RIS324055 Bijlage 2 - Nota van Beantwoording INTHR tramlijn 12A

• ⁠Onderzoek en motiveer mitigerende maatregelen, zoals: verplaatsing van de halte (afstand >25–50 m van woongevels), snelheidsbeperkingen bij het binnenrijden van de halte, stille spoorwegconstructie/geluiddempers, slijpregime, minimale/beperkte aankondigingen en plaatsing van de schuilplaats/infrastructuur niet direct voor woningen/deuren. 10a.2 Verkeersveiligheid voor de deur – onevenredig risico De halte komt vlak voor onze voordeur te liggen. Dit creëert een structureel onveilige situatie: bewoners (waaronder kinderen/ouderen) stappen direct in de stroom van passagiers en dicht bij de sporen/halteplaats. De Raad van State heeft in verkeersbesluiten over haltes herhaaldelijk benadrukt dat locatiekeuze en veiligheid adequaat tegen elkaar moeten worden afgewogen. Verzoek/actiepunten: • ⁠Onderzoek alternatieve locaties op dezelfde lijn met minder frontale belasting van gevels/voordeuren van woningen, bijvoorbeeld de optie van de tramhalte tussen Segbroeklaan en Spoorlaan, waar meer veiligheid voor studenten zou zijn, wat onze sterke voorkeur heeft. • ⁠Als het toch in de buurt van mijn huis komt: ruimtelijke scheiding tussen de voordeur en de halte (hekwerk/voorrangsvrije strook), duidelijke looproutes, zichtlijnen en – waar nodig – oversteekvoorzieningen.

Voorkom dat de halte een ontmoetingsplaats wordt door deze zo te situeren en in te richten dat langdurig verblijf wordt ontmoedigd. 10a.3 Groene infrastructuur – behoud en verbetering van de groene leefomgeving Momenteel staan er bomen en ander groen op de locatie van de geplande tramhalte. Deze dragen bij aan de leefbaarheid, verminderen hittestress en verbeteren de luchtkwaliteit. De aanleg van infrastructuur mag niet leiden tot een verslechtering van deze groene omgeving zonder compensatie. Volgens het Besluit Kwaliteit Leefomgeving (Bkl) en de Milieuwet moet de gemeente bij ruimtelijke ingrepen rekening houden met de ecologische en esthetische waarde van bestaande groene structuren.

Verzoek: • ⁠Geef inzicht in het groenbeleid en de planning voor deze locatie: worden bestaande bomen behouden, verplaatst of gecompenseerd? • ⁠Onderzoek de mogelijkheid van extra beplanting rondom de halte, bijvoorbeeld in de vorm van gevelbegroeiing, plantenbakken of schaduwrijke bomen. • ⁠Voorkom dat de halte leidt tot een verstening van de omgeving direct voor de gevels van woningen. 10a.4 Fietsenstallingen – veilige en voldoende voorzieningen Een tramhalte genereert extra fietsverkeer en er gaat een mogelijkheid verloren om onze fietsen voor de deur te stallen. Zonder goede stallingsvoorzieningen ontstaan rommel, overlast en een verhoogd risico op diefstal en vandalisme. Dit ondermijnt de sociale veiligheid en belemmert de toegankelijkheid van de halte. Verzoek/actiepunten: •⁠ ⁠Zorg voor voldoende, goed verlichte en beveiligde fietsenstallingen, afgestemd op het verwachte gebruik. Houd rekening met speciale fietsen (bakfietsen, kinderfietsen) en de ruimtebehoefte van gezinnen. •⁠ ⁠Voorkom dat fietsen door reizigers voor onze woongevels of op wandelroutes worden geparkeerd. Zonder een deugdelijke motivering van bovenstaande punten wordt niet voldaan aan de zorgvuldigheid en evenredigheid die de Algemene wet bestuursrecht (Awb) vereist.

Wij geven hierbij uiting aan onze sterke wens om de geplande halte te verplaatsen naar een locatie die veiliger is en minder overlast veroorzaakt voor omwonenden. Vertaald met DeepL.com (gratis versie)

Antwoord 10a 10a.1: Bedankt voor uw zienswijze. Voor de toelichting op uw vragen verwijzen wij u naar de themabeantwoording ‘Geluid en Trillingen’. 10a.2, 10a.4: Voor de toeliching op uw vragen verwijzen wij u naar de beantwoording van zienswijze 9.2. 10a.3: Voor de toeliching op uw vragen verwijzen wij u naar de beantwoording van zienswijze 9.3. De zienswijze geeft geen aanleiding tot aanpassing van het voorontwerp.

Zienswijze 10B I’d like to object to the deciion on the stablishment of the stops of tram 12. Here my input and suggestions: Ik heb het volgende gedeeld: Hierbij dien ik mijn bezwaar in tegen het voornemen om een tramhalte direct voor ons huis aan te leggen. De maatregel heeft onevenredige gevolgen voor mijn leefomgeving (geluid en trillingen), de parkeerdruk en de verkeersveiligheid voor de deur. Op basis van de milieuwet (evenwichtige toewijzing van functies aan locaties), het Besluit Kwaliteit Leefomgeving (Bkl) en de algemene beginselen van goed bestuur (zorgvuldigheid en evenredigheid) verzoek ik u het besluit te herzien of voldoende maatregelen te nemen. 10b.1 Lawaai (en trillingen) – onvoldoende onderbouwing/accumulatie De komst van een halte aan de voorgevel leidt tot extra lawaai: rem- en acceleratiegeluiden, signaalgeluiden, omroepsystemen en geluid van passagiers. Bij spoorgebonden projecten vereist de jurisprudentie dat de geluidsoverlast volledig en met accumulatie (inclusief andere bronnen in de straat) wordt beoordeeld. De Raad van State heeft eerder beslissingen nietig verklaard waarbij geen of onvoldoende rekening werd gehouden met accumulatie.

Verzoek/actiepunten: •⁠ ⁠Voer een akoestisch onderzoek uit in overeenstemming met de huidige kaders (milieuwetgeving/Bkl en – indien van toepassing – de Wet op de geluidshinder), inclusief cumulatieve en piekniveaus (bel, remmen). Houd ook rekening met trillingen (comfort en schadepreventie). •⁠ ⁠Onderzoek en motiveer mitigerende maatregelen, zoals: verplaatsing van de halte (afstand >25–50 m van woongevels), snelheidsbeperkingen bij het binnenrijden van de halte, stille spoorwegconstructie/geluiddempers, slijpregime, minimale/beperkte aankondigingen en plaatsing van de schuilplaats/infrastructuur niet direct voor woningen/deuren. 10b.2 Verkeersveiligheid voor de deur – onevenredig risico De halte komt vlak voor onze voordeur te liggen. Dit creëert een structureel onveilige situatie: bewoners (waaronder kinderen/ouderen) stappen direct in de stroom van passagiers en dicht bij de sporen/halteplaats. De Raad van State heeft in verkeersbesluiten over haltes herhaaldelijk benadrukt dat locatiekeuze en veiligheid adequaat tegen elkaar moeten worden afgewogen. Verzoek/actiepunten: •⁠ ⁠Onderzoek alternatieve locaties op dezelfde lijn met minder frontale belasting van gevels/voordeuren van woningen, bijvoorbeeld de optie van de tramhalte tussen Segbroeklaan en Spoorlaan, waar meer veiligheid voor studenten zou zijn, wat onze sterke voorkeur heeft.

•⁠ ⁠Als het toch in de buurt van mijn huis komt: ruimtelijke scheiding tussen de voordeur en de halte (hekwerk/voorrangsvrije strook), duidelijke looproutes, zichtlijnen en – waar nodig – oversteekvoorzieningen. Voorkom dat de halte een ontmoetingsplaats wordt door deze zo te situeren en in te richten dat langdurig verblijf wordt ontmoedigd. 10b.3 Groene infrastructuur – behoud en verbetering van de groene leefomgeving Momenteel staan er bomen en ander groen op de locatie van de geplande tramhalte. Deze dragen bij aan de leefbaarheid, verminderen hittestress en verbeteren de luchtkwaliteit. De aanleg van infrastructuur mag niet leiden tot een verslechtering van deze groene omgeving zonder compensatie. Volgens het Besluit Kwaliteit Leefomgeving (Bkl) en de Milieuwet moet de gemeente bij ruimtelijke ingrepen rekening houden met de ecologische en esthetische waarde van bestaande groene structuren.

Verzoek: •⁠ ⁠Geef inzicht in het groenbeleid en de planning voor deze locatie: worden bestaande bomen behouden, verplaatst of gecompenseerd? •⁠ ⁠Onderzoek de mogelijkheid van extra beplanting rondom de halte, bijvoorbeeld in de vorm van gevelbegroeiing, plantenbakken of schaduwrijke bomen. •⁠ ⁠Voorkom dat de halte leidt tot een verstening van de omgeving direct voor de gevels van woningen. 10b.4 Fietsenstallingen – veilige en voldoende voorzieningen Een tramhalte genereert extra fietsverkeer en er gaat een mogelijkheid verloren om onze fietsen voor de deur te stallen. Zonder goede stallingsvoorzieningen ontstaan rommel, overlast en een verhoogd risico op diefstal en vandalisme. Dit ondermijnt de sociale veiligheid en belemmert de toegankelijkheid van de halte. Verzoek/actiepunten: •⁠ ⁠Zorg voor voldoende, goed verlichte en beveiligde fietsenstallingen, afgestemd op het verwachte gebruik. Houd rekening met speciale fietsen (bakfietsen, kinderfietsen) en de ruimtebehoefte van gezinnen. •⁠ ⁠Voorkom dat fietsen door reizigers voor onze woongevels of op wandelroutes worden geparkeerd. Zonder een deugdelijke motivering van bovenstaande punten wordt niet voldaan aan de zorgvuldigheid en evenredigheid die de Algemene wet bestuursrecht (Awb) vereist.

Wij geven hierbij uiting aan onze sterke wens om de geplande halte te verplaatsen naar een locatie die veiliger is en minder overlast veroorzaakt voor omwonenden. Vertaald met DeepL.com (gratis versie) Antwoord 10b Bedankt voor uw zienswijze. Voor de toelichting op uw vragen verwijzen wij u naar de beantwoording van zienswijze 10A. De zienswijze geeft geen aanleiding tot aanpassing van het voorontwerp.

Zienswijze 11 11.1 Niet eens met de 2 tramhalte goudenregen Plein perrons tegenover ons huis vanwege het geluidsoverlast van de trams en drukte bij de oversteek plaatsen. 11.2 Alternatief is haltes Goudenregenplein verplaatsen naar einde Goudenregenstraat tussen Segbroeklaan en Sportlaan Antwoord 11 11.1, 11.2: Bedankt voor uw zienswijze. U geeft aan dat u de halte vanwege geluidsoverlast en drukte liever op een andere locatie ziet zoals bij de Sportlaan. Voor uw zorgen rondom geluidsoverlast verwijzen wij u naar de themabeantwoording ‘Geluid en Trillingen’ en voor uw voorstel om de halte te verplaatsen verwijzen wij u naar de themabeantwoording ‘Halte Goudenregenplein ’ De zienswijze geeft geen aanleiding tot aanpassing van het voorontwerp.

Zienswijze 12 12.1 Ik zie regelmatig mensen vallen doordat ze met de fietsbanden in de tramrails terechtkomen of autospiegels raken aan de zijkant van de straat. Ik krijg niet de indruk dat dit nu wordt opgelost. 12.2 Ook is het oversteken vanaf het Goudenregenplein naar de Thomsonlaan heel lastig. Er is door de geparkeerde auto's bijna geen overzicht op verkeer van rechts, daarnaast rijden veel mensen te hard op de Goudenregenstraat waardoor dikwijls hele gevaarlijke situaties ontstaan bij het oversteken, ook als mensen over het zeebrapad wandelen. 12.3 Als laatste is het nogal lang wachten in de spits voordat mensen kunnen oversteken naar de Thomsonlaan of vanaf de Thomson naar het Goudenregenplein. Dit geldt vooral voor de auto's en fietsers. 12.4 Fijn dat er een overzichtelijke halte komt in het midden. Ik zie de veiligheid voor de fietsers nu niet goed terug en van mij mogen er minder parkeerplaatsen komen ten koste hiervan en meer groen. Antwoord 12 12.1: Bedankt voor uw zienswijze. Voor de toelichting op uw vraag over fietsveiligheid verwijzen wij u naar de themabeantwoording ‘Fietsveiligheid’. 12.2: De oversteekplaatsen worden voorzien van informatieborden (L2). Deze verkeersborden worden op dezelfde manier teruggebracht als in de huidige situatie in de Goudenregenstraat (doormiddel van fluoriserend gele achterborden en zwart/witte verkeerspalen).

Zie tevens de themabeantwoordingen ‘Verkeersveiligheid’ en ‘Snelheid van 50 naar 30 km/u’. 12.3: In de huidige situatie moet men in 1 keer de gehele weg oversteken. Zeker in de spits is het moeilijk om een moment te vinden om over te steken vanwege de hoge verkeersdrukte. Met het ontwerp van de nieuwe kan men gefaseerd oversteken. Hierdoor wordt het makkelijker om over te steken. 12.4: Het is goed om te horen dat de verbeteringen aan de halte en inrichting van de omgeving als positief worden ervaren. We waarderen uw betrokkenheid en uw bevestiging van het belang van deze maatregelen. In de Goudenregenstraat verdwijnen 56 van de 121 parkeerplaatsen. Deze variant beperkt het verlies ten opzichte van het oorspronkelijke ontwerp waarin circa 90 parkeerplaatsen zouden verdwijnen. De parkeerplaatsen verdwijnen om de fietsveiligheid in de straat te verbeteren doormiddel van fietsstroken, ook wijken er parkeerplaatsen voor een toegankelijke tramhalte. De gemeente verhoogt de oppervlakte groen met circa 265 m² in het gehele project. Het aantal bomen stijgt met 9. De zienswijze geeft geen aanleiding tot aanpassing van het voorontwerp.

Zienswijze 13 13.1 De verkeersveiligheid op het Goudenregen plein en de leefbaarheid in de Gouderegenstraat gaan er met een nog zwaardere tram nog meer op achteruit. Het plein blijft gevaarlijk voor voetgangers en fietsers mede door de rails in deze te smalle straat en het drukke autoverkeer. Voor bewoners in zijstraten, bv de Berberis straat ontstaat een bijna onmogelijke situatie hun straat per auto te bereiken wat gevaarlijke manoeuvres in de hand werkt op de Gouderegenstraat, een straat waar toch al vaak te hard wordt gereden en die, mede door de hoge verlichting aan de tram-palen slecht verlicht is. 13.2 Fijn dat er aandacht is voor de mobiliteit van de bewoners. Hopelijk breidt die aandacht zich uit naar de veiligheid en de leefbaarheid zodat dit plein er ook gezelliger op wordt want op dat punt is grote winst te behalen. Dus doe in elk geval iets aan de verlichting, breng de snelheid terug en zorg voor goede bereikbaarheid van achterliggende straten voor auto's maar ook voor fietsers (Berberisstraat!) en vergeet daarbij niet de straten met eenrichtingsverkeer. Antwoord 13 13.1: Bedankt voor uw zienswijze. Voor de toelichting op uw vragen verwijzen wij u naar de themabeantwoording ‘Verkeersveiligheid’ en ‘Bereikbaarheid zijstraten’ voor de reactie op verkeersveiligheid Goudenregenplein en bereikbaarheid Berberisstraat.

Zie wat betreft de snelheid in de Goudenregenstraat de themabeantwoording ‘Snelheid van 50 naar 30 km/u’. 13.2: De verlichting wordt gecombineerd met de bovenleidingmasten van HTM. Daardoor zijn er minder masten in het straatbeeld. Door de hoge positie van de armaturen van de verlichting, worden deze aangepast voor een goede verlichting van de openbare ruimte. Tevens is daarbij rekening gehouden met het effect van de verlichting op de omliggende bebouwing. Hierdoor is de kans op storend zwerflicht minimaal. Verder is er een ambitie om de Goudenregenstraat terug te brengen naar 30 km/u. Daar lopen nu de verkennende gesprekken met de nood- en hulpdiensten en HTM voor. Daarnaast zorgt de nieuwe inrichting van de halte automatisch voor een afname van de rijsnelheid voor autoverkeer door de opsplitsing in de rijbaan. De zienswijze geeft geen aanleiding tot aanpassing van het voorontwerp.

Zienswijze 14 14.1 Doorstromen van verkeer naar Berberisstraat/Aucubastraat/Valkenboskade. Links afslaand verkeer vanaf de Segbroeklaan/Goudenregenstraat kan eigenlijk de Berberisstraat niet in. Dan moet er omgereden, ongeveer, zo begreep ik , 4 minuten. Mij gaat het niet over 4 minuten maar over opstopping in het verkeer, er ontstaat minder doorstroom. Daarnaast om bij de Valkenboskade tussen Berberisstraat en LvM te komen moet men via de Egelantierstraat of terug rijden vanaf Segbroeklaan, links LvM, links terug naar kruising goudenregen en dan rechtsaf de Berberisstraat in. De LvM staat al vol auto's in de spits. Je komt moeilijk uit de Aucubastraat wegens drukte op LvM. Overigens, ik gebruik vooral n fiets. Gaat mij om totaal van veilig verkeer en luchtkwaliteit in onze straten 14.2 Welke concrete cijfers zijn er bekend over de impact van het omrijden om links de Berberisstraat in te kunnen ? 14.3 Er wordt gestart met het vervangen van riolering in de Bomenbuurt met naastgelegen strook Bloemenbuurt. Er wordt ook gekeken naar de verkeersbewegingen. Er is aangegeven destijds bij de start dat op een later moment de Goudenregenstraat meegenomen wordt, in afwachting van de herinrichting Goudenregenstraat. Wat is de samenhang nu geworden in rijrichting project tramlijn en project riolering? Antwoord 14 14.1, 14.2: Bedankt voor uw zienswijze.

Voor de toelichting op uw vragen over de bereikbaarheid Berberisstraat verwijzen wij u naar de themabeantwoording ‘Bereikbaarheid zijstraten’. Op basis van digitale data kunnen we een aanname doen op het aantal afslaande bewegingen richting de Berberisstraat. De eerste inzichten geven geen aanleiding dat het hier gaat om enorme aantallen verkeersbewegingen. Bij het uitwerken van het Definitief Ontwerp wordt dit nader onderzocht, zie toelichting onder het kopje ‘Uitwerkingen in het Definitief Ontwerp’. 14.3: In de fasering van Operatie Bomenbuurt wordt rekening gehouden met de bouwwerkzaamheden aan de Goudenregenstraat zodat beide ontwikkelingen elkaar niet frustreren en het verkeer zo min mogelijk last heeft van elkaar. De zienswijze geeft geen aanleiding tot aanpassing van het voorontwerp.

Zienswijze 15 15.1 Ik ben niet echt fan van dit ontwerp. Ik begrijp niet waarom er gekozen is voor twee aparte haltes, precies ter hoogte van de Berberisstraat. Dit zorgt ervoor dat auto’s illegaal om de halte heen rijden (dit gaat sws gebeuren) om de Berberisstraat in te komen. Ook fietsers moeten hierdoor een omweg nemen om de straat in te gaan. Waarom is er niet gekozen voor één centrale halte (zoals bij de halte Fahrenheitstraat), waar reizigers aan één kant kunnen in- en uitstappen? Veel auto’s en fietsers komen vanaf de Segbroeklaan en kunnen nu niet eenvoudig via de Goudenregenstraat de wijk in. Overigens is de halte totaal niet populair, enkel studenten die af en toe gebruik maken van de halte. Antwoord 15 15.1: Bedankt voor uw zienswijze. Voor de toelichting op uw vragen verwijzen wij u naar de themabeantwoordingen ‘Halte Goudenregenplein’ en ’Bereikbaarheid zijstraten’. De centrale middenhalte zoals bij de Fahrenheitstraat past fysiek niet op het Goudenregenplein. Bij een ligging ter hoogte van de Thomsonlaan/Goudenregenplein blokkeert zo'n halte de zijstraten. Voor een middenhalte naast het Goudenregenplein is onvoldoende ruimte in de breedte. Fietsstroken die achter de haltes langs moeten zijn niet fysiek inpasbaar. Illegaal keren midden op de Goudenregenstraat creëert grotere veiligheidsrisico's dan de omrijroute via de Laan van Meerdervoort.

De omrijroute bedraagt circa 3 minuten extra. De gemeente verwacht niet dat weggebruikers massaal illegaal zullen keren, omdat dit gevaarlijk is en gehandhaafd wordt. De halte Goudenregenplein registreert gemiddeld meer dan 300 in- en uitstappers per dag. Dit rechtvaardigt het behoud van de halte. De halte draagt bovendien positief bij aan de verkeersveiligheid op dit blackspot-kruispunt door lagere rijsnelheden en oversteken in twee fases mogelijk te maken. De zienswijze geeft geen aanleiding tot aanpassing van het voorontwerp.

Zienswijze 16 16.1 Op de plannen zie ik dat het niet mogelijk is om vanaf de kant Segbroeklaan de Berberisstraat in te rijden met auto en/of fiets omdat er een tramhalte in het midden van de rijbaan is bedacht. een stukje terug, aan de andere kant van het Goudenregenplein zie ik ook een halte. Waarom twee haltes terwijl de nieuwe Tina Tram aan beide zijde deuren heeft en dus in theorie twee trams tegelijk bij één halte kunnen staan waar iedereen kan instappen. In het huidige ontwerp blokkeert Gemeente Den Haag met haar plannen simpelweg de toegang tot de straat waar ik woon!!! Dit kan toch niet jullie beste ontwerp zijn??? Serieus, ik verbaas me elke keer weer opnieuw over de plannen van deze gemeente... 16.2 En dan ook nog 53 parkeerplekken verwijderen??? Waar verwachten jullie dat die auto's die daar normaal gesproken elke avond staan nu heen moeten? Alle starten er omheen staan tegen 20.00 uur savonds nu al propvol... Dit plan kan wat mij betreft direct de prullenbak in. Dit heb ik ook al aangeven tijdens de informatie avond op het stoksroosveld. Ook daar heb ik nooit meer iets van gehoord.. We mogen onze mening geven maar jullie doen er helemaal NIKS mee... Wat een aanfluiting. waardeloos van jullie Antwoord 16 16.1: Bedankt voor uw zienswijze.

Voor de toelichting op uw vragen verwijzen wij u naar de themabeantwoordingen ‘Bereikbaarheid zijstraten’ en ‘Halte Goudenregenplein’. 16.2: zie themabeantwoording ‘Parkeermaatregelen’. De zienswijze geeft geen aanleiding tot aanpassing van het voorontwerp.

Zienswijze 17 17.1 Ik begrijp dat er heel veel parkeerplaatsen verdwijnen, en we hebben in onze straat al weinig parkeergelegenheid dus ik voorzie een groot probleem. 17.2 Ander probleem is dat we straks niet meer de Berberisstraat in kunnen rijden vanaf de Goudenregenstraat, dat is mogelijk nog een groter drama. Ik vind de plek van de tramhalte super slecht gekozen. Antwoord 17 17.1: Bedankt voor uw zienswijze. Voor de toelichting op uw vraag verwijzen wij u naar de themabeantwoording ‘Parkeermaatregelen’. 17.2: Voor de toelichting op uw vraag over de bereikbaarheid Berberisstraat verwijzen wij u naar de themabeantwoording ’Bereikbaarheid zijstraten’. De zienswijze geeft geen aanleiding tot aanpassing van het voorontwerp.

Zienswijze 18 18.1 VEILIGHEID Oversteek en inritsen van Goudenregenstraat vanaf Goudenregenplein en Thomsonlaan {voetgangers, {baboe}fietsen, scootmobielen, rolstoelen en fatbikes is onveilig, vnl. rond op piekuren. De midden{rust}strook van 2,70m is te smal en gevaarlijk als baboefietsers met kinderen schuin moeten staan om in deze strook. te passen. Denk aan de grote hoeveelheid overstekend verkeer wat zich op deze strook verzamelt en verkeer wat voor-en achterlangs rijdt. Ook kan een halterende tram het zicht belemmeren op het fietsverkeer langs de Goudenregenstraat. Kortom: te weinig bescherming voor fietsers en voetgangers om in 2 fases over te steken. Wellicht kunnen stoplichten en knipperende verlichting in het wegdek verschil maken, zodat de oversteek in 1 keer kan gebeuren. Mogelijk verloopt de doorstroom van de kwetsbaarste weggebruikers vlotter zodat er geen ophoping ontstaat op het Goudenregenplein en Thomsonlaan. De invoering van de 30 km limiet is nodig om gevaarlijke situaties onder controle te houden, ook voor gemotoriseerd verkeer. Invoering van een bredere en zwaardere trams langs ruim 100 jaar oude woningen en appartementen, zonder spouwmuren en gebouwd op zandgrond met zandcement en vele reeds met opgetopte appartementen zou wel eens tot forse woningschades kunnen lijden. Een enorm risico wat de heroverweging van een E-bus de moeite waard maakt.

18.2 OVERBELASTING Vanwege toenemende verkeersdruk, nu en op langere termijn, de komst van de Populierschool en de aanwezigheid van het Segbroekcollege samen met de fatbikes kan overmatige verkeerstoename en -druk geven, met name rond het Goudenregenplein en de omliggende straten. De vraag is of de inzet van E- bussen toch beter heroverwogen kan worden. Beter om verkeersafname te stimuleren dan toename te faciliteren, zeker vanwege de lange termijnverwachtingen, waarbij nieuwe aanpassingen en investeringen en overlast mogelijk niet al te lang op zich laten wachten. 18.3 OVERLAST VOOR OMWONENDEN Afgezien van de onveilige tramsporen voor fietsers is het voor omwonenden niet alleen prettig als de directe leefomgeving veiliger wordt, maar ook aangenamer op gebied van geluidsoverlast en trilling, vaak tot laat in de nacht. Het concept ontbreekt aan maatregelen, die ook de veiligheid en het wooncomfort van omwonenden garandeert. De toestroom en overlast door toename van scholieren wordt steeds groter. Fatbikers en fietsers begeven zich steeds vaker op de stoepen. GOED: de tramhaltes concentreren zich niet langer direct aan het Goudenregenplein, maar verder uitelkaar, wat beter overzicht geeft vooroverstekers. de snelheid van 30km/u heeft een gunstig effect en preventieve werking op zowel de veiligheid van de weggebruikers als de geluidsoverlast voor bewoners.

Antwoord 18 18.1: Bedankt voor uw zienswijze. Voor de toelichting op uw vragen verwijzen wij u naar de themabeantwoording bij de betreffende onderdelen: • Oversteken Goudenregenplein en middenstrook: ‘Fietsveiligheid’ • Verkeersveiligheid Goudenregenplein en blackspot: ‘Verkeersveiligheid’ • Maximumsnelheid 30 km/u Goudenregenstraat: ‘Snelheid van 50 naar 30 km/u’

•

Schade aan woningen: ‘Geluid en Trillingen’.

Verkeerslichten zijn niet mogelijk door gebrek aan ruimte voor aparte opstelstroken. Aparte regeling voor verschillende verkeersrichtingen en voetgangers/fietsers leidt tot extreem lange wachttijden. Dit veroorzaakt onveilige situaties en wachtrijen. De regeling wordt ongeloofwaardig waardoor weggebruikers door rood rijden. 18.2: De tramhaltes verbeteren de bereikbaarheid voor scholieren met openbaar vervoer. Fatbikes op stoepen zijn een handhavingskwestie buiten de scope van dit project. Verkeersafname is onderdeel van de Mobiliteitstransitie (RIS310664). Het ontwerp faciliteert openbaar vervoer conform raadsbesluit. Voor de toelichting over de E-bus zie themabeantwoording ‘Tramljjn 12’ 18.3: Voor de toelichting op uw vragen verwijzen wij u naar de themabeantwoording ‘Geluid en Trillingen’. De zienswijze geeft geen aanleiding tot aanpassing van het voorontwerp.

Zienswijze 19 19.1 Het plaatsen van een tramhalte vlak voor mijn deur heeft veel nadelen: dit betekent verlies van parkeergelegen voor ons deur, geen laad en los plek meer en geen plek voor mensen die slecht ter been zijn ook voor het bereik aan onze woning. Verdere acties voor het verplaatsen van de nieuwe tramhalte dat wij meer geluidsoverlast krijgen van de passagiers die iedere dag bij deze tramhalte staan en ook zal de waarde van onze woning negatieve invloed krijgen (waardevermindering) VERZOEK: Ik verzoek u dan ook met klem om al deze punten goed te bekijken en te beoordelen en graag echt rekening houden met de bewoners uit de Goudenregenstraat. Antwoord 19 19.1: Bedankt voor uw zienswijze. Voor de toelichting op uw vragen verwijzen wij u naar de themabeantwoordingen ‘Parkeermaatregelen’ en ‘Geluid en Trillingen’. Voor de reactie in relatie tot waardevermindering zie beantwoording bij zienswijze 8b.3 De zienswijze geeft geen aanleiding tot aanpassing van het voorontwerp.

Zienswijze 20 In de huidige situatie zijn er 3 enorme risicofactoren voor fietsers en voetgangers: Bij het fietsen over de Goudenregenstraat: zeer smalle ruimte tussen geparkeerde auto’s en tramrails. Dit heeft al veel te veel ongelukken met ernstig letsel opgeleverd. Enkele weken geleden moest er nog een traumahelikopter komen. Bij het fietsend oversteken: zowel bij Sneeuwbalstraat <--> Sneeuwbalstraat als Sneeuwklokjesstraat <--> Hanenburglaan heb je als fietser vaak totaal geen zicht op naderend verkeer door geparkeerde auto’s/busjes (en soms bouwcontainers). Dan is de enige optie: je half op de gok tussen het verkeer storten. Extra nadeel is dat auto’s die het Goudenregenplein naderen soms juist stapvoets rijden vanwege overstekende voetgangers of de stilstaande tram, maar fietsers uit de zijstraten geen kans geven om over te steken. Een enkele automobilist let op en laat je er tussen door, maar de meeste automobilisten zijn zich niet bewust van de aanwezige fietsers en hun kwetsbaarheid in deze verkeerssituatie. Zowel voor voetgangers als fietsers: de snelheid waarmee gereden wordt. De zebrapaden zijn ronduit eng om te gebruiken. Dat gezegd hebbend, de volgende observaties over het voorliggende ontwerp: 20.1 Parkeerplaatsen blijven prioriteit krijgen ten koste van ruimte voor veilig fietsen.

Autobezitters krijgen —zoals in bijna de hele stad— in uw ontwerp een claim op een buitensporig groot deel van de openbare ruimte. Natuurlijk moeten er parkeerplaatsen zijn voor bewoners met een zodanige fysieke beperking dat zij vlakbij huis in hun auto moeten kunnen stappen, of anderen met een noodzakelijke reden (bijv. verloskundigen). Maar waarom zouden andere autobezitters een soort basisrecht genieten bij de verdeling van de openbare ruimte, die door een veelvoud van fietsers, OV’ers en voetgangers veilig moet kunnen worden gebruikt? Het is tijd dat de gemeente durft te kiezen voor veilig fietsen en ruimte voor groen en voetgangers, in plaats van de verlammende parkeernormen die zij zichzelf oplegt! 20.2 De voorgestelde fietsstroken zullen fietsen in de Goudenregenstraat niet veiliger maken. Bezorgers, verhuiswagens en andere voertuigen zullen de fietsstrook namelijk regelmatig blokkeren en fietsers daarmee dwingen om uit te wijken. Ik ervaar dit dagelijks in andere delen van de stad, en het is onprettig en niet zonder gevaar. Maar in die straten ligt een rijbaan naast de fietsstrook met dáár weer naast een trambaan. In uw ontwerp worden fietsers dan de rijbaan met tramrails op gedwongen. Met net als nu vele ernstige ongelukken tot gevolg. Alleen vrij liggende fietspaden, met een laadverbod dat gehandhaafd wordt, kunnen dit gevaar wegnemen.

20.3 De voorgestelde tramhaltes blokkeren het zicht van overstekende fietsers bij de Sneeuwbalstraat en op het Goudenregenplein. De glooiing in de rijbaan, om de tramhaltes heen, maakt voor overstekende fietsers vanuit de Sneeuwbalstraat het zicht op naderend verkeer vanuit de richting Segbroeklaan nog slechter. Geparkeerde voertuigen blijven daarnaast het zicht van overstekende fietsers blokkeren bij de Hanenburglaan/Sneeuwkolkjesstraat. Kortom: de Goudenregenstraat oversteken wordt met dit ontwerp nog gevaarlijker, terwijl het al levensgevaarlijk is! Het verlagen van de maximumsnelheid op de Goudenregenstraat en die niet langer een voorrangsweg laten zijn, in combinatie met wegmarkeringen voor fiets-oversteekplaatsen, zou dit kunnen verbeteren. Voor een échte stap qua veiligheid zouden daarnaast de parkeerplaatsen weg moeten, zodat het zicht alleen nog door de tramhaltes en de glooiing in de rijbaan belemmerd wordt.

Er gaat nu veel meer autoverkeer door de Goudenregenstraat dan acceptabel en leefbaar is tussen deze woonwijken. Ik woon in de Sneeuwbalstraat, aan het Sneeuwbalplein, en het is stressvol dat mijn kinderen en ik voor ons dagelijks leven zo vaak deze levensgevaarlijke straat moeten oversteken. Als jullie bij de herinrichting dat niet significant verbeteren, laten jullie een enorme kans liggen op verbetering van de veiligheid en leefbaarheid. En als jullie het verslechteren, zoals met het voorliggende ontwerp, dan is dat ronduit schandalig; wijkbewoners hebben recht op een veilige fietsomgeving! 20.4 Trillingsdempende tramrails kunnen de zorgen van veel buurtbewoners wegnemen over schade aan hun woningen en geluidsoverlast. De technologie bestaat, en ligt zelfs al in een stukje Goudenregenstraat (hoek Laan van Meerdervoort)! Voor een toekomstbestendige Goudenregenstraat waarin dit zware type tram gaat rijden tussen gebouwen van ruim honderd jaar oud, is trillingsdempende tramrails de enige logische optie. Deze maatregelen uit budgetoverwegingen nalaten zou zonde zijn, en oneerlijk naar de buurt. Dat de tram bij metingen binnen de normen blijft, is geen reden om beschikbare technologie niet toe te passen. Vergeet niet dat de dagelijkse verkeersstroom op de Goudenregenstraat de normen zwaar overschrijdt voor een straat door een woonwijk. Dat geeft óók lawaai en trillingen.

Daar hebben de omwonenden en hun huizen óók 365 dagen per jaar mee te maken. 20.5 Voor alle duidelijkheid: ik ben voorstander van deze tram. Ik gebruik lijn 12 regelmatig en ik wil graag dat mensen met kinderwagens, rolstoelen en rollators dat ook kunnen doen. De Goudenregenstraat had al vele jaren geleden aangepakt moeten worden, en nu gaat het eindelijk gebeuren. Doet u het alstublieft goed, zodat het ook echt een stuk veiliger wordt voor fietsers en voetgangers. Ik heb deze punten al meermaals aangegeven bij de gemeente. Ik hoop dat er deze keer wel serieus naar geluisterd wordt, want het voorlichtende ontwerp is ontluisterend, en een klap in het gezicht van buurtbewoners die dagelijks als fietser met de Goudenregenstraat te maken hebben. Antwoord 20 20.1: Bedankt voor uw zienswijze. Bij het maken van het ontwerp voor tramlijn 12 is er gekozen voor het realiseren van fietsstroken in plaats van bijvoorbeeld vrijliggende fietsvoorzieningen. Het is gezien de beperkte fysieke ruimte helaas niet mogelijk om alles optimaal te realiseren. Het komen tot een ontwerp blijft een afweging van belangen en keuzes. Vanwege de hoge parkeerdruk en de nadrukkelijke wens vanuit meerdere bewoners om het parkeren aan weerszijde te behouden, is uiteindelijk tot een ontwerp gekomen met parkeren aan weerszijde.

Het realiseren van fietsstroken is ten opzichte van de bestaande situatie al een enorme verbetering van de verkeersveiligheid voor de fietsers. 20.2, 20.3: Voor de toelichting op uw vragen verwijzen wij u naar de themabeantwoording ‘Fietsveiligheid’ en ‘Snelheid van 50 naar 30 km/u’. Volgens de Regeling verkeersregels en verkeerstekens (RVV) is het niet toegestaan om stil te staan of te parkeren op een fietsstrook. Dit geldt ook voor bezorgers, verhuiswagens en andere voertuigen. De fietsstrook is bestemd voor fietsers en moet vrijgehouden worden. Voor laden en lossen kunnen bestuurders gebruik maken van de reguliere parkeerplaatsen langs de weg. In de praktijk zal handhaving noodzakelijk zijn om te voorkomen dat de fietsstrook alsnog geblokkeerd wordt.

20.4: Het geluid in de Goudenregenstraat wordt voornamelijk veroorzaakt door autoverkeer. Uit het geluidonderzoek is gebleken dat het geluid binnen de maximale normen blijft. Voor trillingen; zie themabeantwoording ‘Geluid en Trillingen’. 20.5: Met de komst van de nieuwe trams kunnen reizigers met een rollator, kinderwagen, boodschappenkar of beperkte mobiliteit gemakkelijker instappen en reizen. We streven ernaar om met de nieuwe tram een, veilige, goed toegankelijke en toekomstbestendige tramverbinding te realiseren. De zienswijze geeft geen aanleiding tot aanpassing van het voorontwerp.

Zienswijze 21 21.1 Ik ben erg blij dat er geluisterd is naar de wensen van de bewoners en dat er gekozen is voor de ‘Prins Willem variant’. Op deze manier een goede mix van behoud van parkeergelegenheid en aparte fietsstroken wat de veiligheid ten goede komt. Het is dan wel zéér wenselijk (eigenlijk vereist) dat we als bewoners van de Goudenregenstraat ook mogen parkeren in de omgeving ten westen van de Goudenregenstraat (Sneeuwklokjesstraat, Irisstraat, ect) want dat is nu niet toegestaan….. Antwoord 21 21.1: Bedankt voor uw zienswijze. Het is goed om te horen dat de verbeteringen aan de halte en inrichting van de omgeving als positief worden ervaren. Een toelichting op de voorgenomen maatregelen vanuit parkeren kunt u teruglezen onder de themabeantwoording ‘Parkeermaatregelen’. De zienswijze geeft geen aanleiding tot aanpassing van het voorontwerp.

Zienswijze 22 Allereerst begrijp ik dat de veiligheid momenteel te wensen overlaat, aangezien ik als bewonen van de Sneeuwbalstraat inderdaad het afgelopen jaar alleen al 3 keer een traumahelikopter op het Goudenregenplein heb zien landen. Daar gaat mijn betoog niet over. in het stuk onder afbeelding 4 Tramhalte Goudenplein, staat in de een na laatste alinea het volgende: "Hoewel middenhaltes problematisch kunnen zijn voor de nood- en hulpdiensten, is deze inrichting voor de nood- en hulpdiensten acceptabel. Trams halteren nooit tegenover elkaar, waardoor (grote) hulpvoertuigen, eventueel in tegengestelde rijrichting, de halte kunnen passeren. Door de overrijdbare markering tussen de haltes in kunnen voertuigen weer terugbuigen naar de rechter weghelft. Kleinere voertuigen kunnen gebruik maken van de fietsstrook. Mijn vraag is deze: 22.1 Waarom wordt er in dit stuk Goudenregenstraat niet 1 tramspoor gehanteerd, dat twee richtingen kan bedienen? Het betreft namelijk slechts het stuk tussen de Laan van Meerdervoort en de Sportlaan. Aangezien trams de mogelijkheid hebben aan beide kanten aan een perron te stoppen, is hierdoor slechts 1 perron nodig. Op deze manier kan even eens een fietspad aan twee kanten worden aangelegd, doordat 1 tracé tramrails meer ruimte biedt voor overige verkeersdeelnemers.

22.2 Bijkomend voordeel is dat, gelet op de scheidingslijn tussen de parkeerzones 2230 en 2240 (de Goudenregenstraat) nu 53 parkeerplekken verdwijnen in (2240) Momenteel lukt het mij nog wel een parkeerplek te vinden, maar met het verdwijnen van 53 parkeerplaatsen, zal de parkeerdruk in het grensgebied van de parkeerzones toenemen. Uitwijken naar de vogelwijk is wel een optie, maar voor iemand met spiereuma is het afleggen van grotere afstanden niet wenselijk. Ik hoop dat deze optie wordt overwogen, en vermeen graag uw reactie. Antwoord 22 22.1: Bedankt voor uw zienswijze. Voor een toelichting op een enkelspoor verwijzen we u naar de themabeantwoording ‘Verkeersveiligheid’ 22.2: Voor de toelichting op uw vragen verwijzen wij u naar de themabeantwoording ‘Parkeermaatregelen’. De zienswijze geeft geen aanleiding tot aanpassing van het voorontwerp.

Zienswijze 23 Belangenorganisatie: Rover Geacht college, Rover onderschrijft de doelen van het programma INTHR en van het deelproject 12A. De opgave waar Den Haag voor staat, een toename van 80.000 tot 100.000 inwoners de komende decennia en de daarmee samenhangende bouwopgave, verstedelijking & verdichting genereert meer mobiliteit in de stad en daarbuiten. En omdat de ruimte voor mobiliteit in de stad beperkt is, is een Mobiliteitstransitie noodzakelijk, waarbij lopen, fietsen, openbaar vervoer en deelvervoer steeds meer een vanzelfsprekende keuze voor verplaatsing wordt in onze dicht bevolkte stad. In dat kader is een optimaal functionerend netwerk van openbaar rail- en busvervoer essentieel, waarbij het railvervoer de ruggengraat is van het OV-netwerk in Den Haag en de regio. Mensen moeten zich veilig, snel en comfortabel in het OV door de stad en regio kunnen verplaatsen, met goede overstapmogelijkheden en voorzieningen voor fietsers en voetgangers. En het OV moet toegankelijk zijn voor iedereen, voor ouders met kinderwagens en voor mensen met een beperking die afhankelijk zijn voor hun mobiliteit van een rollator, (elektrische) rolstoel, scootmobiel en een blinde geleide hond. Die toegankelijkheid is wettelijk bepaald.

Mede daarom worden de laatste oude GTL8-trams met hoge vloer die nog op de lijnen 1, 6, 10 en 12 rijden de komende jaren vervangen door nieuwe brede lage vloertrams. Vanwege de verstedelijking & verdichting, die ook in de overige gemeenten in de regio Haaglanden plaats vinden ligt er een opgave om verder in het OV, met name in het railvervoer, te investeren, zowel in de stad en in de regio. Daarin vervult het railnetwerk van HTM (randstadrail + tram) een fundamentele functie, waaronder tramlijn 12. Tramlijn 12 verbindt de wijken (Duindorp/Zuiderstrand, Vogelwijk, Bomen- en Bloemenbuurt, Valkenbos-Regentes, Transvaal en Schilderswijk) met o.m. de Haagse markt en het station Hollands Spoor. In de andere richting met de kust: Duindorp/Zuiderstrand. Blijkens de Toekomstvisie Scheveningen Bad 2040 (RIS318444, aangenomen in de gemeenteraad d.d. 18-12-2024) rijden er vier tramlijnen naar de kust waarvan slechts twee daarvan, de tramlijnen 1 en 9, actief worden gebruikt door strandbezoekers. In deze Toekomstvisie is bepaald dat vraag en aanbod naar de kust dichter bij elkaar moeten worden gebracht en daaruit volgt dat de overige twee tramlijnen 11 en 12 naar de kust actiever dienen te worden gebruikt.

Tramlijn 12 rijdt in een overwegend gestrekte en snelle route vanaf Duindorp/Zuiderstrand door smalle straten en op een vrije baan vanaf de Delftselaan naar de Haagse markt en het station Hollands Spoor v.v. Op een groot gedeelte van de route (Duindorp/Zuiderstrand tot aan de Delftselaan v.v.) heeft tramlijn 12 een eigen verzorgingsgebied. In de Kadernota OV van MRDH (vastgesteld 25 oktober 2017) is tramlijn 12 aangeduid als een ontsluitende R-net tramlijn. Kenmerken van deze tramlijn zijn: minimale frequenties 4x per uur (overdag) en 3x per uur (avond). De hoogste bereikbare frequentie van tramlijn 12 is 6x p/u in de spits, 5x p/u in de daluren overdag en 4x p/u in de avond. Bij een ontsluitende lijn zoals tramlijn 12 gaat het niet in eerste instantie om de snelheid (deze wordt bereikt op de vrije baan tussen het station Hollands Spoor en de Delftselaan v.v.) maar veel meer om de fijnmazigheid omdat deze tramlijn overwegend door vooroorlogse oude en dicht bevolkte wijken rijdt, waarbij een beloopbare halteafstand van 350 tot maximaal 500 meter noodzakelijk is, mede afhankelijk van de looproutes naar de halten.

In het Voorontwerp INTHR 12A wordt volgens Rover daaraan voldaan. Dat laat onverlet dat Rover een aantal opmerkingen heeft over de haltes C. Doctor Van Welylaan en Tholensestraat, F. Goudenregenplein en over de Prins Willemstraat variant. 23.1 Haltes C. Doctor van Welylaan en Tholensestraat Rover is positief over het voorstel van het college om de bestaande tramhaltes Tholensestraat en Doctor van Welylaan samen te voegen tot een nieuwe halte Doctor van Lelylaan die circa 150 meter wordt opgeschoven in de richting van het Markenseplein en een middenhalte wordt. Aan de kant van de Tholensestraat ontbreekt echter een zebra. Het voorstel van Rover is om aan de kant van de Tholensestraat aan de zeezijde een zebra aan te leggen mede ter hoogte van de voetgangersoversteek tussen de Bosjes van Poot en het Westduinpark. Rover verwacht dat met de opheffing van de halte Tholensestraat meer reizigers vanuit deze straat zich zullen begeven naar de nieuwe halte Doctor van Lelylaan. 23.2 Halte F. Goudenregenplein Rover is eveneens positief over het voorstel van het college om middenhaltes aan weerszijden van het plein in de Goudenregenstraat aan te leggen.

Rover was voorstander van het voorstel om te onderzoeken of de bestaande haltes Goudenregenplein en Sportlaan samengevoegd zouden kunnen worden tot een nieuwe halte Sportlaan in het groene deel van de Goudenregenstraat bij het kruispunt met de Segbroeklaan. In zijn Voortgangsbrief inpassing tram in de Goudenregenstraat van 14 januari 2025 (RIS321118) is de wethouder van Energietransitie, Mobiliteit en Grondstoffen uitvoerig ingegaan op de voor- en nadelen van de verplaatsing. Rover is van mening dat er meer nadelen zijn aan een nieuwe samengevoegde halte Sportlaan bij het kruispunt met de Segbroeklaan dan voordelen. Een nadeel betreft de halteafstand die met de opheffing van de halte Goudenregenplein toeneemt tussen de halte in het groene deel van de Goudenregenstraat en de gezamenlijke halte met lijn 3 op de Laan van Meerdervoort. Blijkens de Voortgangsbrief wordt de halteafstand enerzijds 730 meter en anderzijds 660 meter. Een nadeel is ook dat reizigers vanuit de Goudenregenstraat en aangrenzende straten altijd genoodzaakt zijn om de Segbroeklaan over te steken en in de andere richting naar de halte op de Laan van Meerdervoort te lopen. Ook vervalt de directe overstapmogelijkheid op bus 24 op de Sportlaan. Reizigers zullen verder van de ene naar de andere halte moeten lopen.

Rover is er voorstander van dat het voorstel van het college wordt overgenomen, mede omdat deze middenhaltes nabij het Goudenregenplein logisch te midden van looproutes liggen zowel vanuit de Bloemenbuurt als van de Bomenbuurt. Ook is Rover van mening dat de middenhaltes bijdragen aan een veilige oversteekbaarheid, het autoverkeer is met deze middenhaltes genoodzaakt om het Goudenregenplein langzaam te benaderen en dat is gunstig voor de veiligheid van alle verkeersdeelnemers. Bovendien zullen de brede lage vloertrams door hun lage vloer veel korter bij de halte stoppen voor instappende en uitstappende reizigers dan in de huidige situatie met de oude GTL8-trams met hoge vloer en hoge in- en uitstap.

Prins Willemstraat variant Rover is ermee ingenomen dat het college in het Voorontwerp INTHR Tramlijn 12A voor de Goudenregenstraat heeft gekozen voor de Prins Willemstraat variant. Blijkens de Hoofdkeuzedocument variant zouden de tramsporen niet worden vervangen en zou het parkeren aan de evenzijde van de Goudenregenstraat komen te vervallen. Echter, in de Goudenregenstraat wordt ook vooral gewoond en bewoners willen een parkeerplek voor hun auto hebben. En in de Bomen- en Bloemenbuurt bedraagt de parkeerdruk meer dan 100%. Bovendien zouden de huidige tramsporen, die al aan slijtage onderhevig zijn, na circa 6 jaar worden vervangen. Dat betekent dat de Goudenregenstraat dan opnieuw op de schop genomen moet worden. In de Prins Willemstraat variant is dat niet het geval, de Goudenregenstraat gaat dan eenmaal open voor de werkzaamheden en herinrichting voor de komende 30 jaar. In deze variant komen er minder parkeerplaatsen (circa 30) in de Goudenregenstraat te vervallen, worden er parkeerplaatsen in de wijk gecompenseerd en worden de tramrails in het midden van de straat aangelegd. De spoorconstructie wordt vervangen door een constructie met geluiddempende peds die de trillingen beter dempt. Verder worden in de Prins Willemstraat variant ook maatregelen getroffen voor de noodzakelijke fietsveiligheid in de Goudenregenstraat.

Afsluitend is Rover positief over het voorstel van het college inzake het Voorontwerp INTHR12A Bloemenbuurt, Vogelwijk en Duindorp met inbegrip van de Prins Willemstraat variant. Antwoord 23 23.1: Bedankt voor uw zienswijze. Voor het realiseren van een zebrapad wordt het afweginskader in "Beleidsnota Zebra" (RIS119589a) gevolgd. Hierin wordt onder andere geadviseerd enkel een zebrapad aan te liggen mits: 'er is intensief voetgangersverkeer, bijvoorbeeld tussen twee delen van een winkelcentrum, waardoor het wegverkeer een ondergeschikte positie in moet nemen ten opzichte van het voetgangersverkeer. Dit kan tot uitdrukking worden gebracht door het toepassen van extra brede zebra’s.' In deze afweging kijkt de gemeente met name naar een concurrerend verband tussen het aantal overstekende voetgangers en het aandeel autoverkeer op de weg. Als er sprake is van soortgelijke piekbelastingen of oversteekaantallen ten opzichte van de verkeersintensiteit, dan kan een zebrapad een goede oplossing zijn. Wanneer dit niet het geval is, dan leert de ervaring dat autoverkeer minder de overstekende voetganger anticipeert, minder vaak voorrang verleend en de maatregel meer schijnveiligheid biedt. De voetganger is immers minder beschermd dan de automobilist. Voor deze halte is er geen verwachting dat er sprake is van een concurrerende relatie tussen overstekende voetgangers en het autoverkeer.

Vandaar dat een zebra niet is verwerkt in het ontwerp. Mocht bij realisatie van de halte dit toch anders blijken, dan kan alsnog een zebrapad worden gerealiseerd. 23.2: Het is goed om te horen dat de verbeteringen aan de halte en inrichting van de omgeving als positief worden ervaren. De aanpassingen rondom de haltes van tramlijn 12 zijn gericht op het vergroten van de toegankelijkheid en de verkeersveiligheid van alle reizigers. We waarderen uw betrokkenheid en uw bevestiging van het belang van deze maatregelen. Met de komst van de nieuwe trams kunnen reizigers met een rollator, kinderwagen, boodschappenkar of beperkte mobiliteit gemakkelijker instappen en reizen. We streven ernaar om met de nieuwe tram een goed toegankelijke en toekomstbestendige tramverbinding te realiseren. De zienswijze geeft geen aanleiding tot aanpassing van het voorontwerp.

Zienswijze 24 Hierbij dien ik mijn zienswijze in op het ontwerp van tramlijn 12, specifiek gericht op Dwarsprofiel NBW04 (Nieboerweg – Distelvinkenplein, zijde huisnummers 250 t/m 260). Ik heb mijn zorgen en voorstel voor een veiligere inrichting reeds eerder per e-mail én tijdens een bijeenkomst naar voren gebracht. Helaas heb ik hier tot op heden geen inhoudelijke reactie op mogen ontvangen, en zie ik mijn punten ook niet terug in de nieuwe concepttekeningen. Ik verzoek u daarom dringend mijn zienswijze alsnog serieus te overwegen en te betrekken bij de verdere uitwerking van het ontwerp. In de bijlage vindt u mijn volledige zienswijze, inclusief schets van de voorgestelde aanpassing. Locatie: fietspad aan de zijde van huisnummers 250 t/m 260 (linkerkant van het dwarsprofiel). Constatering In het voorliggende ontwerp van Dwarsprofiel NBW04 is het fietspad aan de zijde van huisnummers 250 t/m 260 direct naast de rijbaan/trambaan gesitueerd, met slechts een onderbroken streep als scheiding. 24.1 Bezwaar Deze inrichting leidt tot twee structurele veiligheidsproblemen: 1. Onveiligheid voor fietsers: Auto’s die de bocht nemen sturen naar binnen en snijden hierbij het fietspad af. Hierdoor worden fietsers rechtstreeks in gevaar gebracht. 2. Onveiligheid voor automobilisten: Doordat auto’s het fietspad afsnijden, komen zij sneller op of over de tramrails terecht.

Vooral bij nat weer ontstaat hierdoor slipgevaar. In de huidige situatie hebben zich al meerdere ongelukken voorgedaan door dit fenomeen. Onderbouwing - Fietsveiligheid is een essentieel uitgangspunt in de beleidskaders van de gemeente Den Haag. Een ontwerp dat structureel leidt tot conflicten tussen auto’s en fietsers staat hiermee op gespannen voet. - Ook de verkeersveiligheid voor automobilisten zelf verslechtert, doordat de kans op slippen en verlies van controle op de tramrails toeneemt. - Een fysieke en visuele scheiding is daarom noodzakelijk om het profiel verkeersveilig te maken. Voorstel Ik verzoek de gemeente om het ontwerp voor Dwarsprofiel NBW04 aan te passen, specifiek aan de zijde van huisnummers 250 t/m 260, door: 1. Het fietspad in de bocht verhoogd aan te leggen met een schuine band. Dit zorgt voor een duidelijke, fysieke scheiding. Auto’s kunnen hierdoor niet langer het fietspad afsnijden, maar achter het fietspad blijft parkeren wel mogelijk. 2. Het fietspad extra te markeren met een doorgetrokken witte streep, eventueel aangevuld met ribbelstroken of reflecterende markeringen. Met deze aanpassingen wordt het profiel veiliger voor fietsers én automobilisten, zonder verlies van parkeerruimte. 24.2 Bijlagen

1. Foto van een referentievoorbeeld: een weg waar het fietspad verhoogd is aangelegd met een schuine band. 2. Schets van de voorgestelde situatie: waarin duidelijk wordt dat het fietspad verhoogd ligt t.o.v. de rijbaan, met behoud van parkeerruimte erachter Antwoord 24 24.1: Bedankt voor uw zienswijze. Ten aanzien van voorstel 1: De gemeente kiest er bij voorkeur niet voor om verhoogde fietspaden met schuine banden aan te leggen. Dit type inrichting brengt valrisico’s met zich mee. Wanneer fietsers de schuine band op- of afrijden, ontstaat er een verhoogde kans op ongevallen. Daarnaast vraagt het voorgestelde ontwerp om meer ruimte binnen het dwarsprofiel. Een verhoogde band vereist een minimale breedte van 20 centimeter. Ook moet het fietspad zelf worden verbreed naar 2,5 meter. Deze breedte is noodzakelijk, omdat een fietspad – in tegenstelling tot een fietsstrook – een fysieke scheiding heeft met de rijbaan. Fietsers kunnen hier niet eenvoudig van koers veranderen, bijvoorbeeld om een andere fietser in te halen. De extra benodigde ruimte zou ten koste gaan van het trottoir, parkeerplaatsen of bestaande bomen. Om deze redenen wordt het voorstel niet overgenomen Ten aanzien van voorstel 2: het voorstel om het fietspad extra te markeren met een doorgetrokken witte streep wordt slechts deels als haalbaar beoordeeld. Achter de fietsstrook bevinden zich parkeerplaatsen.

Om deze bereikbaar te houden, moet de markering op meerdere punten worden onderbroken. Een volledig doorgetrokken streep is daarom op deze locatie niet mogelijk. Wel wordt onderzocht of het aanbrengen van een schrikstrook tussen de fietsstrook en de rijbaan tot de mogelijkheden behoort. Dit kan bijdragen aan een betere visuele en fysieke scheiding tussen beide verkeersstromen. Zie hiervoor ook paragraaf 2 Fietsveiligheid Nieboerweg 24.2: De bijlage die bij deze zienswijze is ingediend is aan deze Nota van Beantwoording toegevoegd onder Bijlage I: Zienswijze 24. De zienswijze geeft aanleiding tot verdere uitwerking in het Definitief Ontwerp. Het Distelvinkenplein wordt in de vervolgfase verder onderzocht om te bezien of er nog mogelijkheden zijn om de verkeersveiligheid verder te vergroten. Als toegelicht onder het kopje ‘Uitwerkingen in het Definitief Ontwerp’.

Zienswijze 25 25.1 De halte in de Goudenregenstyraat belemmert dat ik, komende vanuit het Goudenregenplein, linksaf kan slaan de Berberisstraat in. Dat betekent dat het niet handig is om met de auto over de Segbroeklaan te rijden als ik huiswaarts ga. En deze is toch bedoeld als rondweg, om het verkeer in de wijken te ontlasten? Er is geen geschikt moment om linksaf te slaan, de Fahrenheitstraat is uiteraard geen geschikte optie. Met de fiets kan ik dus ook niet linksaf slaan. Het is nu een zeer gevaarlijke situatie om met de fiets linksaf te slaan de Berberisstraat in, maar dat gaat in de nieuwe situatie niet veel beter worden. Ik moet dan een lus gaan maken. Doordat dit gevaarlijk is zal ik net als nu het geval is via het zebrapad oversteken en over de stoep fietsen achtet de tramhalte langs. Zoals meerdere mensen doen. 25.2 Ook voor hulpdiensten is het natuurlijk in de geschetste situatie niet mogelijk om de Berberisstraat in te rijden, zeker niet voor een brandweerauto. 25.3 Als laatste: in het laatste stuk van Laan van Meerdervoort naar Duindorp zitten altijd heel weinig mensen. Waarom al die poespas en niet gewoon een bus laten rijden? Ik heb begrepen dat het een financiële kwestie is, maar is daar geen creatieve oplossing of ander 'potje' voor te vinden? Antwoord 25 25.1, 25.2: Bedankt voor uw zienswijze.

Voor de toelichting op uw vragen over de bereikbaarheid Berberisstraat verwijzen wij u naar de themabeantwoording ‘Bereikbaarheid zijstraten’. Voor fietsers vanaf het Goudenplein linksaf richting Berberisstraat wordt in middeneiland achter de tramhalte een fietsdoorsteek toegevoegd. Zie hiervoor de uitleg bij de themabeantwoording ‘Fietsveiligheid’ 25.3: Het aantal instappers per dag is weergegeven in onderstaande tabel:

Verder verwijzen we naar de themabeantwoording ‘Halte Goudenregenplein’ en voor de afweging over de tram naar de commissiebrief RIS319478: Tramlijn 12 door de Goudenregenstraat. De zienswijze geeft aanleiding tot de volgende aanpassing van het voorontwerp. Er wordt een fietsdoorsteek toegevoegd aan het einde van de halte, ter hoogte van de Berberisstraat. Als toegelicht onder de themabeantwoording ‘Bereikbaarheid zijstraten’.

Zienswijze 26A Vanwege mijn werk kon ik helaas niet deelnemen aan de participatiebijeenkomsten. Het is jammer dat deze niet op een later tijdstip op de avond plaatsvonden, want dan had ik graag mijn stem laten horen. 26a.1 Ik maak mij zorgen over de verkeersveiligheid in de Goudenregenstraat. Er gebeuren regelmatig ongelukken door de tramrails. De meest logische oplossing lijkt mij het verwijderen van deze rails. Zeker op de kruising bij het Goudenplein zou dit de verkeerssituatie aanzienlijk veiliger maken. 26a.2 Vanaf halte Goudenregenstraat rijdt de tram vaak met weinig passagiers richting Duindorp. Het is daarom de vraag of het noodzakelijk is om de tram op dit traject te laten rijden. Een alternatief zou een kleinere elektrische pendelbus kunnen zijn. Gezien het beperkte aantal reizigers is een volwaardige bus niet nodig. Voor bewoners aan de Goudenregenstraat is buslijn 24 bovendien een goed alternatief. 26a.3 Wat betreft scholieren van het Segbroek College: zij kunnen ook prima een stukje verder lopen vanaf een tramhalte. De afstand vanaf bijvoorbeeld halte Goudenregenstraat of Valkenbosplein is goed te doen. Dit mag geen doorslaggevend argument zijn om de tram door te laten rijden tot Duindorp. 26a.4 Het verwijderen van de tramrails biedt kansen om de straat opnieuw in te richten.

Fietsers kunnen meer ruimte krijgen, terwijl bestaande bomen en parkeerplaatsen behouden blijven. Dit is belangrijk, want de parkeerdruk in de Bomenbuurt is al erg hoog. Bovendien voorkomt het veel overlast en kosten als er geen nieuwe rails hoeven te worden aangelegd. 26a.5 Tot slot wil ik benadrukken dat de alternatieven onvoldoende zijn onderzocht. Er lijkt geen openbaar onderzoek te zijn gedaan naar wie de reizigers van tramlijn 12 precies zijn. Zijn dit voornamelijk scholieren, ouderen, forenzen? Zonder deze informatie is het lastig om een goed onderbouwde keuze te maken. Is er bijvoorbeeld ooit berekend wat het kost om de tram per passagier te laten rijden? Een dergelijke analyse zou kunnen bijdragen aan een transparanter en doelmatiger besluitvormingsproces. Antwoord 26a 26a.1, 26a.3, 26a.4: Bedankt voor uw zienswijze. Voor de toelichting op uw vragen verwijzen wij u naar de themabeantwoordingen ‘Halte Goudenregenplein’ en ‘Verkeersveiligheid’’. 26a.2: Voor een toelichting op de noodzaak van de tram verwijzen wij u naar de themabeantwoording ‘Tramlijn 12’. 26a.5: Hoewel er geen directe gegevens beschikbaar zijn over het type reizigers dat gebruikmaakt van lijn 12, zijn de aantallen reizigers en de in- en uitstappers per halte wel inzichtelijk (zie de beantwoording bij zienswijze 25.3).

Verder hebben wij van het Segbroek college vernomen dat gemiddeld 300 leerlingen per dag gebruik maken van lijn 12 en de tramhalte Goudenregenplein (zie zienswijze 76A, B en C) Wat betreft de exploitatiekosten verwijzen wij u door naar onze themabeantwoording ‘Tramlijn 12’. De zienswijze geeft geen aanleiding tot aanpassing van het voorontwerp.

Zienswijze 26B Vanwege mijn werk kon ik helaas niet deelnemen aan de participatiebijeenkomsten. Het is jammer dat deze niet op een later tijdstip op de avond plaatsvonden, want dan had ik graag mijn stem laten horen. 26b.1Ik maak mij zorgen over de verkeersveiligheid in de Goudenregenstraat. Er gebeuren regelmatig ongelukken door de tramrails. De meest logische oplossing lijkt mij het verwijderen van deze rails. Zeker op de kruising bij het Goudenplein zou dit de verkeerssituatie aanzienlijk veiliger maken. 26b.2 Vanaf halte Goudenregenstraat rijdt de tram vaak met weinig passagiers richting Duindorp. Het is daarom de vraag of het noodzakelijk is om de tram op dit traject te laten rijden. Een alternatief zou een kleinere elektrische pendelbus kunnen zijn. Gezien het beperkte aantal reizigers is een volwaardige bus niet nodig. Voor bewoners aan de Goudenregenstraat is buslijn 24 bovendien een goed alternatief. 26b.3 Wat betreft scholieren van het Segbroek College: zij kunnen ook prima een stukje verder lopen vanaf een tramhalte. De afstand vanaf bijvoorbeeld halte Goudenregenstraat of Valkenbosplein is goed te doen. Dit mag geen doorslaggevend argument zijn om de tram door te laten rijden tot Duindorp. 26b.4 Het verwijderen van de tramrails biedt kansen om de straat opnieuw in te richten.

Fietsers kunnen meer ruimte krijgen, terwijl bestaande bomen en parkeerplaatsen behouden blijven. Dit is belangrijk, want de parkeerdruk in de Bomenbuurt is al erg hoog. Bovendien voorkomt het veel overlast en kosten als er geen nieuwe rails hoeven te worden aangelegd. 26b.5 Tot slot wil ik benadrukken dat de alternatieven onvoldoende zijn onderzocht. Er lijkt geen openbaar onderzoek te zijn gedaan naar wie de reizigers van tramlijn 12 precies zijn. Zijn dit voornamelijk scholieren, ouderen, forenzen? Zonder deze informatie is het lastig om een goed onderbouwde keuze te maken. Is er bijvoorbeeld ooit berekend wat het kost om de tram per passagier te laten rijden? Een dergelijke analyse zou kunnen bijdragen aan een transparanter en doelmatiger besluitvormingsproces. Zie bovenstaande....Onderzoek de alternatieven. Antwoord 26b Bedankt voor uw zienswijze. Voor de toelichting op uw vragen verwijzen wij u naar de beantwoording van zienswijze 26A. De zienswijze geeft geen aanleiding tot aanpassing van het voorontwerp.

Zienswijze 27 Graag dienen wij hierbij onze zienswijze in op het concept voorontwerp voor Tramlijn 12, deel Nieboerweg. Op dit moment lijkt het erop dat de verkeerssituatie op de Nieboerweg in het ontwerp grotendeels ongewijzigd blijft. De inpassing van de nieuwe tram biedt naar ons idee een uniek moment om ook verbeteringen in de veiligheid en leefbaarheid op de Nieboerweg door te voeren. Wij brengen de knelpunten die we zien/ervaren graag onder uw aandacht, in de hoop dat deze (deels) in het definitieve ontwerp kunnen worden meegenomen. 27.1Snelheid: Het is een 50 km/u weg, echter is 30 km/u naar ons idee een meer passende snelheid. In lijn met het beleid van de gemeente om meer wegen om te zetten naar een 30 km/u weg, zou dit ook op de Nieboerweg zorgen voor een enorme verbetering van de veiligheid en leefbaarheid. In de meeste onderstaande knelpunten is een lagere snelheid onderdeel van de oplossing. 27.2 Fietsveiligheid: Het is een populaire weg voor fietsers (waaronder veel kinderen) maar zij hebben nu geen goed afgescheiden strook. In de bochten rijden auto's vaak deels over het fietspad heen. Een fysieke afscheiding van het fietspad kan mogelijk helpen, bijvoorbeeld door deze iets te verhogen ten opzichte van de autoweg. Dit versmalt ook optisch de rijbaan, waardoor het langzamer rijden (30 km/u) gestimuleerd wordt.