral door de kracht van

Ervaring met ernstige gevolgen van extreme regen kan

snelstromend water, steeds sterker wordend door steile oevers

tot angststoornissen, depressies of posttraumatische

en bergachtig gebied. In Nederland, als voornamelijk vlak land,

stressstoornis leiden.19 Ook in breder verband kunnen mensen

lijkt zo’n scenario minder waarschijnlijk. De dodelijke slachtoffers

klimaatverandering als een wezenlijke bedreiging voor

bij de treinontsporing in Duitsland in juli 202523 als gevolg van

hun toekomst ervaren.20 Het perspectief van toenemende

zware regen tonen aan dat cascade-effecten ook tot dodelijke

klimaatrisico’s in de toekomst, samen met een tekort aan

slachtoffers kunnen leiden.

adequate maatregelen, kan mensen machteloos stemmen.

18

RIVM, Rioolwateronderzoek, hoe en waarom? https://www.rivm.nl/rioolwateronderzoek/rioolwater-als-graadmeter-voor-gezondheid-in-nederland, [laatst geconsulteerd op 29 oktober 2025]. 19 Mensen die met overstromingen in hun leefomgeving te maken hebben gehad, hebben zes tot zeven keer meer kans om 12 maanden later psychische klachten te ontwikkelen. Dickinson, N. et al.,Extreme weather events in the UK and resulting public health outcomes, International Journal of Public Health, 29 mei 2025. 20 De angst, ongerustheid en onzekerheid die veroorzaakt wordt door veranderingen in het klimaat wordt klimaatstress genoemd. 21 Deltafact (STOWA), Verzekeren van overstromingsschade en schade door wateroverlast, februari 2014, december 2021 gereviseerd. 22 Voor onverzekerde en onverhaalbare schade kan via de Wet tegemoetkoming schade bij rampen een tegemoetkoming in de schade worden toegekend. 23 Duitsland Instituut, Doden en gewonden bij treinongeluk Zuid-Duitsland, https://duitslandinstituut.nl/artikel/64052/doden-en-gewonden-bij-treinongeluk-zuidduitsland, 28 juli 2025.

Onveiligheid door extreme regen, januari 2026 | H2 Referentiekader30

2.1.3

Omgaan met nieuwe risico’s

en effectiviteit van beheersmaatregelen komen in dit onderzoek

Het omgaan met nieuwe veiligheidsrisico’s, in dit geval als gevolg

verschillende perspectieven op de burger aan bod: wordt hij

van extreme regen, vraagt om een grondhouding waarin partijen

voldoende beschermd door partijen; neemt de burger zelf

rekening houden met zowel voorspelbare maar onvoorstelbare

voldoende initiatief en verantwoordelijkheid; worden er voldoende

situaties, als met voorstelbare maar onvoorspelbare situaties.

prikkels aangeboden om in actie te komen en zijn er vervolgens voldoende handelingsperspectieven?

Sommige risico’s zijn door de nieuwigheid onvoorstelbaar in hun exacte uitwerking, maar wel voorspelbaar in hun komst: we weten dát extreme regen zal optreden en kunnen inschatten

2.3

Crisisbeheersing in fasen

wie er mogelijk extra kwetsbaar zijn, ook al zijn de concrete

We onderscheiden verschillende fasen bij een crisis door extreme

gevolgen voor de veiligheid vooraf soms lastig (volledig) te

regen. We verwachten dat partijen de verantwoordelijkheid

overzien. Tegelijkertijd zijn er risico’s die wél voorstelbaar zijn, maar

nemen om een crisis te voorkomen, te beperken en eventuele

waarvan het verloop onvoorspelbaar is vanwege de complexiteit

gevolgschade te verhelpen en daarna geleerde lessen te borgen.

en verwevenheid van vitale netwerken en systemen. Het is niet realistisch om alle scenario’s vooraf te modelleren en de daardoor

2.3.1

In de koude fase:

ontdekte risico’s volledig af te dekken. Maar het is wél mogelijk om

Kennis over opkomende risico’s van extreme regen

proactief een risico-inschatting te maken.

Wetenschappelijke kennis over extreme regen, trends en mogelijke scenario’s zijn essentieel om de gevolgen het hoofd te bieden.

De Onderzoeksraad verwacht dat partijen nieuwe risico’s

Alleen wie weet welke toenemende risico’s er zijn, kan zich daarop

met nieuwsgierigheid tegemoet treden: een actieve,

voorbereiden en maatregelen nemen om de gevolgen zoveel

onderzoekende houding vóór, tijdens en na een gebeurtenis

mogelijk te beperken. De Onderzoeksraad verwacht daarom

maakt het verantwoordelijke partijen mogelijk om (tekenen van)

dat overheden en kennisinstituten als het KNMI en Deltares

onveiligheden tijdig te signaleren, aan te pakken en daarvan te

investeren in wetenschappelijke kennis over oorzaken, gevolgen

leren.

en maatregelen om de gevolgen van extreme regen te beperken.

2.2

Afhankelijke én verantwoordelijke burger

Bewustzijn van opkomende risico’s van extreme regen De aanwezige kennis dient op een toegankelijke manier gedeeld

Burgers zijn bij extreme regen afhankelijk van beheersmaatregelen

te worden met burgers. Zodoende kan het bewustzijn onder de

door de partijen die hen moeten beschermen. Burgers hebben

bevolking toenemen dat wateroverlast als gevolg van extreme

echter ook zelf een wettelijke verantwoordelijkheid in het afvoeren

regen vaker en heviger zal gaan plaatsvinden en dat het

van hemelwater van het eigen terrein. Keuzes en handelingen van

tijdig nemen van maatregelen om de gevolgen te beperken

burgers kunnen de gevolgen van extreme regen zowel positief

noodzakelijk is.

als negatief beïnvloeden. In de beoordeling van de noodzaak

Onveiligheid door extreme regen, januari 2026 | H2 Referentiekader31

Infrastructuur en ruimtelijke inrichting

2.3.3

De Onderzoeksraad verwacht dat partijen de ontwikkelde kennis

Handelen bij concrete voorvallen

In de warme fase:

gebruiken en overgaan tot concreet beleid en/of waar nodig

De Onderzoeksraad verwacht dat betrokken partijen paraat staan

wet- en regelgeving om onveiligheid als gevolg van extreme

om bij een crisis na extreme regen snel te kunnen reageren en

regen te voorkomen dan wel te verminderen. Dit betekent onder

gedupeerden en slachtoffers adequaat te helpen. Dat betekent

andere dat lokale, regionale en nationale partijen nadrukkelijk

dat waterschappen, gemeenten en veiligheidsregio’s van

rekening houden met voorzieningen om extreme regen het hoofd

tevoren onderling afstemmen wie wat wanneer doet in geval van

te bieden bij het ontwerpen, ontwikkelen en inrichten van nieuwe

een crisis, en vervolgens samenwerken (zie ook paragraaf 2.4)

en bestaande woonwijken, gebouwen en (stedelijke) omgevingen.

conform die afspraken. Dit betekent ook dat partijen weten wie

Te denken valt aan bewuste keuzes hoe en waar te bouwen en

welke taken en verantwoordelijkheden heeft. Tijdens een crisis is

maatregelen om de waterberging en –afvoer te borgen of te

de informatie-uitwisseling tussen partijen van groot belang.

vergroten. Partijen, waaronder bedrijven en burgers, vergewissen zich ervan hoe zij zich op de plaats waar zij zich vestigen tegen

2.3.4

In de nazorg- en herstelfase:

de risico’s van extreme regen kunnen beschermen en nemen de

Nazorg en herstel

nodige maatregelen.

De nasleep van extreme regen kan langdurig zijn. Denk hierbij niet alleen aan materiële schade en problemen rond verzekerbaarheid

2.3.2

In de lauwe fase:

bij extreme regen, maar ook aan gevoelens van onveiligheid in de

Vroegtijdige weerwaarschuwingen24

eigen woon- en leefomgeving. Daarnaast kunnen door schimmel,

Wanneer er veiligheidsrisico’s door extreme regen dreigen te

vocht en bacteriën gaandeweg gezondheidsklachten ontstaan en

ontstaan, moeten deze zo vroeg mogelijk worden gesignaleerd,

aanhouden. De Onderzoeksraad verwacht van betrokken partijen

onderzocht en gecommuniceerd aan belanghebbende

dat zij oog hebben voor de brede impact van extreme regen op

partijen. De Onderzoeksraad verwacht daarom dat de overheid

mensen in hun leefomgeving en hun best doen hen bij te staan in

investeert in tijdige, gerichte en effectieve waarschuwingen. In

de nazorg- en herstelfase.

dat kader verwachten we dat de daartoe geëigende partijen (wetenschappelijke) detectiemethoden ontwikkelen en gebruiken om risico’s en gevaren te monitoren, te analyseren en te voorspellen; dit vormt de basis voor vroegtijdige weerwaarschuwingen. Het tijdig waarschuwen en daardoor tijdig kunnen handelen vermindert de veiligheidsrisico’s van extreme regen aanzienlijk. 24 United Nations Office for Disaster Risk Reduction, Definition: Early warning system, https://www.undrr.org/terminology/early-warning-system [laatst geraadpleegd 22 mei 2025].

Onveiligheid door extreme regen, januari 2026 | H2 Referentiekader32

2.3.5

In de evaluatiefase:

Leren en borgen

2.5

Partijen streven naar veiligheid voor alle burgers

De Onderzoeksraad verwacht van betrokken partijen dat zij

Vanuit zijn missie werkt de Onderzoeksraad voor burgers die

actief leren van voorvallen. Partijen dienen in kaart te brengen

voor hun veiligheid afhankelijk zijn van derden. In de context van

en te analyseren hoe voorvallen konden gebeuren en op basis

extreme regen betekent dit dat alle burgers zo goed mogelijk

hiervan maatregelen te nemen, of afspraken en werkwijzen

beschermd moeten worden tegen onveilige situaties als gevolg

bij te stellen. Door toepassing van deze nieuwe inzichten zijn

van die regen. In 2023 bepleitte de Wetenschappelijke Raad voor

partijen gaandeweg beter in staat om te doen wat nodig is om

het Regeringsbeleid27 dat rechtvaardigheid, net als doelmatigheid

toekomstige veiligheidsrisico’s zo goed mogelijk te beheersen.

en rechtmatigheid, een belangrijke pijler moet zijn van het klimaatbeleid en de ontwikkelingen die er het gevolg van zijn.28

2.4

Partijen zoeken verbinding en werken samen

Partijen zullen keuzes moeten maken die positieve en negatieve consequenties kunnen hebben voor verschillende betrokkenen,

De Onderzoeksraad verwacht niet alleen van betrokken partijen

waaronder burgers. De Onderzoeksraad verwacht dat partijen

dat zij handelen in overeenstemming met hun eigen wettelijke

bij het maken van afwegingen in klimaatbeleid rechtvaardigheid

verantwoordelijkheid, maar daarnaast ook samenwerken, denken

als leidend beginsel meenemen, en zo voorkómen dat potentiële

en handelen over de grenzen van hun eigen opdracht en rol

schade of verliezen vooral bij de meest kwetsbaren terechtkomen.

heen. Dat vraagt een naar buiten de eigen organisatie gerichte

Volgens het principe van rechtvaardigheid zijn extra inspanningen

houding.25 We denken hierbij niet alleen aan publieke, maar ook

voor specifieke groepen soms nodig om tot gelijke kansen op een

aan private partijen en aan publiek-private samenwerkingen.

veilige en gezonde leefomgeving te komen.

Van onder andere verzekeraars, banken en projectontwikkelaars verwacht de Onderzoeksraad dat zij actief bijdragen aan de beheersing van veiligheidsrisico’s. Partijen (net)werken goed samen als zij hun eigen informatie, middelen, activiteiten en competenties met elkaar verbinden en delen om samen tot een resultaat te komen dat geen van de organisaties alleen tot stand kan brengen.26

25 26 27 28

H. Vermaak, De logica van de lappendeken – Verbindingswerk rond vraagstukken die van iedereen en van niemand zijn, 2025. P. Kenis & B. Cambre, Organisatienetwerken – De organisatievorm van de toekomst, 2019. WRR, Hulscher S.J.M.H et al, Rechtvaardigheid in klimaatbeleid, Over de verdeling van klimaatkosten, Rapport 106, 2023. Ook in het rapport Te heet onder onze voeten, Gezond samenleven kan alleen op een gezonde planeet (Raad Volksgezondheid & Samenleving, 2025) wordt rechtvaardigheid benoemd als belangrijke waarde in de overgang naar gezond samenleven binnen planetaire grenzen.

Onveiligheid door extreme regen, januari 2026 | H2 Referentiekader33

3

Uitval stroomverdeelstation stroomverdeelstation in beekdal

risicofactoren

hoge grondwaterstand

geen waterdetectie

hoogte (grond)waterpeil niet bekend

Uitval stroomverdeelstation Kortsluiting doordat water in de kelder binnendringt

niet-geïsoleerde kabeleindsluiting

Storing duurt: 5 uur en 16 minuten

middenspanning verdeel installatie

Stroomuitval bij 11.188 huishoudens

Langdurig nat okt-dec grondwater stijgt met 60 cm 18-26 dec 2023

kabeleindsluiting

transformator

kabelinvoer

niet waterdichte kabelinvoer onder maaiveld

Figuur 5: Overzicht uitval stroomverdeelstation (bron: Onderzoeksraad voor Veiligheid).

Onveiligheid door extreme regen, januari 2026 | H3 Uitval stroomverdeelstation34

Een vitaal object is cruciaal voor het functioneren van de vitale infrastructuur waar dit object deel van uitmaakt. Uitval van vitale infrastructuur kan leiden tot onveilige situaties, cascadeeffecten zoals uitval van betalingsverkeer en telecommunicatie en – afhankelijk van de grootte en duur van de storing – tot maatschappelijke ontwrichting. Achtereenvolgens beschrijven we de toedracht (paragraaf 3.2), de risicofactoren die een rol speelden bij het ontstaan van dit voorval (paragraaf 3.3) en de beheersing van deze risico’s (paragraaf 3.4). Paragraaf 3.5 bevat de analyse en paragraaf 3.6 de verbreding naar andere netbeheerders.

3.2

Toedracht

3.2.1

Toedracht in het kort

Op 26 december 2023 ontstond ’s nachts om 03.23 uur kortsluiting in een stroomverdeelstation in Nijverdal. Door een langdurige Figuur 6: Het stroomverdeelstation Nijverdal op 26 december 2023 gefotografeerd vanuit zuidelijke richting. Links de oude

periode van regen was het water in de naastgelegen rivier

gekanaliseerde loop van de Regge. Rondom zijn plassen zichtbaar. De nieuwe meanderende loop bevindt zich achter het

de Regge hoog komen te staan; ook was er sprake van hoge

stroomverdeelstation. In het linker gebouw (in de rode cirkel) ontstond de kortsluiting (bron: Bert Kamp, News United).

grondwaterstanden en plasvorming rondom het station (zie figuur 6). Water drong via de kabeldoorvoeren de kelder van het gebouw

3.1

Inleiding

binnen waardoor de kabeleindsluitingen van de in gebruik zijnde middenspanning verdeelinstallatie nat werden en er kortsluiting

Dit hoofdstuk gaat over het onderzoek naar de uitval van een

ontstond. Hierdoor kwamen 11.188 elektriciteitsaansluitingen zonder

stroomverdeelstation mede veroorzaakt door een langdurig natte

stroom te zitten. De storing duurde 5 uur en 16 minuten.

periode. Dit voorval is gekozen als voorbeeld van onveiligheid als gevolg van uitval van een vitaal object29 door extreme regen.

29 Een vitaal object is een fysieke installatie die een belangrijk onderdeel is van een vitale infrastructuur. Indien een vitaal object uitvalt, heeft dat aanzienlijke negatieve gevolgen voor het functioneren van de vitale infrastructuur waar dit object deel van uitmaakt.

Onveiligheid door extreme regen, januari 2026 | H3 Uitval stroomverdeelstation35

Figuur 7: Het HS/MS-station, rechts op de afbeelding weergegeven, zet hoogspanning om naar middenspanning (bron: Brochure elektriciteitsstations Enexis).

3.2.2

Situatieschets

twee middenspanningverdeel-installaties (MS-installaties), die

Stroomverdeelstation

in het bakstenen gebouw (in de rode cirkel in figuur 6) stonden

Stroomverdeelstation Nijverdal is een hoogspanning-

opgesteld. Ondergrondse kabels brachten de stroom naar het

middenspanning station (HS/MS-station) beheerd door Enexis.30

bakstenen gebouw waar de MS-installaties waren opgesteld. Van

Op dit station wordt de hoogspanning (HS, 110 kilovolt (kV))

de twee MS-installaties was er één in gebruik en was de tweede

geleverd door TenneT omgezet naar middenspanning (MS, 10 kV).

de reserve MS-installatie.

31

Enexis verdeelt deze middenspanning via het distributienet naar de wijken, zie figuur 7. De omzetting in spanningsniveau wordt

Het gebouw van het stroomverdeelstation is rond 1960 gebouwd

gedaan door twee van de drie buiten opgestelde transformatoren

en het ontwerp was volgens de normen van destijds. Ook de

(de derde is de reservetransformator). Ten tijde van het voorval

MS-installaties waren uit die tijd en ten tijde van het voorval stond

werd de verdeling van de stroom gedaan door een van de

vervanging gepland.32

30 Enexis Netbeheer is een Nederlandse netwerkbeheerder, die de elektriciteits- en gasaansluitingen in Noordoost- en Zuid-Nederland verzorgen. Ze beheerden in 2023 bijna 3 miljoen elektriciteitsaansluitingen in deze gebieden. Bron: Enexis, Jaarverslag, 2023. Het netwerk van Enexis heeft 130 HS/MS-stations. 31 Hoogspanning (110 tot 380 kV) wordt gebruikt om elektriciteit over grote afstanden te transporteren, omdat er bij hoge spanning minder verliezen optreden. 32 Volgens de planning zullen alle Hazemeijer MS-installaties in 2034 vervangen zijn.

Onveiligheid door extreme regen, januari 2026 | H3 Uitval stroomverdeelstation36

einde van de 19e eeuw en aan het begin van de 20e eeuw is de Regge voor de scheepvaart genormaliseerd (rechtgetrokken) en gekanaliseerd (rechthoekig profiel) en op veel plekken zijn taluds verhard. Een serie stuwen en gemalen is toen ook aangelegd. In 1998 besloot Waterschap Regge en Dinkel (nu Vechtstromen) om de gekanaliseerde Regge te ontwikkelen tot een meanderende, meer natuurlijke rivier.33 In de jaren na 2008 kwam dit besluit tot uitvoering34 en werden onder andere nieuwe meanders35 aangelegd. Op de locatie van het voorval is een nieuwe meanderende hoofdgeul aangelegd rondom het stroomverdeelstation. De oude gekanaliseerde loop is – net als op verschillende andere locaties – behouden en heeft een nevengeulfunctie gekregen, die alleen bij hoge afvoer gaat meestromen. Het stroomverdeelstation ligt sindsdien tussen de oude en nieuwe loop van de Midden Regge. Het stroomgebied van de Regge ligt een stuk lager dan de Figuur 8: Luchtfoto stroomverdeelstation Nijverdal en omgeving (bron: Klimaateffectatlas). Het stroomverdeelstation ligt

omgeving (zie reliëfkaart, figuur 9). Het stroomverdeelstation

naast de waterzuivering op een ‘eiland’ tussen de Midden Regge en de ’nieuwe’ Regge. De rode cirkel geeft het gebouw

ligt op 7,7 meter boven NAP (Normaal Amsterdams Peil) en de

aan waar de stroomstoring plaatsvond.

oevers van de Regge op ongeveer 7 meter boven NAP. De norm voor wateroverlast36 op deze locatie heeft de provincie Overijssel Locatie

vastgesteld op een overstromingskans van eens in de 100 jaar

Het stroomverdeelstation Nijverdal bevindt zich aan de rand

(overeenkomstig de waarde voor bebouwde omgeving), zie

van het dorp Nijverdal, op een stuk grond tussen de oude en de

normenkaart, figuur 9. De overstromingskans op deze locatie

nieuwe loop van de Midden Regge (zie luchtfoto, figuur 8). De

voldoet volgens de modeluitkomsten van het waterschap

Regge was tot de 19e eeuw een meanderend riviertje. Vanaf het

Vechtstromen aan deze norm.

33 34 35 36

Arcadis, Reggevisie, 1998. HKV, Concrete uitwerking van de Reggevisie; Van verzamelleiding tot meanderende rivier, 2008. Een meander is een lusvormige bocht in een waterloop. Onder regionale wateroverlast wordt verstaan het grootschalig buiten hun oevers treden van sloten, beken of kanalen (het regionale watersysteem). In provinciale omgevingsverordeningen is verder uitgewerkt wat het minimale beschermingsniveau moet zijn dat overheden moeten bieden tegen regionale wateroverlast: de zogenaamde omgevingswaarden voor wateroverlast (normen). Bij het toekennen van de normen wordt rekening gehouden met de economische waarde van het grondgebruik en de te verwachten schade als gevolg van een overstroming. Zo wordt voor grasland een hoger risico op een overstroming geaccepteerd dan voor een stedelijke kern.

Onveiligheid door extreme regen, januari 2026 | H3 Uitval stroomverdeelstation37

Figuur 9: Reliëfkaart (links) en kaart met wateroverlastnormen (rechts) (bron: Waterschap Vechtstromen). Beide kaarten zijn dezelfde uitsnede. Het gebouw waar de stroomstoring plaatsvond ligt in de rode cirkel.

Grondwaterstanden in de gemeente Hellendoorn (waartoe

3.2.3

Nijverdal behoort) variëren sterk. In het Reggebeekdal liggen

Langdurige regenperiode

de grondwaterstanden ondiep ten opzichte van het maaiveld

In de weken voorafgaande aan 26 december 2023 was er veelal

en op de Sallandse Heuvelrug is de grondwaterstand diep. Uit

sprake van een westelijke atmosferische stroming waarmee

een analyse in opdracht van gemeente Hellendoorn blijkt dat

talrijke regengebieden over het land trokken. December 2023

het Reggepeil in het gebied lager staat dan het grondwaterpeil

was zeer nat met gemiddeld over het land in totaal 121 millimeter

voor zowel de zomer- als winterperiode. Dit betekent dat het

neerslag, terwijl het langjarig gemiddelde in december 78

oppervlaktewater een drainerende werking heeft op het gebied.

millimeter is.38 Vooral in het oosten was sprake van een grote

Het hoogteverschil in het gebied, met name aan de rand van de

hoeveelheid regen waarbij sommige KNMI-meetstations 200

Sallandse Heuvelrug (westzijde Nijverdal), zorgt ervoor dat water

millimeter neerslag registreerden. In Nijverdal viel in de maand

in de bodem infiltreert en via de ondergrond op een lagergelegen

december tussen 170 en 190 millimeter neerslag.39 Ook in de

plek weer richting het oppervlak komt (kwel).

maanden oktober 2023 (ruim 160 millimeter tegenover gemiddeld

37

Aanloop

ongeveer 75 millimeter) en november 2023 (ruim 140 millimeter 37 Gemeente Hellendoorn, Samen leven met water 2021-2025, augustus 2020. 38 KNMI, Maandoverzichten December 2023, KNMI - December 2023 [laatst geraadpleegd op 30-09-2025]. 39 Data verkregen van het KNMI op verzoek van de Onderzoeksraad.

Onveiligheid door extreme regen, januari 2026 | H3 Uitval stroomverdeelstation38

tegenover gemiddeld ongeveer 70 millimeter) viel er relatief veel regen in de omgeving Nijverdal. Op 26 december, de dag van het voorval, bleef het in Nijverdal droog. Landelijk gezien was de periode 13 oktober tot en met 1 december 2023 recordnat, blijkt uit gegevens van het KNMI (zie figuur 10). In deze figuur wordt de hoeveelheid neerslag gevallen in 30 dagen vergeleken met het langjarige gemiddelde, het langjarige minimum en het langjarige maximum. In de periode 13 oktober tot en met 1 december 2023 overstegen de hoeveelheden neerslag de langjarige maxima in de jaren 1958-2022 (in oranje aangegeven in de grafiek). Het is dus tussen 1958 en 2022 niet zo nat geweest als in het najaar van 2023. Grondwaterpeil en waterpeil Regge Vanaf half november 2023 waren de grondwaterstanden hoog en was de bodem op veel plaatsen verzadigd. Het grondwater in de buurt van de Regge steeg tussen 18 en 26 december 2023 met

Figuur 10: Aantal millimeter neerslag in 30 dagen tijd in de periode 1 juni 2023 tot 1 juni 2024 afgezet tegen het langjarige gemiddelde, het langjarige minimum en het langjarige maximum. De 30-daagse neerslagsom overstijgt het langjarige 30-daagse periode maximum in de periode 13 oktober tot en met 1 december 2023 (in oranje aangegeven in de grafiek) (bron: KNMI).

Grondwaterstand (meter NAP)

ruim 60 cm, zie figuur 11. 8,80 8,60 8,40 8,20 8,00 7,80 7,60 7,40

01-12-2023

10-12-2023

20-12-2023

30-12-2023

- Grondwaterstand (m NAP) - Maaiveld Figuur 11: Toename van de grondstanden in de periode rond 26 december 2023 gemeten in een peilbuis ongeveer 500 meter ten zuidwesten van het gebouw waar de stroomstoring optrad (bron: Waterschap Vechtstromen).

Onveiligheid door extreme regen, januari 2026 | H3 Uitval stroomverdeelstation39

Ook zat het watersysteem van waterschap Vechtstromen,

Het waterschap nam met name in de week voor het voorval volop

dat onder meer bestaat uit sloten, beken en rivieren, vol. Het

maatregelen om extra water van de Regge af te voeren.40 De

waterschap streefde ernaar om zo veel als mogelijk water vast

stuwen stonden laag en de gemalen draaiden op volle sterkte. De

te houden in het gebied om een buffer op te bouwen voor een

medewerkers in het veld werkten lange dagen om kleinere stuwen

mogelijk droge zomer. Toen december aanhoudend nat bleef,

aan te sturen en roosters schoon te maken om te voorkomen dat

steeg het waterpeil in onder andere de Regge en trad deze

de aanvoer van de gemalen verstopt raakte.

stroomopwaarts van Nijverdal buiten de oevers (23 december 2023). Daardoor moest er een weg afgezet worden en ontstond

3.2.4

Kortsluiting stroomverdeelstation

er op 24 december bij verschillende panden wateroverlast. In de

Melding

buurt van het stroomverdeelstation steeg de Regge tot 7,11 meter

Op 26 december om 03.23 uur trad er kortsluiting op in

boven NAP (zie figuur 12), waarmee de Regge daar niet buiten de

de in gebruik zijnde MS-installatie. Hierop schakelde het

oevers trad.

beveiligingssysteem het achterliggende net af, waardoor delen van Nijverdal, Hellendoorn en Den Ham zonder stroom kwamen te zitten. De stroomverdeelstations zijn altijd onbemand

Waterstand (meter NAP)

7,10

en de kortsluiting kwam binnen bij de centrale meldkamer in het bedrijfsvoeringscentrum in Zwolle. Op dat moment

6,90

was de oorzaak van de kortsluiting onbekend en werden een

6,70

werkverantwoordelijke en twee storingsmonteurs opgeroepen om ter plaatse te gaan.

6,50 6,30

De storing Op weg naar het stroomverdeelstation merkte één van de

6,10

medewerkers dat de telefoonverbinding wegviel en concludeerde

5,90 01-12-2023

20-12-2023

10-12-2023

30-12-2023

Datum

dat de masten waren uitgevallen door de stroomstoring. Ter plaatse aangekomen zag de medewerker plassen op het terrein, water op de toegangsweg en de hoge waterstand van de

Figuur 12: Toename en afname van de waterstanden in de Regge (in meter

Regge. In het keldercompartiment van de MS-installaties bleek

boven NAP) bij de stuw aan de Overwaterweg (2,4 km ten noorden van het

water te staan, zie figuur 13. De kabels en de kabeleindsluitingen

stroomverdeelstation) in de periode rond 26 december 2023 (bron: Waterschap

(overgang van kabel, afkomstig van de transformator buiten, naar

Vechtstromen).

railsysteem MS-installatie) van de in gebruik zijnde installatie

40 Bron: Nieuwsbrieven Waterschap Vechtstromen, dagelijks van 22 december 2023 t/m 5 januari 2024, beschikbaar via website [laatst geraadpleegd op 10-03-2025].

Onveiligheid door extreme regen, januari 2026 | H3 Uitval stroomverdeelstation40

stonden onder water. Deze kabeleindsluitingen konden niet op

De monteurs sloten de reserve MS-installatie aan en om 08.39

korte termijn hersteld worden.

uur werd het stroomverdeelstation in Nijverdal weer in gebruik genomen en hadden alle aansluitingen in het gebied weer

Oplossen van de storing

stroom.

De werkverantwoordelijke riep een derde storingsmonteur op om satelliettelefoons en pompen op te halen bij het

3.3

Risicofactoren

leegpompen van de keldercompartimenten. De storingsmonteurs

3.3.1

Locatie gelegen in een beekdal

stelden het station volledig buiten werking, zodat het terrein veilig

Het stroomverdeelstation is gelegen in een beekdal, waar van

betreden kon worden.

nature hoge grondwaterstanden voorkomen (zie figuur 5 aan

bedrijfsvoeringscentrum in Zwolle. Hij belde de brandweer voor het

het begin van dit hoofdstuk). Vanuit het water en bodemsturend De brandweer pompte de keldercompartimenten leeg. De

principe is deze locatie niet gunstig (zie blauwe blok). Daarnaast

storingsmonteurs stelden na een visuele inspectie vast dat

is bouwen in een beekdal niet gunstig, omdat dit de ruimte is

de kabeleindsluitingen van de reserve MS-installatie enkele

die een beek nodig heeft bij grote afvoer. De locatie van het

centimeters hoger gepositioneerd waren dan de aansluitingen

stroomverdeelstation zelf zal niet gauw overstromen, omdat deze

van de MS-installatie die in bedrijf was. De storingsmonteurs

locatie ongeveer een halve meter hoger ligt dan de oevers van de

vermoedden dat de kabeleindsluitingen van de reserve MS-

Regge, zie figuur 9 in 3.2.2 (reliëfkaart).

installatie nog droog waren gebleven en daarom in gebruik genomen konden worden. Zij testten dit door de kabels en de Figuur 13: Water in het kelder­

kabeleindsluitingen te beproeven op een verhoogde spanning.

compartiment (bron: Enexis).

Dit was een tijdrovende klus, aangezien zij daarvoor eerst deze MS-installatie moesten afkoppelen. Na het testten van de kabeleindsluitingen en kabels stelden de storingsmonteurs vast dat zij deze veilig in gebruik konden nemen. Op dat moment wisten de medewerkers dat zij de storing binnen enkele uren konden verhelpen. Om deze reden schaalde de manager niet op naar een calamiteit.

Onveiligheid door extreme regen, januari 2026 | H3 Uitval stroomverdeelstation41

Water en bodem sturend principe41

3.3.3

Water en bodem sturend is een principe in de ruimtelijke

Door de hoge grondwaterstand was water het verdeelstation

Kabelinvoer onder het maaiveld en niet waterdicht

ordening en klimaatadaptatie in Nederland, waarbij

binnengedrongen via de kabelinvoer. De kabels liepen

de kenmerken van water en bodem leidend zijn bij de

ondergronds naar het gebouw waar de uitgevallen MS-installatie

inrichting van het land. Dit betekent dat de natuurlijke

stond en de kabelinvoer naar de kelder van het gebouw lag

eigenschappen van het bodem-watersysteem, zoals de

onder het maaiveld. Deze kabelinvoer was een waterkering (een

wateropnamecapaciteit van de bodem, de positie van

soort sifon). Bij hoge waterdruk door het grondwater, zoals het

het grondwater en de gevoeligheid voor wateroverlast

geval was op 26 december 2023, was deze waterkering niet

bepalend zijn voor de keuze van locaties en inrichting van

waterdicht. Tot dit voorval plaatsvond, had Enexis niet te maken

gebouwen, infrastructuur, en andere landgebruiksvormen.42

gehad met een dergelijk hoge grondwaterstand op deze locatie. Dit type kabelinvoer wordt niet meer toegepast bij nieuwbouw of vervanging van HS/MS-stations.

3.3.2

Hoge grondwaterstand

Door de vele regen in de maanden voorafgaand aan het voorval

3.3.4

was de bodem verzadigd.43 Ook was het waterpeil in de Regge

De kabeleindsluitingen, die in de kelder van het gebouw

Kabeleindsluitingen in de kelder

hoog door de aanhoudende regen. Het grondwaterpeil (de

lagen, waren niet elektrisch geïsoleerd (zie figuur 14). Dit type

hoogte van de grondwaterspiegel) stond door deze factoren

kabeleindsluiting komt (nog) in een aantal stations voor. Bij de

tot aan het maaiveld. Op en rondom het terrein waren plassen

meeste bestaande stations liggen de kabeleindsluitingen boven

zichtbaar, maar de locatie was niet overstroomd.

het maaiveld. Bij nieuwbouw of vervanging worden deze boven het maaiveld aangelegd door ze dan direct onder de installatie te plaatsen.

41

De term water en bodemsturend werd officieel geïntroduceerd in Nederland in het coalitieakkoord van het kabinet Rutte IV (december 2021) en uitgewerkt in de kamerbrief Water en bodem sturend, IENW/BSK-2022/283041 (2022). Het principe om rekening te houden met water en bodem is echter veel ouder en wordt in diverse publicaties van voor 2021 aan de orde gesteld. Dit principe wordt steeds urgenter, omdat door de klimaatverandering de grenzen aan de maakbaarheid van het water- en bodemsysteem bereikt worden (Deltares, Op Waterbasis; grenzen aan de maakbaarheid van ons water- en bodemsysteem, juli 2021). 42 In oktober 2024 heeft de minister van IenW dit principe aangepast naar ‘rekening houden met water en bodem’. Zie paragraaf 7.3.2. 43 De mate van verzadiging is hoe nat de bodem is op verschillende dieptes. Een bodem kan bijvoorbeeld voor 90% verzadigd zijn (dus 90% van de poriën bevatten water, 10% lucht).

Onveiligheid door extreme regen, januari 2026 | H3 Uitval stroomverdeelstation42

3.3.5

Geen waterbewustzijn

De netbeheerder monitort de grondwaterstanden en de waterpeilen niet. Er was voor die locatie ook nooit aanleiding geweest om dat te doen. In de weken voor het voorval had de netbeheerder daarom geen zicht op de hoge grondwaterstand of de hoge waterpeilen van de Regge. De netbeheerder kreeg ook geen informatie over de grondwaterstanden of waterpeilen van een andere partij. Niemand bij de netbeheerder raadpleegde de nieuwsberichten op de website van het waterschap Vechtstromen of de grondwaterpeilen op het dashboard van de gemeente Hellendoorn. De netbeheerder was zich er niet van bewust dat er water was binnengedrongen in de keldercompartimenten, doordat het station geen waterdetectie had. In modernere stations is wel waterdetectie aanwezig.

Waterbewustzijn Waterbewustzijn is het bewustzijn van watervraagstukken – zowel maatschappelijke als individuele – inclusief kennis over watersystemen, erkenning van risico’s en waarde, en concrete gedragsbereidheid om waterveiligheid en Figuur 14: De elektrisch niet-geïsoleerde kabeleindsluiting (overgang van kabel,

duurzaamheid te bevorderen. De term waterbewustzijn

afkomstig van de transformator buiten, naar railsysteem MS-installatie) in de

komt voort uit het streven om bewustzijn en gedrag met

kelder waar kortsluiting optrad, zoals de monteurs de situatie aantroffen. Het is

betrekking tot waterbeheer te vergroten. De term is met

onbekend of het water nog hoger heeft gestaan (bron: Enexis).

name sinds de vroege jaren 2000 terug te vinden en vooral gebruikt vanuit de overheid en watersector.44

44 IVM, VU/UU/WUR, Bewust werken aan waterbewustzijn, 2003; Ministerie van Verkeer & Waterstaat en Ministerie van Binnenlandse Zaken, Waterbewustzijn en waterbewust gedrag in relatie tot waterveiligheid, 2007.

Onveiligheid door extreme regen, januari 2026 | H3 Uitval stroomverdeelstation43

3.4

Risicobeheersing

3.4.1

Preventief

Bij dit voorval faalde de bouwkundige bescherming van de ondergrondse componenten. Deze is niet apart opgenomen in de

Netbeheerder

lijst met mogelijke maatregelen. Voor de HS/MS-stations die nu

De netbeheerder is – als perceeleigenaar – zelf verantwoordelijk

gebouwd worden is dit niet relevant, omdat deze zo ontworpen

voor het nemen van (bouwkundige) maatregelen tegen een hoge

worden dat alle componenten minimaal een halve meter boven

grondwaterstand. De netbeheerder was zich hiervan bewust,

het maaiveld liggen.

maar op deze locatie waren nooit eerder problemen door hoge grondwaterstand opgetreden. De netbeheerder geeft aan dat

Enexis actualiseert bestaande stations niet altijd aan de

het elektriciteitsnetwerk over het algemeen goed bestand is

(veiligheids)standaarden voor nieuwe stations. Zolang (een

tegen overvloedige regenval of overstromingen en het overgrote

onderdeel van) een bestaand station blijft functioneren worden

gedeelte van de gebruikte componenten kan zelfs onder water

de veiligheidsstandaarden gebruikt die gehanteerd werden

prima functioneren. Dit bleek ook tijdens de overstromingen in

toen het station gebouwd werd. Opwaarderen naar de nieuwste

Limburg.

norm is vaak niet doelmatig. Enexis bepaalt risicogebaseerd of en welke stations aangepast moeten worden. Hetzelfde geldt

De netbeheerder benoemt de risico’s op wateroverlast

voor de locatiekeuze. Als een station op een bepaalde locatie

(vochtintreding) en overstromingen en bijbehorende maatregelen

– historisch gezien was dat vaak een wat hoger gelegen stuk

in zijn risicomanagementsysteem en beoordeelt klimaatrisico’s

grond – staat en functioneert, neemt Enexis de locatie niet in

periodiek (ieder kwartaal). De netbeheerder heeft de risico’s

heroverweging. In dit geval functioneert locatie Nijverdal al ruim

geanalyseerd per assetgroep , waaronder HS/MS-stations. Het

60 jaar. De netbeheerder had in 2025 13 stations met eenzelfde

risicomanagementsysteem benoemt de volgende maatregelen

MS-installatie (merk Hazemeijer), waarbij in een aantal van deze

om vochtintreding en overstroming te voorkomen:

installaties dit type eindsluiting is toegepast, exacte aantallen zijn

45

„

Bouwkundige bescherming bovengrondse componenten

onbekend. Voor deze locaties staat vervanging gepland, omdat

„

Onderhoud elektriciteitsruimtes

deze aan het einde van hun levensduur zijn. Volgens de planning

„

Locatiekeuze HS/MS-station

zullen alle Hazemeijer MS-installaties in 2034 vervangen zijn. Op

„

Tijdelijke bescherming componenten tegen overstroming

termijn zal daardoor indringing door het grondwater niet tot een stroomstoring kunnen leiden.

45 De assets van een netbeheerder zijn de fysieke entiteiten die noodzakelijk zijn voor het functioneren van het energienet, zoals kabels en leidingen (ondergronds of bovengronds – voor midden- en laagspanning), stroomverdeelstations, schakelstations, wijkkasten en slimme meters. Onveiligheid door extreme regen, januari 2026 | H3 Uitval stroomverdeelstation44

Het risicomanagementsysteem is erop ingericht om op bekende

maaien en schoonmaken. Met stuwen en gemalen werd het

risico's periodiek te evalueren en trendanalyses uit te voeren.

waterpeil in het beheergebied gereguleerd, zodat er voldoende

Het is ook gericht op het identificeren van nieuwe risico's. De

(niet te veel en niet te weinig) water is voor landbouw, natuur,

risico’s op wateroverlast zijn gebaseerd op trendanalyses en

wonen en ondernemen in het gebied. Volgens de modellen van

de aanname dat de Nederlandse overheden zullen inspelen

het waterschap en het oordeel van de gebiedsbeheerders met

op de toename van extreme regen.

46

Voor overstromingen

praktijkkennis voldeed de locatie van het stroomverdeelstation

houdt de netbeheerder in zijn risicoanalyses bovendien

aan de door de provincie vastgestelde overstromingsnorm van

rekening met de overstromingskansen voor primaire keringen.

eens in de 100 jaar vanuit het regionaal watersysteem.

De netbeheerder heeft in kaart gebracht welke HS/MS-stations in een overstromingsgebied staan. De netbeheerder is vanuit

In de week voor het voorval draaiden de gemalen volop

Europese regelgeving verplicht om op hoofdlijnen klimaatrisico’s

om het peil te verlagen. Gezien de locatie in een beekdal en

te inventariseren en te monitoren. In deze inventarisatie worden

de aanhoudende regen had dit nauwelijks invloed op de

zowel wateroverlast als overstroming genoemd.

grondwaterstand. In nieuwsbrieven op de website publiceerde

47

het waterschap informatie over de hoge waterstanden in onder Enexis heeft een calamiteitenplan voor stroomuitval met

andere de Regge, de maatregelen die het waterschap nam en de

randvoorwaarden voor opschaling.

verwachte waterstanden (bijvoorbeeld het waterpeil heeft de top bereikt).

Provincie Overijssel De provincie had de wateroverlastnorm voor de locatie van het

Gemeente Hellendoorn

stroomverdeelstation vastgesteld op eens in de 100 jaar. Deze

De gemeente Hellendoorn heeft in Nijverdal en Hellendoorn

locatie is in de jaren hiervoor niet overstroomd. De provincie heeft

diverse maatregelen genomen om wateroverlast door extreme

geen specifieke maatregelen genomen met betrekking tot klimaat

regen en hoog grondwater te beperken. Het stroomverdeelstation

gerelateerde risico’s voor vitale infrastructuur.

ligt tussen gebieden die het waterschap beheert (de oude en de nieuwe loop van de Midden-Regge). In dit gebied is beheersing

Waterschap Vechtstromen

van de grondwaterstand door de gemeente niet mogelijk.

Het waterschap Vechtstromen voerde in de jaren voorafgaand aan het voorval de reguliere waterbeheertaken uit aan de Regge.

Veiligheidsregio Twente

Dit betrof onder andere waterregulerende kunstwerken (gemalen

De Veiligheidsregio Twente maakt elke vier jaar een regionaal

en stuwen) plaatsen en onderhouden, baggeren, en oevers

risicoprofiel, waarin klimaat een vast thema is. Wekelijks vinden briefings plaats over het actuele regionale risicoprofiel, waarin

46 Zoals vastgelegd in het Nationaal Bestuursakkoord Water. 47 EU Richtlijn 2022/2557 betreffende de weerbaarheid van kritieke entiteiten.

Onveiligheid door extreme regen, januari 2026 | H3 Uitval stroomverdeelstation45

vastgesteld wordt welke risico’s men voorziet die voorbereiding

Veiligheidsregio Twente

vragen. KNMI en waterschappen leveren hiervoor informatie aan.

De Veiligheidsregio Twente heeft in de persoon van de leider CoPi49 contact gehad met het waterschap en Enexis.

Uitval van stroom is een scenario waarin door de Veiligheidsregio

Aan opschaling was geen behoefte. De politie heeft wel

wordt voorzien vanuit het perspectief van crisisrespons.

inbraakmeldingen nagereden en de geneeskundige kolom heeft

Netbeheerders melden alle stroomstoringen bij de meldkamer

bij zorginstellingen nagevraagd of er problemen waren.

en stroomstoringen worden door de Veiligheidsregio actief gemonitord tot ze zijn verholpen. Aan de hand van (het verloop

3.4.3

Genomen maatregelen na het voorval

van) deze meldingen kan de veiligheidsregio vaststellen of

Netbeheerder

opschaling wenselijk is en of kwetsbare personen en instellingen

De netbeheerder heeft het voorval geanalyseerd en vond de

gecheckt moeten worden.

volgende factoren die hebben bijgedragen aan het ontstaan van de stroomstoring: hoge grondwaterstand door langdurige

3.4.2

Crisisrespons

regen, kabelinvoer onder het maaiveld, kabelinvoer niet geschikt

Netbeheerder

voor hoge grondwaterstand/hoge waterdruk en het ontbreken

De netbeheerder heeft een proces en storingsorganisatie om de

van waterdetectie. Vervolgens heeft de netbeheerder met de

energievoorziening te herstellen. De netbeheerder heeft de locatie

uitvoerders, die meerdere stations in een regio beheren, overlegd

veiliggesteld en de storing zo snel mogelijk opgelost.

of de waterstanden van dat moment konden leiden tot extra risico’s in bepaalde stations, naast de normale risico's die altijd

De netbeheerder heeft de storing niet opgeschaald naar een

aanwezig zijn. Op basis van dit overleg werden extra controles

calamiteit, omdat het aantal aansluitingen die met de storing te

uitgevoerd bij meerdere stations en daar was geen sprake van

maken hadden niet boven de norm van 15.000 aansluitingen48

waterindringing. Om deze reden zijn geen verdere maatregelen

kwam en omdat de storing binnen afzienbare tijd opgelost kon

genomen tegen hoge grondwaterstanden. Wel heeft de

worden.

netbeheerder op enkele locaties maatregelen genomen tegen hoge rivierwaterstanden.

Gemeente Hellendoorn Gemeente Hellendoorn was niet betrokken bij het voorval. De gemeente heeft vijf meldingen gekregen van wateroverlast door burgers in de periode 18 tot 31 december 2023.

48 Bij storingen van meer dan 15.000 huishoudens dient een netbeheerder contact op te nemen met de Autoriteit Consument & Markt. 49 Team dat de leiding en coördinatie op de plaats van een incident op zich neemt, voornamelijk bij grootschalige crisissituaties.

Onveiligheid door extreme regen, januari 2026 | H3 Uitval stroomverdeelstation46

De netbeheerder had al voordat het voorval plaatsvond in

3.5.2

verband met het algemene onderhoud en assetmanagement

Waterschappen zijn wettelijk gezien verantwoordelijk

Balans tussen water vasthouden en water afvoeren

een verbouwing van dit station en vergelijkbare typen stations

voor het integraal beheer van watersystemen (kwantiteit,

gepland staan (met moderne ontwerpen zoals hoger gelegen

kwaliteit, bescherming tegen wateroverlast en droogte, en

kabeleindsluitingen en waterdetectie). De verbouwing van station

maatschappelijke functies). Het waterschap weegt continu af

Nijverdal heeft volgens planning plaatsgevonden in de maanden

waar het water vast kan houden om droogte tegen te gaan

na het voorval. Bij andere stations met verouderde configuratie

en waar ze water moeten afvoeren om overlast te voorkomen

staat dit nog op de planning en deze planning wordt niet versneld

(grondwaterbalans). Dit vasthouden gebeurt door het water niet

uitgevoerd.

weg te pompen zodat het kan infiltreren in de bodem en er een buffer ontstaat voor de volgende droge periode. Het managen

3.5

Analyse

3.5.1

Grondwaterstand kan en mag oplopen tot aan het

van deze grondwaterbalans heeft als gevolg dat een waterschap niet ongelimiteerd water weg kan pompen.

maaiveld

3.5.3

De feitelijke grondwaterstanden zijn gekoppeld aan de

De netbeheerder heeft in het verleden (periode 1995 – 2014)

Extreme regen geen prioriteit bij netbeheerder

waterpeilen in aangrenzende wateren, kenmerken van de bodem,

een aantal (storingen door) wateroverlast als gevolg van

de manier waarop het land is ingericht en de hoeveelheid regen

extreme regen gehad. Omdat de netbeheerder het risico in

in de voorafgaande periode. De provincie heeft normen voor

het verleden reeds gemitigeerd heeft, verwacht hij niet dat er

de overstromingskansen vastgesteld, waarop het waterschap

grootschalige nieuwe, aanvullende maatregelen noodzakelijk

besluiten neemt over de waterpeilen van de oppervlaktewateren

zijn. De netbeheerder monitort de risico's periodiek om dit beeld

(peilbesluiten). Het waterschap houdt daarbij rekening met

te toetsen. Omdat deze risico-inschatting bij de netbeheerder

de grondwaterstanden in de aangrenzende gebieden zodat

voornamelijk gebaseerd is op waargenomen trends in storingen,

deze passen bij het (agrarisch) gebruik en/of de aanwezige

wordt het risico laag ingeschat.

natuur of bebouwing. De waterschappen hebben als ambitie de grondwaterbalans te herstellen na een verstoring, bijvoorbeeld

De netbeheerder wordt geconfronteerd met het risico op

een langdurig natte periode. Echter het waterschap kan en mag

stroomuitval door netcongestie. Er is een snelgroeiende vraag

het grondwaterpeil in bepaalde omstandigheden laten oplopen

naar elektriciteit, doordat bestaande gebruikers meer stroom

tot het maaiveld. Doordat de regen grilliger en extremer wordt

gaan gebruiken door de energietransitie en het aantal nieuwe

als gevolg van klimaatverandering, zal dit vaker voorkomen. De

aansluitingen dat gerealiseerd moet worden toeneemt. Het

eigenaar van een pand is in principe zelf verantwoordelijk voor het

elektriciteitsnet in Nederland staat hierdoor onder druk. Bedrijven

waterdicht maken van ruimtes.

moeten wachten op een aansluiting en er zijn meer storingen. De uitbreiding van het bestaande stroomnet om aan de groeiende

Onveiligheid door extreme regen, januari 2026 | H3 Uitval stroomverdeelstation47

vraag naar elektriciteit te voldoen is een belangrijk speerpunt voor

3.5.5

de netbeheerder.50 Deze risico’s worden hoger ingeschat dan het

De netbeheerder heeft de locatiekeuze van een HS/MS-station

Locatie is een gegeven

risico van extreme regen en het voorkomen van storingen door

geïdentificeerd als een maatregel om het risico op wateroverlast

extreme regen heeft geen prioriteit.

te beperken. In de praktijk is er vaak weinig keuze door de ruimteproblematiek binnen Nederland. Het is lastig om ruimte

De netbeheerder gaat de vervanging van vergelijkbare stations

te krijgen voor een nieuw station en de netbeheerder moet het

als in Nijverdal niet versnellen. Volgens de netbeheerder komt dit

doen met een wellicht minder gunstige locatie. Naast het gebrek

vooral door gebrek aan technisch personeel. De Onderzoeksraad

aan ruimte speelt ook de aversie van omwonenden tegen het

constateert daarnaast dat de netbeheerder weinig rekening

plaatsen van een stroomverdeelstation in hun directe omgeving

houdt met de toename van de risico’s van extreme regen.

mee. Daardoor krijgen netbeheerders te maken met weerstand tegen het plaatsen van stroomverdeelstations op gunstigere

3.5.4

Netbeheerder heeft beperkt zicht op locatiespecifieke

locaties. Het verplaatsen van bestaande HS/MS-stations naar

klimaatrisico’s

een locatie met minder klimaat-gerelateerde risico’s komt in de

Het risicomanagement van de netbeheerder is niet

praktijk niet voor. De ligging van stroomverdeelstations is bijna niet

locatiespecifiek. Hierdoor zijn risico’s gekoppeld aan een bepaalde

aan te passen, omdat betere locaties vrijwel niet beschikbaar zijn

locatie, zoals klimaatgerelateerde risico’s, niet goed in het vizier.

onder andere door bestaande bebouwing. Hierdoor kan de locatie

Verder heeft Enexis geen direct contact met partijen die hier

beschouwd worden als een gegeven.

meer inzicht in kunnen bieden zoals lokale waterbeheerders en deskundigen op gebied van weer en klimaat. De netbeheerder

3.5.6

Geen informatie geraadpleegd of verkregen over

heeft daarom een beperkt zicht op klimaatrisico’s in het algemeen

neerslag, grondwaterstanden en waterpeilen

en meer specifiek op de gevolgen van extreme regen. Enexis

De netbeheerder had in de weken voorafgaand aan het

laat momenteel de mogelijkheden voor locatiespecifieke

voorval geen zicht op de hoge grondwaterstand of de hoge

risicoanalyses wel onderzoeken. Ook geeft Enexis aan steeds

waterpeilen van de Regge, omdat – zoals gebruikelijk – niemand

meer gebruik te maken van de klimaatscenario’s van het KNMI om

bij de netbeheerder de openbare relevante informatie hierover

toekomstige klimaatrisico’s beter in te kunnen schatten.

raadpleegde. De netbeheerder had geen contact met partijen die relevante informatie met betrekking tot de grondwaterstand (neerslag, waterpeilen, grondwaterstanden) kunnen verstrekken.

50 Bestaande gebruikers gaan meer stroom gebruiken door de energietransitie en het aantal nieuwe aansluitingen die gerealiseerd moeten worden neemt toe. In 2024 gaf Enexis conform plan €1,5 miljard uit om het net te verzwaren en uit te breiden. ‘Onze grootste opgave in 2024 en de komende jaren: bouwen, bouwen, bouwen.’ Bron: Enexis, Jaarverslag, 2024.

Onveiligheid door extreme regen, januari 2026 | H3 Uitval stroomverdeelstation48

Deze partijen (waterschap Vechtstromen, gemeente Hellendoorn,

ondersteund om zijn kennispositie te verbeteren door partijen

KNMI) verstrekken deze informatie niet proactief aan partijen

die deze kennis wel hebben (waterschappen, gemeenten, KNMI).

die verantwoordelijk zijn voor vitale infrastructuur. Informatie verstrekken behoort niet tot de wettelijk vastgelegde taken van

De gevolgen van deze stroomstoring zijn door een aantal

gemeenten en waterschappen en genoemde partijen voeren

toevalligheden beperkt gebleven. Door de datum en het tijdstip

aan dat veel informatie openbaar beschikbaar is.

lagen veel mensen tijdens (een groot deel van) de stroomstoring in bed en hebben zij weinig tot niets van de stroomstoring

3.5.7

Wat laat deze casus zien?

gemerkt. Doordat de aansluiting van de reserve MS-installatie

De langdurige periode van regen en daardoor ontstane hoge

iets hoger lag, is deze niet uitgevallen en kon de netbeheerder

grondwaterstand spelen een belangrijke rol in deze casus.

de storing binnen afzienbare tijd herstellen. Wanneer een

Grondwater, dat onderdeel is van het bodem- en watersysteem,

stroomstoring langer duurt kan dit leiden tot maatschappelijke

staat altijd dicht onder het maaiveld op de locatie van het

ontwrichting.

stroomverdeelstation in het beekdal van de Regge. Daardoor is deze locatie, bezien vanuit het water en bodemsturend

3.6

Verbreding

stroomverdeelstations een vast gegeven en had de netbeheerder

3.6.1

Uitval van elektriciteit als veiligheidsprobleem

als eigenaar van het perceel zijn verantwoordelijkheid voor

Het Deltaprogramma vraagt sinds 2018 aandacht voor

maatregelen om wateroverlast ten gevolge van (extreme)

vitale en kwetsbare functies in relatie tot de gevolgen van

regen- of grondwater te voorkomen niet ingevuld.

klimaatverandering. De Rijksbrede Risicoanalyse beoordeelt de

principe, niet gunstig. Tegelijkertijd lijkt de locatie van (bestaande)

effecten van klimaatverandering als een bedreiging voor vitale Belangrijke knelpunten die ten grondslag lagen aan het niet

infrastructuur. De waarschijnlijkheid van verstoring van vitale

nemen van bouwkundige maatregelen door de netbeheerder,

infrastructuur door bijvoorbeeld extreme regen zal steeds verder

waren andere prioriteiten (de netcongestie) en het gebrek aan

toenemen. De leefomgeving wordt minder veilig wanneer door