RIS323714 Bijlage 2 Woonzorgvisie 2040

gemeente de opgestelde data en prognoses in 2028.

De acties die voortkomen uit de analyse zijn uiteenlo-

committeert zich aan het gezamenlijk uitvoering geven

• Tech-/ data innovatie wonen en zorg: we werken

pend qua aard, van hele concrete acties die op korte

aan de ambities uit de Woonzorgvisie. Ieder vanuit zijn

samen met partners in de stad aan een technologi-

termijn kunnen worden uitgevoerd tot het veranderen

of haar eigen organisatie en domein, maar in goede

sche/ data oplossing voor het in beeld hebben van de

van ingewikkelde processen of wet- en regelgeving waar

afstemming met elkaar. Om elkaar te versterken. Jaarlijks

vraag en het aanbod van wonen en zorg breed, om hier

meer tijd voor nodig is. In het uitvoeringsprogramma

organiseren we tevens een themasessie over wonen en

meer strategisch op te kunnen gaan sturen.

wordt uitgewerkt en afgesproken wie de regie neemt in

zorg bij de Haagse Tafel Wonen.

de realisatie van de verschillende opgaven en acties. Woonzorgvisie 2040: Samen zorgen voor een thuis

40

• Hiermee willen we uiteindelijk meer actueel inzicht

4.4 Risico’s en beheersmaatregelen

in het vraagstuk wonen en zorg bieden, zodat er een continue actualisatie van de data en prognoses is.

4.3 Financiën

De opgaven op het gebied van wonen en zorg zijn talrijk. Bovendien heeft de gemeente maar op een beperkt deel invloed en is zij in grote mate afhankelijk van de inzet van samenwerkingspartners.

De ambities en acties worden bekostigd vanuit bestaande capaciteit en financiële middelen. Het betreft

Enkele belangrijke risico’s zijn daarom:

Programma 8 Zorg, welzijn, jeugd en volksgezondheid en

• Voor de uitvoering van maatregelen zijn we voor een

Programma 13 Stadsontwikkeling Wonen en Bouwen.

groot deel afhankelijk van andere partijen, zoals de

Voor het toekomstbestendig maken van de zorg kunnen we gebruik maken van de financiële middelen vanuit het IZA en GALA programma.

daadwerkelijke bouw van betaalbare woningen. • Bij enkele maatregelen zijn we afhankelijk van nieuwe wet- en regelgeving. Bijvoorbeeld het wetsvoorstel Versterking regie volkshuisvesting.

Daarnaast maken we actief gebruik van subsidies van

• Door een onverwacht hogere groei van de bevolking

het Rijk en de provincie ( voor onder andere collectieve

(bijvoorbeeld als gevolg van migratie) en oplopende

woonvormen) en onderzoeken we de mogelijkheid

druk op de woningmarkt kan, in combinatie met bezui-

om gebruik te kunnen maken van Europese middelen

nigingen in de zorg, de huisvesting van aandachts-

en (pensioen)fondsen. We maken onderscheid in

groepen nog verder onder druk komen te staan.

stadsbrede financiering en gebiedsgerichte financiering. Met gebiedsgerichte financiering willen we een

Voor de bovengenoemde risico’s nemen we een aantal

gezamenlijk businesscase met corporaties, zorgorgani-

beheersmaatregelen. Ten eerste monitoren we de voort-

saties en zorgverzekeraars opstellen om zo de gebieds-

gang van ambities en actualiseren we de prognoses.

gerichte opgave gefinancierd te krijgen. Een nadere

Dit levert informatie op over de haalbaarheid van doelen

uitwerking van de financiële paragraaf volgt in het

en kan leiden tot voorstellen voor bijsturing. Daarnaast

uitvoeringsprogramma.

zijn we blijvend in gesprek met partijen in de stad over inspanningen en de uitvoering van maatregelen. Afsluitend is het risico met betrekking tot financiële dekking van maatregelen aanwezig. Mocht het niet lukken op tijd financiële middelen te vinden, dan is prioritering en het mogelijk bijstellen van doelen noodzakelijk.

Woonzorgvisie 2040: Samen zorgen voor een thuis

41

Woonzorgpark Rosenburg

De duur en ernst van mensen met een psychische

woning te gaan of om op het terrein te blijven

Op woonzorgpark Rosenburg in Den Haag zijn

kwetsbaarheid verschilt sterk. Er zijn mensen

wonen. Deze unieke combinatie van wonen en

twee nieuwe appartementengebouwen met in

die een korte tijd psychische problemen hebben

zorg helpt bewoners een stap richting zelfstan-

totaal 145 sociale huurwoningen gerealiseerd.

en tijdelijk ondersteuning nodig hebben en

digheid te zetten en volwaardig deel te nemen

Het bijzondere project biedt een veilige woon-

er zijn mensen met langdurige problematiek.

aan de samenleving. Dit nieuwbouwproject

omgeving voor mensen met een psychische

In Woonzorgpark Rosenburg kunnen mensen

is een samenwerking tussen ggz-aanbieder

kwetsbaarheid die extra zorg en begeleiding

tijdelijk wonen en als het goed gaat kan de

Parnassia, gemeente Den Haag en woning­

nodig hebben om zelfstandig te kunnen wonen.

bewoner ervoor kiezen om naar een ‘normale’

corporatie Arcade.

Woonzorgvisie 2040: Samen zorgen voor een thuis

42

Joop Alberti

‘Samen wonen, samen zorgen in De Doornhoek’ Joop Alberti (76) woont al zes jaar in ‘De Doornhoek’,

We hebben uiteindelijk toch de knoop doorgehakt, en

een woongemeenschap in de Doornstraat vlakbij de

zijn verhuisd’.

Scheveningse haven. In dit gebouw wonen mensen vanaf 50 jaar, die kiezen voor een manier van leven waarin

De Doornhoek biedt meer dan alleen een woning. Hier

men naar elkaar omziet. De Doornhoek met 23 apparte-

draait het om omzien naar elkaar. ‘Het gaat niet om zorg

menten is onderdeel van Groepswonen Door Ouderen

zoals een verpleegkundige biedt, maar meer om geeste-

(GDO), en biedt een veilige omgeving waar bewoners

lijke zorg,’ legt Joop uit. ‘We letten op elkaar. Als iemand

elkaar steunen en samen activiteiten ondernemen.

zich niet lekker voelt, helpen we met een boodschap of koken we een maaltijd voor die persoon. We ondernemen

Joop vertelt waarom hij gekozen heeft voor dit woon-

ook samen dingen, zoals een wandeling of een uitje.’

concept. ‘Als je ouder wordt, ga je toch nadenken over

Dat is ook wel een van de voorwaarden van het wonen

later. Mijn partner en ik hebben zelf geen kinderen, dus

hier. ‘Je kiest er dus bewust voor, om zo samen te wonen.’

niet iemand om op terug te vallen. Via een bekende wisten we van De Doornhoek, we vonden het leuke flats.

Joop beschrijft dit als ouderwets nabuurschap.

We hebben ons ingeschreven en kwamen op een wacht-

“We maken een praatje, en als we ons zorgen maken om

lijst. Na zeven jaar was er plek voor ons.’

iemand, gaan we samen even kijken of alles goed gaat. Laatst was er een buurvrouw plotseling weg, het leek

In de tussentijd konden Joop en zijn partner al meedoen

net alsof zij was weggelopen. De ontbijtbordjes stonden

aan gezamenlijke activiteiten zoals borrels en koffie-

nog op tafel en de gordijnen waren nog dicht. Maar ze

momenten. ‘Zo leer je de mensen kennen en voel je je

was een afspraak vergeten van het ziekenhuis en moest

er al een beetje bij horen. Tijdens de wachtlijsttijd kreeg

halsoverkop vertrekken. In De Doornhoek is het een

mijn man een herseninfarct, en moesten we verhuizen.

veilige en fijne manier van wonen, en ik geloof echt dat

Toen er uiteindelijk een appartement vrij kwam in De

dit bijdraagt aan een goede gezondheid. We blijven actief

Doornhoek, moesten we wikken en wegen. We hadden

en zorgen ervoor dat niemand zich eenzaam voelt of in

namelijk net een andere woning, dus wat doe je dan?

een isolement raakt. Dat is voor ons allemaal belangrijk.”

Woonzorgvisie 2040: Samen zorgen voor een thuis

43

Bijlagen

Woonzorgvisie 2040: Samen zorgen voor een thuis

44

Bijlage 1: Eindnoten In deze Woonzorgvisie is gebruikgemaakt van informatie uit diverse lopende programma’s, beleidsdocumenten en activiteiten op het gebied van wonen, zorg en welzijn. In de tekst zijn verwijzingen opgenomen, die u hier kunt terugvinden. 1 Programma – Een thuis voor iedereen | Rapport | Home | Volkshuisvesting Nederland

17 Ouderenmonitor 2023, p. 29 RIS316022_Bijlage (raadsinformatie.nl)

2 Nationaal Actieplan Dakloosheid | Eerst een thuis

18 De toolkit ‘Dementievriendelijk ontwerpen’ biedt handvat voor dementievriendelijke

3 Hoofdlijnenakkoord Ouderenzorg - Samen voor kwaliteit van bestaan | Publicatie | Rijksoverheid.nl 4 Integraal Zorgakkoord: ‘Samen werken aan gezonde zorg’ | Rapport | Rijksoverheid.nl 5 RIS317308. Regionale uitwerking Integraal Zorgakkoord (IZA) en GALA.

bouw 19 https://kamersmetaandacht.nl en https://www.onderdepannen.nl/ 20 RIS319352. Voortgangsrapportage 2023. Aanpak dakloosheid 2023-2030, Den Haag geeft thuis

6 Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) | Rapport | Rijksoverheid.nl

21 RIS316674. Bijlage. Programma Arbeidsmigratie in goede banen

7 RIS314503. Overige bestuurlijke stukken Regionale Realisatieagenda Woningbouw

22 Stimuleringsplan innovatieve woonvormen, RIS316966

Haaglanden Gemeente Den Haag 8 RIS315214. Overige bestuurlijke stukken Voorstel van het college inzake Regiovisie Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang 2022-2025, Samen bouwen aan

23 Doorstroming - Sociale Verhuur Haaglanden (socialeverhuurdershaaglanden.nl) 24 RIS315531. Subsidieregeling Haags Ontmoeten 25 RIS317703. Actielijn informele zorg

maatschappelijk herstel Gemeente Den Haag 9 RIS309874. Regiovisie Jeugdzorg Haaglanden 2021-2026. 10 RIS322469. Home | Omgevingsvisie Den Haag 11 RIS319812. Woonvisie 2040: iedereen een plek om te wonen - Den Haag 12 RIS316966. Overige bestuurlijke stukken Stimuleringsplan Innovatieve Woonvormen Gemeente Den Haag 13 RIS321746. Overige bestuurlijke stukken Actieagenda Woningbouw 2025-2027 Gemeente Den Haag 14 RIS303538. Koepelconvenant 15 RIS316085. Overige bestuurlijke stukken Den Haag geeft thuis, beleidskader aanpak dakloosheid 2023-2030 Gemeente Den Haag 16 RIS322179. Overige bestuurlijke stukken Aanbieding actielijn Seniorvriendelijk Den Haag 2025 - 2030 Gemeente Den Haag

Woonzorgvisie 2040: Samen zorgen voor een thuis

45

Bijlage 2: Participatie Bij het opstellen van de Woonzorgvisie is

Er zijn interviews gehouden met de koepelorganisaties

veelvuldig met bewoners, corporaties, zorg-

van woningcorporaties, de SVH en de koepelorga-

(Laurens flat) en SOR in

nisatie van zorgorganisaties; Zorgscala en met het

Rotterdam en Rijswijk (Wonen

Straatconsulaat. Er zijn meerdere bijeenkomsten georga-

met een Plus).

en welzijnsorganisaties en overige partijen zoals de Haagse Tafel Wonen gesproken. Thema’s die in deze gesprekken naar voren kwamen waren de beschikbaarheid en betaalbaarheid van woningen en het toekomstbestendig organiseren van zorg, welzijn en ondersteuning.

niseerd met de Brede Adviesraad Sociaal Domein en de

• 17 juni 2024: werkbezoek Thuisplusflats

• 19 januari 2024: Chateau Bleu, Den Haag.

Klankbordgroep

Voormalige serviceflat in Haagse Hout.

bestaande uit: Anton Constandse, Cardia, Kompassie,

• 26 juni 2024: werkbezoek Knarrenhof Gouda

Staedion, Xtra, Leger des Heils, Parnassia, Middin, Zorgscala, Voorall. Daarnaast hebben zeventig zorgpart-

en Zeewolde. • 21 oktober 2024: Wooncoöperatie De Warren in

ners een vragenlijst ontvangen waarvan 90% deze heeft

Amsterdam

ingevuld. Er zijn verdiepende sessies georganiseerd met intern

Naast het interactieve proces hebben we ook een

betrokkenen over statushouders, ouderen, de doelgroep

Verder hebben we op 13 maart 2025 een grote bijeen-

uitvoerige data-analyse laten uitvoeren door advies- en

MO/BW/ GGZ, sociaal- en medisch urgenten, uitstroom

komst in Amare georganiseerd voor alle betrokken

onderzoeksbureau Companen (zie woonzorganalyse en

uit jeugdzorg, technologie voor thuis en de gehanteerde

partijen en zijn er voor de gemeenteraad twee werkbij-

het addendum op de woonzorganalyse (bijlage 1 en 2).

definities.

eenkomsten georganiseerd. Op 17 januari 2024 ging het

De data- analyse is besproken in meerdere werkateliers.

specifiek over de vergrijzing en op 29 mei 2024 over de

Deze data-analyse en al eerder gepubliceerde onder-

Woonzorgvisie.

zoeken en data zoals gepubliceerd op Den Haag in Cijfers

Er zijn sessies geweest met interne en externe experts van bijvoorbeeld BZK over thema’s zoals de WMO, inno-

zijn gebruikt en liggen aan de basis van de gemaakte

vatieve woonvormen, evenals over het huisvesten van

Er zijn werkbezoeken georganiseerd naar succesvolle en

verschillende aandachtsgroepen.

inspirerende voorbeelden:

beleidskeuzes.

• 3 augustus 2023: werkbezoek woongebouw Coornhert van Woonzorg Nederland • 16 augustus 2023:

werkbezoek Willem Dreeshuis

• 6 november 2023: werkbezoek aan Loosduinse Hof van Staedion

Woonzorgvisie 2040: Samen zorgen voor een thuis

46

Bijlage 3: Overzicht acties Woonzorgvisie Nr.

Beschrijving

Ambitie 1: Realiseren van meer geschikte woningen in de nieuwbouw en het beter benutten van bestaande voorraad 1

Toevoegen van extra woningen in de bestaande woningvoorraad. Dit doen we door de regels rondom bouwkundig splitsen, samenwonen (kamerbewoning) en hospitaverhuur te versoepelen. Dit is vastgelegd in de Nota Woningvoorraad 2025. Ook verkennen we hoe we de mogelijkheden tot optoppen beter kunnen benutten

2

Inzetten op het transformeren van bestaand vastgoed, zoals zorgvastgoed, incourante kantoren en gemeentelijk vastgoed naar woningen, geschikt voor ouderen en aandachtsgroepen.

3

Onderzoek doen naar de mogelijkheden om bij zorgorganisaties met eigen grond en/of eigen vastgoed woonzorgconcepten of extra woningen toe te voegen.

4

Toewijzingbeleid; het ontwikkelen van collectieve, geclusterde en zorggeschikte woningen brengt extra kosten met zich mee. Het is daarom belangrijk om te zorgen dat de geschikte woningen ook bij de juiste doelgroep terecht komen. Dit geldt ook voor bestaande woningen die aangepast of zorggeschikt zijn gemaakt door middel van Wmo- woningaanpassingen. Dit vraagt om ander woonruimteverdeelbeleid en het gerichter toewijzen van woningen. Ook voor aandachtsgroepen is het van belang om woonruimteverdeelbeleid te ontwikkelen waarbij we gerichter kunnen toewijzen.

5

Het faciliteren van pilots en experimenten met andere manieren van woningtoewijzing zodat we de kennis die we hiermee opdoen kunnen gebruiken als input voor een ander woonruimteverdeelsysteem.

6

Het realiseren van multifunctionele locaties voor aandachtsgroepen.

7

Met het urgentieprogramma betaalbare woningbouw realiseren we meer woningen voor sociale huur; met bijzondere focus op draagkrachtige buurten en leefbaarheid. Met de Actie Agenda Woningbouw Den Haag 2025 – 2027 zetten we in op acties die bijdragen aan het versnellen van de bouwproductie.

8

Meer levensloopbestendige woningen, geclusterde woonvormen en zorggeschikte woningen in diverse prijssegmenten in elke wijk opnemen in nieuwbouwontwikkelingen.

9

Bestaande woningen geschikt maken voor senioren door individuele en collectieve woningaanpassingen.

10

Verkennen van de mogelijkheden om samen met de corporaties een gezamenlijk budget voor (collectieve) woningaanpassingen en scootmobielstallingen te creëren.

11

Labeling; onderzoeken of het 55+ label dat wordt gehanteerd door woningcorporaties nog passend en juist is. Niet alle woningen en woongebouwen met een 55+ label zijn echt geschikt en toegankelijk voor ouderen. Bij een wooncomplex gelabeld voor senioren moet voldoende rekening worden gehouden met (toekomstige) mobiliteitsproblemen. Om dit label te kunnen dragen (en te adverteren op Woonnet-Haaglanden) moet de toegankelijkheid van het wooncomplex gewaarborgd zijn. Dit gaan we in samenwerking met de corporaties en SVH onderzoeken en hierover gaan we afspraken maken.

12

Het vergroten van de mogelijkheden om in grote particuliere woningen zorgconcepten te ontwikkelen.

13

Het stimuleren van het splitsen van grote woningen voor bijvoorbeeld mantelzorgers. Het kan gaan om twee gescheiden huishoudens, het kan ook gaan om een kangoeroeconcept.

14

Meer kleinere en betaalbare woningen in de sociale voorraad opnemen in nieuwbouwontwikkelingen en via het (bouwkundig) splitsen van woningen meer woningen voor (uitstromende) alleenstaanden realiseren.

Woonzorgvisie 2040: Samen zorgen voor een thuis

47

15

Inzetten op Housing First, Kamers met Aandacht en Onder de Pannen om extra huisvestingsmogelijkheden voor aandachtsgroepen zoals jongeren uit de jeugdhulp te realiseren. Dit in combinatie met (professionele) begeleiding.

16

Afspraken maken met particuliere verhuurders over het aandeel toe te wijzen woningen voor aandachtsgroepen.

17

Voor veel aandachtsgroepen worden de woningen van het Koepelconvenant gezien als oplossing. Dit zijn er slechts 313. Tegelijkertijd blijkt de matching van de 313 niet altijd goed te lukken. Dit zijn er te weinig en ook in vergelijking met andere (grote) steden erg weinig. We gaan het aantal woningen van het Koepelconvenant daarom verhogen om zo de doorstroming uit de Maatschappelijke Opvang, Beschermd Wonen en de jeugdhulp te bevorderen.

18

Afspraken maken in de Regionale Woonzorgvisie hoe we een evenwichtige verdeling bereiken van de uitstroom naar zelfstandig wonen (met begeleiding) en de uitstroom naar de regio te bevorderen.

Ambitie 2: Realiseren van meer collectieve en innovatie woon(zorg)concepten 1

Meer collectieve woonvormen opnemen in nieuwbouwontwikkelingen waarbij wonen, zorg, welzijn en ondersteuning collectief en wijkgericht georganiseerd worden.

2

Het ontwikkelen van een Haags Plus Wonen concept waarbij in bestaande seniorencomplexen wonen, zorg, welzijn en technologie in samenhang worden georganiseerd.

3

Het faciliteren van bewonersinitiatieven en/of organisaties die collectief willen wonen of woonzorgconcepten willen realiseren en ruimte bieden aan partijen met een missie op dit vlak.

4

Inzetten op het transformeren van bestaand vastgoed zoals zorgvastgoed en gemeentelijk vastgoed naar woonzorgconcepten collectieve woonvormen.

5

Eén loketfunctie organiseren binnen de gemeente voor partijen met zorgvastgoed.

6

Afspraken maken met woningcorporaties, beleggers en ontwikkelaars over het ontwikkelen van collectieve woon(zorg)concepten voor senioren en aandachtsgroepen.

7

Actief subsidies bij het Rijk en provincie benutten voor het realiseren van gemeenschappelijke ruimtes en collectieve woonvormen.

8

Onderzoek doen naar goede programmering van activiteiten in gemeenschappelijke ruimtes en inzetten op vitale woongemeenschappen.

9

Innovatie stimuleren door marktpartijen en corporaties uit te dagen om met vernieuwende concepten te komen in vervolg op de Woonzorgchallenge. Naast vernieuwende concepten stimuleren we ook de innovatie in de bestaande woningvoorraad en zoeken we naar manieren om bestaande portieken en flats levensloopbestendig te maken en beter te benutten door bijvoorbeeld optoppen. Dit doen we door prijsvragen, kennisontwikkeling en samenwerking met kennisinstellingen om zo te komen tot nieuwe concepten die haalbaar en schaalbaar zijn voor de Haagse context.

Ambitie 3: Stimuleren van doorstroming naar een passend (t)huis 1

Samen met partners een gezamenlijke communicatiestrategie en -uitvoering op het gebied van bewustwording en informatievoorziening ontwikkelen. Denk aan voorlichting, interviews en goede voorbeelden.

2

Met de corporaties werken aan een plan om doorstroming van huurders van een woning in bezit van de ene corporatie naar een woning in bezit van een andere corporatie mogelijk te maken (inclusief voorrang en financiële tegemoetkoming).

3

Een instrumentenkist ontwikkelen die de seniorenmakelaars kunnen inzetten om zo nodig maatwerk te bieden. Denk aan financiële instrumenten zoals een verhuiskostenvergoeding of instrumenten op het gebied van ontzorgen zoals het inzetten van een opruimcoach.

4

Onderzoek doen of de seniorenmakelaars ook ingezet kunnen worden voor senioren in een koopwoning.

5

Bij nieuwbouwprojecten de doelgroep vroegtijdig in het proces betrekken en mee laten denken over hun toekomstige woning en woongebouw.

6

Doorstroming uit Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang bevorderen door het realiseren van meer betaalbare woonplekken en het uitvoeren van het beleidskader Aanpak Dakloosheid ‘Den Haag geeft thuis’.

7

Realiseren van ‘Bijzonder Thuis’ plekken.

Woonzorgvisie 2040: Samen zorgen voor een thuis

48

Ambitie 4 : Het toekomstbestendig organiseren van zorg en welzijn 1

Toegankelijk en collectief organiseren van zorg- en welzijnsaanbod, bij voorkeur dichtbij of gerelateerd aan woonvormen voor ouderen en aandachtsgroepen.

2

Versterken van het professioneel welzijnswerk en van de inzet op gezondheidspreventie. Dit doen we wijkgericht, aansluitend en in afstemming met wijkbewoners en maatschappelijke organisaties in de wijk.

3

Werken met een vast en herkenbaar welzijns- en zorgteam in de buurt die het vertrouwde gezicht zijn in de buurt zodat er een stevig lokaal netwerk opgebouwd kan worden.

4

Onderzoeken hoe we financiële en organisatorische middelen kunnen samenbrengen om te komen tot gezamenlijke investeringen en hoe we de zorgverzekeraar hierbij kunnen laten aansluiten. Stimuleren van het gebruik van thuistechnologie. Samen met partners bouwen we de basisinfrastructuur ‘Technologie voor Thuis’ verder uit voor specifieke woonzorgconcepten in complexen waar veel mensen met een (toekomstige) zorgvraag wonen

Ambitie 5: Het inrichten van zorgzame buurten; waar wonen, zorg en welzijn in samenhang zijn georganiseerd 1

Oprichten van een sterk en actief lokaal netwerk met zorg- wonen en welzijnsprofessionals, inwoners, ondernemers en andere organisaties uit de buurt.

2

Het onderzoeken van mogelijkheden om het (zorg)aanbod per buurt slimmer te organiseren (denk aan ontwikkelingen als de Haags Plus Wonen complexen waarbij één van de zorgaanbieders met veel zorgcliënten in de flat, het voortouw neemt op zo’n locatie).

3

Het versterken van de samenwerking tussen de verschillende aanbieders en organisaties.

4

Inventariseren wat inwoners willen en kunnen, wat er goed gaat en hoe dat kan worden versterkt en aansluiten bij bestaande (bewoners)initiatieven en sociale netwerken in de wijk.

5

Door het toevoegen van meer geschikte en betaalbare woonruimte voor aandachtsgroepen en senioren, doorstroming in de eigen wijk mogelijk te maken, zodat de sociale structuur in stand blijft.

6

Inzetten op een toegankelijke woonomgeving die uitnodigt tot bewegen en ontmoeten.

Ambitie 6: Bieden van passende woningen voor groepen met een specifieke huisvestingsvraag evenwichtig gespreid in stad en regio 1

Arbeidsmigranten: groepsaccommodaties mogelijk voor arbeidsmigranten mogelijk maken in de buurt van bedrijven waar arbeidsmigranten werken en zorgen voor een goede spreiding over de stad. We stellen tot doel arbeidsmigranten die kort verblijven, minder in de bestaande woningvoorraad in kwetsbare wijken te huisvesten (niet zelden onder kwetsbare omstandigheden) en meer in logiesvoorzieningen. We gaan met het bedrijfsleven en huisvesters in gesprek om dit te bewerkstelligen.

2

Studenten en jongeren: studentenwoningen en woningen voor jongeren toevoegen door de regels voor kamerbewoning en hospitaverhuur te versoepelen. De daadwerkelijke versoepelingen worden doorgevoerd tijdens de actualisatie van de Nota Woningvoorraad 2025.

3

Woonwagenbewoners: nieuwe standplaatsen toevoegen. Doelstelling is binnen vijf jaar de wachttijd voor een standplaats terug te brengen naar die van een grondgebonden sociale huurwoning. We verwachten dit ook van de gemeenten in de regio.

4

Statushouders: Gemeenten krijgen halfjaarlijks een taakstelling opgelegd vanuit de Rijksoverheid voor het huisvesten van het aantal statushouders. We maken afspraken met corporaties en zoeken ook buiten de corporatievoorraad naar passende huisvesting voor statushouders.

Woonzorgvisie 2040: Samen zorgen voor een thuis

49

Bijlage 4: Uitvoering aangenomen dicta initiatiefvoorstel ‘Gemeente pak regie, nu een taskforce ouderenhuisvesting’ (RIS317560) Inleiding

gezien de overbelaste woningmarkt. Het initiatief-

Uitvoering:

Dit addendum betreft het “Gewijzigd initiatiefvoorstel

voorstel uit het belang voor goede huisvesting en

De uitvoering van de in te stellen Taskforce

Hart voor Den Haag: Gemeente pak regie, nu een task-

zorg voor senioren met een kleine portemonnee.

Ouderenhuisvesting wordt ondergebracht bij het

force ouderenhuisvesting” (RIS317560) dat gedeeltelijk

Hart voor Den Haag wil dat het college van B&W een

uitvoeringsprogramma van de Woonzorgvisie. Er wordt

is aangenomen door de gemeenteraad van Den Haag

Taskforce Ouderenhuisvesting opricht die de regie over

een Stuurgroep Wonen en Zorg opgericht die bestaat uit

op 18 december 2024. Het voorstel richt zich op het

de bestaande en nieuwe huisvesting voor ouderen

bestuurders van corporaties, zorg- en welzijnsorganisa-

instellen van een Taskforce Ouderenhuisvesting en omvat

terugpakt.

ties en gemeentelijke diensten wonen, zorg en vastgoed.

10 dicta waarvan er 8 dicta zijn aangenomen. Dit document dient als aanvulling op de bestaande Woonzorgvisie van de gemeente Den Haag en beschrijft

Daarnaast wordt een Adviesgroep opgericht bestaande

Overzicht van de aangenomen dicta en uitvoering hiervan

hoe de aangenomen dicta worden geïntegreerd in de uitvoering van de Woonzorgvisie.

uit belangenvertegenwoordigers vanuit Stichting Voorall (voor mensen met een beperking), de Stedelijke Ouderen Commissie, Jong doet mee, Straatconsulaat, Kompassie

Dictum 1:

en (beoogd) een huurdersvereniging. Samen met een

De gemeente neemt in de nieuwe Woonvisie op om met

integraal ambtelijk team sturen deze organen op de reali-

Beschrijving van het initiatiefvoorstel

een in te stellen Taskforce Ouderenhuisvesting de regie

satie van de ambities van de woonzorgvisie. Meer hier-

In het initiatiefvoorstel wordt gesproken over de

over de bestaande en nieuwe huisvesting voor ouderen

over staat in hoofdstuk 4 van de Woonzorgvisie “Van visie

toename van het aantal mensen dat in meerdere of

terug te pakken. Hierdoor ontstaat een zekere hardheid

naar uitvoering”. We zullen jaarlijks rapporteren via de

mindere mate zorg nodig heeft. Er wordt geconstateerd

als het gaat bij het tot stand brengen van ouderenhuis-

jaarlijkse voortgangsrapportage van de Woonzorgvisie.

dat het aantal mensen dat in de zorg werkt geen gelijke

vesting. De Taskforce Ouderenhuisvesting zal actief sturen

tred houdt met de zorgvraag.

welke ouderenhuisvesting waar mag komen. De raad

Dictum 2:

In het initiatiefvoorstel wordt opgeroepen om bejaarden-

wordt door de Taskforce Ouderenhuisvesting per heden

De Taskforce Ouderenhuisvesting komt richting de Raad

huizen of speciale huisvesting voor senioren te realiseren.

elk kwartaal separaat over ouderenhuisvesting gerappor-

met een kosten-baten analyse van het openen van

Bejaardenhuizen zouden helpen tegen de eenzaamheid

teerd, met o.a. een overzicht gerealiseerde woningen voor

bejaardenhuizen 2.0 of andere woonvormen voor ouderen,

bij senioren.

ouderen, de planvoorraad en de mogelijke obstakels bij het

zoals groepswonen en aanleunwoningen. Hierbij wordt

In het initiatiefvoorstel wordt door Hart voor Den Haag

creëren van seniorenwoningen.

aangegeven hoeveel bejaardenhuizen 2.0 of andere woon-

daarnaast genoemd dat speciale huisvesting voor

vormen voor ouderen wanneer nodig zijn om te voldoen

senioren bijdraagt aan de doorstroming onder senioren

aan de vergrijzing die ons de komende jaren te wachten

Woonzorgvisie 2040: Samen zorgen voor een thuis

50

staat. Er wordt daarbij ook ingezet op kleinschalige,

Dictum 4:

gebiedsgericht, samen met de partners en organisaties

geclusterde woonvormen met een mix aan bewoners,

De Taskforce Ouderenhuisvesting maakt inzichtelijk welke-

uit de gebieden, deze partners en initiatieven worden

omdat verschillende leeftijdsgroepen elkaar veel te bieden

en hoeveel woonvormen voor ouderen, naast bejaarden-

dan ook in deze gebiedsgerichte uitvoeringsplannen

hebben. Een vorm van wonen waarbij mensen worden

tehuizen 2.0, nodig zijn om ouderen die niet meer voor

opgenomen.

uitgenodigd om elkaar te helpen en om een oogje in het

zichzelf kunnen zorgen de komende jaren menswaardig op

zeil te houden kan ook een verlichting betekenen voor

te vangen, i.p.v. in de eigen woning onverantwoord aan het

Dictum 6:

personeelstekort.

lot over te laten.

De Taskforce Ouderenhuisvesting maakt werk van de onlangs aangenomen moties ‘Knarrenhofjes in Den Haag’,

Uitvoering:

Uitvoering:

‘Bejaardenoorden en beschutte huisvesting zijn dringend

In de woonzorganalyse is in beeld gebracht wat de vraag

In de woonzorganalyse is inzichtelijk gemaakt welke

nodig’ en ‘Realiseer Knarrenhof’. Dit wordt opgenomen in

en behoefte is naar passende woningen voor senioren,

woonvormen voor ouderen de komende jaren noodzake-

de Woonvisie en de Taskforce houdt de Raad per kwartaal

waaronder collectieve en geclusterde woonvormen.

lijk zijn. Er wordt hierin een onderscheid gemaakt tussen

op de hoogte van de vorderingen.

Deze woonzorganalyse is te vinden in bijlage 1 van de

reguliere woningen, nultreden-woningen, geclusterde

Woonzorgvisie. In de uitvoeringsfase zorgen we voor

woonvormen en zorggeschikte woonvormen.

kosten-baten analyses (integrale business cases) voor de realisatie van woon(zorg)concepten in die gebieden.

Uitvoering: In de voortgangsrapportage van het Stimuleringsplan

Dictum 5:

Innovatieve Woonvormen dat in het voorjaar 2025

De Taskforce Ouderenhuisvesting geeft de Raad een

verschijnt, wordt gerapporteerd over de aangenomen

Dictum 3:

gedetailleerd overzicht van alle mogelijke partners met

moties inclusief de mogelijke vervolgstappen per locatie.

De Taskforce Ouderenhuisvesting geeft de Raad een over-

wie op korte termijn bejaardentehuizen 2.0 of andere

zicht van het aantal panden/vastgoed die, eventueel na

woonvormen voor ouderen, eventueel in combinatie met

Dictum 7:

de nodige aanpassingen, in aanmerking kunnen komen

starters, jongeren en/of studenten, zoals bijvoorbeeld

Er komt een Haagse Tafel Ouderenhuisvesting. Deze tafel

om te worden ingezet als bejaardenhuizen 2.0 of als

voorgesteld in het Haagse Knarrenhofconcept of via een

kan, specifiek op het gebied van ouderenhuisvesting,

andere woonvormen voor ouderen, zoals groepswonen en

woonvorm á la Ben Oude Nijhuis, kunnen worden gereali-

aanschuiven bij de al bestaande Haagse Tafel Wonen

aanleunwoningen.

seerd. Dit wordt in de Woonvisie meegenomen.

waar gemeente, woningcorporaties, beleggers en ontwikkelaars verkennen hoe door goede afstemming

Uitvoering:

Uitvoering:

en onderlinge samenwerking de gewenste woning-

Momenteel wordt er met en door de zorgaanbieders

Er wordt regelmatig overleg gevoerd met mogelijke

productie, transformatie en herstructurering tot stand

en corporaties in de stad in Den Haag geïnventariseerd

partners die plannen hebben om op (korte) termijn

wordt gebracht. Samen met alle betrokken partijen gaat

hoeveel concrete plannen voor woonzorgconcepten in

woonvormen voor ouderen te willen realiseren.

de Taskforce Ouderenhuisvesting, via de Haagse Tafel

bestaand (zorg)vastgoed er zijn voor Den Haag en hoe

In de gebiedsgerichte uitvoeringsplannen van de

Ouderenhuisvesting, onderzoeken hoe we de komende

we deze kunnen versnellen. Dit zal worden meegenomen

Woonzorgvisie worden de verschillende initiatieven in

jaren ook ouderenhuisvesting kunnen realiseren De

in de voortgangrapportage die jaarlijks wordt gepresen-

de gebieden opgenomen, waarmee wordt gewerkt aan

betrokken partijen kunnen ondermeer zijn de initiatief-

teerd aan de raad.

het realiseren van voldoende passende woonplekken en

groep Knarrenhof Den Haag, de Vereniging Groepswonen

zorg en ondersteuning. Dit gebeurt in de uitvoeringsfase

voor Ouderen, het Centrum Groepswonen en andere

Woonzorgvisie 2040: Samen zorgen voor een thuis

51

initiatiefnemers voor het realiseren van ouderenhuisvesting, zoals de initiatiefnemers van de Ben Oude Nijhuis woonvormen. Uitvoering: De uitvoering van de in te stellen Haagse Tafel Ouderenhuisvesting wordt eveneens ondergebracht bij het uitvoeringsprogramma van de Woonzorgvisie zoals opgenomen in dictum 1. De mogelijkheid bestaat om de samenwerking met de Haagse Tafel Wonen en Zorg te intensiveren. In beide gremia zijn verschillende partijen betrokken. Dictum 8: We spreken af dat Den Haag echt een dementie-vriendelijke stad wordt; we streven naar nul gedwongen alleen thuiswonende 65-plussers met dementie die niet meer in staat zijn om alleen thuis te wonen en waarbij langer thuiswonen onverantwoord is. Mensen die met (lichte) dementie wél thuis kunnen blijven wonen, krijgen daarbij de zorg die nodig is. Uitvoering: Het is belangrijk dat ook inwoners van Den Haag met dementie veilig en prettig ouder kunnen worden, en dat onverantwoorde situaties worden voorkomen. Als actieve deelnemer aan de adviesraad van Vereniging Transmurale Zorg staat de gemeente in contact met de partners in de stad die hiervoor verantwoordelijk zijn. Vanuit de signalerende rol kan de gemeente daarmee van invloed en betekenis zijn. De urgentie om de dementievriendelijkheid van onze stad te vergroten is groot, en is - als aanpak opgenomen in het beleidsplan Seniorvriendelijke Stad.

Woonzorgvisie 2040: Samen zorgen voor een thuis

52

Bijlage 5: Woonzorganalyse

Woonzorgvisie 2040: Samen zorgen voor een thuis

53

Woonzorganalyse Gemeente Den Haag

Gemeente Den Haag 18 september 2024 Definitief

DATUM

18 september 2024

TITEL

Woonzorganalyse

OPDRACHTGEVER

Gemeente Den Haag

AUTEUR(S)

Andrej Rakic Roos Henneken Tara Koster Martin Bleijenburg

PROJECTNUMMER

518.111

Tivolilaan 205 6824 BV Arnhem Postbus 1174 6801 BD Arnhem www.companen.nl info@companen.nl 026 351 25 32 KvK-nummer: 09035291 BTW-nummer: NL001826517B01

Inhoud 1

Inleiding

4

2

Ouderen

7

3

Mensen met een lichamelijke of zintuiglijke beperking

19

4

Mensen met een verstandelijke beperking

20

5

Mensen met psychische problematiek

23

6

Kwetsbare jongeren

30

7

(Dreigend) dak- en thuislozen

33

8

Statushouders

35

9

Uitstroom detentie en forensische zorg

37

10

Uitstappende sekswerkers

38

11

Bijzonder thuis

39

12

Uitstromers uit instellingen

40

Bijlage 1: Aanbodoverzicht

42

Bijlage 2: De Doorzonscan

51

Bijlage 3: Afkortingen en begrippen

52

Bijlage 4: Woonstijlen

55

Bijlage 5: Vergelijking met prognose ouderenhuisvesting ABF

65

1 Inleiding

verschillende aandachtsgroepen, en aan de zorg en ondersteuning die daarvoor nodig is.

Den Haag, als bloeiende metropool, biedt haar inwoners een hoge kwaliteit van leven. Echter, uitdagingen zoals een krappe woningmarkt en druk op de zorgsector bedreigen deze levensstandaard. Steeds meer inwoners worstelen met het vinden van betaalbare woonruimte. Tegelijkertijd verandert de vraag naar woningen door demografische verschuivingen en de opkomst van nieuwe leefstijlen. Het aantal “oudere” ouderenhuishoudens (85+ jaar) verdubbelt van 6.800 in 2023 naar 12.900 in 2040. Deze ouderen zullen steeds langer zelfstandig wonen. Naast ouderen moeten ook andere mensen (weer) zelfstandig wonen en hun weg vinden op de woningmarkt. Denk bijvoorbeeld aan mensen met psychosociale problematiek (GGZ) of een beperking (verstandelijk of lichamelijk).

Dit onderzoek heeft als doel om de opgave voor ouderen en aandachtsgroepen inzichtelijk te maken. De resultaten dienen als onderlegger voor de lokale woonzorgvisie die de gemeente Den Haag aan het opstellen is.

Om mensen met een zorg- of ondersteuningsvraag een fijn thuis te bieden is samenwerking tussen de gemeente, zorg- en welzijnsaanbieders en corporaties nodig: zij moeten er immers samen voor zorgen dat de woonomgeving en de sociale en zorginfrastructuur zodanig op elkaar worden afgestemd dat mensen met een zorgvraag prettig kunnen wonen en leven. In de voorgenomen wet Versterking regie op de volkshuisvesting (Wvrv) worden de maatregelen en doelen uit de Rijksprogramma’s Een thuis voor iedereen en Wonen en zorg voor ouderen opgenomen. Deze wet wordt in het voorjaar 2024 in behandeling genomen. Inwerktreding is vooralsnog beoogd per medio 2024. De officiële ingangsdatum is nog onzeker. Gemeenten zijn 2 jaar na ingang van de wet verplicht een woonzorgvisie – als onderdeel van het volkshuisvestingsprogramma – op te stellen waarin ze aangeven hoe ze invulling willen geven aan de vraag naar woonruimte vanuit ouderen en

518.111 | Woonzorganalyse

1.1 Onderzoeksvragen Dit onderzoek heeft als hoofddoel om inzicht te krijgen in de huidige en toekomstige vraag naar en het aanbod aan passende woningen en woonvormen voor mensen met een (toekomstige) zorg- of ondersteuningsvraag in de gemeente Den Haag. De onderzoeksvragen zijn:

•

Hoe ontwikkelt de omvang van de verschillende doelgroepen zich in de komende jaren en wat betekent dit voor de vraag naar verschillende woonvormen?

•

Wat is het huidige aanbod aan woningen en woonvormen voor de verschillende doelgroepen?

• •

Hoe is het huidige voorzieningenaanbod over de gemeente verdeeld?

•

Welke uitdagingen en dilemma’s vragen om politieke keuzes (vast te leggen in de woonvisie) en nadere uitvoeringsafspraken met de partners in de stad?

Welke mogelijke kwantitatieve en kwalitatieve knelpunten zijn er in de match tussen vraag en aanbod aan passende woningen, woonzorgvormen, voorzieningen, zorg- en welzijnsaanbod nu en op langere termijn (2025, 2030, 2040)?

1.2 Verantwoording Bij het inschatten van de toekomstige behoefte hebben wij gebruik gemaakt van de Woonzorgweter van Companen. Met dit model maken wij prognoses van de toekomstige vraag naar woonvormen voor mensen met een zorgvraag op basis van gegevens over het huidig zorggebruik en demografische ontwikkelingen. Om de invloed van (lokale) trends en ontwikkelingen ook mee te kunnen nemen in de prognoses hebben wij twee stakeholdersbijeenkomsten gehouden met vertegenwoordigers van de gemeente, zorgaanbieders, corporaties, welzijnspartijen en Adviesraden. In deze bijeenkomsten zijn trends en ontwikkelingen besproken die volgens deze partijen van invloed zullen zijn op de vraag naar woonvormen. Het gaat dan om de gevolgen van nieuw beleid, maar bijvoorbeeld ook om technologische ontwikkelingen en de ontwikkeling van nieuwe woonconcepten. De opbrengst van deze bijeenkomsten is gebruikt om aannames te bepalen die zijn meegenomen in de modelmatige berekeningen. Op deze manier zijn prognoses opgesteld die zoveel mogelijk aansluiten bij de praktijk in de gemeente Den Haag.

1.3 Doelgroepen In het onderzoek worden de volgende doelgroepen onderscheiden: • Ouderen (65+) • Mensen met een lichamelijke (LG) of zintuiglijke beperking (ZG) • Mensen met een verstandelijke beperking (VG) • Mensen met psychische problematiek (Beschermd Wonen) en uitstromers uit de klinische GGZ 1

• Kwetsbare jongeren • (Dreigend) dak- en thuislozen (inclusief uitstromers uit de maatschappelijke opvang) • Statushouders • Uitstromers uit de detentie en uit de forensische zorg • Uitstappende sekswerkers • Doelgroep voor Bijzonder Thuis We behandelen steeds per doelgroep hoe de resultaten tot stand zijn gekomen. We nemen niet alle aandachtsgroepen1 mee in dit onderzoek, zoals studenten, woonwagenbewoners en arbeidsmigranten, omdat zij doorgaans geen zorgvraag hebben. Het zijn wel groepen die in andere beleidsstukken worden meegenomen en een plek moeten krijgen in de woonzorgvisie.

1.4 Leeswijzer In deze notitie zijn de resultaten weergegeven op factsheets. Deze factsheets zijn als apart document in pdf verstrekt. In de factsheets zijn ook de veerkrachtskaarten van Aedes toegevoegd en bevat: • Veerkracht signaleringskaart (absoluut en relatief) • Aandeel corporatiebezit • Verdeling kwetsbare inwoners • Ontwikkeling concentratie kwetsbare inwoners • Overlast en onveiligheid t.o.v. het gemiddelde niveau in Nederland en de gemeente • Ontwikkeling overlast en onveiligheid

Deze term komt uit het landelijk Programma Een thuis voor iedereen en duidt op groepen die het extra moeilijk hebben op de woningmarkt.

518.111 | Woonzorganalyse

4

•

Ontwikkeling overlast en onveiligheid t.o.v. de gemeente

We behandelen steeds per doelgroep hoe de resultaten tot stand zijn gekomen en welke aannames zijn gebruikt (hoofdstuk 2 tot en met 12). In de bijlage is een overzicht van het huidige aanbod aan woon(zorg)plekken voor de verschillende doelgroepen opgenomen (bijlage 1), uitleg over de geschiktheidsanalyse (bijlage 2), een overzicht van gebruikte afkortingen en definities in dit onderzoek (bijlage 3) en een toelichting op de woonstijlen (bijlage 4) en een vergelijking met de prognose ouderenhuisvesting van ABF in opdracht van het Rijk opgenomen (bijlage 5).

5

2 Ouderen Lang niet alle ouderen (65-plussers) hebben een zorgvraag, en lang niet alle ouderen hebben behoefte aan een specifiek soort woning vanwege die zorgvraag. Verreweg de meeste ouderen wonen zelfstandig en zijn vitaal. Ook van de ouderen met een zorgvraag woont een groot deel zelfstandig, al dan niet met ondersteuning vanuit de wijkverpleging en het eigen sociaal netwerk.

Zorgvraag in beeld

Het vitaliteitstredenmodel van Companen geeft nader inzicht in de woonbehoefte van ouderen, op basis van de zorgvraag van betrokkenen. Het model bevat vier treden. In de eerste trede zitten de meest vitale ouderen, die niet of nauwelijks gebruik maken van zorg; in de vierde trede vallen ouderen met een zware zorgvraag. In het model worden ouderen (65-plus) ingedeeld op basis van de ‘zwaarste’ zorgvorm die zij het afgelopen jaar ontvingen. Als voorbeeld: ouderen die zowel huishoudelijke hulp vanuit de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) krijgen als wijkverpleging vanuit de Zorgverzekeringswet (Zvw), tellen we mee in vitaliteitstrede 3. Figuur 2.1: Vitaliteitstredenmodel

Toelichting Vitaliteitstredenmodel De meest vitale ouderen zitten in vitaliteitstrede 1. Zij hebben geen zorgindicatie, maar maken hooguit gebruik van eerstelijns huisartsenzorg of zorg van de specialist (vanwege een acute zorgvraag, chronische ziekte of specialistische geestelijke gezondheidszorg). Als ouderen gebruik maken van Wmo-ondersteuning, dan vallen ze in vitaliteitstrede 2. Het gaat hier ook om relatief vitale ouderen. De ondersteuning die zij krijgen bestaat uit hulpmiddelen, voorzieningen, huishoudelijke hulp of andere ondersteuning waarvoor een eigen bijdrage verschuldigd is. In vitaliteitstrede 3 vallen ouderen die wijkverpleging ontvangen vanuit de Zvw. Een deel van deze mensen ontvangt ook ondersteuning vanuit de Wmo. In vitaliteitstrede 4 vallen ouderen die een indicatie voor langdurige zorg (Wlz-indicatie) hebben. Ouderen met een Wlz-indicatie kunnen in een verpleeghuis terecht, maar tegenwoordig wonen zij ook vaker zelfstandig met intensieve zorg (vanuit een Volledig Pakket Thuis, Modulair Pakket Thuis of Persoonsgebonden budget). Deels is dit een wens van ouderen, maar daarnaast is het niet altijd een keuze om zelfstandig te blijven wonen – gezien de bevriezing van intramurale plekken en de verwachte arbeidskrapte.

De indeling in treden geeft inzicht in de zorgvraag en vitaliteit van ouderen, en is daarmee een goede voorspeller van de woonvraag. Belangrijk om te benoemen is dat het vitaliteitstredenmodel zeker geen hiërarchische ladder suggereert waarbij een oudere elke vitaliteitstrede doorloopt, of bij elke

518.111 | Woonzorganalyse

6

veranderende zorgvraag verhuist. We weten immers dat ouderen liever niet tweemaal verhuizen op oudere leeftijd, maar slechts één keer een stap willen maken. Uit woonwensenonderzoeken blijkt dat ouderen naarmate ze minder vitaal worden, vaker een voorkeur hebben voor een geclusterd woonconcept voor ouderen. Dit is ook terug te zien in het feitelijk woongedrag van ouderen. Dat betekent niet dat in geclusterde woonvormen alleen ouderen met een (zware) zorgvraag wonen: er zijn ook ouderen die al voordat ze een zorgvraag ontwikkelen, graag willen verhuizen naar geclusterd wonen: niet vanwege hun actuele zorgvraag, maar uit voorzorg, of vanwege een behoefte aan sociaal contact of comfort. In vitaliteitstrede 4 woont een aanzienlijk deel van de ouderen in een woonconcept waar intensieve zorg geboden wordt (zoals een verpleeghuis of een kleinschalige woonvorm voor mensen met dementie); ook voor deze groep geldt echter dat een deel nog in een reguliere (nultreden)woning woont of in een geclusterde woonvorm voor senioren waar ook mensen zonder Wlz-indicatie wonen. De volgende figuur laat zien wat de huidige en toekomstige verdeling is van ouderen in de gemeente Den Haag naar de verschillende vitaliteitstreden, uitgaande van het huidige zorggebruik per leeftijdscategorie en de demografische prognose.

Figuur 2.2: Prognose vitaliteit ouderen in Den Haag, naar vitaliteitstrede (in personen)

Vitaliteitstredenverdeling

4.470

3.610 1.750 10.440 580

3.650 1.820 10.900 770

68.040

71.360

2023

2025

4.070 2.160 12.470 1.360

81.360

2030

2.540 13.860 2.040

90.020

2035

4.890 2.960 15.230 2.820

97.740

2040

Vitaliteitstrede 1

Vitaliteitstrede 2

Vitaliteitstrede 3

Vitaliteitstrede 4 - SOM

Vitaliteitstrede 4 - PG Bron: Woonzorgweter Companen, Prognosecijfers Den Haag (2023)

Vraag naar woonvormen

De informatie over de verdeling van ouderen naar de verschillende vitaliteitstreden combineren we met informatie over de feitelijke woonsituatie (op basis

518.111 | Woonzorganalyse

8

van CBS microdata en informatie zorgkantoren) en woonwensen per vitaliteitstrede (WoON2021). • Van de ouderen zonder zorgindicatie (vitaliteitstrede 1), een wmo-indicatie (vitaliteitstrede 2) of zvw-indicatie (vitaliteitstrede 3) weten we op basis van CBS-microdata hoe zij feitelijk wonen in de gemeente: in een reguliere woning of geclusterde woning. Naast de feitelijke woonsituatie nemen we woonwensen van ouderen mee, omdat er vaak een onvervulde wens is om geclusterd te wonen (bijvoorbeeld omdat het aanbod er niet is). We nemen de feitelijke woonsituatie voor 90% mee, de wens slechts voor 10%. Omdat we weten dat ouderen weinig verhuis geneigd zijn om hun woonwens te laten vervullen en omdat de wens niet altijd realistisch is. • Voor de ouderen met een Wlz-indicatie (vitaliteitstrede 4) is hun woonsituatie niet uit CBS-microdata te halen. Daarom doen we aannames op basis van informatie van de aanwezigen tijdens de stakeholdersbijeenkomst in combinatie met wat wij elders horen in gemeenten binnen en buiten de regio. • Uitgangspunt voor de berekening van de behoefte aan nultredenwoningen is het aantal ouderen met ADL-beperkingen2 (Algemene Dagelijkse Levensverrichtingen, zoals traplopen of uit bed komen).

We gaan ervan uit dat al deze mensen behoefte hebben aan een ‘geschikte woning’: dat kan een reguliere nultredenwoning zijn, maar ook een geclusterde woning of een zorggeschikte woning. Om een inschatting te maken van de toekomstige omvang van de groep ouderen met ADL-beperkingen, doen we de aanname dat de groei van deze groep gelijke tred houdt met de groei van het aantal ouderen in vitaliteitstrede 2, 3 en 4. Een deel van de ouderen met ADL-beperkingen woont in een geclusterde of zorggeschikte woning. Van de totale vraag naar geschikte woningen trekken we daarom de vraag

2 Er zijn zo’n 20.125 huishoudens met een ADL-beperking in Den Haag.

518.111 | Woonzorganalyse

naar geclusterde en zorggeschikte woningen af. Wat overblijft, beschouwen we als een vraag naar reguliere nultredenwoningen. Woonvormen ouderen • Reguliere woningen zijn ‘gewone’, niet-geclusterde woningen. Het gaat hierbij zowel om gezinswoningen als om appartementen of studio’s waar ook mensen zonder zorgvraag kunnen wonen. • Nultredenwoningen zijn woningen die geschikt zijn voor ouderen of andere zorgvragers met een (lichte) lichamelijke beperking. De woning is zowel intern als extern toegankelijk. Dat betekent dat de woning te bereiken is zonder trap te lopen (extern toegankelijk) en keuken, badkamer, toilet en minimaal 1 slaapkamer zonder trappen te bereiken (intern toegankelijk). • Geclusterd wonen is een woonvorm voor ouderen die deel uitmaken van een complex of groep woningen (minimaal 10) die speciaal bestemd zijn voor ouderen. De woningen zijn levensloopgeschikt (ze voldoen aan dezelfde kenmerken als nultredenwoningen). De inrichting van het complex is bij voorkeur dementievriendelijk en gericht op sociaal contact en gemeenschapsgevoel. Er is een ontmoetingsruimte inpandig of in de directe nabijheid (op rollatorafstand, < 400 meter 1). • Woonzorgcentrum / Zorggeschikte woningen zijn zelfstandige woningen in een geclusterde woonvorm die zo ingericht zijn dat hier goed verpleegzorg geleverd kan worden.

Zorggeschikte woningen gelden als alternatief voor traditionele verpleeghuisplekken. Ze zijn rolstoel- of rollatorgeschikt, met voldoende ruimte bij de entree, in de toiletruimte en in de badkamer1. Ze kunnen onderdeel zijn van een complex waar alle bewoners gebruik maken van Wlz-zorg (bijvoorbeeld traditionele verpleeghuisplekken of een kleine woonvorm voor mensen met dementie), maar ook van een geclusterde woonvorm waar ook mensen zonder Wlz-indicatie wonen.

9

Voor de vertaling van de woonvraag per vitaliteitstrede in de huidige situatie, zie tabel 2.1. In de demografische doorrekening (ook wel basisprognose) maken we een doorrekening van de vraag naar zorggeschikte, geclusterde en nultredenwoningen waarbij we de huidige situatie (tabel 2.1) demografisch doorrekenen. Zie voor de resultaten de factsheets. In deze prognose is geen rekening gehouden met mogelijke nieuwe wijzigingen in beleid of met verschuivende voorkeuren van senioren: het is een ‘beleidsvrije’ en ‘trendneutrale’ prognose. Tabel 2.1: Vertaling woonvraag per vitaliteitstrede (situatie 2023) Woonvormen voor Trede 4 65-plussers Trede 1 Trede 2 Trede 3 SOM Regulier wonen 85% 71% 73% 12% Geclusterd wonen 15% 29% 27% 13% Woonzorgcentrum 0% 0% 0% 75%

Trede 4 PG 12% 13% 75%

Met de basisprognose als vertrekpunt zijn we in gesprek gegaan met stakeholders. In de bijeenkomst hebben we trends en ontwikkelingen besproken die van invloed kunnen zijn op de toekomstige vraag naar wonen met zorg voor ouderen. Op basis van de bespreking hebben we een trendvariant van de behoefteprognose uitgewerkt waarin we rekening hebben gehouden met de volgende punten die uit het gesprek naar voren kwamen: • Een groter deel van de mensen met een Wlz-indicatie zal buiten een woonzorgcentrum wonen. • We voorzien geen stijging in het aanbod van het aantal intramurale plekken in woonzorgcentra; de stijging van het aantal ouderen met een Wlz-indicatie (vitaliteitstrede 4) zal vooral opgevangen moeten worden in zowel woonzorgcentrum extramuraal (VPT/MPT) als in geclusterde woonvormen.

518.111 | Woonzorganalyse

•

•

Op basis van trends in andere gemeenten verwachten we dat ouderen met een psychogeriatrische zorgvraag relatief vaker een beroep zullen doen op een woonzorgcentrum dan ouderen met een somatische zorgvraag. We verwachten dat richting de toekomst relatief meer mensen in vitaliteitstrede 1 t/m 3 zullen verhuizen naar een geclusterde woonvorm, uit voorzorg (voorsorteren) of vanwege een behoefte aan sociaal contact of comfort. De nieuwe generatie ouderen is – of wordt – zich meer bewust van de noodzaak om tijdig te anticiperen op hun toekomstige zorgvraag en zal daardoor eerder deze stap zetten – mits er uiteraard voldoende betaalbaar en divers aanbod van geclusterde woningen is.

Tabel 2.2 toont de aannames die we hebben gehanteerd voor het jaar 2040 in de trendprognose. In de trendprognose maken we een prognose van de vraag naar woonzorgcentrumplekken, geclusterd wonen en nultredenwoningen waarbij niet alleen de demografische ontwikkeling meegenomen is. We houden ook rekening met een geleidelijke verschuiving van de woonvraag per vitaliteitstrede richting de situatie zoals die in onderstaande tabel is weergegeven. In de trendprognose houden we de behoefte aan nultredenwoningen gelijk aan de basisprognose. In de trendprognose neemt de behoefte aan nultredenwoningen feitelijk af, omdat meer ouderen verhuizen naar een geclusterde woonvorm. Maar aangezien nultredenwoningen in de praktijk vaak worden bewoond door huishoudens jonger dan 65 jaar die geen mobiliteitsbeperking hebben, is het verstandig om uit te gaan van de behoefte die volgt uit de basisprognose.

10

Tabel 2.2: Vertaling woonvraag per vitaliteitstrede in trendprognose (situatie 2040) Woonvormen voor Trede 4 - Trede 4 65-plussers Trede 1 Trede 2 Trede 3 SOM PG Regulier wonen 78% 65% 66% 12% 12% Geclusterd wonen 22% 35% 34% 28% 13% Woonzorgcentrum 0% 0% 0% 60% 75%

Vraag naar woonconcepten binnen geclusterd wonen

De woonwensen van ouderen zijn divers. De woonvorm ‘geclusterd wonen’ is een verzamelnaam voor diverse woningtypes en woonconcepten die beschutting, comfort en ontmoeting bieden. Verschillende groepen ouderen zoeken daarbij verschillende typen geclusterde woonvormen. Welke keuzes groepen ouderen hierin maken is onder meer afhankelijk van hun waardenprofiel en financiële mogelijkheden, die wij samenbrengen in zogeheten ‘woonstijlen’. We onderscheiden 12 ‘woonstijlgroepen’ onder (toekomstige) ouderen, die verschillen qua woonvoorkeuren. De indeling in woonstijlen is gebaseerd op analyses van woongedrag en woonwensen van ouderen, zoals die naar voren komen in CBS-microdata, het WoON en sociologisch onderzoek naar generaties en waardepatronen. Deze inzichten zijn gekoppeld aan achtergrondkenmerken van ouderen, zoals het inkomen, leeftijd, huishoudenssamenstelling, stedelijkheid, opleiding en vermogen. In welke woonstijl iemand is ingedeeld, is onder meer afhankelijk van het geboortejaar (generatie) en de financiële positie.

Tabel 2.3: Indeling voor woonstijlen naar generatie (geboortejaar) en financiële positie Stille Generatie (1940 e.o.) Protestgeneratie (1940 - 1955) Generatie X (1955 - 1970) Pragmatische generatie (1970 - 1985)

Lagere financiële positie Kwetsbare Ouderen Traditionele buurtbewoners Actieve buurtbewoners

Middel financiële positie Oudere comfortzoekers Vitale comfortzoekers Moderne hofjesbewoners

Hoge financiële positie Welgestelde cultuurminnaars Welgestelde levensgenieters Ondernemende levensgenieters

Laag

Middel

Hoog

Wij maken een inschatting van de keuze die mensen gaan maken op het moment dat zij verhuizen naar een geclusterde woonvorm voor ouderen. Dit leidt tot een ‘woonmix’ per woonstijl. In de woonmix maken wij primair het onderscheid tussen de voorkeur voor appartementen (afkorting app: weinig onderhoudt, overzichtelijk en gezamenlijke voorzieningen) en grondgebonden woningen (afkorting ggb: groter woonoppervlak, buitenruimte en meer zelfstandigheid). Secundair geven we aan welke woonconcepten goed passen bij de waarden en de financiële positie van de woonstijlen. De ideale woonmix van de totale groep ouderen zal van jaar op jaar veranderen, omdat generaties elkaar opvolgen en de verhouding tussen de woonstijlen dus ook verandert. We zien dat de ‘stille generatie’ geleidelijk aan uit beeld verdwijnt en Generatie X zijn opwachting maakt. Vanaf 2040 zien we dat een nieuwe generatie in beeld komt: de ‘Pragmatische generatie’. Op basis van de woonwensen per woonstijl en de prognose van woonstijlen is het mogelijk om een prognose op te stellen van gewenste woningtypes en woonconcepten binnen het geclusterd wonen. In de factsheets wordt weer-

518.111 | Woonzorganalyse

11

gegeven hoe de behoefte aan diverse woonconcepten binnen het geclusterd wonen zich door de tijd naar verwachting zal ontwikkelen.

Uitsplitsing naar marktsegment binnen geclusterd wonen Op basis van de woonwensen per woonstijl (WoON2021) en hoe ouderen – onderverdeeld naar woonstijlen – nu wonen (CBS-Microdata), is het mogelijk om een prognose op te stellen van gewenste marktsegmenten binnen het geclusterd wonen. In de factsheets wordt weergegeven wat de huidige en toekomstige behoefte aan sociale huur, vrije sector huur en koop binnen het geclusterd wonen is.

dit afwijkt van het gemeentelijk beeld. In deze analyse is gekeken naar toekomstige ouderen (generatie X). Als het verschil in de verdeling van sociaaleconomische klassen binnen een gemeente kleiner is dan 10%, kan worden aangenomen dat de behoefte aan geclusterde woonvormen in het marktsegment zich ontwikkelt in overeenstemming met het gemeentelijke profiel. Daarnaast wordt de behoefte aan specifieke woonvormen, zoals hofjesconcepten, bepaald door de verdeling binnen de sociaal-economische klassen. Deze specifieke behoeften zijn per zorgregio uitgewerkt in de factsheets.

Uitsplitsing naar zorgregio

De behoefteprognose is ook op een lager schaalniveau doorgerekend. Hierin is rekening gehouden met de wisselende bevolkingsopbouw binnen de kernen in Den Haag. Uitgangspunt van de berekening is de veronderstelling dat de meeste ouderen het liefst in de eigen kern willen blijven wonen als zij verhuizen naar een geclusterde woonvorm of woonzorgcentrum. Binnen Den Haag zijn diverse kernen georganiseerd in specifieke clusters, gebaseerd op 19 zorggebieden. Daarnaast zijn er clusters A, B en C, die zijn gedefinieerd in verband met grootschalige bouwprojecten binnen deze gebieden. Cluster A Zuid-West is opgebouwd uit de wijken Bouwlust en vrederust, Morgenstond, Zuiderpark en Moerwijk. Cluster B Binckhorst bestaat uit de wijk Binckhorst en cluster C CID is opgebouwd uit de wijk Stationsbuurt en de buurten Laakhavenoost en west, en Bezuidenhout-west en midden. Het is belangrijk op te merken dat het totaal van de clusters niet direct optelt tot de gemeentelijke opgave, vanwege overlappingen tussen de clusters A, B, en C en de zorggebieden. De factsheets geven de resultaten weer op kernniveau. Op basis van de aanwezige woonstijlen per kern (CBS-Microdata) is ook een inschatting gemaakt naar gewenst eigendom en woonvorm van geclusterd wonen en hoe

518.111 | Woonzorganalyse

12

Figuur 2.3: Zorggebieden en ontwikkelingsgebieden Den Haag

Aanbod zorggeschikt en geclusterd wonen

Figuur 2.4: Woonwensen per kern in gemeente Den Haag (2024) 6% 18% 11% 9% 16% 33% 8% 2. Ypenburg 8% 5% 18% 10% 8% 16% 35% 3. Wateringseveld 8% 6% 18% 11% 9% 16% 32% 4. Bouwlust en Vrederust 9% 16% 8% 5% 18% 42% 5. Morgenstond Zuiderpark 9% 41% 16% 8% 5% 18% 6. Moerwijk 9% 42% 16% 8% 5% 19% 7. Leyenburg, Rustenburg Oostbroek 9% 4% 17% 10% 8% 17% 36% 8. Loosduinen 8% 5% 18% 11% 9% 16% 33% 9. Bomen-Bloemenbuurt en… 7% 10% 21% 24% 14% 12% 13% 10. Vruchtenbuurt,… 8% 7% 19% 12% 10% 15% 30% 11. Scheveningen 7% 8% 20% 13% 11% 14% 28% 12. Laak 9% 39% 16% 9% 7% 18% 13. Benoordenhout en Haagse Bos 6% 21% 12% 22% 15% 14% 12% 14. Mariahoeve en Marlot 8% 5% 18% 10% 8% 16% 35% 15. Bezuidenhout 8% 7% 19% 12% 11% 15% 29% 16. Archipelbuurt, Zeehelder en… 7% 30% 8% 19% 12% 10% 15% 17. Centrum 8% 36% 5% 17% 10% 8% 16% 18. Stations- en schildersbuurt 9% 41% 16% 8% 5% 18% 19. Transvaal 9% 41% 16% 8% 5% 18% A Den Haag Zuidwest 9% 42% 16% 8% 5% 18% B Binckhorst 8% 32% 6% 18% 11% 9% 16% C CID 8% 5% 17% 10% 7% 17% 36% 1. Leidschenveen

0% Levensloopbestendige woningen (ggb) Luxe levensloopbestendige appartementen Hofjeswonen (ggb) Aanleunwoning (app)

20%

40%

60%

80%

Met behulp van CBS-microdata, een aanbodinventarisatie onder zorgaanbieders en corporaties (via SVH) door Companen (2024) en een overzicht aan woonzorgaanbod door de gemeente Den Haag (2024), is het aanbod aan woonvormen voor ouderen in beeld gebracht. De gemeente Den Haag beschikt momenteel over 7.142 sociale huurwoningen in geclusterde woonvormen voor ouderen. Het gaat hier om woningen in complexen die hoofdzakelijk door ouderen worden bewoond én toegankelijk zijn zonder Wlz-indicatie. Verder zien we 4.744 plaatsen voor een woonzorgcentrum. Deze plekken worden bewoond door mensen met somatische of psychogeriatrische klachten. De praktijk leert dat een (groot) deel van deze plekken wisselend inzetbaar is: hetzij voor mensen met somatische of psychogeriatrische problematiek.

100%

Seniorencomplex Serviceflat Hofjeswonen (app)

Bron: CBS-microdata (2024)

518.111 | Woonzorganalyse

14

Tabel 2.4: Aanbod aan woonvormen voor ouderen

Woonzorgcentrum 372 20 28 654 891 6 9 27 36 26 81 66 510 926 250 842

Geclusterd wonen Vrije Sociale sector huur huur Koop

Cardia Claris Zorggroep Domus Valuas Florence Haagse Wijk en Woonzorg Hazelhoff Henriellazorg Het Gouden Hart Den Haag KesslerPerspektief Martha Flora Mr. L.E. Visserhuis Oldael Respect Wonen Zorg Welzijn Saffiergroep Stichting Eykenburg Woonzorgcentra Haaglanden Haag Wonen 1726 31 Mooiland 156 1 Staedion 4620 169 Vidomes 138 WoonInvest 278 67 Woonzorg Nederland 224 Schatting op basis van 1.460 microdata Totaal 4.744 7.142 1.728 Bron: Aanbodinventarisatie Companen (2024) en CBS-Microdata (2023).

518.111 | Woonzorganalyse

De tabel toont het aanbod aan woonvormen voor ouderen zoals dat in de inventarisatie naar voren is gekomen. Het aanbod in de vrije sector huur en koopsector komt vanuit CBS-Microdata; mogelijk hebben we niet al het aanbod in deze sectoren compleet in beeld. In de factsheets is het huidige aanbod zorggeschikt en geclusterd wonen weergegeven. In onderstaande tabel zetten we het geïnventariseerde geclusterde aanbod af tegen de huidige behoefte. Een plus-getal betekent dat er momenteel voldoende woningen zijn en een min-getal dat er een tekort is. Tabel 2.5 Match vraag aanbod huidige situatie geclusterd wonen naar marktsegment Aanbod Vraag Match vraagaanbod Sociale huur 7.142 4.880 + 2.262 Vrije sector huur 1.728 2.110 - 382 Koop 755 4.410 - 3.655 Totaal 9.625 11.130 -1.505 Bron: Aanbodinventarisatie Companen (2024) en CBS-Microdata (2023).

•

755 755

Op basis van de inventarisatie onder corporaties in Den Haag zijn er momenteel 7.142 geclusterde woningen in de sociale huur. De huidige behoefte is echter lager dan het aanbod; de behoefte wordt geschat op 4.880 woningen. Naar de toekomst toe, met het oog op 2040, blijft de voorspelde vraag naar geclusterde woningen voor ouderen in de basisprognose onder het huidige totaal van 7.142 woningen. De trendprognose daarentegen anticipeert dat de behoefte in 2040 zal verdubbelen. Dit betekent dat in 2040 de behoefte naar geclusterde woningen in de sociale huur groter zal zijn dan het aanbod. In kwalitatieve