RIS323384 Notulen van de raad van 18 september 2025

Dus graag een toezegging van de wethouder, plus dat hij de raad op papier over de uitkomsten van deze gesprekken zal informeren. Leonie Gerritsen (PvdD). Ik ben natuurlijk helemaal ervoor om Voorall te betrekken. Dat is denk ik altijd een goed idee. Ik ben wel verbaasd dat dat nog niet gebeurd is, als dat klopt. Toen de VVD tegen dit plan stemde, heeft de wethouder volgens mij precies gezegd dat dit de consequentie was. Ik snap dus even niet zo goed dat de VVD nu zo verbaasd is. Caroline Peeck (VVD). Er zou nog een nagekomen brief komen van de wethouder waarom het niet mogelijk was. In de laatste brief die we kregen of voordat we de stukken bespraken in de commissie, was nog niet helemaal duidelijk waarom het zo was. Pas in de brief die we twee of drie dagen geleden hebben gekregen, kunnen we lezen waarom het niet mogelijk is. Daarom dien ik nu dan ook niet de motie in die ik al had rondgestuurd om te kijken wat wel mogelijk is. De voorzitter. Door mevrouw Peeck wordt het volgende amendement (J.C VVD) voorgesteld:

49

Amendement J.C VVD Veilig laden en lossen aan beide kanten van de Haagse Markt De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 18 september 2025, ter bespreking van Voorstel van het college inzake Nieuwe aanpak voor het Hobbemaplein en omgeving (RIS 322602). Besluit om besluitpunt II. De scope vast te stellen: het Hobbemaplein en (een deel van) de straten die direct uitkomen op het plein: Kempstraat, Herman Costerstraat, De Heemstraat, Hobbemastraat en de Ruijsdaelstraat te wijzigen in: II. De scope vast te stellen: het Hobbemaplein en (een deel van) de straten die direct uitkomen op het plein: Kempstraat, Herman Costerstraat, De Heemstraat, Hobbemastraat, de Ruijsdaelstraat en de Hoefkade voorzover grenzend aan de Haagse Markt. Het amendement maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. De voorzitter. Door mevrouw Peeck wordt de volgende motie (J.2 VVD) ingediend:

Motie J.2 VVD Door parkeren bereikbaar en gastvrij De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 18 september 2025, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake Nieuwe aanpak voor het Hobbemaplein en omgeving (RIS 322602). Constaterende dat: • in de nieuwe aanpak voor het Hobbemaplein ‘parkeren’ rond het Hobbemaplein en de Haagse Markt nauwelijks genoemd wordt; • de parkeerdruk rond het Hobbemaplein en de Haagse Markt hoog is; • voor ondernemers rond het Hobbemaplein en op de Haagse Markt voldoende; parkeercapaciteit essentieel is voor hun bereikbaarheid en uitstraling van gastvrijheid; • de huidige parkeercapaciteit onderbenut is door onterecht uitgegeven vergunningen aan invaliden of uitzendbureaus. Van mening dat: • het onwenselijk is dat schaarse parkeerruimte verloren gaat door onterecht uitgegeven vergunningen en gereserveerde parkeerplekken die geen actuele functie meer hebben.

Verzoekt het college: • vóór afronding van fase 2 (eerste kwartaal 2026) de uitgegeven parkeervergunningen door te lichten, met bijzondere aandacht voor invaliden- en uitzendbureauvergunningen; • onterecht uitgegeven vergunningen en gereserveerde plekken daadwerkelijk in te trekken, zodat de vrijgekomen capaciteit beschikbaar komt voor ondernemers, bezoekers en bewoners; • de raad hierover te informeren in de voortgangsbrieven per fase, inclusief de resultaten van de doorlichting en het aantal ingetrokken vergunningen. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging.

50

Nick Kaptheijns (PVV). Voorzitter. Vandaag bespreken we het voorstel van het college inzake de nieuwe aanpak voor het Hobbemaplein en omgeving. Na het debacle met het voorontwerp zou je op het eerste oog zeggen dat er nu iets veelbelovends op tafel ligt. Coproductie wordt volgens het voorstel geïntensiveerd en veel zaken moeten anders ten opzichte van de vorige keer, maar is dat wel zo? Betekenisvolle coproductie houdt natuurlijk wel in dat er veel moet worden gedaan met de input die door bewoners en ondernemers wordt gegeven. Anders is participatie een wassen neus. Bewoners, ondernemers en organisaties zijn glashelder in hun wensen: geen knip in de verkeerscirculatie, de Haagse Markt, een van de grootste van Europa, moet bereikbaar blijven inclusief parkeren, laden en lossen, de huidige tramhalte moet worden behouden en de zorgverleners rond het plein moeten bereikbaar blijven. Bewoners en ondernemers zijn positief dat ze gehoord worden, maar men vreest wel dat de gemeente gaat proberen hun belangrijkste wensen opzij te schuiven en terugvalt op het eerder naar de prullenbak verwezen plan, dat geen draagvlak had omdat die wensen toen ook onvoldoende gewicht hadden. De PVV begrijpt die zorgen, want de belangrijkste wensen van bewoners en ondernemers zien we niet prominent terug in het voorstel.

Zaken als vergroening en veiligheid worden belangrijk gevonden, maar zijn niet de belangrijkste wensen in de buurt. Coproductie mag uiteindelijk niet betekenen dat zaken als groen voorrang krijgen op bereikbaarheid en economie, want de commerciële waarde van dit plein is enorm. Het is een economisch centrum met grote waarde voor Den Haag dat ook veel bezoekers van buiten Den Haag trekt. Alleen al daarom mag de auto niet in het verdomhoekje komen, maar dat dreigt wel te gebeuren door het STOMP-principe, dat in Den Haag van kracht is. Ik ga afsluiten. De raad wordt vandaag gevraagd de kaders voor het vervolg vast te stellen. De PVV heeft eigenlijk maar één advies. Wat de PVV betreft moeten de randvoorwaarden van bewoners en ondernemers echt geborgd worden en het zwaarst wegen. Want hoe mooi zou het niet zijn om eens een project te hebben waarin participatie via coproductie echt handen en voeten krijgt en resulteert in een plan met groot draagvlak? Dat zou het vertrouwen in de Haagse politiek ook goed doen. De PVV ziet die borging helaas onvoldoende terugkomen en kan dan ook niet instemmen met het voorstel zoals het nu voor ons ligt. Peter Mekers (D66). Voorzitter. Dank aan de insprekers eerder vandaag. D66 wil graag een veel veiliger en beter ingericht Hobbemaplein. Ook de aanpalende straten moeten en kunnen veiliger.

Die worden in dit voorstel nu ook meegenomen in dit project; dank daarvoor. We hebben vertrouwen in het nieuwe participatietraject, zoals meer partijen net ook hun vertrouwen hebben uitgesproken. En we hebben ook vertrouwen in de inbreng van de bewoners en de ondernemers. Die geven we dan ook graag de ruimte tijdens het participatietraject, maar wel binnen de stadsbrede kaders die wij hier in dit huis met elkaar hebben afgesproken. Uit het participatietraject kan komen dat we iets wel of niet doen met een rijrichting, de knip, groen et cetera. Voor ons is een knip echt geen taboe. Alle goede ideeën uit de buurt zijn welkom. We kijken daarom dan ook uit naar een mooi plan. Leonie Gerritsen (PvdD). Voorzitter. De Partij voor de Dieren was een voorstander van de herinrichting van het Hobbemaplein: verkeersveiliger en bereikbaarder voor de Haagse Marktbezoeker, waarvan het grootste deel te voet komt of met het ov. Voor fietsers zou de situatie veiliger en overzichtelijker worden en er was aandacht voor groen en klimaatadaptatie. Natuurlijk had mijn fractie ook alle bomen willen behouden, maar we begrepen de overwegingen in het voorontwerp. Jammer genoeg ging de participatie met de omwonenden niet goed, maar we zagen ook wel een nieuw level van ophitserij vanuit politieke partijen. Verkeerskundige modellen en onderzoeken werden uit het raam gegooid.

Het plein zou autoluw worden en totaal onbereikbaar; fake news. Vervelend dat het zo moest gaan natuurlijk, maar goed, ook mijn partij ziet wel dat veel bewoners en ondernemers welwillend en constructief zijn. We zien in de brief dat er ook goed overleg is geweest met alle partijen. Daar is iets uitgerold waar we als gemeente mee aan de slag moeten, in goede samenspraak dit keer. Daar kan mijn partij alleen maar achter staan. Participatie is ongelofelijk belangrijk. Maar wat we nu weer zien gebeuren, is dat partijen nu al willen sturen op de uitkomst van de participatie. Niet alle punten die eruit zijn gekomen, moeten even zwaar gewogen worden blijkbaar, maar vooral die van de automobilist. En sterker nog, als het niet

51

uitkomt, mag het hele democratisch vastgesteld beleid gewoon genegeerd worden, aldus Hart voor Den Haag. Daarmee wordt een groot deel van de gebruikers en bewoners volledig opzijgezet. Mijn fractie staat voor participatie. Maar als partijen vandaag per amendement de uitkomst al vast gaan leggen voordat alle opties bekeken zijn, dan is het schijnparticipatie en zullen wij hier niet in meegaan. De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst. Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Voorzitter. Dank aan de fracties voor de brede steun en de complimenten die zijn uitgesproken voor de nieuwe aanpak van het Hobbemaplein. Ik wil die complimenten graag doorgeleiden naar alle betrokkenen en participanten in de stad. De bewoners en ondernemers rondom het Hobbemaplein hebben met elkaar het volgende gezegd. Laten we een streep zetten onder het proces waar we in zaten. Laten we met elkaar een nieuwe start maken. Laten we daarbij niet alle informatie die we hebben verzameld overboord kieperen, maar laten we goed kijken naar wat die informatie is en of we daar vragen over hebben. Laten we op basis van die gezamenlijke kennis met open vizier kijken tot wat voor soort ontwerpen we kunnen komen en laten we die toetsen aan criteria. Die criteria maken ook onderdeel uit van dit raadsvoorstel. Er zijn mij een paar vragen gesteld en daarna zal ik snel naar de moties overgaan.

Een aantal fracties hebben speciaal aandacht gevraagd voor de veiligheid, namelijk de veiligheid van de voetgangers en de fietsers. Ik denk dat dat een heel belangrijk punt is. Het Hobbemaplein is op dit moment een van de meest verkeersonveilige plekken in de stad. Er gebeuren echt veel ongelukken, dus er is alle noodzaak en urgentie om daarmee aan de slag te gaan. GroenLinks vroeg of we dat ook gaan toetsen met verkeersmodellen. Dat gaan we zeker doen, niet alleen met verkeersmodellen maar natuurlijk ook met kennis en expertise, die ook de betrokkenen zelf kunnen inhuren. Er zal ook een extern bureau voor worden ingeschakeld. Op die manier gaan we de ontwerpen die uit de stad gaan komen, toetsen op dit belangrijke criterium. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Ik heb een vraag over de verkeersveiligheid. Het is goed om te horen dat er goed wordt getest. Mag ik dat ook horen als een soort toezegging dat bij het voorstel ook wordt aangegeven wat de ingeschatte verkeersveiligheid in de nieuwe situatie is? Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Jazeker. Het cocreatieproces is erop ingericht dat er meerdere ontwerpen gemaakt kunnen worden met professionele begeleiding. Al die ontwerpen zullen gescoord worden op verkeersveiligheid en ook al die andere criteria die in het raadsvoorstel staan. We zullen dat onderbouwd doen. Ik begrijp dat dat voor uw fractie een belangrijk criterium zal zijn.

De VVD vroeg naar de toegankelijkheid van de tijdelijke oplossing. Dat is ook onderdeel van dit proces. Ik ben heel blij dat het ons is gelukt om de nieuwe tram wel te gaan laten rijden over het Hobbemaplein op het moment dat dat nodig is, dus dat we niet in de situatie terecht zouden komen dat lijn 6 niet zou halteren bij de Haagse Markt. We wisten met elkaar dat dat niet toegankelijk zou zijn. Daar hebben we toch nog een keer heel goed naar gekeken. In de brief die ik deze week namens het college aan u heb gestuurd, hebben we nog eens onderbouwd waarom dat helaas echt niet kan. De vraag was of ik bereid ben om daarover in gesprek te gaan met Voorall. Natuurlijk zijn we daartoe bereid. Er is inmiddels ook weer contact geweest met Voorall. Voorall is uitgenodigd om actief mee te doen in het participatietraject voor de volgende fase. Ik begrijp dat ze dat graag willen doen. Ook over de ideeën die Voorall heeft als het gaat om de toegankelijkheid van de tijdelijke oplossing, blijven we in gesprek met Voorall. Maar het lukt helaas niet om van de tijdelijke halte een volledig toegankelijke halte te maken. Dat betreurt het college natuurlijk; dat heb ik ook aangegeven. Caroline Peeck (VVD). Ik wil benadrukken dat ik bedoeld heb dat er nú in gesprek wordt gegaan met Voorall. Ik heb ze gisteren aan de lijn gehad: het was nog niet gebeurd.

Het gaat over de tijdelijke haltes, dus over de komende twee jaar. Natuurlijk worden ze betrokken bij de rest van het proces; daar ga ik van uit. Maar het gaat ook over de tijdelijke situatie, want ze hebben echt goede ideeën over hoe het wel kan.

52

Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Dat gaf ik volgens mij ook aan, maar ik wil het nogmaals benadrukken. We zullen ook op korte termijn met Voorall contact hebben, als dat niet al gebeurd is, over de toegankelijkheid van de tijdelijke haltes. Dat zeg ik graag toe. Dan ben ik bij de amendementen en de moties … Caroline Peeck (VVD). Ik vind het toch wel vervelend dat de wethouder zegt 'als dat nog niet al gebeurd is'. Ik zeg net dat ik ze gisteren aan de telefoon heb gehad. Ze waren zeer verbaasd over deze brief. Ze waren er zeer verbaasd over dat de tijdelijke haltes niet toegankelijk zouden zijn. Ze waren dus niet op de hoogte. Kunt u alstublieft zeggen: ik ga met ze in gesprek, want het is gewoon nog niet gebeurd? Dat is het enige wat ik u vraag. Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Inmiddels is er vandaag in ieder geval ambtelijk contact geweest met Voorall; vandaar dat ik het even zo zei. Dat contact is er. We hebben goed contact met Voorall over allerlei onderwerpen. Ook over de toegankelijkheid van de huidige tijdelijke haltes zal nog intensief met Voorall gesproken worden. Dan ben ik bij de amendementen. Ik begin met het amendement Niet opnieuw de weg kwijt van het CDA.

Daarin stellen de indieners voor om het cocreatie- en participatieproces dat gaande is en waarbinnen brede overeenstemming was over de criteria die nu in het raadsvoorstel staan en om daar een criterium aan toe te voegen. Het is een criterium dat eigenlijk al een hele duidelijke oplossingsrichting geeft, terwijl de criteria vooral bedoeld zijn als randvoorwaarden waaraan een nieuw ontwerp zal moeten voldoen. In feite stelt het amendement een keuze vast voordat het ontwerpproces gestart is. Dat laat zich toch wat moeilijk rijmen met het principe van coproductie, waarin bewoners, ondernemers en andere belanghebbenden samen tot ontwerpvarianten komen. Door nu die oplossingsrichting al voor een deel vast te leggen, wordt het een minder open proces. Het college betreurt dat en daarom wil ik het amendement graag ontraden. Kavish Partiman (CDA). Het signaal dat we hebben gekregen bij het vorige voorontwerp was toch vrij helder, namelijk dat er wel op een bepaalde manier gekeken moest worden naar hoe dit ontwerp vorm werd gegeven zodat we niet het debacle zouden hebben dat we de vorige keer hebben gehad. Dit amendement geeft precies dat weer: ga op basis van deze randvoorwaarde, gedragen door de wijk daarop is het vorige voorontwerp gesneuveld - aan de slag en zorg ervoor dat je met iets komt wat wel op draagvlak kan rekenen. Dat is precies wat we hier regelen.

Ik snap niet dat het college dit op deze manier apprecieert. Wethouder Kapteijns (GroenLinks). De reden daarvoor heb ik u geprobeerd uit te leggen. We hebben er in de commissie ook uitgebreid over gesproken, dus dat zou u niet moeten verbazen, denk ik. We hebben met verschillende belanghebbenden een heel zorgvuldig proces doorlopen. De criteria zoals ze hier geformuleerd zijn, kunnen op brede instemming van alle betrokkenen rekenen, ook van de betrokken ondernemers. Iedereen begrijpt dat je in zo'n proces met elkaar op zoek moet naar een gemeenschappelijke basis. Ik was heel blij met het resultaat. Dat biedt een hele mooie mogelijkheid om een open proces in te gaan. Dan vindt het college het niet passen dat u als raad middels een amendement daar een beetje dwars doorheen gaat. We kunnen daarover van mening verschillen, maar dat is het standpunt van het college. Verder is het aan uw raad om hier een besluit over te nemen. Dan ben ik bij het amendement Aanpassing toetsingscriteria Hobbemaplein van Hart voor Den Haag. Daarvoor geldt hetzelfde als wat ik zojuist heb uitgesproken over het amendement van het CDA. Ook hier worden criteria aangepast die het product waren van een vrij intensief gezamenlijk proces van een groep belanghebbenden.

Die hebben met elkaar gezegd: wij gaan op basis van deze criteria met elkaar op zoek naar ontwerpen die we vervolgens aan deze criteria gaan scoren en dan kijken we met elkaar welk ontwerp er het beste uitkomt. Het past dan niet om daar invulling aan te geven middels allerlei oplossingsgerichte criteria. Met name het schrappen van de mate waarin plannen passen binnen het gemeentelijk beleid als toetsingscriterium is voor het college niet bespreekbaar. Het gemeentelijk beleid is democratisch vastgesteld en dient als toetssteen voor alle ruimtelijke en maatschappelijke keuzes in de hele stad. Daarvan afwijken zonder motivering ondermijnt het vertrouwen van burgers in een voorspelbare overheid en leidt ook tot ongelijke situaties in de stad. Dat moet ik toch echt met klem ontraden. 53

Dan ben ik bij de motie Maak vaart met aansluiting Kaapstraat van Hart voor Den Haag. Ik wil deze motie ook ontraden, met name omdat die eigenlijk buiten de orde van de vergadering valt maar los daarvan volstrekt overbodig is. Wat de motie vraagt, dat zijn we aan het doen. In juni is er een rechtszaak geweest - dat is u bekend - over het verkeersbesluit Kaapstraat. De rechter heeft voorgesteld dat wij met ondernemers in gesprek gaan over hun plannen, en dat zijn we aan het doen. Deze motie is daarmee overbodig. Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). U zegt dat u dat al aan het doen bent, maar we hebben een motie ingediend. Die had voor kerst '24 al afgedaan moeten zijn, maar u bent nog steeds bezig. Ik wil graag een beetje haast. Er ligt een fantastisch plan. Het is een oud plan van de gemeente. Dat kunt u zo doorvoeren; u kunt er zo mee aan de slag. Dat is wat deze motie vraagt: een beetje haast graag. Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Ondernemers hebben uitstel gevraagd bij de rechter voor het indienen van een plan. Inmiddels hebben we dat plan ontvangen. We zijn dat verkeerskundig aan het beoordelen. De urgentie daarvan is het college voldoende duidelijk. Deze motie hoeft daar niet voor aangenomen te worden. Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). U gaat het verkeerskundig uitzoeken, maar het is een oud plan van de gemeente zelf. Er hoeft dus niet zoveel aan bekeken te worden.

Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Nee, dat is geen oud plan van de gemeente zelf. Het is een van de varianten waar we als gemeente ooit naar hebben gekeken en die we destijds om verkeerskundige redenen niet hebben doorgevoerd. We zijn nu aan het kijken met een positieve grondhouding, zoals de motie vraagt maar zoals u ook van deze wethouder altijd kunt verwachten, of we op basis van dit plan er met elkaar uit kunnen komen. De voorzitter. Laatste keer, meneer Meinesz. Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). Hoelang denkt de wethouder daar dan nog over te doen dan? Heeft hij een tijdspad? Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Dat tijdspad wordt nu een beetje bepaald, omdat het onder de rechter is. De ondernemers … Een aantal belanghebbenden - laat ik het wat algemener formuleren hebben besloten om naar de rechter te gaan. Dat betekent dat het college gehouden is aan de termijnen die de rechter ons op dit punt heeft opgelegd. Dat moet de komende maanden zijn beslag krijgen. Dan ben ik bij het amendement van de VVD, Veilig laden en lossen aan beide kanten van de Haagse Markt. Het college begrijpt heel goed wat de VVD beoogt met dit amendement. Dat de bevoorrading van de Haagse Markt op een veiligere en efficiëntere manier moet kunnen, is onderdeel van de scope en ook onderdeel van de toetsingscriteria.

Als we het een beetje pragmatisch mogen zien met elkaar, als het doel is om dat deel van de Hoefkade aan de andere kant van de markt wat nodig is voor de logistiek te betrekken bij de scope, dan kan het college dit amendement aan de raad laten. We gaan niet die kant van de Hoefkade helemaal opnieuw inrichten, maar het college denkt dat het inderdaad verstandig om dit deel van de Hoefkade erbij betrekken, als het gaat om de logistiek. Ik kan het amendement aan de raad laten. Peter Mekers (D66). Zoals ik net in het interruptiedebatje met de VVD ook aangaf: waar is de grens? Ik snap dat we dit verder kunnen meepakken. Ziet de wethouder dan ook dat hier dekking voor is binnen het plan? Het is wel fijn dat als we hiermee instemmen, het ook daadwerkelijk kan gebeuren. Hoe ziet de wethouder dat? Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Een veilige bevoorrading van de Haagse Markt was al belangrijk en zat eigenlijk al in de scope van het project. Nu is het ook ruimtelijk nog wat verder ingekaderd. Dat leidt wat het college betreft niet op voorhand tot aanvullende kosten. Dan ben ik bij de motie van de VVD, Door parkeren bereikbaar en gastvrij. Het is een deels terechte constatering die mensen daar in de omgeving doen en die de VVD ook doet middels deze 54

motie. We hebben op dit moment onvoldoende zicht op de wijze van parkeren van onder andere ondernemers en bedrijfsbusjes in dit deel van de stad en overigens ook in andere delen van de stad. Dat is een van de redenen waarom we met een nieuw parkeervergunningensysteem gaan werken, want dan kunnen we daar beter zicht op hebben en houden. Maar dat is een stadsbrede operatie, dus dat doen we met een invoeringsdatum van het nieuwe parkeren met een parkeervergunning op een hele gestructureerde manier. Dan kijken we ook naar het parkeren op eigen terrein. Dat hoort er natuurlijk ook bij. Heb je de mogelijkheid om op eigen terrein te parkeren, dan moet je je auto niet op een openbare parkeerplaats zetten. De Schilderswijk en Transvaal zijn in november 2026 aan de beurt. Het is niet mogelijk om dat eerder te doen zoals deze motie vraagt. Ik denk dat we grotendeels tegemoetkomen aan wat de motie vraagt. Maar dat gaan we nu niet apart naar voren trekken voor dit deel van de stad, omdat we hier ook met een ander proces bezig zijn. Ik wil de motie dus toch graag ontraden. Dan ben ik door de moties heen, denk ik. Tot zover. De voorzitter. Dank u wel, wethouder Kapteijns, voor uw bijdrage namens het college inzake het voorstel Nieuwe aanpak van het Hobbemaplein. Is er behoefte aan een tweede termijn? Dat is niet het geval. De beraadslaging wordt gesloten. De voorzitter.

Vanavond gaan wij hierover besluiten en over alle ingediende moties en amendementen.

Aan de orde is: K.

Voorstel van het college inzake Omgevingsvisie Den Haag 2050 (RIS322469).

De beraadslaging wordt geopend. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Voorzitter. Voor ons ligt de Omgevingsvisie Den Haag 2050, een document dat de toekomst van onze stad tot ver na de horizon moet bepalen. Hart voor Den Haag wil een visie voor deze stad, maar wij zeggen wel nu: deze visie niet op dit moment. De Omgevingswet geeft ons de tijd tot 1 januari 2027. We hebben anderhalf jaar de tijd om dit nog zorgvuldiger te doen met iedereen in deze stad. Er is geen enkele reden om een document van dit kaliber nu in een politieke eindsprint door de gemeenteraad te jagen. Rutger de Ridder (VVD). Kan meneer Dubbelaar mij helpen? Waarom zou er geen participatie op dit stuk zijn geweest? Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Dat zeg ik niet. Ik zal even herhalen wat ik zeg. We hebben anderhalf jaar de tijd om dit nog zorgvuldiger te doen met alle inwoners van onze stad, met echt alle Hagenaars. Ik heb niet gezegd dat er geen participatie heeft plaatsgevonden. Sterker nog, ik ben er zelf bij betrokken geweest. Rutger de Ridder (VVD). Dan snap ik dus de zinsnede 'echt met alle Hagenaars' niet. Dan impliceert meneer Dubbelaar dat dat niet is gebeurd. Dus daarom mijn vraag: waarom denkt meneer Dubbelaar dat? Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Ik was afgelopen weekend op een verjaardag, en niemand kent de Omgevingsvisie. Wij zitten echt in een bubbel.

Het is leuk dat wij de Omgevingsvisie kennen, maar vraag het op een verjaardag, vraag het in een sportkantine: Omgevingsvisie? Je bent mensen kwijt.

55

Rutger de Ridder (VVD). Ik hoop dat meneer Dubbelaar op verjaardagen niet gaat zeggen: ik heb nou zoiets leuks, de Omgevingsvisie; kent u die? Ik hoop dat meneer Dubbelaar dat niet doet. Maar ik hoop ook dat het college niet op die manier participatie invult. Ik hoop dat het college bezig is met te vragen: wat wilt u voor Den Haag in 2050? En ik denk dat het college dat al heeft gedaan, dus nogmaals de vraag: waarom is dat dan niet voldoende? Is dan de graadmeter de verjaardagen van de heer Dubbelaar? Is dat de graadmeter? Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Ik heb geen idee van hoe de heer De Ridder zijn raadslidmaatschap invult, maar ik praat met mensen. Dat doe ik iedere dag. Dat doe ik op verjaardagen, bij de sportvereniging en dan praat ik over waar ik hier mee bezig ben. Dat kan een nota hoogbouw zijn of een bouwproject, maar ook de Omgevingsvisie. Ik doe dat met trots. Dan zeg ik: jongens, ik heb daar heel veel tijd in gestoken en we gaan een besluit nemen over de Omgevingsvisie. Die mensen hebben dan met veel belangstelling naar mijn verhaal zitten luisteren, maar op het moment dat ik over de Omgevingsvisie begin, ben ik ze kwijt. Want mensen weten niet wat de Omgevingsvisie inhoudt. Isabel Bos (GroenLinks). Ik hoorde de heer Dubbelaar spreken over 'nog zorgvuldiger doen'.

Heeft u naast dat verjaardagsfeestje waar niemand het kende verder nog rondgevraagd hoe de participatie hierbij verlopen is? Misschien ergens in de kroeg of elders? Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Wat een belangstelling in mijn privéleven. Wat leuk! Ik zou bijna willen zeggen: zullen we samen de kroeg een keer ingaan, mevrouw Bos? Dat doen we af en toe ook, maar goed. Nee, ik wil nogmaals benadrukken dat ik weet dat er veel participatie op dit dossier heeft plaatsgevonden. Toch constateer ik dat er dingen in staan die heel veel mensen gewoon niet willen. Nogmaals, ik praat veel met mensen. Als ik ernaar vraag, dan hoor ik dat mensen uiteindelijk niet weten wat de Omgevingsvisie precies inhoudt. Wij zitten met z'n allen in een bubbel. Isabel Bos (GroenLinks). Specifiek de zinsnede 'nog zorgvuldiger' suggereert wat mij betreft dat er hier niet zorgvuldig gewerkt zou zijn of niet voldoende zorgvuldig. Het kan natuurlijk altijd zo zijn dat mensen zich er niet helemaal in kunnen vinden. Voor alle mensen die geparticipeerd hebben, zal waarschijnlijk wel gelden dat er ergens een zinnetje is waar ze het misschien niet helemaal mee eens zijn. Maar waarom kiest u hier dan voor het woord 'zorgvuldigheid'? Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Omdat dat kan. Dat is een woord dat ik gekozen heb. Uiteindelijk kan je altijd iets nog zorgvuldiger doen. Joren Noorlander (D66).

Meneer Dubbelaar gaf net aan dat er heel veel dingen in staan die mensen niet zouden willen. Is het dan niet gewoon de taak van meneer Dubbelaar om dit stuk te amenderen op het moment dat dat zo zou zijn? Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Ja, maar zover was ik eigenlijk nog niet. Ik wil daar wel antwoord op geven. Ik heb vier zinnen uitgesproken; de voorzitter moet lachen. Maar uiteindelijk is dit een D66-visie van, poeh, 186 pagina's. Ik snap dat de heer Noorlander mij daarnaar vraagt, maar met iedere pagina is bijna wel wat, zou ik zeggen. Joren Noorlander (D66). Meneer Dubbelaar geeft aan dat de participatie niet in orde is geweest. Mensen in de stad snappen het in ieder geval niet. Hij geeft nu aan dat hij het er ook inhoudelijk misschien niet helemaal mee eens is. Wat is het nou? Is het hele stuk niet in orde? Ik ben nog een beetje aan het zoeken wat meneer Dubbelaar nou precies bedoelt. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Blijf zoeken en luister goed naar wat ik nog ga vertellen, want ik vind dat de Omgevingsvisie die nu voorligt niet goed voor de stad is. De voorzitter. Laatste keer, meneer Noorlander.

56

Joren Noorlander (D66). Ik vind het gewoon een beetje flauw en eigenlijk ook wel een beetje minachting naar de samenleving. Meneer Dubbelaar staat hier, heeft hier een taak om over een stuk te besluiten, heeft er ook nog de zomervakantie bij gekregen om dit stuk nog extra door te kunnen nemen en zegt dan: 'Ja, ik kan hier eigenlijk geen besluit over nemen. Til het maar over de verkiezingen heen. Ik pak mijn verantwoordelijkheid niet.' Dat vind ik heel erg zorgelijk. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Uiteindelijk mag meneer Noorlander dat vinden. Wat ik hier naar voren breng, is dat D66 in deze visie kiest voor een ongeremde bevolkingsgroei en dat Hart voor Den Haag dat niet wil. Hart voor Den Haag kiest voor de inwoners van onze stad. De voorzitter. U zet uw betoog … Nee, dit was uw laatste keer. Dat gaan we niet doen. We zijn net begonnen. Hij heeft vier zinnen uitgesproken en er zijn nou zes interrupties geweest. De groeten! In alle vriendelijkheid hè. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). We willen de sfeer onderling goed houden, aldus de koning, heb ik meegekregen. In gemeenten in heel Nederland zien we dat impactvolle besluiten zoals de Spreidingswet of de komst van een azc controversieel worden verklaard, en waarom? Omdat men de politieke legitimiteit bij een nieuwe gemeenteraad wil laten. De Omgevingsvisie is een heel groot besluit.

Het is een visie vol politieke keuzes die wat mij betreft niet door het huidige college afgehandeld zou moeten worden. De visie omarmt ongeremde groei. Hart voor Den Haag zegt en heeft altijd gezegd: stop die groei en red onze stad. Onze politieke lijn is ook duidelijk. Wij willen: Hagenaars eerst. Joren Noorlander (D66). Deze visie gaat juist uit van wat de staatscommissie heeft gezegd. We gaan voor een gematigde groei, zoals we dat in Nederland ook voorzien hebben en waar we ook op willen gaan sturen. Dat heeft meneer Dubbelaar toch ook gelezen in deze visie? Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Nee, ik lees in de visie wel de woorden die dit college kiest. Ze noemen hoofdstuk 4 Groei in balans. Maar als je vervolgens kijkt naar wat dan 'in balans' is, dan is dat 595.000 inwoners in 2030 en 674.000 inwoners in 2050. Dat is een ramp. Dat is een ramp voor de stad. De politieke lijn van Hart voor Den Haag is duidelijk: Hagenaars eerst. Wij willen bijvoorbeeld bij woningtoewijzing dat we voorrang geven aan Hagenaars met een economische en maatschappelijke binding met onze stad. Ik heb dat vaker hier naar voren gebracht. Wat mobiliteit betreft, kiest dit college in deze visie voor automobilistje pesten. Beytullah Ҫelik (DENK). De collega heeft het over Hagenaars eerst, maar ik weet van een initiatiefvoorstel van Hart voor Den Haag dat ze van Den Haag een hoofdstad willen maken.

Dat betekent toch dat er veel meer concurrentie komt voor de Hagenaars, als we überhaupt een hoofdstad kunnen worden, of niet? Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Ik weet niet wat het initiatiefvoorstel over Den Haag als hoofdstad hiermee te maken heeft. Ik begrijp de vraagstelling gewoon niet. Beytullah Ҫelik (DENK). Als ik het niet verkeerd heb, was er een initiatiefvoorstel of had uw fractieleider het erover dat Den Haag de hoofdstad van Nederland moet worden. U hebt het over Hagenaars eerst. Maar als we de hoofdstad worden, dan betekent dat toch dat op de woningmarkt, waar u strijdt voor de Hagenaar - althans, dat beweert u - onze Hagenaars meer concurrentie krijgen om een huis te vinden? Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Nee, juist niet. Als u voorstellen van Hart voor Den Haag omarmt, dan pleiten wij ervoor om te lobbyen dat Den Haag die hoofdstad wordt. Maar wij pleiten er ook voor om de Hagenaar die hier economisch en maatschappelijk geworteld is voorrang te geven. Volgens mij begrijpen wij mekaar volkomen, meneer Ҫelik.

57

Rutger de Ridder (VVD). Ik had dan gehoopt dat meneer Dubbelaar nu met een motie was gekomen: voor die Omgevingsvisie gaan we ervoor zorgen dat de Hagenaars voorrang krijgen. Komt die motie of dat amendement nog? Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Nee, die motie heb ik volgens mij al drie of vier keer ingediend. Nee, ik twee keer en bijvoorbeeld meneer Guernaoui ook al twee keer. Die haalt het dan iedere keer niet. Daar heb ik nu niet voor gekozen. Ik twijfel nu. Misschien doe ik het in tweede termijn, want meneer De Ridder kijkt nu zo aardig. Dus haalt die het dan nu wel? Ik heb nu in ieder geval een andere strategie gekozen. Ik zeg: laten we de besluitvorming over deze visie uitstellen. Wat mobiliteit betreft, kiest deze visie van dit college voor automobilistje pesten en het STOMP-principe. Dit college heeft last van autohaat - maar goed, dat hebben we vaker gezegd - want onze stad is de filehoofdstad van Nederland. Hart voor Den Haag wil juist betere bereikbaarheid voor iedereen in onze stad. Dit is een visie van dit college met de geest van D66. Een nieuw college met een nieuw mandaat van de kiezer is de enige legitieme partij om de koers voor 2050 te bepalen. Daarom dien ik namens mijn fractie Hart voor Den Haag een motie in om de besluitvorming over dit raadsvoorstel uit te stellen. De motie heeft als titel Uitstel besluitvorming Omgevingsvisie Den Haag 2050.

Ik verzoek het college, in afwachting van de uitkomsten van de gemeenteraadsverkiezingen en het te vormen nieuwe college, de besluitvorming over de Omgevingsvisie Den Haag 2050 uit te stellen en deze nu controversieel te verklaren. Rutger de Ridder (VVD). Ik had verwacht dat meneer Dubbelaar bij de vaststelling van de agenda had gezegd dat we voorstel K, Omgevingsvisie niet kunnen bespreken. Waarom heeft meneer Dubbelaar daar niet voor gekozen en doet hij het via een motie? Dat is zeer ongebruikelijk, want we zijn nu aan het spreken over de Omgevingsvisie. Meneer Dubbelaar heeft het over de Omgevingsvisie. Dat is toch gek? Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). We hebben een commissiedebat gehad. Daar heb ik dat ingebracht. Het is geen verrassing hoe Hart voor Den Haag hierin staat. Dan kan ik interrupties krijgen waarom ik dit niet heb gedaan, waarom ik dat niet heb gedaan, waarom ik geen stapel amendementen bij me heb. Nee, dat heb ik allemaal niet. Ik heb ervoor gekozen om hier te gaan staan en te zeggen hoe Hart voor Den Haag in de wedstrijd zit. Ik dien een motie in en ik zie aan het gezicht van de wethouder dat hij het daar niet mee eens is. Ik vermoed zomaar dat hij 'm zo gaat ontraden, want dat deed hij in de commissie namelijk ook. Maar ik sta hier wel namens Hart voor Den Haag. Hart voor Den Haag vindt iets en daarom dien ik een motie in.

Ik nodig u uit, meneer De Ridder, om voor mijn motie te stemmen, want ik denk dat het een hele goede motie is. Rutger de Ridder (VVD). Nee, volgens mij kiest meneer Dubbelaar er juist voor om hier op het moment dat we het over de Omgevingsvisie hebben theater te maken alsof we er niet over zouden kunnen spreken om zo een puntje te kunnen maken, terwijl meneer Dubbelaar het er gewoon niet mee eens is. Dat kan en dat mag. Stem dan gewoon tegen en doe dan niet alsof je hier constructief bezig bent. Want dan had ik inderdaad een stapel amendementen van Hart voor Den Haag verwacht die de Omgevingsvisie al dan niet beter hadden gemaakt. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Ik hoor geen vraag van de VVD. Ze zijn het er niet mee eens dat ik een motie indien. Dat mag, maar ik zou willen oproepen om goed te kijken naar de inhoud van mijn motie, want die is echt heel goed. De voorzitter. Laatste keer, meneer De Ridder. Rutger de Ridder (VVD). Een punt van orde. In feite heeft meneer Dubbelaar nu een motie ingediend. Het gaat eigenlijk om het heropenen van het vaststellen van de agenda over dit agendapunt. Meneer Dubbelaar wil graag het agendapunt niet vandaag behandelen. Ik verzoek u om dat op de een of andere manier in stemming te brengen óf deze motie in stemming te brengen. Het gaat niet over het agendapunt, maar over de agenda zelf.

58

De voorzitter. Nu krijgen we dit. Meneer Dubbelaar. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Een punt van orde is echt aan u als voorzitter, niet aan mij als woordvoerder van Hart voor Den Haag. De voorzitter. Zeker, zeker. Dit is ongebruikelijk, want we hebben er ook in het fractievoorzittersoverleg over gesproken. Want ja, daar doen we ook de agenda. Een aantal dingen zijn van de agenda gegaan en op de agenda gekomen, in de volgorde. Ik heb vanmiddag wel gevraagd: stellen we nu de agenda vast? Ik kan me iets voorstellen bij het voorstel. Als u het van de agenda af wilt halen, prima, doe het. Dit is inderdaad ongebruikelijk. Ik heb overigens nergens gelezen dat het is verboden, dus dat is ook weer ingewikkeld. Er staat niet dat het niet mag, maar het is wel ongebruikelijk. Het punt van orde is dus om nu te gaan stemmen. Daar gaat het punt van orde over, hè? Want dan moet iedereen binnen zijn en daar wil ik dan ook de gelegenheid voor geven. Het punt van orde is: zullen we bij voorrang stemmen over deze motie van Hart voor Den Haag? Ik moet even horen wat iedereen daarvan vindt. De VVD is daarvoor. Hart voor Den Haag is tegen dit ordevoorstel, neem ik aan. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Ja. De voorzitter. Er wordt gevraagd wat de bedoeling is.

Er wordt een ordevoorstel gedaan, inhoudende dat we meneer Dubbelaar natuurlijk deze hele termijn laten uitspreken, maar dat we dan bij voorrang over deze motie gaan stemmen voordat we het debat voortzetten. Joren Noorlander (D66). Voor. Isabel Bos (GroenLinks). Als dat de heer Dubbelaar straks beweegt om wel inhoudelijk in te gaan op de Omgevingsvisie, dan stem ik ook voor. De voorzitter. Het is geen voorwaardelijk voor. U stemt voor of niet. Fatima Faïd (HSP). Voor. Samir Ahraui (PvdA). Ik vind deze motie eigenlijk buiten de orde van de vergadering, maar laten we 'm dan op deze manier aftikken en dan kunnen we verder. Robin Smit (PvdD). Voor. Hinke de Groot (CDA). Voor. Beytullah Ҫelik (DENK). Voor. Lesley Arp (SP). Voor. De voorzitter. De PVV is er niet. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Voor. Het lijkt me een prachtige proefstemming. De voorzitter. O ja, precies. Forum is er ook niet. Het ordevoorstel is aangenomen. Dat betekent dat de collega van Hart voor Den Haag zijn bijdrage afmaakt. Ondertussen zal ik iedereen oproepen - dat kunt u ook alvast informeel doen - en dan gaan we daarna bij voorrang stemmen over de vraag of we de motie van Hart voor Den Haag steunen of niet. Dan kunnen we het debat ook beëindigen als u het met die motie eens bent. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag).

Ik maak ernstig bezwaar tegen de gang van zaken, omdat ik het debat gewoon ben aangegaan. Ik verwacht ook dat mijn collega's hun inbreng doen. Nu wordt door 59

middel van een ordevoorstel mijn motie direct in stemming gebracht. Ik vraag me af of dat procedureel wel kan. Ik zou graag willen weten conform welke procedure dit in gang wordt gezet. Anders wil ik eerst even een schorsing, zodat ik dat zelf kan nazoeken. De voorzitter. Als u een schorsing vraagt, krijgt u die. Volgens mij is een harde afspraak hier dat punten van orde altijd kunnen worden ingediend. Ze worden besproken en er wordt over gestemd. De raad geeft u alle kans. U kunt ook gewoon uw bijdrage blijven doen; u maakt 'm af. Dan wordt er alleen bij voorrang gestemd over deze motie. Anders krijg je de gekke figuur dat we er allemaal over spreken. En als straks uw motie wordt aanvaard, is dat ook gek. Dit is volgens mij zo klinkklaar als een klontje. U kunt nu gewoon uw bijdrage afmaken tenzij u op een schorsing staat. De vergadering is voor tien minuten geschorst. De vergadering wordt van 17.40 uur tot 17.53 uur geschorst. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Voorzitter. Ik wil mijn mederaadsleden even bedanken voor de gelegenheid om even overleg te hebben met mijn fractie. Bedankt daarvoor. Ik denk dat de gang van zaken niet de schoonheidsprijs verdient. Ik ga er graag nog een kop koffie over drinken met degene die het ordevoorstel heeft ingediend, meneer De Ridder.

Ik wil nog even reageren op mevrouw Bos, die in haar verklaring over het ordevoorstel zei dat ik niet inhoudelijk was ingegaan op de Omgevingsvisie. Dat betwist ik. Ik heb in de commissie inhoudelijke punten ingebracht waarom ik vind dat deze Omgevingsvisie niet goed is voor Den Haag. Dat heb ik nu wederom tijdens dit debat gedaan, want deze visie faciliteert echt groei: 674.000 inwoners. Hart voor Den Haag wil dat niet. Isabel Bos (GroenLinks). Ik reageerde net misschien wat vinnig. Ik was niet aanwezig in de commissievergadering hierover, dus excuus daarvoor. De voorzitter. Meneer Dubbelaar, mag ik nog even vragen of de juiste tekst van uw motie in ons bezit is en ook op de bestemde plaats terecht is gekomen? Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Collega's, ik heb in mijn spreektekst een net iets andere tekst staan dan de motie die rondgestuurd is. Om het zuiver te houden lees ik het dictum opnieuw voor: verzoekt het college de besluitvorming over het raadsvoorstel Omgevingsvisie Den Haag 2050 uit te stellen tot na de gemeenteraadsverkiezingen en de formatie van een nieuw college. De voorzitter. Door de heer Dubbelaar wordt de volgende motie (K.1 HvDH) ingediend:

Motie K.1 HvDH Uitstel Besluitvorming Omgevingsvisie Den Haag 2050 De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 18 september, ter bespreking van het voorstel van het college inzake Omgevingsvisie Den Haag 2050 (RIS322469). Constaterende dat, • de Omgevingswet de gemeente Den Haag de tijd geeft tot 1 januari 2027 om een omgevingsvisie vast te stellen; • een besluit over een langjarige visie voor de stad, met verstrekkende politieke keuzes, zo kort voor de gemeenteraadsverkiezingen van 2026 politiek onwenselijk is; • de participatie en inspraak, hoewel uitgebreid, onvoldoende zijn verwerkt in het voorstel, aangezien de Raad wordt gevraagd in een 'eindsprint' te besluiten.

60

Overwegende dat, • de Omgevingsvisie in haar huidige vorm politieke keuzes bevat over onderwerpen zoals bevolkingsgroei, leefbaarheid en mobiliteit die niet door het huidige college afgehandeld zouden moeten worden; • een nieuw college, met een vers mandaat van de kiezer, de legitieme partij is om de strategische koers voor de stad tot 2050 te bepalen; • het controversieel verklaren van het besluit de Raad in staat stelt om het document na de verkiezingen opnieuw te bekijken, eventueel met een breder draagvlak, en de participatieresultaten volledig te verwerken. Verzoekt het college, • de besluitvorming over het raadsvoorstel 'Omgevingsvisie Den Haag 2050' (RIS322469) uit te stellen tot na de gemeenteraadsverkiezingen en de formatie van een nieuw college. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. In stemming komt motie K.1 HvDH. De voorzitter. De motie wordt verworpen met 12 tegen 30 stemmen. De vergadering wordt van 17.57 uur tot 19.02 uur geschorst. Hinke de Groot (CDA). Voorzitter. Voor het CDA gaat de Omgevingsvisie over hoe we de samenleving met elkaar vormgeven voor nu en volgende generaties. Dat is voor het CDA een stad waar iedereen zich thuis kan voelen, met saamhorige buurten waar we andere mensen ontmoeten, op school, op de sportvereniging, voor elkaar zorgen en van elkaar leren.

Dat vraagt om een visie op de demografische ontwikkelingen, de groei van de stad en samenwerking met onze stad. Laat ik vooropstellen dat het CDA blij is met de inzet van het college voor gematigde groei. We zijn nu al met meer dan 500.000 mensen in de stad en er komen er richting 2050 nog 100.000 mensen bij. De leefbaarheid en saamhorigheid in onze stad staan onder druk. We moeten daarom zorgen voor een realistische aanpak met grip op de groei van de stad, zodat onze wijken leefbaar, bereikbaar en saamhorig zijn en blijven. Daarom het amendement Verantwoorde groei van de stad om dictumpunt II sub c als volgt te wijzigen: Een vertaling van de vijf bewegingen naar opgaven per stadsdeel, die de basis vormen voor nog op te stellen Gebiedsvisies per stadsdeel. In de Gebiedsvisies wordt standaard een overzicht opgenomen van de verwachte demografische ontwikkelingen in het betreffende stadsdeel, het huidige voorzieningenniveau en de benodigde voorzieningen, de huidige bereikbaarheid en benodigde bereikbaarheidsoplossingen, met oog op de verwachte groei in het stadsdeel. Voorzitter. Het zal u niet verbazen dat het CDA uiteraard blij is met de extra aandacht voor genoeg maatschappelijke voorzieningen, ontmoetingsruimten en collectieve woonruimten zoals knarrenhofjes.

Daar kwam deze week nog het goede nieuws bij dat er eindelijk een locatie komt in navolging van onze motie met GroenLinks en D66 om echt ook een knarrenhofje voor ouderen te realiseren. Want dat is belangrijk, zeker in tijden waarin eenzaamheid toeneemt. We worden met elkaar steeds ouder. De vergrijzing vraagt naast knarrenhofjes en meer seniorenwoningen ook om een strategie hoe we onze zorg toekomstbestendig en toegankelijk houden. Daarom de motie Beschikbare gezondheidszorg, ook in de toekomst, met als dictum: verzoekt het college een strategie op te stellen voor toegankelijke medische zorg in Den Haag en de regio in relatie tot de demografische ontwikkelingen tot 2050 en het gesprek hierover te voeren met zorgprofessionals en alle ziekenhuizen in Den Haag, en de raad in het eerste kwartaal van 2026 te informeren. Tot slot. We bouwen onze samenleving natuurlijk niet vanuit het stadhuis. Dat gebeurt in een stad waar maatschappelijke organisaties, bewonersorganisaties, religieuze organisaties en vrijwilligers weten wat er speelt in de haarvaten van onze samenleving. Zij verdienen een plek in onze stadsdelen, maar ook bij gebiedsontwikkelingen en gebiedsvisies. Daarom het amendement Bouw samen met 61

maatschappelijke organisaties aan een mooie stad om aan dictumpunt VI toe te voegen: Bij elke Gebiedsvisie per stadsdeel worden standaard bewonersorganisaties, maatschappelijke en religieuze organisaties betrokken, en geïnventariseerd welke behoefte aan ruimte deze organisaties in de stadsdelen hebben. Dit amendement is mede ingediend door de heer Ҫelik van DENK, de heer Van den Bos van de Partij voor de Dieren en mevrouw Klokkenburg van de ChristenUnie/SGP. Dan echt tot slot. Met deze voorstellen wil het CDA de Omgevingsvisie nog beter maken, want we willen uiteindelijk samen met bewoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties blijven bouwen aan een leefbare en saamhorige samenleving in Den Haag. De voorzitter. Door mevrouw De Groot, daartoe gesteund door de heer Ҫelik en de heer Van den Bos, wordt het volgende amendement (K.A CDA) voorgesteld:

Amendement K.A CDA Bouw samen met maatschappelijke organisaties aan een mooie stad De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 18 september 2025, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake Omgevingsvisie Den Haag 2050 (RIS322469) Besluit om: • Dictumpunt VI toe te voegen: Bij elke Gebiedsvisie per stadsdeel worden standaard bewonersorganisaties, maatschappelijke en religieuze organisaties betrokken, en geïnventariseerd welke behoefte aan ruimte deze organisaties in de stadsdelen hebben. De voorzitter. Door mevrouw De Groot wordt het volgende amendement (K.B CDA) voorgesteld:

Amendement K.B CDA Verantwoorde groei van de stad De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 18 september 2025, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake Omgevingsvisie Den Haag 2050 (RIS322469) Besluit om: • Dictumpunt II sub c als volgt te wijzigen: Een vertaling van de vijf bewegingen naar opgaven per stadsdeel, die de basis vormen voor nog op te stellen Gebiedsvisies per stadsdeel. In de Gebiedsvisies wordt standaard een overzicht opgenomen van de verwachte demografische ontwikkelingen in het betreffende stadsdeel, het huidige voorzieningenniveau en de benodigde voorzieningen, de huidige bereikbaarheid en benodigde bereikbaarheidsoplossingen, met oog op de verwachte groei in het stadsdeel. De amendementen maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. De voorzitter. Door mevrouw De Groot wordt de volgende motie (K.2 CDA) ingediend:

Motie K.2 CDA Beschikbare gezondheidszorg, ook in de toekomst De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 18 september 2025, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake Omgevingsvisie Den Haag 2050 (RIS322469) Constaterende dat: • we steeds ouder worden en de demografische ontwikkelingen per wijk verschillen;

62

•

Den Haag nu al meer dan 500.000 bewoners telt en de verwachting is dat er tot 2050 nog meer dan 100.000 mensen bijkomen.

Overwegende dat: • het belangrijk is om een duidelijke visie en strategie te hebben als gemeente om te zorgen dat gezondheidszorg toegankelijk is en blijft voor bewoners in onze stad en omgeving; • de toegang tot de zorg in heel Nederland onder druk staat; • Den Haag meerdere ziekenhuizen heeft, die ook een regionale functie hebben; • door de raad eerder is uitgesproken om de zorgfunctie op de Bronovo locatie te behouden. Verzoekt het college: • een strategie op te stellen voor toegankelijke medische zorg in Den Haag en de regio in relatie tot de demografische ontwikkelingen tot 2050 en het gesprek hierover te voeren met zorgprofessionals en alle ziekenhuizen in Den Haag; • de raad in Q1 2026 te informeren. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Joren Noorlander (D66). Voorzitter. Den Haag is een stad met veel kwaliteiten: het historische centrum, het strand, de diversiteit maar ook het groen, de duinen en de parken, het internationale karakter van de stad, het Binnenhof en natuurlijk vrede en recht. Vanuit de geschiedenis en identiteit van Den Haag mogen wij voortbouwen aan een nog mooiere stad. Den Haag is in 2050 een stad waar de segregatie drastisch verminderd is en de kansen gelijk zijn en waar zand en veen dichterbij elkaar zijn gekomen. We moeten hiervoor inzetten op het tegengaan van de woningnood.

Dat is prioriteit nummer één. Levens staan namelijk op pauze, omdat er niet voldoende geschikte woonruimte is. Dit gaat hand in hand met een goede mobiliteit. Je kunt Hagenaars niet afhankelijk maken van de auto. Op het moment dat we dat doen, vergroten we de segregatie en wordt de stad ongezonder. Goed openbaar vervoer, uitstekende fietspaden en dus inzetten op het STOMP-principe, dat is noodzakelijk voor het creëren van een gezonde stad. Kansengelijkheid en onderwijs zijn nauw met elkaar verbonden en zijn belangrijk voor de ontwikkeling van elke Hagenaar. Zonder goed onderwijs gaan we de segregatie niet tegen. Ook draagt onderwijs bij aan de economie van de toekomst. De koppeling tussen het bedrijfsleven en het onderwijs zorgt voor innovatie. Ruimte voor innovatie en economie vinden we bijvoorbeeld in de Internationale Zone, The Hague Security Delta maar ook op Technology Park Ypenburg en straks de GAVI-kavel. Den Haag is hierin geen eiland, maar werkt samen met de regio aan een gezonde innovatieve economie. Voor uitbuiting van kwetsbare arbeidsmigranten is in de regio geen plaats. Deze Omgevingsvisie zet een mooie stip aan de horizon. Met het aannemen van deze Omgevingsvisie zetten wij een stap in de goede richting voor de stad. Lesley Arp (SP). Als de heer Noorlander over een stip aan de horizon begint, voel ik me natuurlijk geroepen te reageren.

Ik had eigenlijk een andere vraag. Dit betoog is heel erg gericht op het tegengaan van segregatie. De SP steunt dat natuurlijk van harte. Betekent dit ook dat D66 echt van mening is dat we in wijken waar veel dure woningen zijn ook goedkopere woningen moeten gaan bouwen, zodat die wijken wat gemengder worden? Joren Noorlander (D66). Op de een of andere manier, als ik 'stip aan de horizon' zeg, kruisen onze blikken elkaar altijd. Dat vind ik wel mooi. Ja, ah. Op het moment dat we gaan bouwen, moeten we er natuurlijk voor zorgen dat de mix in de wijken goed is, maar dat geldt niet alleen voor het echt betaalbare segment. We moeten ook de middencategorie niet vergeten bij de bouw, want dat is ook een vaak onderbelichte groep hier in de stad.

63

Lesley Arp (SP). Ik kan het antwoord van de heer Noorlander wel volgen wat dat betreft. Waar ik vooral benieuwd waar was, is het volgende. Als een wijk bijvoorbeeld relatief veel dure woningen bevat, betekent dat dan ook voor de heer Noorlander dat we echt die segregatie moeten doorbreken? Of zegt de heer Noorlander, zoals misschien een andere partij zo gaat zeggen, dat we moeten bouwen voor de buurt en dat die woningen meer moeten aansluiten bij het sociaal-economische segment dat er al is? Joren Noorlander (D66). Ik denk dat bouwen voor de buurt en tegengaan van segregatie niet per se tegenpolen van elkaar hoeven te zijn. Soms is dat misschien het geval. Maar als we bij nieuwbouw goed kijken naar waar echt behoefte aan is, dan denk ik dat betaalbare, middencategorie en soms ook dure woningen bij kunnen dragen aan het verminderen van de segregatie. Dat is natuurlijk wijk- of stadsdeelspecifiek. De voorzitter. Laatste keer, mevrouw Arp. Lesley Arp (SP). Ik heb toch nog een verhelderende vraag. Ik vind het antwoord een beetje vaag, terwijl dit volgens mij een van de onderwerpen wordt waar we het zo meteen wel over gaan hebben. De Woonagenda zegt: we moeten echt onderzoeken - dat vond mijn fractie slap, maar dat terzijde - dat we in die duurdere wijken echt naar 50% sociaal gaan. Omarmt de fractie van D66 dat principe wel volledig? Joren Noorlander (D66).

Dat streven omarmen wij zeker. Daarnaast moeten we ook goed kijken naar de balans in de wijken en in de nieuwbouw. Ook nu zeg ik weer dat die middencategorie dan niet mag ontbreken. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). D66 heeft het over gematigde groei. Ik vraag me echt oprecht af wat D66 daar dan precies mee bedoelt. Er wonen op dit moment om en nabij de 570.000 mensen in deze stad. De visie gaat uit van 670.000 mensen in 2050. Een stad zo groot als Delft moet er dan bij komen. Dat is toch geen gematigde groei meer, meneer Noorlander? Joren Noorlander (D66). Ik heb de woorden 'gematigde groei' hier tijdens mijn betoog niet in de mond genomen. Het staat wel in de visie en wij omarmen de visie wat dat betreft. Daarbij kan ik zeggen dat we aansluiten bij de Staatscommissie Demografische Ontwikkelingen 2050. Die heeft dit ook als gematigde groei voor het land uitgesplitst. We kunnen als Den Haag geen muur om Den Haag zetten. Dat heb ik ook gezegd. Den Haag is geen eiland en we moeten rekening houden met wat er om ons heen gebeurt. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Ik vraag ook niet om een muur om Den Haag te zetten. Wat ik keer op keer als Hart voor Den Haag inbreng, is dat we onze eigen inwoners voorrang geven op mensen van buitenaf. Maar ik begrijp dat D66 100.000 mensen extra, een stad zo groot als Delft erbij op het grondgebied van Den Haag, gematigde groei noemt.

Joren Noorlander (D66). Met deze opmerkingen kijkt meneer Dubbelaar eigenlijk weg van de realiteit. De realiteit is dat de stad gaat groeien. We kunnen onze hakken in het zand zetten en zeggen 'hier gaan we niet aan meedoen, hier bouwen we niet voor, dit doen we niet', maar dan loopt de stad alleen maar verder vast. De voorzitter. Laatste keer, meneer Dubbelaar. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Groei is een keuze. Die keuze ligt vandaag voor met deze visie. Daarom zeggen wij als Hart voor Den Haag dat we die keuze vanavond niet moeten maken, maar ik begrijp dat D66 die keuze wel wil maken. Dus kiest D66 voor 100.000 inwoners erbij de komende jaren in Den Haag.

64

Joren Noorlander (D66). De woningnood is misschien wel het grootste probleem waar we mee te maken hebben. Je ziet hier de tentjes in de parken staan. Als meneer Dubbelaar dan zegt 'nou, laten we maar even rustig aan doen met de bouw van woningen', dan kan ik dat niet verkopen aan de stad. Rutger de Ridder (VVD). Meneer Noorlander had het over de balans in het bouwen voor de stad. Ik zie in deze visie een tegenstelling staan, namelijk segregatie tegengaan versus bouwen voor de wijk. Kan meneer Noorlander mij uitleggen of hij die tegenstelling ook ziet? Joren Noorlander (D66). Nee, die zie ik niet per se. Op het moment dat we een duurdere wijk hebben, met een hogere WOZ-waarde om het zo maar te zeggen, en we daar wat goedkopere en middencategorie woningen bij zouden zetten, dan zou dat de segregatie kunnen verbeteren. Dan zouden we ervoor kunnen zorgen dat er meer verschillende groepen in een bepaalde wijk kunnen wonen. Dat kan misschien ook wel juist aansluiten bij de behoefte van zo'n wijk. Ik denk dus niet dat dat per se tegenover elkaar hoeft te staan. Rutger de Ridder (VVD).

Hoe zorgt D66 er dan voor dat het adagium 'bouwen voor de buurt' uit de Omgevingsvisie ook daadwerkelijk realiteit wordt? Als we gaan bouwen voor de buurt waar er een hogere WOZ-waarde is en we alleen maar goedkopere woningen bouwen in die buurt, dan kunnen de mensen in die buurt daar dus niet wonen als we bijvoorbeeld seniorenwoningen bouwen en mensen graag willen doorstromen. Hoe ziet D66 dat? Joren Noorlander (D66). Nu vernauwt de VVD het wel heel erg tot een specifieke doelgroep. Je hebt ook woningen in duurdere wijken waar gezinnen wonen, waar misschien een kind graag het huis uit wil. Die heeft net zijn eerste baan en wil graag op zichzelf wonen. Als we dan een woning van negen ton neer gaan zetten, dan heb ik een vermoeden dat we dan niet voor de buurt bouwen. Rutger de Ridder (VVD). Nu maakt D66 zich er natuurlijk wel heel makkelijk van af. De groep waar de VVD voor opkomt, zijn juist die senioren die in onze stad graag in hun wijk willen blijven wonen. Dat zijn juist de mensen die nu eigenlijk altijd tussen wal en schip vallen, omdat D66 zich altijd richt op juist al die andere groepen en die senioren in de kou laat staan. Nogmaals de vraag: hoe gaat D66 ervoor zorgen dat we ook de doorstroming in die wijken voor elkaar krijgen, dat we dus bouwen voor de buurt, ook voor de mensen die het nodig hebben? Joren Noorlander (D66).

Als we kijken naar wat voor woningen we opleveren, dan zijn dat vooral de goedkopere, de sociale woningen en de duurdere woningen. Ik denk dat we dan de middencategorie vergeten. Misschien moeten we daar wat meer aandacht voor hebben en ervoor zorgen dat we een breder palet aan woningen aanbieden. Samir Ahraui (PvdA). Voorzitter. Met de Omgevingsvisie zetten we een stevige stip op de horizon: een Den Haag waarin iedereen de kans krijgt om gezond en gelukkig te leven, waar we ongelijk investeren om gelijke kansen te scheppen en waar we bouwen aan buurten die meer zijn dan stenen en straten. De manier waarop we onze stad bouwen en vormgeven is bepalend voor hoe mensen wonen en elkaar ontmoeten en voor hoe zij gezond oud worden. Want de stad is pas echt leefbaar als je er niet alleen woont, maar er ook steun vindt, goed onderwijs, een betaalbaar huis, werk dat bereikbaar is en zorg die dichtbij en toegankelijk is, zodat Den Haag een stad is waar je van je geboorte tot aan je dood fijn kan leven. Dat raakt mij dit jaar persoonlijk, want deze zomer verloor ik mijn oma, een ijzersterke vrouw die leefde voor haar kinderen en kleinkinderen. Zij was dan ook bijna 31 jaar lang mijn steunpilaar, mijn veilige haven en mijn safe space.

Het was ook mijn oma die mij liet voelen wat onvoorwaardelijke liefde werkelijk betekent, die me leerde hoe belangrijk het is om in het leven elkaar ondanks alles te kunnen blijven vergeven, het goede na te streven en naar elkaar om te kijken. Dat zijn lessen die ik altijd met mij meedraag en koester. Ik heb in dit leven heel veel geluk gehad dat ik zo'n ankerpunt in mijn leven heb gekend, maar ik besef ook dat dat niet voor iedereen in onze stad vanzelfsprekend is. Juist daarom is het zo belangrijk dat we investeren in die sociale fundering van onze wijken en een sterke overheid die er is 65

voor mensen die steun missen. Want wie geen ankerpunt in zijn omgeving heeft, moet kunnen rekenen op een stad die je opvangt, die je kansen biedt en die je de ruimte geeft om te groeien. Dat is dan ook wat deze visie wat mij betreft belichaamt: een Den Haag waarin niemand er alleen voor staat, een stad die ons allemaal draagt en een stad waar ook mijn oma over 25 jaar van boven trots is op haar Den Haag en hopelijk ook nog steeds op mij. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Meneer Ahraui, allereerst gecondoleerd met uw oma. We hebben net al berekend dat deze visie een groei van Den Haag voorstaat met een stad zo groot als Delft. Dat moet erbij. U bent een socialist, dus ik denk zomaar dat u opkomt voor de inwoner van onze stad die het wat minder heeft. Maar die groei betekent automatisch nog langere wachtlijsten voor betaalbare huurwoningen. Hoe verkoopt u dat aan al die mensen die nu op zoek zijn naar een betaalbare huurwoning in onze stad? Samir Ahraui (PvdA). Voor de socialisten moet u echt bij de Socialistische Partij zijn. Ik ben een trotse sociaaldemocraat. Daar zit toch wat verschil in. Wij hebben hier heel veel debatten met elkaar gevoerd over de woningnood en over hoe belangrijk het is dat we in deze stad doorbouwen, omdat heel veel Hagenaars en Hagenezen op dit moment geen woning kunnen vinden.