RIS323902 Bijlage Monitor Staat van de Haagse Economie 2024 - 11 nov 2025
Tekst van het document
29
2015
2020
Groot-Amsterdam (CR)
2.6.2 Werkzame personen (grootstedelijke regio’s, gemeenten) Tabel 2.5 Ontwikkeling werkzame personen Nederland, de vier grote stadsgewesten, vier grote steden en gemeenten Regio Den Haag, 1995-2023, naar periode Gemiddelde jaarlijkse groei per periode in procenten 2023 1995-'23
2014-23
2014-'19
2020-'21
2022-'23
Grootstedelijke regio’s Regio Den Haag Groot-Rijnmond Groot-Amsterdam Utrecht
x 1.000 512,6 836,6 1.150,1 898,4
% 1,0 1,2 1,7 1,5
% 1,9 1,7 2,7 2,3
% 1,8 1,7 3,3 2,4
% 1,0 0,5 0,0 1,3
% 2,9 2,8 3,8 2,9
Nederland
10.233,0
1,2
1,8
1,9
0,6
2,8
Bron: CBS (bewerking NEO Observatory)
Figuur 2.10 Ontwikkeling werkzame personen Nederland en de vier grote stadsgewesten, 2010-2023 naar periode Gemiddelde jaarlijkse groei per periode in procenten 5,0 4,5 4,0 3,5 3,0 2,5 2,0 1,5 1,0 0,5 0,0
1995-'23
2014-23 Den Haag
2014-'19 Rotterdam
Amsterdam
Bron: CBS (bewerking NEO Observatory)
30
2020-'21 Utrecht
Nederland
2022-'23
Figuur 2.11 Ontwikkeling banen werknemers Nederland en de vier grote gemeenten, 2010-2023 Index, 1995 = 100 150 140 130 120 110 100 90 80
2010
2011
2012
Aggl. Den Haag
2013
2014
2015
Groot-Rijnmond
2016
2017
2018
2019
Groot-Amsterdam
2020 Utrecht
2021
2022
2023
Nederland
Bron: CBS (bewerking NEO Observatory)
Figuur 2.12 Ontwikkeling aantal werkzame personen per 1000 inwoners 15-74 jaar, Den Haag, 20152023
Werkzame personen/1000 pers. 15-74 jaar
780
760
740
720
700
680
660
2015
2016
2017
2018
2019
Bron: CBS (bewerking NEO Observatory)
31
2020
2021
2022
2023
2024
2.6.3 Gemeente Den Haag: bevolking, participatie, werkloosheid Tabel 2.6 Ontwikkeling bevolking Nederland en de vier grote gemeenten, 1995-2024 naar periode Gemiddelde jaarlijkse groei per periode in procenten 2024 1995-'24
2014-23
2014-'19
2020-'23
2024
Den Haag Rotterdam Amsterdam Utrecht
x 1.000 567,3 671,5 933,5 382,8
% 0,7 0,3 0,8 1,5
% 1,0 0,8 1,1 1,5
% 1,1 0,9 1,2 1,4
% 1,0 0,7 1,0 1,3
% 0,5 0,6 1,0 2,2
Nederland
17.994,2
0,5
0,7
0,6
0,8
0,7
Bron: CBS (bewerking NEO Observatory)
Figuur 2.13 Ontwikkeling bevolking Nederland en de vier grote gemeenten, 1995-2024 naar periode Gemiddelde jaarlijkse groei per periode in procenten 4,0 3,5 3,0 2,5 2,0 1,5 1,0 0,5 0,0
1995-'24
2014-23 Den Haag
2014-'19 Rotterdam
Amsterdam
Bron: CBS (bewerking NEO Observatory)
32
2020-'23 Utrecht
Nederland
2024
Figuur 2.14 Ontwikkeling bevolking Nederland en de vier grote stadsgewesten, 1995-2024 Index, 1995 = 100 160 150 140 130 120 110 100 90
1995
2000 Den Haag
2005
2010
Rotterdam
Amsterdam
Bron: CBS (bewerking NEO Observatory)
33
2015
2020
Utrecht
Nederland
2.6.4 Arbeid: bruto participatie en werkloosheid (gemeente) Tabel 2.7 Opbouw arbeidsaanbod naar opleidingsniveau in de gemeente Den Haag, 2024
Aantal personen x 1.000 Bruto participatie: beroepsbevolking als percentage van de bevolking 15-74 jaar Netto participatie: werkzame beroepsbevolking als percentage van de bevolking 15-74 jaar Werkloosheid: werklozen als percentage van de beroepsbevolking Totaal Laag Middelbaar
Hoog
Potentiële beroepsbevolking Beroepsbevolking Werkzame beroepsbevolking Werkloze beroepsbevolking Niet-actieven
x 1.000 436 315 299 16,0 121
128 68 62 6,0 60
128 94 89 5,0 34
176 151 146 5,0 25
Potentiële beroepsbevolking Bruto participatie Netto participatie Werkloosheid Niet-activiteit
% 100 72,2 68,6 5,1 27,8
100 53,1 48,4 8,8 46,9
100 73,4 69,5 5,3 26,6
100 85,8 83,0 3,3 14,2
Bron: CBS (bewerking NEO Observatory)
Tabel 2.8 Bruto participatie naar opleiding, geslacht en leeftijd, Nederland en de vier grote steden (gemeenten), 2024 Bruto participatie: beroepsbevolking als percentage van de bevolking 15-74 in de G4 Den Haag Rotterdam Amsterdam
Utrecht
Nederland
% 72,2
% 73,3
% 77,4
% 81,1
% 76,0
Basisopgeleiden Mbo-opgeleiden Hbo/wo-opgeleiden
53 73 86
55 74 87
57 77 87
58 76 90
61 78 85
Mannen Vrouwen
77 68
77 69
81 74
85 78
80 72
15- tot 25-jarigen 25- tot 45-jarigen 45- tot 75-jarigen
74 85 61
78 87 58
77 90 63
81 91 68
83 90 64
Totaal
Bron: CBS (bewerking NEO Observatory)
34
Figuur 2.15 Ontwikkeling bruto participatiegraad Nederland en de vier grote steden, 2003-2024 Bruto participatiegraad als percentage van de bevolking 15-74 jaar 85
80
75
70
65
60
2003
2008 Den Haag
2013 Rotterdam
2018
Amsterdam
2023
Utrecht
Nederland
Bron: CBS (bewerking NEO Observatory)
Tabel 2.9 Werkloosheid Nederland en de vier grote steden naar onderwijsniveau, geslacht en leeftijd Werkloosheid in procenten als percentage van de beroepsbevolking, 2024 Den Haag Rotterdam Amsterdam
Utrecht
Nederland
Totaal
% 5,1
% 5,3
% 5,2
% 4,2
% 3,7
Basisopgeleiden Mbo-opgeleiden Hbo/wo-opgeleiden
8,8 5,3 3,3
8,5 5,6 3,6
8,1 5,6 4,1
9,7 6,0 2,5
6,0 3,4 2,8
Mannen Vrouwen
4,8 5,4
5,1 5,6
5,4 5,0
4,1 4,2
3,5 3,8
15- tot 25-jarigen 25- tot 45-jarigen 45- tot 75-jarigen
13,2 4,1 2,6
12,7 3,8 3,2
10,6 4,2 3,9
10,9 3,2 2,9
8,7 3,0 2,1
Bron: CBS (bewerking NEO Observatory)
Figuur 2.16 Ontwikkeling werkloosheid Nederland en de vier grote steden, 2003-2024
35
Werkloosheid als percentage van de bevolking 15-74 jaar 20 18 16
Werkloosheid, %
14 12 10 8 6 4 2 0
2003
2008 Den Haag
2013 Rotterdam
2018
Amsterdam
Utrecht
2023 Nederland
Bron: CBS (bewerking NEO Observatory)
Tabel 2.10 Niet participerenden naar opleiding, geslacht en leeftijd, Nederland en de vier grote steden, 2024 Niet participerenden: beroepsbevolking als percentage van de bevolking 15-74 Den Haag
Rotterdam
Amsterdam
Utrecht
Nederland
% 27,8
% 26,7
% 22,6
% 18,9
% 24,0
Basisopgeleiden Mbo opgeleiden Hbo/wo-opgeleiden
47 27 14
45 26 13
43 23 13
42 24 10
39 22 15
Mannen Vrouwen
23 32
23 31
19 26
15 22
20 28
15- tot 25-jarigen 25- tot 45-jarigen 45- tot 75-jarigen Bron: CBS (bewerking NEO Observatory)
26 15 39
22 13 42
23 10 37
19 9 32
17 10 36
Totaal
36
2.6.5 Arbeidsmarkt: WW, vacatures en spanning op de arbeidsmarkt Lopende WW-uitkeringen (gemeente) Tabel 2.11 Lopende uitkeringen WW, beroepsbevolking 15-74, uitkeringen WW als percentage van de beroepsbevolking Uitkeringen WW (UWV) Den Haag Rotterdam Amsterdam Utrecht Nederland
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
2024
aantal 13.539 11.807 9.666 8.108 9.373 7.780 5.422 5.167 5.587 18.063 15.270 12.390 10.778 13.438 11.076 7.758 7.595 8.126 21.264 19.426 16.072 14.415 19.622 16.919 10.705 10.781 12.439 7.482 6.677 5.566 4.895 5.771 4.654 3.364 3.317 3.669 433.451 368.568 288.300 243.155 275.294 234.028 162.231 153.536 169.442
2016 Beroepsbevolking (EBB) x1.000 Den Haag 268 Rotterdam 318 Amsterdam 502 Utrecht 202 Nederland 9.215
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
2024
271 326 501 203 9.290
278 333 508 209 9.398
285 340 517 215 9.540
286 341 522 217 9.581
292 357 527 221 9.663
302 365 558 229 9.898
315 375 569 234 10.096
315 378 581 240 10.170
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
2024
% 5,1 5,7 4,2 3,7 4,7
4,4 4,7 3,9 3,3 4,0
3,5 3,7 3,2 2,7 3,1
2,8 3,2 2,8 2,3 2,5
3,3 3,9 3,8 2,7 2,9
2,7 3,1 3,2 2,1 2,4
1,8 2,1 1,9 1,5 1,6
1,6 2,0 1,9 1,4 1,5
1,8 2,1 2,1 1,5 1,7
Werkloosheid (WW) Den Haag Rotterdam Amsterdam Utrecht Nederland
Bron: CBS, UWV/bewerking NEO Observatory
37
Figuur 2.17 Ontwikkeling lopende uitkeringen WW als percentage van de beroepsbevolking, vier grote gemeenten en Nederland, 2016-2024 8 7 6 5 4 3 2 1 0
2016
2017 Den Haag
2018
2019 Rotterdam
2020 Amsterdam
Bron: CBS, UWV/bewerking NEO Observatory
38
2021
2022 Utrecht
2023 Nederland
2024
Vacatures en spanning op de arbeidsmarkt (Arbeidsmarktregio) Tabel 2.12 Lopende vacatures (UWV), banen werknemers (CBS), lopende vacatures als percentage van werkgelegenheid (werknemers), vier grote arbeidsmarktregio’s, 2016--2024 2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
2024
Openstaande vacatures (UVW) x1.000 Nederland 159,0 Haaglanden 8,9 Rijnmond 11,1 Groot Amsterdam 23,6 Midden Utrecht 12,4
206,7 11,7 14,7 28,8 16,0
251,0 14,1 17,5 31,6 19,8
281,4 14,6 19,9 34,8 22,9
210,5 11,0 15,3 23,1 17,7
331,2 16,3 25,3 37,6 26,2
446,9 22,3 33,3 54,8 34,6
419,3 21,5 30,3 47,7 34,3
401,3 19,6 29,3 42,7 31,3
2016 Banen werknemers (CBS) x1.000 Nederland 7.912 Haaglanden 426 Rijnmond 626 Groot Amsterdam 856 Midden Utrecht 482
2017
2018
2019
2020
2.021
2022
2023
2024*
8.094 432 642 886 498
8.315 444 657 918 517
8.483 453 671 950 521
8.464 456 668 937 521
8.532 460 672 936 533
8.801 473 690 992 553
8.959 482 699 1028 571
9.047 487* 707* 1033* 575*
2016
2017
2018
2019
2020
2.021
2022
2023
2024
% 2,0 2,1 1,8 2,8 2,6
2,6 2,7 2,3 3,2 3,2
3,0 3,2 2,7 3,4 3,8
3,3 3,2 3,0 3,7 4,4
2,5 2,4 2,3 2,5 3,4
3,9 3,5 3,8 4,0 4,9
5,1 4,7 4,8 5,5 6,3
4,7 4,5 4,3 4,6 6,0
4,4 4,0* 4,2* 4,1* 5,4*
Vacatures/banen Nederland Haaglanden Rijnmond Groot Amsterdam Midden Utrecht
Bron: CBS, UWV/bewerking NEO Observatory
39
Figuur 2.18 Ontwikkeling vacatures als percentage van de werkgelegenheid (werknemers), vier grote arbeidsmarktregio’s en Nederland, 2016-2024 8 7 6 5 4 3 2 1 0
2016
2017 Nederland
2018 Haaglanden
2019
2020 Rijnmond
2.021
2022
Groot Amsterdam
2023
2024
Midden Utrecht
Bron: CBS, UWV, bewerking NEO Observatory
Figuur 2.19 Spanningsindicator naar arbeidsmarktregio’s van de vier grote steden, eerste kwartaal 2025 6,0 5,37
5,5 5,0 4,5 4,0 3,5
3,49
3,29
3,36
2,79
3,0 2,5 2,0 1,5 1,0 0,5 0,0
Haaglanden
Rijnmond
Groot Amsterdam
Bron: UWV/bewerking NEO Observatory 0 - 0,25 zeer ruim 0,25 - 0,67 ruim 0,67 – 1,50 gemiddeld 1,50 - 4 krap >4 zeer krap
40
Midden-Utrecht
Nederland
Figuur 2.20 Spanningsindicator Haaglanden, 2016-2024 5,5 5,0 4,5 4,0 3,5 3,0 2,5 2,0 1,5 1,0 0,5 0,0
2016
2017
2018
2019
2020
Bron: UWV/bewerking NEO Observatory
41
2021
2022
2023
2024
2025
2.6.6 Woon-werkverkeer en arbeidsmarktbalans Tabel 2.13 Werknemers naar woon/werklocatie.
Overig Nederland
6 19 18 12 21 1 2 3 3 3 2 5 5 1 2 1 4 3 1 2 0 0 0 2 1 21 2 8 6 4 2 65 14 4 5 7 25 434 44 26 9 7 87 403 65 2 4 14 24 1.262 2 1 11 18 90 0 0 2 1 59 4 4 44 44 91 56 137 641 562 1.631
7 1 1 1 0 3 2 15 35 64 504 16 154 803
0 5 239 0 1 34 0 1 30 0 0 26 0 0 10 0 1 61 0 3 122 1 21 608 1 29 675 14 34 1.436 6 67 706 119 26 224 25 4.131 4.512 165 4.318 8.681
42
Totaal wonen
Flevoland
Bron: CBS (bewerking NEO Observatory)
Utrecht
1 0 0 0 3 0 0 0 2 0 0 0 0 6
Noord-Holland
Wassenaar
11 1 1 3 0 1 3 4 3 2 1 0 2 31
Overig Zuid-Holland
Rijswijk (ZH.)
3 1 6 0 0 1 2 3 1 0 0 0 0 17
Rijnmond
Pijnacker-Nootdorp
6 6 1 1 0 2 1 1 3 1 0 0 0 20
Delft en Omstreken
Leidschendam-Voorburg
Den Haag 131 Leidschendam-Voorburg 14 Pijnacker-Nootdorp 7 Rijswijk 11 Wassenaar 3 Zoetermeer 12 Delft en Omstreken 21 Rijnmond 28 Overig Zuid-Holland 32 Noord-Holland 16 Utrecht 7 Flevoland 1 Overig Nederland 11 Totaal werken 293
Zoetermeer
Den Haag
Woonlocatie werknemers naar werklocatie (horizontaal), werklocatie werknemers naar woonlocatie (verticaal), Den Haag, gemeenten Regio Den Haag, COROP Delft en Omstreken, Sub-COROP Rijnmond, Overig Zuid-Holland, aangrenzende provincies Zuid-Holland en Overig Nederland, 2023 (december). Gemeenten Regio Den Haag, Delft en omstreken en Rijnmond = MRDH Werknemers x1.000
Tabel 2.14 Verandering herkomst-Bestemming werknemers naar woon/werklocatie.
Den Haag Leidschendam-Voorburg Pijnacker-Nootdorp Rijswijk Wassenaar Zoetermeer Delft en Omstreken Rijnmond Overig Zuid-Holland Noord-Holland Utrecht Flevoland Overig Nederland Totaal werken
22 3 2 3 1 5 4 5 5
1 1 ~0 ~0 ~0 1
1 ~0 2 ~0 ~0 ~0 ~0 1 ~0 ~0
~0 37
2
Bron: CBS (bewerking NEO Observatory)
4
3
1
1
~0 ~0
1
~0
5 ~0
1 ~0 ~0 1 2
~0 1 1 ~0 1 9
43
6 ~0 1 2 ~0
2 1 1 1
~0
2 3 76 11 2 1 ~0
26
82
12 7 ~0 1
74 4
5 1 1 1 1 0 1 4 17 172
1 6 81
20 28 248
~0 ~0 ~0
10 93 7 52 141
~0 1 3 1 28 24
3 10 548 539
Totaal wonen
Overig Nederland
Flevoland
Utrecht
Noord-Holland
Overig Zuid-Holland
Rijnmond
Delft en Omstreken
Zoetermeer
Wassenaar
Rijswijk (ZH.)
Pijnacker-Nootdorp
Leidschendam-Voorburg
's-Gravenhage (gemeente)
Woonlocatie werknemers naar werklocatie (horizontaal), werklocatie werknemers naar woonlocatie (verticaal), Den Haag, gemeenten Regio Den Haag, COROP Delft en Omstreken, Sub-COROPRijnmond, Overig Zuid-Holland, aangrenzende provincies Zuid-Holland en Overig Nederland, 2023 (december). Gemeenten Regio Den Haag, Delft en omstreken en Rijnmond = MRDH Werknemers x1.000, ~0 = tussen -0,5 en 0,5, lege cel = 0
33 4 6 7 1 3 19 86 103 195 100 43 597 1.195
Tabel 2.15 Woon-werkbalans Den Haag en overige gemeenten in Regio Den Haag, MRDH en Overig Nederland 's-Gravenhage (gemeente)
Leidschendam-Voorburg
Pijnacker-Nootdorp
Rijswijk (ZH.)
Wassenaar
Zoetermeer
Herkomst werknemers naar werk- en woonlocatie, 2023 (december)
Arbeidsplaatsen werknemers (x 1.000) woont in Den Haag inkomende pendel waarvan Overig MRDH buiten MRDH
293 131 162
20 6 14
17 6 11
31 3 28
6 3 4
56 21 35
49 113
2 12
5 6
7 22
0 4
9 27
Werknemers beroepsbevolking (x 1.000) werkt in Den Haag Uitgaande pendel waarvan Overig MRDH buiten MRDH
239 131 108
34 6 29
30 6 24
26 3 23
10 3 7
61 21 40
37 71
4 24
10 14
6 17
1 7
10 29
Inkomend - Uitgaand (x 1.000) Woont/werkt in eigen regio (%) Woont in overig MRDH (%) Woont buiten MRDH (%)
55 45 17 38
-15 29 9 62
-12 34 29 37
5 10 21 69
-4 44 2 55
-4 37 15 48
2023
Bron: CBS (bewerking NEO Observatory)
44
Tabel 2.16 Woon-werkbalans Den Haag en overige gemeenten in Regio Den Haag, MRDH en Overig Nederland 's-Gravenhage (gemeente)
Leidschendam-Voorburg
Pijnacker-Nootdorp
Rijswijk (ZH.)
Wassenaar
Zoetermeer
Herkomst werknemers naar werk- en woonlocatie, 2014 (december) - 2023 (december)
Arbeidsplaatsen werknemers (x 1.000) woont in Den Haag inkomende pendel waarvan Overig MRDH buiten MRDH
37 22 16
2 1 1
4 2 2
2 1 1
-1 1 -1
9 5 4
9 6
0 1
1 1
0 1
0 -1
0 4
Werknemers beroepsbevolking (x 1.000) werkt in Den Haag Uitgaande pendel waarvan Overig MRDH buiten MRDH
33 22 11
4 1 3
6 2 5
7 1 6
1 1 1
3 5 -2
7 4
1 2
2 2
2 4
0 1
2 -4
Inkomend - Uitgaand (x 1.000) Woont/werkt in eigen regio (%) Woont in overig MRDH (%) Woont buiten MRDH (%)
4 2 1 -3
-2 2 0 -2
-3 4 -2 -1
-5 1 -1 0
-2 11 -6 -5
6 3 -2 -1
2014-2023
Bron: CBS (bewerking NEO Observatory)
45
Tabel 2.17 Werknemers met basisopleiding naar woon/werklocatie.
Bron: CBS (bewerking NEO Observatory)
0 0 0 0 1 2 6 8 0 604 621
Totaal wonen
0 0 0 0 0 0 0 1 35 0 36
Overig Nederland
0 0 0 2 2 1 1 237 4 22 270
Zeeland
2 2 1 4 9 6 88 3 0 18 133
Noord-Brabant
3 2 1 4 13 236 18 2 0 17 295
Utrecht
2 3 1 11 84 2 2 3 1 1 111
Noord-Holland
3 3 2 89 17 1 1 4 3 1 124
Overig Zuid-Holland
3 2 13 6 1 0 0 0 0 0 26
Rijnmond
4 10 1 3 3 0 0 0 0 0 23
Delft en omgeving
23 7 3 5 4 1 0 1 1 0 45
Overig regio Den Haag
Den Haag Overig regio Den Haag Delft en omgeving Rijnmond Overig Zuid-Holland Noord-Holland Utrecht Noord-Brabant Zeeland Overig Nederland Totaal werken
Den Haag
Woonlocatie werknemers met basisopleiding naar werklocatie (horizontaal), werklocatie werknemers naar woonlocatie (verticaal), Den Haag, overig Regio Den Haag, COROP Delft en Omstreken, Sub-COROP Rijnmond, Overig Zuid-Holland, aangrenzende provincies Zuid-Holland en Overig Nederland, 2019 (december). Gemeenten Regio Den Haag, Delft en omstreken en Rijnmond = MRDH Werknemers x1.000
42 28 23 125 134 248 116 259 44 664 0
Tabel 2.18 Werknemers met middelbare opleiding naar woon/werklocatie.
Bron: CBS (bewerking NEO Observatory)
46
0 0 0 1 1 3 10 20 0 1194 1231
Totaal wonen
0 0 0 0 1 0 0 4 61 0 66
Overig Nederland
1 0 0 4 4 2 2 456 5 48 524
Zeeland
6 5 2 11 24 18 160 10 1 46 282
Noord-Brabant
6 4 2 8 24 461 32 7 1 46 590
Utrecht
4 6 2 22 159 5 4 8 2 2 213
Noord-Holland
5 6 5 159 37 2 2 17 7 6 246
Overig Zuid-Holland
5 4 25 10 3 1 0 1 0 0 50
Rijnmond
7 19 3 8 7 1 0 1 0 0 47
Delft en omgeving
42 17 7 13 11 3 2 4 3 2 104
Overig regio Den Haag
Den Haag Overig regio Den Haag Delft en omgeving Rijnmond Overig Zuid-Holland Noord-Holland Utrecht Noord-Brabant Zeeland Overig Nederland Totaal werken
Den Haag
Woonlocatie werknemers met middelbare opleiding naar werklocatie (horizontaal), werklocatie werknemers naar woonlocatie (verticaal), Den Haag, overig Regio Den Haag, Corop Delft en Omstreken, Subcorop Rijnmond, Overig Zuid-Holland, aangrenzende provincies Zuid-Holland en Overig Nederland, 2019 (december). Gemeenten Regio Den Haag, Delft en omstreken en Rijnmond = MRDH Werknemers x1.000
75 60 47 237 271 496 212 529 81 1344 0
Tabel 2.19 Werknemers met hbo/wo-opleiding naar woon/werklocatie.
Bron: CBS (bewerking NEO Observatory)
47
5 0 0 6 2 29 35 27 0 946 1050
Totaal wonen
0 0 0 4 1 0 1 11 39 0 55
Overig Nederland
3 1 1 9 6 13 11 376 2 49 472
Zeeland
9 5 2 9 19 34 209 8 0 26 320
Noord-Brabant
8 4 2 7 19 513 54 7 0 24 638
Utrecht
8 6 3 25 136 10 13 6 1 2 210
Noord-Holland
10 8 7 140 32 10 9 19 3 10 247
Overig Zuid-Holland
8 6 21 9 4 2 2 1 0 0 52
Rijnmond
10 18 3 7 8 3 2 1 0 0 51
Delft en omgeving
51 19 7 12 15 9 6 4 1 4 128
Overig regio Den Haag
Den Haag Overig regio Den Haag Delft en omgeving Rijnmond Overig Zuid-Holland Noord-Holland Utrecht Noord-Brabant Zeeland Overig Nederland Totaal werken
Den Haag
Woonlocatie werknemers met hbo/wo opleiding naar werklocatie (horizontaal), werklocatie werknemers naar woonlocatie (verticaal), Den Haag, overig Regio Den Haag, Corop Delft en Omstreken, Subcorop Rijnmond, Overig Zuid-Holland, aangrenzende provincies Zuid-Holland en Overig Nederland, 2019 (december). Gemeenten Regio Den Haag, Delft en omstreken en Rijnmond = MRDH Werknemers x1.000
110 67 46 226 242 624 341 461 47 1061 0
2.6.7 Lage inkomens Figuur 2.21 Langdurig lage inkomens Nederland en de vier grote steden, 2023
Langdurig lage inkomens (tenminste 1 jaar) als percentage van het aantal huishoudens 5 4,4
4,5 3,9
4
3,4
3,5 3
2,7
2,5
2,2
2 1,5 1 0,5 0
Den Haag
Rotterdam
Amsterdam
Utrecht
Nederland
Bron: CBS (bewerking NEO Observatory)
Figuur 2.22 Ontwikkeling lage inkomens Nederland en de vier grote steden, 2011-2023 Langdurig lage inkomens (tenminste 1 jaar) als percentage van het aantal huishoudens 10 9
Laag inkomen, relatief, %
8 7 6 5 4 3 2 1 0
2011
Den Haag
2012
2013
2014
Rotterdam
2015
Amsterdam
2016
2017
Utrecht
Bron: CBS (bewerking NEO Observatory)
48
2018
2019
Nederland
2020
2021
2022
2023*
Figuur 2.23 Langdurig lage inkomens naar leeftijd hoofdkostwinner en arbeidsmarktpositie, gemeente Den Haag, 2023 Langdurig lage inkomens (tenminste 1 jaar) als percentage van het aantal huishoudens Langdurige lage inkomens naar categorie, %
20 18 16
14,6
14 11,5
12 10 8 6
6,6
6,3
6,6 4,1
4
1,8
2 0
Totaal huishoudens
tot 25 jaar
25 tot 45 jaar
45 tot 65 jaar 65 jaar of ouder Werknemers
Zelfstandigen
Bron: CBS (bewerking NEO Observatory)
Figuur 2.24 Ontwikkeling lage inkomens naar leeftijd hoofdkostwinner en arbeidsmarktpositie, Den Haag, 2011-2023 Langdurig lage inkomens (tenminste 1 jaar) als percentage van het aantal huishoudens 35
Langdurig laag inkomen, %
30 25 20 15 10 5 0
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
Totaal huishoudens
tot 25 jaar
25 tot 45 jaar
65 jaar of ouder
Werknemers
Zelfstandigen
Bron: CBS (bewerking NEO Observatory)
49
2020
2021
2022
45 tot 65 jaar
2023*
Figuur 2.25 Brede welvaart in de gemeente Den Haag (oranje lijn) ten opzichte van Nederland (=1) (hoge scores op negatieve factoren (zoals werkloosheid) zijn met -1 vermenigvuldigd)* Broeikasgasemissies per inwoner Afstand tot ov Vaak onveilig voelen in de buurt 2,5 Geregistreerde problematische Tevredenheid met woonomgeving schulden Aantal ondervonden delicten Geregistreerde misdrijven
Tevredenheid met woning
2,0
Kwaliteit van zwemwater binnenwateren
1,5
Sociale cohesie
Kwaliteit van zwemwater buitenwateren
1,0
Emissies van fijnstof naar lucht
Vertrouwen in anderen
0,5
Particuliere zonne-energie
Personen met één of meer langdurige ziekten of aandoeningen
0,0
Gemiddelde schuld per huishouden
Vrijwilligerswerk
Tevredenheid met vrije tijd
Bruto binnenlands product
Levensverwachting bevolking
Nettoarbeidsparticipatie
Tevredenheid met het leven
Hoogopgeleide bevolking Ervaren gezondheid
Contact met familie, vrienden of buren Overgewicht Vertrouwen in instituties Afstand tot basisschool
Mediaan besteedbaar inkomen
Afstand tot café e.d.
Werkloosheid Mediaan vermogen van huishoudens
*De zeer gunstige waarde van de gemeente Den Haag voor de indicator broeikasgasemissies (4,64) valt buiten de schaal. Bron: CBS, bewerking Vrije Universiteit Amsterdam
50
3 Attractieve stad 3.1 Inleiding De gemeente Den Haag streeft naar een Attractieve Stad als onderdeel van het realiseren van brede economische bloei. Voor een attractieve stad streeft de gemeente naar vier tactische doelen: • • • •
Het scheppen van een aantrekkelijk woon- en leefklimaat, Levendigheid en het vergroten van de toeristische aantrekkingskracht, Het realiseren van een mobiliteitstransitie, En het versterken van het imago.
Ten eerste wil Den Haag zich in Nederland en internationaal in 2030 blijvend onderscheiden als stad in de top van steden met het beste woon- en leefklimaat. Daarnaast streeft Den Haag ernaar om de levendigheid en de toeristische aantrekkingskracht te vergroten en de bereikbaarheid te verbeteren. Tot slot is het doel om het imago te versterken, met name rond Internationale Stad van Vrede en Recht en Stad aan Zee, waarmee Den Haag meer kwaliteitstoerisme en talent aantrekt en de internationale zichtbaarheid op de zakelijke markt vergroot. In dit hoofdstuk behandelen we de ontwikkelingen die verband houden met de gemeentelijke doelen gericht op het vergroten en beter benutten van de aantrekkelijkheid van de stad. Daarbij staan vier onderwerpen centraal: • • • •
Woon- en leefklimaat Bereikbaarheid Levendigheid en toeristische aantrekkingskracht Imago
Overzicht indicatoren voor Attractieve stad Bereikbaarheid banen Atlas voor Gemeenten Woonaantrekkelijkheidsindex Atlas voor Gemeenten Ontwikkeling Atlas voor Gemeenten woonaantrekkelijkheidscomponenten Vestiging en vertrek inwoners DHiC Woningvoorraad DHiC Gemiddelde woningbezetting DHiC/BAG Verhuringen corporatiesector Explica Aantal bezoeken en bezoekers NBTC Gemiddelde bestedingen toeristisch bezoek NBTC Zakelijke overnachtingen CBS Congressen NBTC Aantal hbo/wo studenten CBS Imago-onderzoek Kantar Aantrekkelijkheid buitenlandse talen (nieuw INSEAD 2024) Bron: Gemeente Den Haag
51
Attractieve stad Aantrekkelijkheid woon- en leefklimaat Den Haag behoort tot de top van aantrekkelijke steden. De voorzieningen, historische binnenstad en keuze aan opleidingen en banen zijn sterke punten; veiligheid, woonomgeving, brede welvaart en bereikbaarheid van banen zijn en blijven aandachtspunten.
Bevolkingsgroei De stad groeit door naar meer dan 600.000 inwoners met name door vestiging van immigranten vanuit het buitenland.
Woningaanbod Het woningaanbod groeit, maar de vraag groeit mee. De druk op de sociale huurmarkt wordt weer groter.
Toerisme Het binnenlands toerisme herstelt, maar is nog niet terug op het niveau van 2019. Het aantal overnachtingen van binnen- en buitenlandse gasten is wel groter dan in 2019.
Zakelijke toerisme De zakelijke toeristische markt herstelt langzamer; zowel als het gaat om overnachtingen als om het aantal congressen.
Imago De combinatie van stad en strand blijven trekkers voor binnenlandse toeristen.
Bereikbaarheid banen en onderwijs Banen in Den Haag zijn minder goed bereikbaar dan in Amsterdam, Rotterdam en Utrecht. Het aantal studenten in het middelbaar en hoger beroeps- en het universitair onderwijs, loopt de laatste jaren weer terug.
3.2 Bevindingen In het kort: Woon- en Leefklimaat • • • •
• • • •
Woon-Aantrekkelijkheidsindex 2024: Den Haag op plaats 9 (gedaald na plaats 6 in 2021/2022 en plaats 7 in 2023). Sterke punten: Voorzieningen (2e plek), Historie (top 10), en Natuur (2e na Amsterdam). Zwakke punten: Lage score op brede welvaart (48e plek), met grote kloof tussen rijke en arme bewoners. Den Haag moet Amsterdam, Amstelveen, Utrecht, Leiden, Leidschendam-Voorburg, Haarlem, Hilversum en Delft laten voorgaan. Den Haag wordt gevolgd door Haarlemmermeer op de 10e en Rotterdam op de 11e plaats. De stad is en blijft in vergelijking met veel andere gemeenten aantrekkelijk om in te wonen. Bevolkingsgroei: +0,4% in 2024, vooral door immigratie (1.233 extra inwoners). Woningen: Aantal woningen groeide met 2.022 (+0,7%), vooral in de private huursector. Sociale huurmarkt: 64.743 woningzoekenden, slechts 5,8% krijgt een woning toegewezen (afname t.o.v. 2022). Internationale afgestudeerden: Den Haag is een belangrijke bestemming voor internationale afgestudeerden (3e regio in Nederland).
Bereikbaarheid • • •
Werkbereikbaarheid: Den Haag scoort lager dan Amsterdam, Utrecht, en Rotterdam (18e met files, 15e zonder). Onderwijs: Den Haag heeft geen eigen universiteit, maar wel satellietvestigingen van universiteiten in de regio. Studentenaantal: Sinds 2021/22 daling in het aantal studenten, maar wel toename in universitaire studenten.
Levendigheid en Toeristische Aantrekkingskracht • • • •
Toerisme: 6,96 miljoen binnenlandse toeristen in 2024 (-16,6% t.o.v. 2023), ten opzichte van 2019 jaarlijks met gemiddeld -6,2% afgenomen Overnachtingen: 2,7 miljoen overnachtingen in 2024, ten opzichte van 2019 jaarlijks met gemiddeld 10% toegenomen Congresmarkt: Herstel na corona, aantal congressen nog onder het pre-coronaniveau. Den Haag staat wereldwijd op de 81e plaats voor congresbestemmingen (ICCA).
Imago
53
• • • • •
Populairste trekpleister: Scheveningen (57% bezoekerspotentie). Andere grote (potentiële) publiekstrekkers blijven de Pier (45%) en Madurodam (44%) Positieve imago-kenmerken: Stad-strand combinatie, goede ov-bereikbaarheid, historische bezienswaardigheden, gastvrijheid. Verbeterpunten: Bereikbaarheid per auto en parkeermogelijkheden blijven laag gewaardeerd. Veiligheidsgevoel: Dalende beoordeling van veiligheid bij bezoekers. Cultureel aanbod: Verbeterde waardering, promotie kan de positie verder versterken.
54
3.3 Woon- en leefklimaat De Atlas voor Gemeenten biedt elk jaar een overzicht van de aantrekkelijkheid van de 50 grootste gemeenten van Nederland, in de vorm van de zogenoemde woon-aantrekkelijkheidsindex. Deze index bevat een statistische beoordeling van deze gemeenten op zeven factoren, namelijk bereikbaarheid, voorzieningen, veiligheid, onderwijs, natuur, historie en woonomgeving. 10 In figuur 3.1 is de woonaantrekkelijkheidsindex voor de vier grote steden opgenomen. Qua rangorde is de gemeente Den Haag weer terug op de positie van 2020 (plek 9), na een aanvankelijke stijging naar plaats 6 (2021/2022) en 7 (2023). De zevende positie in 2023 is het best vergelijkbaar na een definitiewijziging (Atlas voor Gemeenten 2024). Den Haag moet Amsterdam, Amstelveen, Utrecht, Leiden, Leidschendam-Voorburg, Haarlem, Hilversum en Delft laten voorgaan. Den Haag wordt gevolgd door Haarlemmermeer op de 10e en Rotterdam op de 11e plaats. De stad is en blijft in vergelijking met veel andere gemeenten aantrekkelijk om in te wonen. Als het gaat om de aanwezigheid van voorzieningen (podiumkunsten, culinair aanbod, horeca, nachtcultuur en niet-dagelijkse winkels) doen alle vier grote steden11 het goed en vormen ze de top 4 van de ranglijst. Den Haag scoort op dit type voorzieningen zelfs als 2e, na Amsterdam.
Amsterdam (plaats 6), Utrecht (plaats 8) en Den Haag (plaats 9) staan in de top 10 van de G50 ranglijst als het gaat om historie. Rotterdam (plaats 20) doet het minder goed op dit gebied. Voor wat betreft de woonomgeving neemt Den Haag de 2e plaats in van de G4 steden (35e in de G50). Utrecht scoort het best en Rotterdam eindigt onderaan de G50 ranglijst op plaats 50. Tegenover een hoge positie bij woonaantrekkelijkheid staat een lage (48e plaats) op de ranglijst van brede welvaart (zie ook hoofdstuk 2). Dit heeft ermee te maken dat mensen bereid zijn te willen inleveren op andere terreinen dan woonaantrekkelijkheid, zoals gezondheid, vrije tijd en veiligheid. Maar ook dat deze top 10 steden een grote groep inwoners kennen waar het minder goed mee gaat, bijvoorbeeld door hogere werkloosheid en gezondheidsproblemen. Toch wordt ook juist deze groep aangetrokken door de voordelen van de stad, denk aan sociale netwerken, banen en voorzieningen, maar missen er bepaalde persoonlijke en/of omgevingscondities om deze kansen te verzilveren. Dat kan wijzen op een grote kloof tussen de haves en de have-nots. Dat zou volgens de Atlas voor Gemeenten betekenen dat de geringere brede welvaart in die steden dus vooral bij de have-nots landt. In een aantrekkelijke stad willen mensen graag (komen) wonen, dat geldt ook voor Den Haag. In 2024 groeide de Haagse bevolking licht met 0,4 procent.
Den Haag heeft op 1 januari 2024 566.221 inwoners. De groei wordt naast een geboorteoverschot mogelijk door een iets hoger vestigingsoverschot. In 2024 hebben zich 1.233 meer mensen gevestigd in Den Haag dan dat er vertrokken zijn (tabel 3.1). Bijna de helft van de nieuwe Hagenaren komt uit het buitenland. In 2024 gaat het om 19.049 mensen, tegelijkertijd vertrokken er in 2023 ook 13.731 Hagenaren naar het buitenland. Vanuit andere Nederlandse gemeenten komen er 22.342 nieuwe bewoners naar Den Haag, maar er vertrekken er net 10 De woonaantrekkelijkheidsindex is in 2023 en de sociaal-economische index in 2024 vernieuwd. Het gevolg is wel dat
hierdoor sprake is van een trendbreuk in respectievelijk 2023 en 2024, en dat de scores niet goed te vergelijken zijn met de scores van voorgaande jaren. Bovendien is in 2024 voor het eerst een relatie gelegd tussen woonaantrekkelijkheid en brede welvaart. Zijn er steden die een gebleken aantrekkingskracht op verhuizende huishoudens weten te combineren met brede welvaart? (Atlas voor Gemeenten, 2024). 11 Ook wel de G4 genoemd: Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht.
55
als in 2023 meer: 26.427 personen, waardoor het binnenlandse migratiesaldo negatief is (-4.085). De stad groeit dus met name door vestiging van immigranten. De prognose is dat de bevolkingsgroei zich de komende jaren voortzet en dat het inwonertal in 2031 toeneemt tot ruim 600.000 Hagenaren. Niet alleen de bevolking groeit door, ook het aantal woningen neemt toe. Zo is in 2024 de woningvoorraad van de stad met 2.022 woningen gestegen tot 272.242 woningen, dat is een stijging van 0,7 procent (tabel 3.2). De toegevoegde woningen behoren voor het overgrote deel tot de private huursector. Het aantal inwoners stijgt mee met de woningvoorraad, waardoor de gemiddelde woningbezetting gelijk blijft met 2,08 inwoners per woning (tabel 3.3). De beschikbaarheid van betaalbare woningen is een randvoorwaarde om menselijk kapitaal aan te kunnen trekken. Behalve het aantrekken van studenten, is het van belang om afgestudeerde studenten voor de stad te behouden. Haaglanden, de arbeidsmarktregio met Den Haag en Delft, vormt in Nederland de derde belangrijkste woonplaats voor blijvende internationale afgestudeerden (9,6 %). Bijna 2 op de 5 (37,3%) blijvende internationale afgestudeerden werken vijf jaar na afstuderen in of rond Amsterdam.
Andere populaire regio’s zijn Rijnmond (Rotterdam en omstreken; 10,2%), MiddenUtrecht (Utrecht-Stad en omgeving; 7,7%) en Zuidoost-Brabant (regio Eindhoven; 7,2%). 12 Zoals dat ook in de rest van het land het geval is, stijgen de koop- en huurprijzen van woningen in Den Haag verder door. De hoge koop- en huurprijzen op de private woningmarkt zet ook in Den Haag de doorstroom vanuit sociale huurwoningen onder druk. Het aantal woningzoekenden in de sociale huursector in 2024 is 64.743, waarvan meer dan de helft uit de eigen gemeente. Daarmee is weer een stijging ingezet t.o.v. 2022 na een aanvankelijke daling sinds corona. Een zeer klein en dalend deel, 5,8%, van deze woningzoekenden slaagt er ook daadwerkelijk in om een corporatiewoning te huren (tabel 3.4). Ongeveer 3.700 woningzoekenden hebben in 2024 ook daadwerkelijk een woning kunnen bemachtigen, een daling van 600 t.o.v. 2022. De druk op de sociale huurmarkt blijft daarmee hoog.
3.4 Bereikbaarheid Als het gaat om de bereikbaarheid van banen dan scoort Den Haag minder in vergelijking met de andere drie grote steden: 18e en 15e plaats (2024, zo ook in 2023), resp. met en zonder files. Dit betekent dat banen in Den Haag minder goed bereikbaar zijn dan in Amsterdam, Utrecht en Rotterdam. Dat heeft vooral te maken met de ligging van de stad aan de kust, en is dus niet direct beïnvloedbaar (figuur 3.3). Juist de ligging aan de kust maakt de noodzaak voor een excellente verbinding tot aan die kust relevant. Op het gebied van veiligheid scoren de vier grote steden laag. Bij de indicator natuur (aangepast in 2023) staat Den Haag na Amsterdam op de tweede plaats van de vier grote steden, maar wel met rangordenummer 27 in de G50. Bij de indicator onderwijs gaat het om de bereikbaarheid en variatie in het aanbod van universitaire opleidingen. Den Haag scoort in verhouding tot de andere grote steden het laagst op dit punt. Den Haag heeft als enige grote stad van oorsprong geen eigen “eigen” universiteit, maar wel groeiende satellietvestingen van de drie universiteiten in de buurt (Universiteit Leiden, Technische Universiteit Delft en de Erasmus Universiteit Rotterdam). Toch is er sprake van teruglopende studentenaantallen in mbo en hbo/wo onderwijs.
Vanaf het leerjaar 2014/’15 groeide het totale aantal studenten in het 12 Bron: NUFFIC, Stayrate en arbeidsmarktpositie van internationale afgestudeerden 2013-2022, 31 maart 2025)
56
middelbaar, hbo en universitair onderwijs van 36.650 tot een maximaal niveau van 45.000 in 2021/’22. Daarna is een daling ingezet tot in ieder geval het studiejaar 2024/’25 (tabel 3.5 en figuur 3.7). 13 Wel nam het aandeel universitaire studenten relatief nog toe tot 28 procent. De daling van het aantal studenten is een gevolg is van demografische ontwikkelingen en in lijn met de landelijke trend. De terugloop in Den Haag t.o.v. landelijk wordt gedempt als gevolg van de groei van Universiteit Leiden en TU Delft en doordat mbo en hbo in de Randstad minder terugloop laat zien dan elders in het land.
3.5 Levendigheid en toeristische aantrekkingskracht Toeristische aantrekkingskracht is een belangrijke indicator voor de Attractieve stad. Vanaf de tweede helft van 2022 komt wereldwijd het toerisme na de coronaperiode weer op gang. Dit geldt ook voor Den Haag. In totaal is Den Haag in 2024 bijna 7 miljoen keer bezocht door binnenlandse toeristen. Het aantal toeristische bezoeken groeide in 2023 ten opzichte van 2022 met 0,2%, maar in 2024 kromp dat met 16,6 procent ten opzichte van het voorgaande jaar. Per saldo is het toerisme – afgemeten aan het aantal bezoekers – nog niet terug op het pre-corona niveau. In 2019 lag het aantal bezoeken aan Den Haag nog op 9,6 miljoen bezoeken. Dat is een gemiddelde afname van 6,2 procent per jaar tussen 2019 en 2024 (tabel 3.6). Het aantal overnachtingen (2,7 miljoen in 2024) is daarentegen gestegen met gemiddeld 10 procent per jaar vanaf 2019. De bezoekfrequentie van regionale bezoekers is toegenomen van gemiddeld drie keer in 2019 naar drieënhalf, een stijging van 17 procent. De gemiddelde verblijfsduur in hotels is verlengd naar gemiddeld 1,95 dagen. Dat was in 2019 nog 1,62 dagen. De kamerbezetting is al twee jaar op rij gemiddeld 71 procent. Het ligt hiermee bijna op het niveau van 2019 (74 procent). 14 Corona heeft ook een groot effect gehad op het zakelijk toerisme.
Zo waren het aantal zakelijke overnachtingen en congressen op een (zeer) laag niveau beland. In 2022 is het herstel hiervan ingezet maar in 2024 is aantal zakelijke overnachtingen en congressen nog niet terug op het niveau van 2019 (tabel 3.9). Het gemiddeld aantal deelnemers aan die congressen en de congresduur liggen op een lager niveau dan in 2019. De Internationale Congressen en Conventies Associatie (ICCA) heeft Nederland in 2023 op de achtste plek geplaatst in hun wereldwijde ranglijst voor congresbestemmingen. Dit bevestigt de positie van Nederland als toonaangevende bestemming voor internationale bijeenkomsten en congressen. De populairste steden op de lijst zijn Parijs, Singapore en Lissabon. Van de Nederlandse steden zien we Amsterdam (18e), Rotterdam (47e), Den Haag (81e) en Utrecht (98e) bijdragen aan de sterke positie van Nederland. 15
13 Het betreft hier alleen in Den Haag woonachtige studenten, omdat in deze indicator de bereikbaarheid van onderwijs
voor de Haagse bevolking centraal staat.
14 Bron: AD Den Haag, Toerist ervaart Den Haag als topattractie (11 april 2025)
15 Bij de positie van Den Haag in deze ranking valt een kanttekening te plaatsen. De ranking gaat alleen over de zogenoemde
associatiecongressen, zoals bijvoorbeeld grote medisch congressen. Daarnaast moeten die congressen voldoen aan bepaalde criteria om meegenomen te mogen worden in de ranking. Steden zoals Amsterdam, Rotterdam, Utrecht, Maastricht en Leiden hebben een hogere positie behaald in de ICCA-ranglijst omdat zij elk over een academisch-medisch centrum beschikken en daardoor veel medische congressen binnenhalen.
57
3.6 Imago Jaarlijks doet Verian, voorheen KantAr, onderzoek onder de Nederlandse bevolking naar het imago van Den Haag. Het strand van Scheveningen heeft net als voorgaande jaren de grootste bezoekerspotentie: 57% van de Nederlanders vindt het een interessante plaats om te bezoeken, een stijging van 5% ten opzichte van 2022. Andere grote (potentiële) publiekstrekkers blijven de Pier (45%) en Madurodam (44%). Waar in de Coronatijd de interesse in een bezoek aan culturele instellingen en musea sterk daalde, ligt in 2024 de interesse weer op het niveau van voor de Coronatijd. Net als andere jaren wordt Den Haag door veel Nederlanders, die ooit een bezoek aan Den Haag hebben gebracht, gezien als een stad die goed bereikbaar is met het Openbaar Vervoer. Bijna zes op de tien mensen, vinden de combinatie van stad en strand uitstekend passen bij Den Haag. Andere aspecten waarop de Hofstad goed presteert zijn de historische bezienswaardigheden, het winkelaanbod, de veelzijdigheid en de aanwezigheid van een historische binnenstad. Als het gaat om het koninklijke karakter van de stad dan geven ruim drie op de tien aan dit aantrekkelijk te vinden om de stad te bezoeken voor een dagje uit. Wat betreft de positionering als stad van vrede en recht, geeft 17% aan dit aantrekkelijk te vinden voor het plannen van een dagje uit.
Net als in 2022 heeft de gezelligheid of sfeer in de stad de meeste impact op de tevredenheid van een bezoek aan de stad. Een tweede aspect waar Den Haag zeer goed op scoort is de veelzijdigheid van de stad. Gastvrijheid is een derde aspect dat veel impact heeft op de tevredenheid van een bezoek aan de stad en bereidheid om een bezoek aan de stad actief aan anderen aan te bevelen. Ook hierop scoort Den Haag goed. Het gevoel van veiligheid bij bezoekers is een aspect dat afzonderlijke aandacht verdient. Het is namelijk een aspect dat veel impact heeft op die tevredenheid en aanbevelingsbereidheid, maar waarop Den Haag minder goed wordt beoordeeld dan voorgaande jaren. Aan de andere kant van het spectrum ligt de gestegen waardering voor het culturele aanbod. De waardering voor het aanbod in Den Haag is verbeterd, terwijl een investering in het promoten van het culturele aanbod volgens Verian kan bijdragen aan een betere voorkeurspositie, zonder dat hier een afbreukrisico aan vast zit. Dat betekent dat als de performance op deze aspecten verslechtert dit niet een heel grote impact heeft op de tevredenheid en de aanbevelingsbereidheid. Twee aspecten waarop de stad niet goed presteert zijn de bereikbaarheid met de auto en de parkeermogelijkheden.
58
3.7 Figuren en tabellen Figuur 3.1 Woonaantrekkelijkheidsindex: ontwikkeling relatieve positie gemeente Den Haag in rangorde G50 (1 = hoogst) 1 2
Positie (1 = hoogst)
3 4 5 6 7 8 9 10
2014
2015
2016
2017
2018
2019
Bron: Atlas voor gemeenten/bewerking RBB, NEO Observatory
59
2020
2021
2022
2023
2024
Figuur 3.2 Woonaantrekkelijkheidsindex G4 2024
Positie vier grote steden in de rangorde 50 grootste gemeenten op de onderwerpen bereikbaarheid, voorzieningen, veiligheid, onderwijs, natuur, historie en woonomgeving (1 = hoogst)
Woonaantrekkelijkheidsindex 2024, positie G4 Amsterdam
Den Haag
Rotterdam
Utrecht
Bereikbaarheid 0 5 10 15
Woonomgeving
Voorzieningen
20 25 30 35 40 45 50
Historie
Veiligheid
Natuur
Onderwijs
Bron: Atlas voor gemeenten/bewerking NEO Observatory
60
Figuur 3.3 Bereikbaarheid banen binnen acceptabele reistijd in de G4 zonder en met files Rangorde van 1 (= best bereikbaar) tot 50 (slechtst bereikbaar), 2024
zonder files UTRECHT
3
AMSTERDAM
7
ROTTERDAM
2
DEN HAAG
15
2
0
4
6
8
10
12
14
16
18
20
18
20
met files UTRECHT
3
AMSTERDAM
2
ROTTERDAM
9
DEN HAAG
18
0
2
4
6
8
10
Bron: Atlas voor Gemeenten 2024
61
12
14
16
Figuur 3.4 Loop van de bevolking naar component, Den Haag 2015-2024 14 12 10
x1000 personen
8 6 4 2 0 -2 -4 -6
2016
2015 saldo
2017
2018
2019
Natuurlijk verloop
2020
migratiesaldo
2021
2022
uit andere gemeente
2023
2024
uit buitenland
Bron: DHIC
Tabel 3.1 Bevolkingsontwikkeling Den Haag 2015-2024, x1.000 2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
2024
x1.000 saldo
5,9
5,1
4,9
7,7
5,3
8,0
2,5
5,1
9,4
2,2
geboortesaldo
2,8
2,5
2,5
2,4
2,3
2,3
1,6
1,5
1,1
1,0
migratiesaldo
3,3
2,9
2,5
5,4
3,3
5,7
1,0
3,6
8,4
1,2
uit andere gemeente
-0,6
-1,1
-1,3
-1,2
-2,8
-3,7
-3,0
-5,0
-4,0
-4,1
uit buitenland
3,9
4,0
3,7
6,5
6,0
9,4
4,0
8,6
12,4
5,3
2021
2022
2023
Bron: CBS
Figuur 3.5 Woningvoorraad in gemeente Den Haag 2015-2024, x1.000 300
Aamtal woningen, x1000
290 280 270 260 250 240 230 220
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
Bron: DHIC/Centraal Bureau voor de Statistiek + Gem. Den Haag/Dienst Stedelijke Ontwikkeling
62
2024
Tabel 3.2 Woningvoorraad in gemeente Den Haag 2015-2024, x1.000 2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
2024
253,2
255,1
256,7
259,3
262,5
266,0
267,7
270,2
272,2
x1.000 Voorraad woningen
251,4
Bron: DHIC/Centraal Bureau voor de Statistiek + Gem. Den Haag/Dienst Stedelijke Ontwikkeling
Tabel 3.3 Woningbezetting in de gemeente Den Haag 2015-2024 2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
2024
2,08
2,06
2,07
2,08
2,08
2022
2023
gemiddeld aantal personen per woning Woningbezetting
2,05
2,06
2,06
2,08
2,08
Bron: DHIC/Centraal Bureau voor de Statistiek + Gem. Den Haag/Dienst Stedelijke Ontwikkeling
Figuur 3.6 Gemiddelde woningbezetting in Den Haag 2018-2024 2,1
Gemiddelde woningbezzetting
2,08 2,06 2,04 2,02 2 1,98 1,96
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2024
Bron: DHIC/Centraal Bureau voor de Statistiek + Gem. Den Haag/Dienst Stedelijke Ontwikkeling
Tabel 3.4 Kengetallen verhuringen in de corporatiesector in Den Haag 2018-2022/2024
Kansrijke woningzoekenden Verhuringen
aantal aantal
Kans op een woning
%
2018
2019
2020
2021
2022
2024
57.224 4.293
52.396 4.113
57.005 3.917
61.065 4.924
56.682 4.289
64.743 3.750
7,5
7,8
6,9
8,1
7,6
5,8
Bron: Explica/SVH-DenHaag 2024
63
Tabel 3.5 Aantal mbo/hbo/wo studenten woonachtig in de gemeente Den Haag, leerjaren 2014/’152024/’25*
2014/' 2015/' 2016/' 2017/' 2018/' 2019/' 2020/' 2021/' 2022/' 2023/' 2024/' 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25
Onderwijssoort Middelbaar beroepsonderwijs Hoger beroepsonderwijs Wetenschappelijk onderwijs Totaal Bron: CBS
aantal 12.810 12.470 12.760 13.110 13.490 13.740 14.190 14.260 13.700 13.240 13.180 16.410 16.280 16.390 16.530 16.560 17.060 18.190 18.390 18.310 17.610 16.890 7.430
7.610
7.960
8.560
9.480 10.330 11.670 12.350 12.330 11.920 11.850
36.650 36.360 37.110 38.200 39.530 41.130 44.050 45.000 44.340 42.770 41.920
Figuur 3.7 Aantal mbo/hbo/wo studenten woonachtig in de gemeente Den Haag, leerjaren 2014/’152024/’25* 20
leerlingen/studenten, x1000
18 16 14 12 10 8 6 4 2 0
2014
2015
2016
2017
Middelbaar beroepsonderwijs
2018
2019
2020
Hoger beroepsonderwijs
Bron: CBS
64
2021
2022
2023
2024
Wetenschappelijk onderwijs
Tabel 3.6 Aantal toeristische bezoeken en bezoekers van steden 2017-2024 Aantal, groei 2024 ten opzichte van 2023, gemiddelde jaarlijkse groei periode 2017-2024 Bezoeken Den Haag Rotterdam Amsterdam Utrecht
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
aantal x1000 9.032 13.542 17.031 10.943
12.659 14.816 17.824 13.450
9.571 12.398 16.960 10.361
6.261 7.439 9.680 7.531
6.819 8.289 9.575 6.747
8.324 11.453 14.266 9.276
8.343 10.659 9.190
Bezoekers aantal x1000 Den Haag 2.615 3.454 Rotterdam 3.296 3.279 Amsterdam 4.496 4.471 Utrecht 3.206 3.326 Bron: Toeristisch Bezoek aan Steden/NBTC
3.171 3.036 4.381 2.957
2.115 1.919 2.563 2.101
1.979 1.878 2.388 1.853
2.457 2.502 3.319 2.672
2.376 2.541 2.678
2024 2023-'24
6.957 9.959 9.392
% -16,6 -6,6 2,2
2019-'24 Gem. % -6,2 -4,3 -1,9
2.577 2.371 2.714
% 8,5 -6,7 1,3
Gem. % -4,1 -4,8 -1,7
Tabel 3.7 Gemiddelde bestedingen toeristisch bezoek 2017-2023 Aantal, groei 2024 ten opzichte van 2023, gemiddelde jaarlijkse groei periode 2017-2024 2017 2018 Euro per dag Den Haag 47,3 49,5 Rotterdam 52,1 54,3 Amsterdam 50,1 58,8 Utrecht 48,2 51,9 Bron: Toeristisch Bezoek aan Steden/NBTC
2019
2020
2021
2022
2023
2024 2023-'24
50,2 59,4 55,6 57,0
41,7 54,1 57,1 56,9
53,9 52,6 60,8 58,7
56,3 58,4 69,5 63,2
57,4 60,9 63,2
63,5 63,3 69,8
% 10,6 3,9 10,4
2019-'24 Gem. % 4,8 1,3 4,1
Tabel 3.8 Totaal overnachtingen naar land van herkomst in de vier grote steden 2017-2024, x1000 Aantal, groei 2024 ten opzichte van 2023, gemiddelde jaarlijkse groei periode 2017-2024 2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
Totaal Den Haag Rotterdam Amsterdam Utrecht
Aantal x1000 1.736 1.820 15.858 719
1.754 2.043 16.673 689
1.675 2.035 18.375 752
987 1.030 5.802 461
1.193 1.166 5.775 492
2.219 2.262 16.775 995
2.573 2.600 20.385 1.229
2.697 3.090 21.258 1.086
% 4,8 18,8 4,3 -11,6
2019-'24 Gem. % 10,0 8,7 3,0 7,6
Nederland Den Haag Rotterdam Amsterdam Utrecht
Aantal x1000 825 900 2.464 306
844 1.007 2.828 305
808 996 2.886 331
457 647 1.513 308
745 723 1.926 369
1.039 1.205 3.369 571
1.069 1.124 3.646 573
1.144 1.286 3.574 532
7,0 14,4 -2,0 -7,2
7,2 5,2 4,4 10,0
Buitenland Den Haag Rotterdam Amsterdam Utrecht Bron: CBS
Aantal x1000 911 920 13.394 413
910 1.036 13.846 384
868 1.039 15.489 422
530 383 4.288 153
448 442 3.848 123
1.180 1.058 13.406 424
1.504 1.475 16.739 657
1.554 1.804 17.683 554
3,3 22,3 5,6 -15,7
12,4 11,7 2,7 5,6
65
2024 2023-'24
Tabel 3.9 Zakelijke overnachtingen in de vier grote steden 2017-2024 Aantal, groei 2024 ten opzichte van 2023, gemiddelde jaarlijkse groei periode 2017-2024 2017
Den Haag Rotterdam Amsterdam Utrecht Bron: CBS
2018
2019
2020
2021
2022
2023
2024 2023-'24
Aantal x1000 770 750 920 960 5.200 5.530 400 410
770 980 5.820 430
250 380 1.270 160
230 410 1.050 140
570 950 3.410 400
590 850 3.750 370
610 800 3.730 310
Tabel 3.10 Kengetallen congressen in Den Haag 2017-2024 Aantal congressen Gemiddeld aantal deelnemers Gemiddelde duur (dagen) Aantal deelnemersdagen
Bron: DHIC/Gemeente Den Haag
% 3,4 -5,9 -0,5 -16,2
2019-'24 Gem. % -4,6 -4,0 -8,5 -6,3
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
2024
149 296 4,6
126 383 4,1
113 425 5
18 437 4,2
17 173 3,9
85 290 3,5
78 316 4
118 260 4,3
179.010 195.060 213.923
31.750
9.240
75.606
66
95.394 116.009
4 Veerkrachtige economie 4.1 Inleiding Om de brede economische bloei te realiseren wordt naast attractiviteit gestreefd naar een veerkrachtige economische structuur. Hiertoe zijn de volgende vier tactische doelen gekozen: • • • •
Het verdiepen van het profiel van van Internationale stad van Vrede en Recht, Het verbreden van de economische structuur met maakindustrie, zorg & gezondheid, vernieuwing door kennis, technologie en innovatie en Het opschalen met export, financieren en spin-off.
Het doel in de economische visie is het vergroten van de economische veerkracht op de langere termijn. Dat dient te gebeuren door een sterk profiel als internationale stad voor vrede en recht. Daarnaast dient de economische structuur verbreed te worden. Om dat te bereiken, is diversiteit van de bedrijvigheid noodzakelijk. Aanjagers hiervoor zijn nieuwe technologieën, kennisontwikkeling, innovatie en ondernemerschap. Tenslotte zijn export, financiering en spin-off belangrijke voorwaarden om die doelstelling te realiseren. Hiertoe beschouwen we in dit hoofdstuk de volgende indicatoren: Overzicht indicatoren voor Veerkrachtige economie Werkgelegenheid per sector Ontwikkeling werkgelegenheid per sector Vestigingen naar grootteklasse Ontwikkeling werkgelegenheid MKB en grootbedrijf Impactstartups Startups locatiequotiënt Bruto toegevoegd product per sector Bruto toegevoegd product en arbeidsjaren Arbeidsproductiviteit Arbeidsproductiviteit per sector Ecosysteemindex, vergelijking gemeenten Ecosysteemindex, naar elementen
Bron: Gemeente Den Haag
67
WGRH WGRH CBS WGRH Dealroom Dealroom CBS CBS CBS CBS Birch Birch
Veerkrachtige economie Werkgelegenheid De werkgelegenheid in de gemeente Den Haag kwam in 2024 op 336.000 werkzame personen. De belangrijkste sectoren zijn de overheid, de zorg, specialistische zakelijke diensten en de handel. Deze sectoren hebben elk een aandeel van 10-20 procent in de werkgelegenheid van Den Haag.
Veerkracht De economie van regio Den Haag is niet zeer veerkrachtig. Qua toegevoegde waarde heeft de overheid een aandeel van 21,4 procent in de regio Den Haag. Inclusief inkopen van de overheid in de eigen regio is dat 25,7 procent. Dit legt het groeipad van de stad structureel vast. Cultuur en overige diensten hebben een stevige positie in Den Haag, maar groeien niet snel.
Groei van de werkgelegenheid De groei is geconcentreerd in ofwel éénpersoonsbedrijven, ofwel in het grootbedrijf groter dan 249 personen. Het grootbedrijf omvat 35 procent van de werkgelegenheid, terwijl eenpersoonsbedrijven 20 procent omvatten. In het middenbedrijf (in dit geval van 2 tot 250 werkzame personen) nemen we nauwelijks enige groei van de werkgelegenheid waar.
Arbeidsproductiviteit De gemiddelde arbeidsproductiviteit van alle bedrijfstakken is van de vier grote stadsregio’s het laagst in de regio Den Haag met 98 duizend euro per arbeidsjaar in 2022, praktisch gelijk aan het Nederlands gemiddelde (102 duizend in 2022).
Technologie en ondernemerschap Volgens UU/Birch, 2025 heeft de regio Delft en Westland de meest gunstige randvoorwaarden voor nieuwe, innovatieve bedrijvigheid in Nederland. De regio Den Haag staat in de recente editie van de Entrepreneurial Ecosysteem Index 2025 op de 10e plaats, terwijl dat in de voorgaande editie nog de zevende plaats was. De regio Den Haag scoort relatief zwak op leiderschap, vraag en kennis.
Start- en scale-ups De kansen van de start- en scale-ups in Den Haag liggen in ‘security’ en ‘legal’. Deze hebben in Den Haag een relatief sterke positie, naast de al genoemde bedrijfstakken informatie &communicatie, financiële diensten, en de kleine hoogwaardige industriële bedrijfstakken chemie, metaal-elektro en transportmiddelen. De nabijheid van Delft is gunstig.
4.2 Bevindingen In het kort: Werkgelegenheid en toegevoegde waarde naar sector: •
•
•
De werkgelegenheid in Den Haag (bron: WGRH) kwam in 2024 op 336 duizend werkzame personen. De belangrijkste sectoren zijn de overheid, de zorg, specialistische zakelijke diensten en dan de handel. Deze sectoren hebben elk een aandeel van 20-10 procent in de werkgelegenheid van Den Haag. In de gemeente Den Haag is de groei van de werkgelegenheid geconcentreerd in ofwel éénpersoonsbedrijven, ofwel in het grootbedrijf (groter dan 249 personen) (tabellen 5.2 en 5.3). Het grootbedrijf omvat 35 procent van de werkgelegenheid, terwijl eenpersoonsbedrijven 20 procent omvatten. In het middenbedrijf (in dit geval van 2 tot 250 werkzame personen) nemen we nauwelijks enige groei van de werkgelegenheid waar. Indien naar sectorspecialisatie in de regio Den Haag wordt gekeken, zijn specialistische zakelijke diensten (juristen, nationaal en internationaal recht) en informatie & communicatie qua toegevoegde waarde twee krachtige bedrijfstakken. Voor deze bedrijfstakken geldt echter dat de regio’s Amsterdam en Utrecht een sterkere specialisatie hebben. Met specialistische zakelijke diensten heeft Regio Den Haag na Groot Amsterdam een sterke specialisatie, meer dan informatie & communicatie.
Arbeidsproductiviteit naar sector: •
•
•
•
Het gemiddelde niveau van de arbeidsproductiviteit van alle bedrijfstakken is van de vier grote stadsregio’s het laagst in Regio Den Haag met 98 duizend euro per arbeidsjaar in 2022 (figuren 4.1, 4.2). Dat is praktisch gelijk aan het Nederlands gemiddelde (102 duizend in 2022). Qua groei van de arbeidsproductiviteit is het beeld pregnanter; deze daalt weliswaar minimaal, maar behoort te groeien als de arbeidsmarkt krap is. De groei van de productiviteit is lager dan die van Nederland voor twee belangrijke sectoren in Den Haag ICT en specialistische diensten). De conclusie is dat de economie van de regio Den Haag niet zeer veerkrachtig is. De economie is zeer afhankelijk van de overheid en afgeleide functies. Bezuinigingen in 2012 en daarna hebben langdurig doorgewerkt in de economie van de Regio Den Haag zonder dat een andere bedrijfstak daar compensatie voor bracht. Het sectorale patroon van de Regio Den Haag is als volgt te beschrijven: een absoluut grote omvang: overheid en zorg; kleiner, met een qua specialisatie groot concurrentievoordeel: cultuur, recreatie en overige diensten; groter, en na Regio Groot Amsterdam een secundaire concurrentiekracht: specialistische zakelijke diensten, informatie & communicatie; klein, hoge groei, geen specialisatie maar wel concurrentiekracht: chemie, transportmiddelen, metaalelektrotechnische industrie.
Ondernemerschap en innovatie:
69
•
•
Volgens de ‘Entrepreneurial ecosysteem index 2025’ (UU/Birch, 2025 ) heeft Regio Delft en Westland de meest gunstige randvoorwaarden voor nieuwe, innovatieve bedrijvigheid Regio Den Haag staat in de editie van de EE-index 2025 op de 10e plaats, terwijl dat in de voorgaande editie nog de zevende plaats was. Regio Den Haag scoort relatief zwak op leiderschap, vraag en kennis. In Den Haag werden in 2024 122 innovatieve start- en scaleups opgericht (figuren 4.7, 4.8 en 4.9). Dat is praktisch evenveel als in Rotterdam, maar minder dan in Amsterdam (315). Het aandeel van alle start- en scaleups is in Den Haag het hoogst van de vier grote steden met 11 procent. De relatieve sterkte van de start- en scaleups van Den Haag ligt in ‘security’ en ‘legal’. Dat betreft de overige zakelijke en specialistische zakelijke diensten. Deze hebben in Den Haag een relatief sterke positie, naast de al genoemde bedrijfstakken informatie & communicatie, financiële diensten, en de kleine hoogwaardige industriële bedrijfstakken chemie, metaalelektro en transportmiddelen.
Economische omvang van de overheid: •
‘Last, but not least’ heeft de overheid door bestedingen een groter effect dan de omvang van de sector zelf. De sector beslaat qua toegevoegde waarde 21,4 procent, maar door het indirecte effect in de Regio Den Haag is dat effect maximaal 25,7 procent. Omdat er naast de overheid zelf ook nog andere niet-commerciële diensten zijn als de zorg, onderwijs etc., is er op de grondmarkt en arbeidsmarkt weinig ruimte over voor andere bedrijfstakken om de economie te diversifiëren.
70
4.3 Werkgelegenheid Werkgelegenheid De werkgelegenheid in Den Haag (bron: WGRH) kwam in 2024 op 336 duizend werkzame personen. De belangrijkste sectoren zijn de overheid, de zorg, specialistische zakelijke diensten en dan de handel. Deze sectoren hebben elk een aandeel van 20-10 procent in de werkgelegenheid van Den Haag (tabel 4.1A). Van deze voor Den Haag belangrijke sectoren ontwikkelen de overheid (+3,6 procent jaarlijkse groei) en de zorg (+3,4 procent) zich sneller dan de gemiddelde groei van geheel Den Haag (+2,9 procent) per jaar. Overheid en zorg, in 2024 tezamen 33 procent van de stedelijke Waarom groeit de werkgelegenheid in de dienstensector? De Wet van Baumol De cijfers over werkgelegenheid naar sector volgen het patroon van de mate van kapitaalintensiteit van een sector. Indien de markt voor elke sector (industrie en diensten) groeit, vergt dat in iedere sector extra kapitaal en arbeid, maar in verschillende verhoudingen, afhankelijk van de technische mogelijkheden arbeid door kapitaal te vervangen. Dit heeft een bijzonder effect, namelijk dat juist diensten met een persoonlijkambachtelijk karakter niet door machines of computers vervangen kunnen worden. Dergelijke diensten hebben dus extra arbeid nodig als de markt groeit. Dit verklaart waarom overheid en zorg een hoge arbeidsintensiteit laten zien en de industrie een lage.
Dit heeft wel gevolgen voor het tempo van kostenstijgingen. In de overheid en zorg, maar ook onderwijs, cultuur, horeca, kappers etc. nemen kosten relatief snel toe omdat die voor een groot deel uit loonkosten bestaan. De Wet van Baumol (de ‘cost disease’ van persoonlijke diensten) beschrijft dit. Bron: William J. Baumol (1967), Macroeconomics of Unbalanced Growth: The Anatomy of Urban Crisis. In: American Economic Review, Vol. 57, No. 3, pp. 415-426.
economie, breiden met dit tempo dit gezamenlijk aandeel verder uit. Industrie en openbaar nut zagen na 2020 de werkgelegenheid licht krimpen (conform Wet van Baumol (Baumol, 1967); zie toelichting in tekstbox). Specialistische zakelijke diensten en handel ontwikkelen zich daarentegen trager dan het gemiddelde voor geheel Den Haag, namelijk met 1,8 procent per jaar gemiddeld. Andere hoogwaardige dienstverlenende bedrijfstakken, informatie & communicatie en financiële diensten zijn samen goed voor 8,1 procent van de werkgelegenheid. Overige zakelijke diensten, bijna 5% van de werkgelegenheid, nam na corona jaarlijks met 8 procent toe. Hoewel werkgelegenheid sociaaleconomisch zeer belangrijk is, kunnen we om die reden niet alleen naar werkgelegenheid kijken, maar dient ook de waarde van de geproduceerde goederen en diensten beschouwd worden. De toegevoegde waarde in samenhang met werkgelegenheid, arbeidsproductiviteit en specialisatie beschouwen levert een vollediger beeld van bedrijfstakken op (figuren 4.3, 4.4).
Werkgelegenheid naar bedrijfsgrootte In de gemeente Den Haag is de groei van de werkgelegenheid geconcentreerd in ofwel éénpersoonsbedrijven, ofwel in het grootbedrijf (groter dan 249 personen) (tabellen 4.2 en 4.3). Het
71
grootbedrijf omvat 35 procent van de werkgelegenheid, terwijl eenpersoonsbedrijven 20 procent omvatten. In het middenbedrijf (in dit geval van 2 tot 250 werkzame personen) nemen we nauwelijks enige groei van de werkgelegenheid waar. Dit is een nationale trend die ook in Den Haag zichtbaar is. De positie van Den Haag wijkt in dit opzicht niet af van de nationale trend. Hier kunnen we op zich geen conclusies aan verbinden. Wel is er een trendbreuk gaande op dit vlak. Over de hele linie neemt het aantal banen bij bedrijven toe: eenmanszaken, het midden- en kleinbedrijf (2-100 medewerkers) en het grootbedrijf (vanaf 100 medewerkers). Wel droeg de groei in eenmanszaken, waarvan ongeveer 95% bestaat uit zzp’ers, het afgelopen decennium het meest bij aan de groei van banen. In het laatste jaar (2023-2024) is een afvlakking in de groei van eenmanszaken waar te nemen (8%). Bij het mkb neemt dit juist weer sneller toe. Wat betreft het aantal starters is een duidelijke trendbreuk te zien. Deels kan dit komen door economische factoren, maar voor een ander deel moet de oorzaak gezocht worden in de (anticipatie op) de vanaf 1 januari 2025 aangepaste regels voor zzp’ers. De belangrijkste aanpassing betreft een aanscherping van de handhaving op de aantoonbaarheid van een zelfstandige werkrelatie.
(BRON) Gegevens over de andere drie grote steden zijn niet voorhanden, zodat de reikwijdte van de conclusies beperkt blijft.
4.4 Specialisaties in de Regio Den Haag De specialisatiegraad van bedrijfstakken op basis van toegevoegde waarde geeft aan waar de kracht van de Regio Den Haag ligt ten opzichte van de andere drie grote stadsregio’s. In de Regio Den Haag is de overheid welhaast vanzelfsprekend de sector waar de regio het sterkst in gespecialiseerd is (tabellen 4.4, 4.5). Naast de overheid is dat cultuur, recreatie en overige diensten. Deze specialisatie is onverwacht, maar op zich niet verrassend. In een regeringscentrum als Den Haag vinden we naast de feitelijke Nederlandse overheid ook allerlei ambassades en internationale functies die bij de overige diensten behoren en culturele functies voor het personeel dat daar werkt. Dat is onderdeel van de hoogwaardige consumptiecultuur die de regio Den Haag kent en past bij de internationale positie van Den Haag. Het belang van het internationale cluster in Den Haag is groot in economisch, maatschappelijk en cultureel opzicht. 16 Muziek in Den Haag Naast de schilderkunst in Den Haag merken we op dat Den Haag juist op het gebied van muziek een belangrijke broedplaats van talent is in verschillende stijlen, namelijk in de popmuziek (Golden Earring en vele anderen), jazz (Ack van Rooyen), cabaret en klassieke muziek met het gerenommeerde Haags conservatorium en Residentieorkest.
Een bijzondere vermelding verdient pianist en Hagenaar Nikola Meeuwsen die in 2025 de internationaal meest prestigieuze Koningin Elisabethwedstrijd te Brussel won. Met de schilderkunst heeft de regio Den Haag ook een positie met de Haagse school waar o.a. Mondriaan uit voortkwam, maar ook grote kunstenaars als Mesdag, Escher en Vermeer binnen de stadsgrenzen herbergt. Daarnaast zijn er verschillende gerenommeerde musea. De conclusie is dat naast de overheid de relatief grootste kracht van Den Haag gelegen is in Kunst en cultuur. Kunst en cultuur is naast Vrede & Recht zonder meer een thema dat Den Haag past en bijdraagt aan de attractiviteit van de stad.
16 (zie ook: https://decisio.nl/wp-content/uploads/Den-Haag-Update-Monitor-Internationals-2024-definitief.pdf).
72
Naast deze twee belangrijke economische functies van de Regio Den Haag zijn specialistische zakelijke diensten (juristen, nationaal en internationaal recht) en informatie & communicatie twee krachtige bedrijfstakken. Voor deze bedrijfstakken geldt echter dat de regio’s Amsterdam en Utrecht een sterkere specialisatie hebben. Met specialistische zakelijke diensten heeft Regio Den Haag na Groot Amsterdam een sterke specialisatie, meer dan informatie & communicatie.