RIS323383 Notulen van de raad van 10 juli 2025

Overwegende, dat: ▪ maneges, horecazaken en sportvoorzieningen in het gebied een belangrijke maatschappelijke functie vervullen, onder andere op het gebied van aangepast sporten, educatie en welzijn; ▪ het essentieel is dat deze voorzieningen bereikbaar en toegankelijk blijven voor álle doelgroepen, inclusief mensen met een mobiliteitsbeperking; ▪ het nemen van onomkeerbare maatregelen zonder passende oplossingen voor bereikbaarheid en logistiek de continuïteit en veiligheid van deze voorzieningen ernstig kan belemmeren. Verzoekt het college: ▪ om in overleg te treden met de betrokken maneges, sportverenigingen en belangenorganisaties voor mensen met een beperking, om hun bereikbaarheids- en toegankelijkheidsbehoeften in kaart te brengen; ▪ om aanvullend onderzoek te doen naar de praktische gevolgen van de afsluiting van het traject voor het gemotoriseerd verkeer dat essentieel is voor deze voorzieningen, inclusief: vervoer van mensen met een beperking, aan- en afvoer van dieren en trailers, laad- en losvoorzieningen en parkeermogelijkheden voor begeleiders en aangepast vervoer; ▪ om op basis van dit overleg en deze analyse concrete maatregelen voor te stellen die de bereikbaarheid en toegankelijkheid van de voorzieningen waarborgen, ook na herinrichting; ▪ om geen onomkeerbare uitvoeringsmaatregelen aan de Daal en Bergselaan te treffen, zoals het verwijderen van rijbanen of

het fysiek afsluiten van de weg, voordat deze maatregelen zijn uitgewerkt, gedeeld met de raad en aantoonbaar uitvoerbaar zijn; ▪ om geen verkeersbesluit te nemen voordat de zorgen over bereikbaarheid en toegankelijkheid voor de betrokken maneges en sportvoorzieningen aantoonbaar zijn weggenomen. En gaat over tot de orde van de dag. De moties maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging.

81

Kavish Partiman (CDA). Voorzitter. Ik hoorde de heer De Mos zo-even spreken over bloedbroeders die elkaar oren aannaaien et cetera en ik denk dat ik hem wel een beetje snap. Maar goed, van onze kant hebben we een motie. We hebben wat zorgen gezien in die wijk en wat dat betreft willen we die toch echt eerst geborgd zien. Vandaar de motie Maak praktische gevolgen inzichtelijk, met als dictum: verzoekt het college om in overleg te treden met de betrokken maneges, sportverenigingen en belangenorganisaties voor mensen met een beperking, om hun bereikbaarheids- en toegankelijkheidsbehoeften in kaart te brengen, om nader inzichtelijk te maken op basis van de beschikbare data en waar nodig aanvullend onderzoek nader inzichtelijk te maken wat de praktische gevolgen van de afsluiting van het traject voor het gemotoriseerd verkeer dat essentieel is voor deze voorzieningen, inclusief vervoer van mensen met een beperking, aan- en afvoer van dieren en trailers, laad- en losvoorzieningen en parkeermogelijkheden voor begeleiders en aangepast vervoer, de raad per brief hierover te informeren en de raad hierover te informeren voordat uitvoeringsmaatregelen aan de Daal en Bergselaan worden getroffen, zoals het verwijderen van rijbanen of het fysiek afsluiten van de weg. De motie wordt mede ingediend door collega Peeck. Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag).

Deze motie lijkt wel verdomd veel op mijn motie. Ik mis dan nog wel het punt van de onomkeerbare uitvoeringsmaatregelen en het stukje over het niet nemen van een verkeersbesluit. Waarom zet u die er ook niet meteen bij? Kavish Partiman (CDA). Omdat ik dat bij nader inzien niet zo'n slim idee vond. Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). Maar als we deze twee dingen er niet in laten staan, betekent dat dan niet dat het college daar straks gewoon het asfalt uit kan trekken zonder problemen? Kavish Partiman (CDA). Ik ben niet zo wantrouwend ten opzichte van dit college. Het is ook niet mijn stijl om altijd maar weer te suggereren dat dit college van alles en nog wat aan het doen is waar wij wantrouwend over zouden moeten zijn. Dus ik dien deze motie in met de beste bedoelingen, ook gelet op de zorgen van de twee maneges en de sportverenigingen die daar zitten en dan met name met het oog op de gehandicapte kinderen die daarnaartoe gaan. Het gaat mij erom een oplossing te creëren voor een mogelijk probleem en dus niet om enkel en alleen dwars te liggen. Dat laatste is namelijk niet de stijl van het CDA. De voorzitter. Laatste keer, meneer Meinesz. Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag).

U bent daar ook langs geweest en heeft gezien dat de hele buurt het niet wil en dat ook de sportverenigingen het niet willen die hun sportertjes juist hebben geadviseerd om in plaats van door het bosgedeelte over de Daal en Bergselaan te fietsen om de sociale controle hoog te houden. U bent ook bij de horecagelegenheden langs geweest en die willen het ook niet. In uw motie kom ik echter niets tegen over die horecagelegenheden. Bent u niet bang dat deze wethouder, die graag die vliegjes van de ene naar de andere kant ziet vliegen, straks het asfalt eruit gaat trekken? Ik ben ook heel benieuwd of hij daar al opdracht toe heeft gegeven maar misschien gaat hij zo duidelijkheid daarover verschaffen. Kavish Partiman (CDA). Ten eerste vind ik dit een wat denigrerende manier van praten tegen een wethouder, wat ik niet zo netjes vind. Ten tweede: ik heb daar ook mensen gesproken die het hartstikke fijn zouden vinden om daar veiliger te kunnen fietsen. Dat is ook een realiteit in die wijk; er zijn voor- en tegenstanders. Soms is het gewoon ook een kwestie van keuzes maken. Voor mij is belangrijk de bereikbaarheid van de maneges, ook gelet op de gehandicapte kinderen die daar komen. Ik hoop dat dat geborgd kan worden met deze motie. Voor mij is ook belangrijk dat de aan- en toevoerroute voor die maneges in orde is. Ik hoop ook dat mijn motie dat kan borgen.

Ik zal straks ook aan de wethouder vragen naar de volgordelijkheid, in de zin of we eerst zekerheid kunnen krijgen over die borging voordat er, bij wijze van spreken, daar asfalt weg wordt gehaald. Dat is de wijze waarop wij het graag zien. De voorzitter. Door de heer Partiman wordt de volgende motie (R.2 CDA) ingediend: 82

Motie R.2 CDA Maak praktisch gevolgen inzichtelijk De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 10 juli 2025, ter bespreking van Beantwoording schriftelijke vragen inzake ‘Stop met bizarre verkeersplannen voor de Daal en Bergselaan’ Constaterende, dat: ▪ het college voornemens is een deel van de Daal en Bergselaan, tussen de Ridderspoorweg en de Pioenweg, af te sluiten voor gemotoriseerd verkeer en in te richten als fietspad, met als doel de ecologische verbinding tussen natuurgebieden Wapendal en de Bosjes van Pex te versterken; ▪ in het betreffende gebied diverse sportvoorzieningen zijn gevestigd, waaronder meerdere maneges, die intensief gebruikt worden door onder meer kinderen, ouderen en mensen met een beperking; ▪ deze voorzieningen afhankelijk zijn van gemotoriseerd vervoer voor hun bezoekers, vrijwilligers, en voor de aan- en afvoer van dieren, trailers en ander materieel; ▪ het college stelt dat het gemotoriseerd verkeer kan worden afgewikkeld via omliggende wegen zoals de Sportlaan, maar hierover nog geen specifieke onderbouwing heeft gegeven met betrekking tot de bereikbaarheid van genoemde voorzieningen.

Overwegende, dat: ▪ maneges en sportvoorzieningen in het gebied een belangrijke maatschappelijke functie vervullen, onder andere op het gebied van aangepast sporten, educatie en welzijn; ▪ het essentieel is dat deze voorzieningen bereikbaar en toegankelijk blijven voor álle doelgroepen, inclusief mensen met een mobiliteitsbeperking; ▪ het nemen van maatregelen zonder passende oplossingen voor bereikbaarheid en logistiek de continuïteit en veiligheid van deze voorzieningen ernstig kan belemmeren. Verzoekt het college: ▪ om in overleg te treden met de betrokken maneges, sportverenigingen en belangenorganisaties voor mensen met een beperking, om hun bereikbaarheids- en toegankelijkheidsbehoeften in kaart te brengen; ▪ om nader inzichtelijk te maken op basis van de beschikbare data en waar nodig aanvullend onderzoek nader inzichtelijk te maken wat de praktische gevolgen van de afsluiting van het traject voor het gemotoriseerd verkeer dat essentieel is voor deze voorzieningen, inclusief: vervoer van mensen met een beperking, aan- en afvoer van dieren en trailers, laad- en losvoorzieningen en parkeermogelijkheden voor begeleiders en aangepast vervoer; ▪ de raad per brief hierover te informeren; ▪ de raad hierover te informeren voordat uitvoeringsmaatregelen aan de Daal en Bergselaan worden getroffen, zoals het verwijderen van rijbanen of het fysieke afsluiten van de weg.

En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Voorzitter: de heer Sluijs. Wethouder Barker (PvdD). Voorzitter. Dank aan de insprekers en de raadsleden die het woord hebben gevoerd. Twee weken geleden hebben we dit onderwerp ook al besproken in de commissie. In de tussentijd heb ik onder andere gesproken met HBS en PEX. Toen ik bij PEX was beleefde ik best wel een voor mij memorabel moment toen er een vos langsliep; dat was de eerste keer dat ik in Den Haag een vos heb gezien, dus ik was wel blij. Tegelijkertijd dacht ik: daar doe ik het voor.

83

Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). Bij mij in de straat heb ik ook een vos zien lopen. Wilt u mijn straat dan ook vast gaan maken aan de Bosjes van Pex? Wethouder Barker (PvdD). Ik zie die motie graag tegemoet! Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). Er is van de week nog een kolibrievlinder geland in mijn tuin, omdat die geen zin had om nog honderd meter door te vliegen naar Wapendal. Maar u heeft gesproken met PEX. Wat vond PEX van uw plan? Wethouder Barker (PvdD). Ik heb natuurlijk met meerdere mensen gesproken. Zoals de heer Partiman al aangaf, zijn sommige mensen voor en zijn sommige mensen tegen. De meneer van PEX heeft ook ingesproken en wat hij toen zei, zei hij ook tijdens dat gesprek. De voorzitter. Laatste keer, meneer Meinesz. Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). Pas in mei, drie jaar nadat u dat plan heeft verzonnen, zijn de mensen per brief benaderd en hebben ze een gesprek gehad. Alle ondernemers uit de buurt zijn geweest en ik heb gehoord dat honderd procent tegen het plan was. Klopt dat? Wethouder Barker (PvdD). Nee, dat klopt niet. Ik kan wel met honderd procent zekerheid zeggen dat er ook mensen waren die voor zijn en dat ook hebben gezegd. Tijdens de bewonersbijeenkomst waren er ook mensen die voor zijn. Ik heb dus meerdere mensen gesproken. Het is dus niet zo dat men honderd procent tegen is.

De heer Meinesz zei zo-even ook dat ik dit plan al drie jaar geleden heb bedacht. Toen zat ik echter nog niet in het college, dus het is ook iets van voorgaande colleges, waaronder een college met daarin Hart voor Den Haag. Ik heb in de commissie al uitgebreid toegelicht waarom dit plan voor het versterken van kwetsbare natuur wenselijk is. We zijn daarbij ook niet over een nacht ijs gegaan. De sociale veiligheid waarover de heer Meinesz het zojuist had, is ook aanleiding geweest om ervoor te zorgen dat de verlichting daar blijft evenals de lage beplanting, zodat de zichtlijnen goed blijven. We hebben ook met de wijkagent gesproken om dat juist te blijven monitoren. We hebben waar het gaat om de maneges gekeken naar de draaicirkel voor de mestkar et cetera. Dus ook op detailniveau zijn we in gesprek gegaan. Ik ben ook bereid om dat gesprek te blijven aangaan. Uiteindelijk is natuurlijk nooit iedereen tevreden maar we proberen wel te zorgen voor toegankelijkheid naar de verenigingen aldaar. Als de raad aanvullende informatie wenst - dat betreft de motie van het CDA - dan is het college daar uiteraard toe bereid. Dus die motie kunnen we aan de raad laten. De voorzitter. Is het een nieuw punt, meneer Meinesz? Want u bent net al drie keer geweest. Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). Zeker.

De wethouder heeft toch ook de voorzitter van HBS gehoord, die vertelde dat dat plan van u waarbij er nog een stukje bos bij komt, nog steeds gevaarlijk is omdat er geen overzicht is waar het gaat om die fietsers? Dat is het grote punt van Quick en HBS en die zijn allebei mordicus tegen dit plan. Wethouder Barker (PvdD). Ik denk dat het wel iets genuanceerder ligt. Ik ben zeker ook het gesprek aangegaan. Je hoort dat er inderdaad een aantal mensen zijn die zich zorgen maken over de sociale veiligheid. Ik heb al gezegd wat we daarvoor hebben gedaan. Er zijn ook mensen die bijvoorbeeld in de inspraak en de bewonersbijeenkomst hebben aangegeven dat daar geparkeerde auto's staan waar allerlei dealtjes plaatsvinden, wat ook onveiligheid creëert, wat met dit plan dan ook verdwijnt. Er is aan beide kanten sprake van een veiligheidsaspect en er zijn heel veel voorstanders en ook heel veel tegenstanders. Volgens mij is het college nu met een gewogen plan gekomen. Kavish Partiman (CDA). Er werd zo-even gesuggereerd dat de wethouder al heel snel met dit plan van start zou willen gaan zonder dat de zorgen die er in dat gebied zijn, worden weggenomen of ten minste worden geadresseerd. Ik zou graag van de wethouder willen horen of hij bereid is om eerst die zorgen te borgen en dan pas te starten met bijvoorbeeld het weghalen van asfalt aldaar. 84

Wethouder Barker (PvdD). Volgens mij zei de heer Partiman net ook in zijn bijdrage al terecht dat nooit iedereen tevreden zal zijn, maar het college is bereid om te voldoen aan het verzoek in de motie om onderzoek te doen en daarop terug te komen, als die motie wordt aangenomen. Dat betekent dat we als college dan eerst reageren op dat punt van de heer Partiman en dat we daarna pas zullen starten met de uitvoeringsmaatregelen, zoals de motie ook goed verwoordt. Caroline Peeck (VVD). Bij verschillende bewoners en ondernemers in de Bosjes van Pex zijn er ook zorgen over het verkeer dat dan nog veel meer over de Laan van Meerdervoort en de Segbroeklaan moet gaan. De tellingen zijn van 2022, de periode van corona. Is de wethouder bereid om nog extra verkeerstellingen te doen zodat we echt een goed beeld hebben in plaats van uit te gaan van de cijfers uit de coronaperiode? Wethouder Barker (PvdD). Dat rond die cijfers tijdens de coronaperiode ligt wel wat genuanceerder. We hebben de raad er ook over geïnformeerd dat er ook cijfers zijn van een tijd terug die nog verder teruggaan maar die daar weinig van verschillen. We hebben er echt met heel veel deskundigheid van de verkeersexperts naar gekeken. Daaruit kwam ook de conclusie dat, zelfs als de verkeerstellingen maal twee zouden zijn, het omliggende wegennet dat aankan.

Dus we hebben ook een soort van gevoeligheidsanalyse gedaan, waardoor we weten dat dit qua verkeer goed zit. Maar we snappen de zorgen van de bewoners en mochten we de stap gaan zetten om die maatregelen te treffen, dan blijven we dat gewoon monitoren. Caroline Peeck (VVD). U zegt 'we blijven het monitoren', maar op het moment dat het asfalt daar al weg is, is de situatie daar redelijk onomkeerbaar en gaan de wegen daar gewoon volstaan. Ik woon zelf in die buurt. Er zijn de afgelopen jaren ook heel veel veranderingen geweest rond de Segbroeklaan. Volgens mij is de eerste meting in 2010 geweest en de tweede in de coronaperiode. Dus dat zijn geen representatieve tellingen voor de situatie zoals die nu is. Wat gaat u doen als blijkt dat er toch te veel verkeer naar die twee wegen gaat? Wethouder Barker (PvdD). Wat ik probeerde uit te leggen, is dat het wat ons betreft wel representatieve tellingen zijn. Zelfs als er sprake zou zijn van een verdubbeling, wat overigens niet ons beeld is en wat ook niet blijkt uit ons verkeersmodel, zou het omliggende wegennet dit aankunnen. Ik snap overigens op zichzelf de bewoners die daar in die buurt wonen, zoals de Ereprijsweg. Dat monitoren we ook maar het beeld uit de verkeersmodellen is dat er daar niet heel veel verkeer naartoe zal gaan. Op basis van die monitoring kun je natuurlijk nog wel verkeersmaatregelen nemen, zoals extra drempels.

Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). Heeft de gemeente of u wellicht op enige manier al opdracht gegeven om al aan die Daal en Bergselaan te beginnen, bijvoorbeeld om het asfalt eruit te halen? Wethouder Barker (PvdD). Nee, want het verkeersbesluit is nog niet eens definitief. Dat zou dan de eerste stap zijn. De opdracht om het weg te halen, is pas aan de orde nadat zo'n verkeersbesluit definitief is. Dan kan je pas aan de slag. Mocht de raad deze motie aannemen, dan gaan we eerst terugkomen op deze motie en kunnen we het daarna pas in gang zetten. Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). Er komt dus geen nieuw verkeersonderzoek? Ik weet nog goed dat u daar toen langs de zijlijn stond. Ik kwam toevallig voorbijrijden nadat ik bij een klant was geweest en ik zag u daar toen staan. En in dat korte stukje kwam ik 30 tegenliggers tegen. U heeft het over 500 auto's per dag maar ik zag er 30 binnen twee minuten. Dus ik vind toch dat er eerst een gedegen onderzoek moet plaatsvinden en dat is ook wat de hele buurt graag wil. Wethouder Barker (PvdD). Ik weet niet precies waar ik toen stond, maar ik weet wel dat ik een tijdje op de hoek heb gestaan. Ik zag volgens mij ook een Dodge Ram voorbijkomen maar ik wist niet van wie die was. Toen ik daar stond was de hoeveelheid verkeer dat afboog en niet die afgesloten weg

85

inging, veel groter dan het verkeer dat rechtdoor ging op de Daal en Bergselaan. In ieder geval in mijn perspectief zijn die tellingen niet vergelijkbaar met die van de bestuurder van de Dodge Ram. Voorzitter. Ik vervolg mijn betoog. Ik apprecieerde zojuist de motie van het CDA. Wat betreft de moties van Hart voor Den Haag ligt het wat anders. Die moties zeggen namelijk eigenlijk: stop de plannen en zet die stil. Dat zou betekenen dat je dus niet wat zaken in gang kan zetten, terwijl dit een belangrijk natuurplan van het college is. Wel kan ik zeggen dat we ook de komende tijd in gesprek blijven, want de schop gaat niet nu of morgen al de grond in. Dus het college ontraadt de moties van Hart voor Den Haag. Zoals ik al heb aangegeven, zijn de onderzoeken reeds gedaan. We kunnen meer doen, mocht de raad dat wensen maar het plan stoppen, is wat het college betreft onwenselijk. Het college heeft een gedegen plan voorbereid dat ook conform het coalitieakkoord is en het levert ook een sterkere natuur en een fijnere leefomgeving voor mensen op. Dus we willen echt graag hiermee doorgaan. Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). Ik weet dat de ene motie oproept om te stoppen met het plan maar de andere motie vraagt om geen onomkeerbare uitvoeringsmaatregelen en geen verkeersbesluit te nemen. Wat is het verschil tussen die motie en die van de heer Partiman? Wethouder Barker (PvdD).

Volgens mij heeft u zelf precies dat verschil geduid, namelijk die twee regels die eigenlijk zeggen: zet alles stil. De voorzitter. Ik vind het een beetje rumoerig in de zaal. Mag ik iets meer rust, alstublieft? Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). Met geen onomkeerbare stappen wordt volgens mij bedoeld: haal het asfalt er niet uit voordat er gedegen onderzoek is gedaan en voordat er participatie is geweest. Dat wordt daarmee bedoeld. Wethouder Barker (PvdD). Wat ik zeg namens het college is dat er al veel onderzoek heeft plaatsgevonden en dat we bereid zijn om een extra stap te zetten. Niet onomkeerbaar betekent eigenlijk stoppen en geen verkeersbesluit meer nemen et cetera. Dan zou je alles op pauze zetten, wat betekent dat iedereen die er nu aan werkt, daarmee moet stoppen. Dat is onwenselijk. Maar als de raad uitspreekt dat het wenselijk is om een nadere uitwerking te doen, conform die andere motie met die andere dictumpunten, dan kan het college dat doen, maar dat geldt niet voor de punten die de heer Meinesz in zijn motie noemt. Dus ik zou de heer Meinesz dan willen voorstellen om de motie van het CDA te steunen, zodat er een onderzoek komt naar de zorgen die geuit zijn. Het college vindt het echter zeer onwenselijk om te zeggen: we gaan geen onomkeerbare stappen zetten. De voorzitter. Meneer Meinesz, voor de derde maal. Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag).

U zegt dat de motie vraagt om het plan stop te zetten. Nee, er staat: geen onomkeerbare uitvoeringsmaatregelen te nemen voordat de zorgen over bijvoorbeeld de bereikbaarheid en toegankelijkheid voor de betrokken maneges en sportvoorzieningen aantoonbaar zijn weggenomen. Dus als u gewoon zorgt dat alles in orde is, is er toch geen probleem? Wethouder Barker (PvdD). Ik heb nu de hele tijd maar ook in de commissiebehandeling aangegeven dat we juist heel erg tegemoet zijn gekomen aan de zorgen en we ook in gesprek zijn geweest met heel veel mensen over die zorgen, dat we daar ook stappen op hebben gezet en dat het college vindt dat er nu een gewogen plan ligt. Dus om dat nu stop te zetten, vindt het college gewoon onwenselijk en daarom ontraadt het ook deze twee moties van Hart voor Den Haag. De beraadslaging wordt gesloten.

86

Aan de orde is: S. Vervolgbrief (1 mei 2025) namens het Comité Rijrichting Bohemen Rechts inzake wijziging rijrichting straten Bohemen rechts. De voorzitter. Dit debat is aangevraagd door mevrouw Peeck van de VVD. De beraadslaging wordt geopend. Caroline Peeck (VVD). Voorzitter. In Bohemen rechts werd het riool vervangen en dat is door het college aangegrepen om ook de rijrichtingen aan te passen, tot ongenoegen van de bewoners en van de Haagse VVD. Want er is geen probleem, er gebeuren geen ongelukken, kinderen spelen veilig buiten op straat, sterker nog, de verwachting bij bewoners is dat er meer verkeersbewegingen zullen komen als gevolg van het voorgenomen verkeersbesluit. Daarom een motie met als dictum: verzoekt het college in alle straten in Bohemen rechts het tweerichtingsverkeer te behouden. Deze motie dien ik mede namens de heer Meinesz van Hart voor Den Haag in. De voorzitter. Door mevrouw Peeck wordt de volgende motie (S.1 VVD) ingediend:

Motie S.1 VVD Behoud tweerichtingsverkeer in Bohemen rechts De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 10 juli 2025, ter bespreking van de vervolgbrief namens het Comité Rijrichting Bohemen Rechts inzake wijziging rijrichting straten Bohemen rechts. Constaterende dat: • er in de wijk Bohemen rechts op dit moment geen noemenswaardige verkeersveiligheidsproblemen zijn; • de gemeente voornemens is om in meerdere straten van Bohemen rechts eenrichtingsverkeer in te voeren; • er bij bewoners grote zorgen leven over de gevolgen van dit besluit, onder andere over de verwachte toename van verkeersbewegingen in de wijk omdat men of om moet rijden om de wijk uit te komen of een parkeerplek te vinden; • de voorgenomen wijzigingen niet aantoonbaar bij zullen dragen aan meer verkeersveiligheid. Overwegende dat: • de voorgenomen wijziging van de rijrichtingen op weinig draagvlak kan rekenen bij bewoners; • het verkeersbesluit in deze wijk vooral lijkt te zijn ingegeven door algemene richtlijnen, en niet op basis van specifieke situaties of knelpunten in Bohemen. Van mening dat: • de toegezegde participatie feitelijk beperkt is gebleven tot een informatiesessie, zonder ruimte voor inbreng van bewoners. Verzoekt het college: • in alle straten in Bohemen rechts tweerichtingsverkeer te behouden. En gaat over tot de orde van de dag.

De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. 87

Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Voorzitter. Laat ik beginnen met op te merken dat de werkzaamheden in de straten waar deze motie over gaat, naar alle waarschijnlijkheid over een paar weken klaar zijn. Dus we zitten redelijk laat in het traject. We hebben deze rioolwerkzaamheden aangegrepen om te kijken hoe we de straten aldaar verkeersveiliger kunnen maken. Het zijn daar smalle straten met weinig beschikbare ruimte en met parkeerplaatsen aan beide kanten. We wilden de parkeerplaatsen graag behouden, we wilden dat de trottoirs voldoende breed bleven en we wilden de bereikbaarheid voor de hulpdiensten verbeteren. Op grond daarvan is besloten om een aantal straten eenrichting te maken. Dat is op een hele logische manier gedaan zodat er heel logische doorrijroutes blijven voor de hele wijk. Er is ook over geparticipeerd. Het merendeel van de zorgen uit de buurt ging over de situatie op de Aronskelkweg. We hebben daar dan ook nog eens goed naar gekeken. Omdat dat een wat bredere straat is ten opzichte van andere straten hebben we daar de tweerichtingenstraat kunnen behouden. Dus op basis van de inspraak en de participatie is de belangrijkste zorg uit de buurt weggenomen. Caroline Peeck (VVD). Ik hoor de wethouder zeggen dat er geparticipeerd is en dat er inspraak is geweest.

Is de wethouder het met de Haagse VVD eens dat het participatieproces niet verlopen is zoals dat had moeten verlopen? Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Ja, deels is het college dat eens met de VVD. In eerste aanleg hadden we dat inderdaad beter moeten doen, zoals we dat ook al in de commissie hebben besproken. Alleen, in tweede aanleg en in derde aanleg is dat rechtgetrokken. We hebben uitgebreid gesproken met veel bewoners. Veel mensen vinden dit een heel goed idee. Het wordt ook veiliger voor kinderen. Het wordt een veel prettiger straat, zoals we ook heel veel terug hebben gehoord van mensen. Aan de grootste zorg van de mensen, namelijk die over de Aronskelkweg, zijn we tegemoetgekomen. Als we weer teruggaan naar tweerichtingenstraten, dan krijg je echt verkeersonveilige situaties. In het vorige debatje hoorde ik over een Dodge Ram waarmee door de Haagse straten wordt gereden. Die kan daar dan niet een andere auto passeren. Dan moet iemand achteruitrijden, wat echt tot verkeersonveilige situaties leidt. Dus ik moet deze motie echt met klem ontraden. Caroline Peeck (VVD). De brieven van de bewoners waren er niet voor niks. Er zijn heel veel bewoners die willen dat het blijft zoals het is. In vijf van de straten die u nu eenrichting wil maken, zijn helemaal geen parkeerplaatsen aan beide kanten. Dus het is gewoon niet waar. Wethouder Kapteijns (GroenLinks).

Dit gaat niet ten koste van parkeerplaatsen want die blijven behouden. Het punt is wel dat het ten koste gaat van de leefbaarheid en de verkeersveiligheid. Bij eenrichtingsverkeer kunnen kinderen veel veiliger de straat oversteken en kunnen de hulpdiensten deze wijk veel gemakkelijker bereiken. Dus wat het college betreft is er geen enkele reden om in te gaan op wat deze motie vraagt. Dus ik wil die ontraden. De voorzitter. Mevrouw Peeck, voor de derde maal. Caroline Peeck (VVD). Kinderen spelen daar nu gewoon op straat. Er gebeuren geen ongelukken. Ik neem ook aan dat de wethouder kan bevestigen dat er geen ongelukken zijn gebeurd in de afgelopen jaren. Er is echt helemaal geen probleem en de bewoners vragen om niet meer verkeersbewegingen te krijgen doordat alles nu eenrichting gemaakt wordt. Het zijn bovendien voor hen ook geen logische routes. Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Dat ziet het college echt anders en dat zien ook heel veel bewoners aldaar echt anders. Er is een klein groepje bewoners dat het liever anders had gezien maar in het kader van het belang van de wijk, in het belang van de kinderen die daar spelen en in het belang van de hulpdiensten die hier heel erg blij mee zijn, ontraadt het college deze motie. De beraadslaging wordt gesloten.

88

De voorzitter. Aan het einde van de vergadering stemmen we over de ingediende motie.

Aan de orde is: T.

Commissiebrief inzake Tramlijn 12 door de Goudenregenstraat (RIS319478).

De voorzitter. Dit debat is aangevraagd door mevrouw Peeck van de VVD. De beraadslaging wordt geopend. Caroline Peeck (VVD). Voorzitter. De Haagse VVD heeft een werkbezoek geïnitieerd voor de commissie Leefomgeving. We zijn met heel veel partijen naar de Goudenregenstraat geweest, waarbij we hebben gesproken met bewoners en ondernemers over de varianten voor de inpassing van de nieuwe tram. We zagen dat de Prins Willemvariant echt de juiste keuze is maar we zagen ook dat er veel nadelen zaten aan een halte bij het Goudenregenplein en veel voordelen aan het alternatief, namelijk een halte bij de Segbroeklaan. Omdat we nog geen onderbouwde voor- en nadelen hebben gezien van dit alternatief en om als raad de mogelijkheid te krijgen om een gedegen afweging te maken als het VO aan ons wordt voorgelegd, dienen we een motie in met als dictum: verzoekt het college ook de variant combihalte 'fietspad'/halte Goudenregenstraat/Segbroeklaan uit te werken in het VO, zodat bij het raadsvoorstel op basis van de voor- en nadelen van de beide uitgewerkte varianten een keuze kan worden gemaakt. De motie wordt mede ingediend door mevrouw Klokkenburg van de ChristenUnie/SGP en de heer Meinesz van Hart voor Den Haag. Peter Mekers (D66). Inhoudelijk vind ik het niet eens een hele aparte motie maar ik vraag me wel alleen af of het moment wel zo goed is gekozen.

We krijgen het voorontwerp nog, dat eigenlijk al onze kant op zou komen. Dus ik vraag mij af of het niet handig is om dit soort zaken daarin gelijk mee te geven. Ik ben eerlijk gezegd ook wel benieuwd hoe de wethouder reageert of er überhaupt nog iets te veranderen is in het voorontwerp. Caroline Peeck (VVD). Ik denk dat u het heel goed zegt: mee te geven. Het is juist nu op tijd want het VO is er nog niet. We hebben het nog niet gezien. We hebben er alleen af en toe een paar keer over gesproken en er zijn wat brieven gewisseld. Maar wanneer hadden we het dan moeten doen? Dit is het moment om mee te geven wat we graag in het VO zouden zien. We vragen alleen om een variant en om te laten zien welke mogelijkheden er zijn. Peter Mekers (D66). Dat snap ik ook. Alleen, een VO is iets waarbij we op dat moment ook nog stukken kunnen meegeven. Vervolgens komt er een definitief ontwerp dat meestal ook hier nog terugkomt en waar we ook om kunnen vragen. Dus ik vind het toch nog wat voorbarig, maar misschien horen we van de wethouder wel dat hij dit allemaal heel makkelijk kan meenemen. Ik ben heel benieuwd. Caroline Peeck (VVD). Volgens mij is juist nu het moment om dit nog mee te kunnen geven voor het VO. De voorzitter. Door mevrouw Peeck wordt de volgende motie (T.1 VVD) ingediend:

Motie T.1 VVD Neem halte Goudenregenstraat/Segbroeklaan mee in het VO De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 10 juli 2025, ter bespreking van Commissiebrief inzake Tramlijn 12 door de Goudenregenstraat.

89

Constaterende dat: • de voorkeursvariant van het college voor halteren van de nieuwe tram 12 in de Goudenregenstraat twee haltes zijn namelijk 1 voor de Berberisstraat en 1 voor de Sneeuwbalstraat; • er vanuit bewoners en ondernemers rond het Goudenregenplein zorgen zijn over de veiligheid voor schoolgaande kinderen op en rond deze 2 haltes; • de Berberisstraat door het plaatsen van de halte wordt afgesloten vanuit de Goudenregenstraat; • door het college twee varianten voor een halte bij de Segbroeklaan kort bekeken zijn namelijk combihalte ‘fietsstrook’ en combihalte ‘fietspad’; • de combihalte ‘fietsstrook’ 11 bomen en 5 parkeerplaatsen kost en de combihalte ‘fietspad’ 1 boom en 3 parkeerplaatsen; • bij besprekingen over de inrichting van de Goudenregenstraat de wethouder steevast alleen over de combihalte ‘fietsstrook’ spreekt terwijl er een veel beter alternatief ligt namelijk de combihalte ‘fietspad’; • de combihalte ’fietspad’ de voorkeur heeft van de klankbordgroep Tram 12 bestaande uit ondernemers en bewoners, verder te noemen als halte Goudenregenstraat/Segbroeklaan.

Overwegende dat: • door het plaatsen van een halte bij de Segbroeklaan er maar op 1 plek in plaats van op 2 plekken het spoor hoeft te worden verplaatst wat ruimte en investeringskosten voor het INTHR-programma scheelt; • door het plaatsen van een halte bij de Segbroeklaan er maar 1 perron hoeft te worden gemaakt in plaats van 3 perrons wat ruimte en budget scheelt; • door het plaatsen van een halte bij de Segbroeklaan er ongeveer 20 parkeerplaatsen meer behouden blijven in de Goudenregenstraat; • door het plaatsen van en halte bij de Segbroeklaan hulpdiensten vrijer baan hebben dan bij 2 haltes in de Goudenregenstraat; • met de voorkeurshaltes van het college de Berberisstraat wordt afgesloten wat de toegang is voor ouders van en busjes met leerlingen voor de Bonte Vlinder, een Speciaal Basis Onderwijsschool; • in de voorkeursvariant van zowel het college als de klankbordgroep zijnde de Prins Willemvariant alle sporen zullen worden vervangen waardoor dit geen doorslag kan geven in de afweging voor een halte; • de langere loopafstand tussen de haltes voor bewoners en ondernemers geen bezwaar zijn omdat ze de veiligheid van de schoolgaande kinderen belangrijker vinden.

Verzoekt het college: • ook de variant combihalte ‘fietspad’/halte Goudenregenstraat/Segbroeklaan uit te werken in het VO, zodat bij het raadsvoorstel op basis van de voor- en nadelen van de beide uitgewerkte varianten een keuze kan worden gemaakt. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). Voorzitter. De kwestie rond lijn 12 speelt al enige tijd. Er is ooit een klankbordgroep voor opgericht en die was eigenlijk voor een e-bus in deze straat, net zoals de meeste bewoners van die straat. Uit een enquête die we zelf hebben uitgevoerd, blijkt 85% altijd voor een e-bus te zijn geweest in deze straat. Dus het is altijd een beetje een sturend proces geweest. Daarom de motie Stop met doordrukken tramlijn 12A, met als dictum: verzoekt het college te erkennen dat de keuze voor tramlijn 12A nog altijd aan de gemeenteraad is en dus geen voldongen feit betreft, het participatieproces rond tramlijn 12A te evalueren, inclusief de uitsluiting van alternatieven zoals de e-bus, het gebruik van sturende communicatie en folders, en de suggestie van onomkeerbaarheid, alsnog een volwaardige vergelijking uit te voeren tussen een elektrische bus en een 90

tram op het traject Laan van Meerdervoort-Markenseplein, met expliciete aandacht voor geluidsoverlast, parkeerdruk, reizigersaantallen en het veiligheidsrisico van tramrails voor fietsers, inclusief de mogelijke gevolgen bij ernstig letsel of overlijden, waarvoor dit college medeverantwoordelijkheid draagt bij het negeren van veiligere alternatieven. Peter Mekers (D66). Volgens mij is het eigenlijk niet im Frage om een tramlijn op te heffen, want daar gaat dat hele stuk dat eraan komt niet over. Ik vraag mij dan ook af of het wel handig is om de buurt voor te spiegelen dat dit een optie is en of je de buurt dan niet gaat confronteren met een teleurstelling, in de zin van dat je de buurt min of meer belooft daarvoor aan de slag gaat, terwijl je al weet dat dit niet iets is waar we als raad voor kunnen kiezen. Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). Vanaf dag 1 zijn er folders gestuurd waarin die e-bus helemaal niet voorkwam, terwijl die e-bus wel de uitdrukkelijke wens van alle bewoners van de Goudenregenstraat en omgeving was. Er vallen 50 slachtoffers per jaar door die rails voor zes personen per rit van de Laan van Meerdervoort naar Duindorp. Dat wil men niet meer. Ik zat van de week te eten bij Burrata en daar voor de deur ging een oude mevrouw keihard op haar plaat. Het is dat ze een helm op had want anders was het heel anders afgelopen.

Ik vind het belachelijk en met mij de hele buurt dat daar die rails blijft liggen voor zes personen per rit. Peter Mekers (D66). Natuurlijk vind ook ik dat het daar verkeersveiliger moet en dat fietsers daar veiliger moeten kunnen rijden. Zo'n Prins Willemvariant is wat dat betreft ook een goede oplossing, met goede fietsstroken. Dat is voor mij in ieder geval een oplossing. Maar er is niet gevraagd aan de bewoners of ze geen tram meer willen hebben, omdat dit niet hetgeen is wat voorligt. Als je nu wel doet alsof dat wel voorligt, dan zorg je bij die mensen toch voor teleurstelling en wantrouwen in de politiek? Ik snap niet waarom u iets voorspiegelt wat niet voorligt. Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). Als wij met z'n allen besluiten dat die tram er niet gaat komen, gaat die er volgens mij ook niet komen. Dat is volgens mij waarvoor de gemeenteraad is ingesteld, namelijk om democratie uit te voeren in deze stad en om op te komen voor de burgers in deze stad. Volgens mij komt er een heel duidelijk signaal uit deze buurt dat zij een e-bus willen, wat ook bleek uit alle zienswijzen bij de drie tekeningen die destijds zijn voorgelegd en die eigenlijk alleen over de tramlijn gingen. De voorzitter. De heer Mekers, voor de laatste maal. Peter Mekers (D66). Maar we moeten naar het grotere geheel kijken als gemeenteraad. De tram is onderdeel van het systeem.

We hebben in Den Haag geen metro. De tram is de ruggengraat van ons netwerk en zorgt ervoor dat mensen het openbaar vervoer kunnen vertrouwen. Als je zomaar gaat snijden in lijnen omdat een straat of een aantal bewoners dat niet willen hebben, heeft dat ook gevolgen voor de rest van de stad. Dat moet je dus wel willen afwegen en dat doen wij ook in de raad. Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). Als er 50 slachtoffers per jaar vallen en in het ziekenhuis terechtkomen en er zelfs mensen door komen te overlijden dan moet je een goede keuze maken en moet je inderdaad ook naar het grotere plaatje kijken. Dat is namelijk ook wat de mensen willen in die buurt, namelijk dat u eens gaat kijken naar het grotere plaatje. Zij willen daar een e-bus. We hebben nog een motie. Want we denken nog steeds mee, want het zou zomaar kunnen dat u uw zin krijgt en die tram er alsnog komt. Er waren wat problemen met de haltering. Daarvoor is er een buurtplan-Meinesz, alternatief ontwerp Goudenregenplein, waardoor dat plein twee keer zo veilig wordt omdat er twee gevaarlijke kruispunten wegvallen, waardoor de tram, het liefst overigens de ebus, op een veel langere halte kan stilstaan, wat veel veiliger is.

Daarom de motie Onderzoek naar buurtplan-Meinesz voor veiliger Goudenregenplein, met als dictum: verzoekt het college buurtplanMeinesz, zoals ontwikkeld door raadslid Meinesz en gesteund door ondernemers en bewoners, te betrekken bij de verdere uitwerking van het ontwerp voor tramlijn 12, de verkeersveiligheidsvoordelen van buurtplan-Meinesz expliciet mee te nemen in de afweging, ongeacht of er een tram of een e-bus

91

over dit traject gaat rijden en dit onderzoek uit te voeren voordat het voorontwerp aan de raad wordt voorgelegd. Peter Mekers (D66). Laat ik beginnen met complimenten. Fijn dat de heer Meinesz heeft meegedacht en ook heeft gekeken hoe we er daar een kruispunt uit kunnen halen en we het voor de fietsers veiliger kunnen maken. Ik vraag mij alleen af of het herinrichten van dat hele plein wel binnen dit project en binnen het daarvoor beschikbare budget past. Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). Daarom is het ook een onderzoeksmotie, hè. De motie vraagt om ernaar te gaan kijken en om dit mee te nemen. Er is namelijk geen enkel alternatief plan geweest voor dat plein en daar kom ik nu wel mee. Dus ik hoop dat u daar ook over wil nadenken. Peter Mekers (D66). Nadenken altijd. We hebben daar ook een heel goed werkbezoek gehad. U wilt het nu echter breder trekken, want u wilt het plein zelf aanpakken, maar dat valt volgens mij buiten de scope van het INTHR-traject dat we daar hebben en het geld dat daarvoor is. Stel dat dit uitgevoerd zou kunnen worden, waar ziet u dan de dekking vandaan komen? Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). Als daar een e-bus zou gaan rijden, blijft er volgens mij nog veel meer geld over om dat plein aan te pakken. Los daarvan, ik denk we binnen dit plan nog eens goed moeten kijken want ik denk dat wat deze motie vraagt, een heel goede optie is.

Ik laat het dan aan het college om dat geld te vinden. De voorzitter. Meneer Mekers, voor de laatste maal. Peter Mekers (D66). Het geld komt nu voor een deel bij de MRDH vandaan, specifiek voor de infrastructuur voor de tram. Misschien kan het college aangeven of het ergens nog een zak geld heeft liggen om het hele plein aan te pakken - ik ben heel benieuwd - maar ik zie de dekking nu nog niet voorbijkomen. Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). Dit zijn bijvoorbeeld ook dingen die we hadden kunnen bespreken in het brede debat dat we eigenlijk hadden willen hebben maar waarvoor u zich teruggetrokken heeft en ik nu een tweeminutendebat heb moeten aanvragen, want anders hadden we hier nu niet eens gestaan. De voorzitter. Door de heer Meinesz worden de volgende moties (T.2 HvDH en T.3 HvDH) ingediend:

Motie T.2 HvDH Onderzoek naar buurtplan Meinesz voor veiliger Goudenregenplein De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 10 juli 2025, ter bespreking van afronding debat over Commissiebrief inzake tramlijn 12 door de Goudenregenstraat. Constaterende, dat: • het huidige tramontwerp voor het Goudenregenplein leidt tot verkeersonveilige situaties bij zowel het Goudenregenplein als de Goudsbloemlaan; • de haltepositie in het huidige ontwerp tot gevolg heeft dat trams met de achterkant voor de Sneeuwbalstraat komen te staan, wat leidt tot gevaarlijke in- en uitstapsituaties; • buurtplan Meinesz is ontwikkeld door raadslid Jelle Meinesz als alternatief ontwerp voor het Goudenregenplein; • deze variant vermindert het aantal kruispunten rond het plein van twee naar één en verhoogt zo de verkeersveiligheid; • aan de zijde van de Goudsbloemlaan komt een onoverzichtelijk kruispunt te vervallen in buurtplan Meinesz, waardoor het overzicht en de veiligheid verbeteren; 92

• •

de ondernemers op en rond het Goudenregenplein hebben zich uitgesproken vóór deze variant en steunen het plan breed; de visuele weergave van buurtplan Meinesz is als bijlage bij deze motie gevoegd.

Overwegende, dat: • buurtplan Meinesz voortkomt uit de wens om de verkeersveiligheid in de Goudenregenstraat structureel te verbeteren; • de variant niet alleen toepasbaar is bij realisatie van een tram, maar ook uitstekend functioneert bij een elektrische bus; • Hart voor Den Haag in beginsel voorstander is van vervanging van de tram door een stillere, veiligere en flexibelere e-bus op dit traject; • het verstandig is om buurtplan Meinesz in alle gevallen serieus te overwegen bij de verdere planvorming. Verzoekt het college: • buurtplan Meinesz, zoals ontwikkeld door raadslid Meinesz en gesteund door ondernemers en bewoners, te betrekken bij de verdere uitwerking van het ontwerp voor tramlijn 12; • de verkeersveiligheidsvoordelen van buurtplan Meinesz expliciet mee te nemen in de afweging, ongeacht of er een tram of e-bus over dit traject gaat rijden; • dit onderzoek uit te voeren voordat het voorontwerp aan de raad wordt voorgelegd. En gaat over tot de orde van de dag. Bijlage: Buurtplan Meinesz – Alternatief ontwerp Goudenregenplein

Het bovenstaande beeld toont het alternatieve ontwerp voor het Goudenregenplein, ook wel bekend als het 'Plan Meinesz'. Dit voorstel beoogt een veiliger en overzichtelijker verkeerssituatie te creëren, met behoud van zoveel mogelijk parkeerplaatsen. 93

Voordelen van het Plan Meinesz: • Twee gevaarlijke kruispunten verdwijnen uit de verkeerssituatie: − Het kruispunt waar verkeer vanaf de Thomsonlaan nu nog rechtdoor steekt richting de horecapanden (zoals Buratta en Catch-up), wordt afgesloten. Verkeer wordt in plaats daarvan geleid via een veiligere bocht naar het plein aan de overzijde. − Ook komt het kruispunt aan de horecakant tussen de Goudsbloemlaan en het Goudenregenplein te vervallen. Het kruispunt Goudenregenplein–Goudsbloemlaan wordt daarmee opgeheven. • Door deze herinrichting ontstaat er ruimte voor een langer, veiliger haltegebied voor de tram of de E-Bus. • De fietser wordt uit het intensieve autoverkeer gehaald en krijgt een veilige, directe route over het plein, wat de verkeersveiligheid sterk verhoogt. • Het plein zelf behoudt zijn karakter en er blijft ruimte voor ontmoeting, groen en verblijven, terwijl de doorstroming verbetert.

Motie T.3 HvDH Stop met doordrukken tramlijn 12A De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 10 juli 2025, ter bespreking van afronding debat over Commissiebrief inzake tramlijn 12 door de Goudenregenstraat. Constaterende, dat: • bij het participatietraject rond tramlijn 12 in de Goudenregenstraat en omgeving bewoners vanaf het begin te horen kregen dat de tram “onomkeerbaar” was en een e-bus geen bespreekbaar alternatief mocht zijn; • de klankbordgroep Lijn 12 bewust buiten de discussie over alternatieven is gehouden, waardoor participatie werd teruggebracht tot meekijken bij het minst slechte tramontwerp; • zelfs in gemeentelijke folders vooraf geen variant met een e-bus is opgenomen, terwijl uit vrijwel alle zienswijzen blijkt dat bewoners liever een e-bus willen dan een nieuwe tram; • deze werkwijze eerder lijkt op het doordrukken van beleid dan op open en transparante participatie; • het college in communicatie naar bewoners en raadsleden steeds heeft gesuggereerd dat de komst van de tram definitief is, terwijl het de gemeenteraad is die de uiteindelijke beslissing neemt.

Overwegende, dat: • het traject 12A tussen Laan van Meerdervoort en Markenseplein in de praktijk gemiddeld slechts zes reizigers per rit kent; • elektrische bussen aantoonbaar stiller zijn dan trams, en dat de berekende geluidsbelasting van de tram nu al op de rand van de wettelijke norm ligt (69,6 dB); • op dit traject jaarlijks gemiddeld 50 fietsers in het ziekenhuis belanden doordat zij in de tramrails terechtkomen; • in de afgelopen twee jaar sprake is geweest van ten minste één dodelijk ongeval en één bijnadodelijk incident in de Goudenregenstraat als gevolg van deze tramrails; • het college, door willens en wetens vast te houden aan een tramvariant terwijl veiliger alternatieven beschikbaar zijn, mede verantwoordelijk is voor toekomstige incidenten. Verzoekt het college: • te erkennen dat de keuze voor tramlijn 12A nog altijd aan de gemeenteraad is en dus geen voldongen feit betreft; • het participatieproces rond tramlijn 12A te evalueren, inclusief de uitsluiting van alternatieven zoals de e-bus, het gebruik van sturende communicatie en folders, en de suggestie van onomkeerbaarheid;

94

•

alsnog een volwaardige vergelijking uit te voeren tussen een elektrische bus en een tram op het traject Laan van Meerdervoort – Markenseplein, met expliciete aandacht voor: • geluidsoverlast, • parkeerdruk, • reizigersaantallen, • en het veiligheidsrisico van tramrails voor fietsers, inclusief de mogelijke gevolgen bij ernstig letsel of overlijden, waarvoor dit college medeverantwoordelijkheid draagt bij het negeren van veiligere alternatieven.

En gaat over tot de orde van de dag. De moties maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Fatima Faïd (HSP). Voorzitter. Wij hebben de motie Neem Goudenregenplein mee in ontwerp: 'van mening dat alleen de inpassing van de brede tram niet per se leidt tot een optimaal veilige oversteek bij het Goudenregenplein, het raar is dat er een nieuw plan komt voor de Thomsonlaan, maar dat er geen verbinding wordt gezocht met de herinrichting van de Goudenregenstraat, het Goudenregenplein ook een impuls kan gebruiken en een mogelijke herinrichting van het Goudenregenplein kan bijdragen aan een verkeersveiliger ontwerp van de oversteek van (jonge) fietsers over de Goudenregenstraat; verzoekt het college in de verdere uitwerking van de plannen het Goudenregenplein en de kop van de Thomsonlaan expliciet mee te nemen om te zoeken naar de meest verkeersveilige oplossing voor de oversteek en te kijken hoe het Goudenregenplein een impuls kan krijgen.' Peter Mekers (D66). Ook dit is een sympathiek voorstel. Mijn vraag is wel of mevrouw Faïd wellicht dekking heeft gevonden om het plein mee te nemen. Fatima Faïd (HSP). Wat ik nou zo jammer vind aan de heer Mekers, is dat hij altijd op zoek is naar de onmogelijkheden en nooit meegaat in creatieve ideeën vanuit de raad en daarover meedenkt.

Deze motie zegt eigenlijk: ga het onderzoeken, kom met een leuk plan en dan gaan we het er nog een keer over hebben. Het is zo jammer dat wanneer het over vervoer of over trams gaat, u altijd op de rem gaat staan. En dat moet u gewoon niet doen. De voorzitter. Gooi de remmen los, meneer Mekers. Peter Mekers (D66). Dat zou ik graag willen doen maar ik ben altijd enthousiaster als er ook een dekking bij zit zodat we ook weten dat we die mooie plannen kunnen uitvoeren. Ideeën bedenken is op zich heel goed en ik wil ook niet zeggen dat dit plan luchtfietserij is, want ik ben er ook echt voor om dit plein aan te pakken, maar mijn punt is dat ik er in het huidige budget weinig ruimte voor zie. Als mevrouw Faïd wel iets aan dekking heeft gevonden, kunnen we er vervolgens ook echt mee vooruit. Fatima Faïd (HSP). Ik blijf het toch echt jammer vinden dat u steeds in een negatieve spiraal blijft hangen, terwijl deze motie oproept om wat betreft de verkeersveiligheid breder te kijken dan alleen die bredere tram. Het gebied kan zo'n impuls gebruiken. De motie roept de wethouder dan ook op om daarnaar te kijken. Dan komt hij straks met een onwijs mooi verhaal en dan gaat hij zeggen hoeveel dat kost. Hij zal dan ongetwijfeld ook de vraag stellen waar we als raad dat geld vandaan gaan halen. Nou in mijn wereld gaan wij daar gewoon over en dan kunnen we gewoon met potjes schuiven.

Zo werkt het. De voorzitter. Door mevrouw Faïd wordt de volgende motie (T.4 HSP) ingediend:

95

Motie T.4 HSP Neem Goudenregenplein mee in ontwerp De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 10 juli 2025, ter bespreking van Commissiebrief inzake Tramlijn 12 door de Goudenregenstraat. Constaterende, dat: • de inpassing van de brede tram in de Goudenregenstraat alleen als die opgave wordt behandeld; • het kruispunt Thomsonlaan, Goudenregenstraat en Goudenregenplein intensief wordt gebruikt door (jonge) fietsers; • de gemeente niet verder kijkt dan een veilige inpassing voor de tram in de Goudenregenstraat; • de gemeente werkt aan een nieuw ontwerp voor de Thomsonlaan, maar er geen verbinding is gezocht met het inpassen van de brede tram. Van mening dat: • alleen de inpassing van de brede tram niet perse leidt tot een optimaal veilige oversteek bij het Goudenregenplein; • het raar is dat er een nieuw plan komt voor de Thomsonlaan, maar dat er geen verbinding wordt gezocht met de herinrichting van de Goudenregenstraat; • het Goudenregenplein ook een impuls kan gebruiken; • een mogelijke herinrichting van het Goudenregenplein kan bijdragen aan een verkeersveiliger ontwerp van de oversteek van (jonge) fietsers over de Goudenregenstraat.

Verzoekt het college: in de verdere uitwerking van de plannen het Goudenregenplein en de kop van de Thomsonlaan expliciet mee te nemen om te zoeken naar de meest verkeersveilige oplossing voor de oversteek en te kijken hoe het Goudenregenplein een impuls kan krijgen. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Voorzitter. Het is misschien goed om eerst heel kort te schetsen waar we nu zitten in het proces van tramlijn 12A. We zitten inderdaad helemaal op het eind van een heel intensief participatieproces waarover we ook al een aantal keren met de raad en de commissie hebben gesproken. Het voorontwerp is zo goed als klaar. Dat zou voor de zomer klaar moeten zijn en dan kan het na de zomer ter inzage worden gelegd. Dat is wel relevant want dat betekent dat een aantal moties alleen al om deze reden lastig uitvoerbaar worden. Het voorontwerp is namelijk eigenlijk al klaar, waarna de terinzagetermijn van zes weken gaat starten en mensen een zienswijze kunnen indienen waarna het vervolgens aan de raad is om er een besluit over te nemen. Dan ben ik meteen bij motie T.3 HvDH, Stop met doordrukken tramlijn 12A. Met het eerste dictumpunt van de motie dat het aan de gemeenteraad is om uiteindelijk een keuze te maken, is het college het uiteraard en vanzelfsprekend van harte eens.

De overige dictumpunten zijn wat ingewikkelder en daar is het college het niet mee eens. Het alternatief van de elektrische bus is wel degelijk serieus onderzocht. Sterker nog, ik denk dat we hier wel zes keer over hebben gesproken in deze zaal. Ook is er meerdere keren informatie over aangeleverd. Deze optie blijkt echter op meerdere punten ongeschikt ten opzichte van een tram. Het belangrijkste bezwaar is dat het leidt tot serieus reizigersverlies, waardoor de capaciteit ook in de toekomst onvoldoende gaat zijn. Het tweede argument, dat we overigens al vaker hebben gewisseld, is dat de ruimtelijke vraag van een e-bus minimaal zo groot is als die van een tram, zodat er dus nog steeds allerlei aanpassingen gedaan zouden moeten worden.

96

Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). U stelt dat de reizigerscapaciteit achteruitgaat. Gaat die dan van zes naar vijf personen per rit? Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Op dit traject zitten zo'n 700 tot 800 personen per dag in de tram en ongeveer de helft daarvan zou geen gebruik meer maken van deze ov-verbinding als het een bus wordt. We weten namelijk dat een tram een veel hoogwaardiger en prettiger vervoermiddel is en dat dit ook zo wordt ervaren door ov-reizigers. Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). Dus als er een bewoner van Duindorp met lijn 12 bijvoorbeeld naar het einde van de Laan van Meerdervoort moet, dan stapt die niet in als er een bus voor zijn neus staat? Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Die keuze betekent ook een extra overstap voor heel veel mensen. Het heeft heeft ook effect op de uitstraling van het openbaarvervoernetwerk in dit deel van de stad. Ik noem bijvoorbeeld de bereikbaarheid van het Zuiderstrand op warme dagen. We willen heel graag dat mensen daar met het openbaar vervoer naartoe gaan, zeker als de inwoners- en bezoekersaantallen nog wat gaan groeien, waar alle verwachtingen op wijzen. Dus dan heb je die tram heel echt hard nodig. De voorzitter. De heer Meinesz, voor de derde maal. Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). Het zijn getallen van de HTM en dat zijn gemiddelden, waar ook alle strandgangers bij zitten.

Dus als het geen dag warm zou zijn, kom je misschien op drie personen per rit gemiddeld. Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Die getallen herkent het college niet. We hebben deze discussie eerder gehad. Een ov-netwerk is zo sterk als de zwakste schakel in zo'n traject. Dus als je daar een stuk uithaalt, dan heeft dat een nadelig effect op de ov-bereikbaarheid van dat deel van de stad. Kavish Partiman (CDA). Ik heb een vraag over de praktische uitvoerbaarheid van dit voorstel. Er wordt hier vaak geschermd met de optie van een bus. Aan het eind van tramlijn 12 is een keerlus in Duindorp zodat de tram daar een rondje kan maken zodat die weer terug kan. Hoe moet ik dat dan zien in de situatie met zo'n bus? Moet men dan ook ergens van de tram overstappen op een bus, wat me sowieso al onhandig lijkt? Ik ben er dus echt naar op zoek of dit überhaupt praktisch uitvoerbaar is. Of zijn we gewoon een beetje aan het babbelen over iets wat volstrekt onmogelijk is? Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Als ik de vraag goed begrijp, gaat die over de vergelijking met de e-busvariant. Zo'n e-busvariant vraagt weer om een nieuwe keervoorziening die dan voor zowel de bus als de tram mogelijk moet zijn. Dus dat leidt ook tot forse extra kosten. Het De Savornin Lohmanplein zou dan het eindpunt moeten worden van de tram waarvandaan je dan zou moeten overstappen op een bus.

Daar zijn dan allerlei extra kosten mee gemoeid, wat ook nog een extra reden is om geen e-bus te willen als alternatief. Kavish Partiman (CDA). Oké, dat is dan het financiële argument. Stel dat we het geld ervoor wel zouden hebben, is het dan ruimtelijk ergens in te passen? Ik kan dat in het gebied zelf in ieder geval niet vinden, of je zou echt een heel stuk verder moeten gaan. Wethouder Kapteijns (GroenLinks). De ruimtelijke vraag van een e-bus is minimaal zo groot als die van een tram. Wil je het fietsveilig maken in de Goudenregenstraat - deze discussie gaat in essentie voor veel bewoners en ondernemers in de Goudenregenstraat namelijk om parkeerplaatsen en niet of er een bus of tram rijdt - dan wijs ik erop dat een bus uitwijkruimte nodig heeft. Dus om het dan veilig te maken voor fietsers, moet je toch nog een aantal ingrepen doen in de Goudenregenstraat. Dus ook daar is een bus geen oplossing voor, bovenop het feit dat het duurder is en het het ov-netwerk uitholt en je heel veel reizigers gaat verliezen. Dat is allemaal onderzocht. De indruk die de heer Meinesz wekt, is dat het allemaal niet onderzocht zou zijn. Het is wel degelijk onderzocht en is ook uit-en-ter97

na besproken, ook met ondernemers en bewoners in de buurt. We zijn nu op het punt dat we richting een voorlopig ontwerp gaan. De voorzitter. De heer Partiman, voor de derde maal. Kavish Partiman (CDA). Dus het is veilig om te concluderen dat die optie van de e-bus zowel financieel als ruimtelijk volstrekt onmogelijk is, dus dat we met zo'n voorstel eigenlijk de bewoners in die wijk een rad voor ogen aan het draaien zijn? Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Ja, dit is geen realistisch alternatief. Dan ben ik het eens met de heer Partiman dat we dit ook niet als alternatief moeten presenteren, ook niet richting de bewoners. Dus daarmee is deze motie ontraden. De voorzitter. Meneer Meinesz, heeft u een nieuw punt? Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). Ja. De voorzitter. U bent al drie keer geweest wat betreft deze motie. Ik wil het nog een keer toestaan maar … Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). Dank u vriendelijk, voorzitter. Ik wil het nog even hebben over het participatieproces. Van begin af aan is er alleen maar een tramvariant geweest, terwijl u wist dat heel veel mensen de e-bus wilden. Waarom is er vanuit de gemeente zelf nooit eens gekeken of zo'n ebus überhaupt zou kunnen? U zegt dat de eindhalte daar moet komen, maar die kan bijvoorbeeld ook bij de haven komen of er kan ook een nieuwe buslijn gemaakt worden. Wethouder Kapteijns (GroenLinks).

Bij alle participatiebijeenkomsten is van begin af aan de optie van een e-bus besproken en heeft die op tafel gelegen. Daar hebben we onderzoeken naar gedaan. Dus in de indruk die Hart voor Den Haag wekt dat dit niet onderdeel van de planvorming geweest zou zijn, herkent het college zich niet. De e-bus is op basis van onderzoeken afgevallen als realistisch alternatief. Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). Maar … De voorzitter. Meneer Meinesz, u bent nu al zo vaak aan de beurt geweest over deze motie. Het is een afronding debat. Het woord is aan de wethouder. Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Dan ben ik bij de motie Onderzoek naar buurtplan-Meinesz voor veiliger Goudenregenplein. Ik begin met het uitspreken van een woord van dank voor de betrokkenheid van een raadslid om een alternatief proberen in te tekenen. Dus dank voor de inzet daarvoor. De motie vraagt om dit te onderzoeken. Nou, dat hebben we gedaan. De projectorganisatie van het programma INTHR heeft het plan inhoudelijk geanalyseerd en heeft gekeken naar de verkeerskundige uitgangspunten, zoals verkeersveiligheid, uitvoerbaarheid, ruimtelijke inpassing en haalbaarheid. Uit deze analyse blijkt dat dit plan op een aantal punten een stevige verslechtering betekent van onder andere verkeersveiligheid en ook moeilijk in te passen is. Bovendien valt het buiten de scope van INTHR. Dus ook de dekking ervoor ontbreekt.

Ik zal er inhoudelijk heel kort op ingaan, wat misschien wat interrupties bespaart. Er zitten een aantal verkeerde aannames in de motie, maar daar zal ik nu maar even overheen stappen. Het aantal kruispunten gaat van twee naar een maar dat betekent niet dat de verkeersveiligheid toeneemt. Die gaat juist afnemen want de kruising zoals voorgesteld in de motie, is echt heel erg verkeersonveilig. De kruising is niet haaks maar schuin, wat de zichtlijnen heel erg onnatuurlijk maakt en leidt tot onoverzichtelijke situaties. Zeker vanuit de Thomsonlaan moet je dan een hele wijde bocht nemen om op de straat te komen, wat gevaarlijke situaties oplevert. Bovendien kent deze variant geen fietsvoorzieningen in de Goudenregenstraat. Dus de fietsveiligheid blijft zo slecht als die nu is. Deze variant stelt ook schuine parkeervakken voor. Dat doen we niet in Den Haag want schuin uitparkeren, dus het achteruit de rijbaan op rijden, leidt tot 98