RIS322974 Bijlage 3 - Bloemlezing - Ontwapend inzicht in wapenproblematiek onder jongeren
Tekst van het document
Het lijkt zo te zijn dat bommen en explosieven als wapen worden gezien, wat het ook is. Het gebruik van wapens en de instrumentele waarde die het heeft, lijkt ook te verschuiven. In de zin dat explosies heel duidelijk worden gebruikt om een boodschap af te geven, te dreigen, af te persen of om mensen onder druk te zetten. Op die manier lijkt de instrumentele waarde van wapens nieuw karakter te krijgen als we naar explosies gaan kijken.
We hebben heel veel van die bomplaatsingen, dat zijn ook vooral jongeren uit die groepen.
Of er sprake is van een overgang van messengebruik naar vervolgens dat die jongeren ook bommenleggers zijn, weet ik nog niet zeker. Dat is ook in het dossier explosies een uitzoekpunt.
Het plaatsen van bommen is gewoon veel laagdrempeliger geworden.
Explosieven kunnen binnenkort op meer plekken dan alleen deurposten geplaatst worden.
De jongeren die je ziet met vuurwapens, zijn dezelfde jongeren die worden ingezet bij explosies.
Wij zien nu ook jongeren die explosieven bij de deuren leggen.
Explosieven komen vaker voor, jongeren worden gerekruteerd om explosieven aan deuren te hangen.
Explosies worden steeds vaker ingezet als wapen richting slachtoffers en ondernemers. Dit middel wordt steeds groter gebruikt, ook bij jongeren. De uitvoerders zijn bijna allemaal minderjarigen of adolescenten.
Ze krijgen sowieso dat geld. Dus als het tasje hangen [explosieven leggen] lukt of niet, maakt niet uit.
Je ziet het bij plofkraken ook, maar het zijn eigenlijk meer afrekeningen waarbij ze iets met iemand hebben, dus bewust iemand thuis intimideren. Het is echt te makkelijk om aan dit soort vuurwerk te komen.
We krijgen de jongeren bijna niet mee ook, van he joh je kan ook een baan gaan zoeken, want ze kunnen te snel veel geld verdienen met een bom plaatsen.
We zaten toen met de drillrapscene, toen was het meer met de messen en dat soort dingen. Maar wat je nu ziet, wat er gebruikt wordt, zijn explosieven. Maar je moet daar ook een onderscheid in kunnen maken. Niet elke explosie is voor een crimineel. Kan ook in de sfeer van relaties zijn, van rivaliserende bendes zijn.
ontwapenend - inzicht in wapenproblematiek onder jongeren vanuit het perspectief van de jeugd en experts
30
H. Opvallende risicofactoren H.1 Ontwikkelingen rondom groepsdruk en beïnvloeding
H.2 Veranderende wegen naar status en erkenning
De sociale druk die groepen ondervinden resulteert veel sneller in geweld dan voor de coronapandemie.
Het verlangen naar status is iets dat altijd al is geweest, maar status wordt tegenwoordig wat meer uitgevochten dan dat dat mondeling wordt uitgesproken.
Je wordt als het ware op een gevoelsmatige manier beïnvloed van als je dat ding [wapen] bij je hebt en je gebruikt hem niet, dan ben je een tjappie.
Tegenwoordig faal je, dan sta je voor lul voor half Nederland, maar ook de mensen die achter jou staan, die gaan iets van jou verwachten, die gaan verwachten dat jij reageert op hetgeen jou wordt aangedaan. Doe je dat niet, dan ben je een tjappie. Dan ga je keuzes maken voor wapens.
Ik vergelijk de straat met het internet. Op het moment dat je alleen maar in eenzijdige algoritmes zit, dus alleen maar gevoed wordt door je maatjes, door de straat, door Telegram, dan word je vanzelf die kant op gezogen.
Wat er nu gebeurt, is dat wapens een geaccepteerd fenomeen zijn in de straatcultuur. Sterker nog, wanneer je niet participeert terwijl je een wapen draagt, dan ben je een loser.
Ik denk dat het gewoon groepsdruk is tegenwoordig.
Er is ook groepsdruk, populariteit. Je moet iets meenemen om erbij te horen.
Status werd vroeger behaald via kickboksen, nu via wapengebruik.
Stoer doen is verschoven van scooter rijden zonder rijbewijs naar wapens dragen.
Jongeren voelen zich gedwongen om wapens daadwerkelijk te gebruiken om hun reputatie te behouden.
Je zal zien dat mensen in het midden, die het iets makkelijker hebben dan die onderste laag, dat gedrag ook gaan overnemen, want dat levert status op.
Kinderen hebben het idee zichzelf op te moeten voeden en trekken dan dus naar die groepen toe om ergens bij te horen.
Hoe kicken is het als je 10 bent en je bent al een keer met politie in aanraking geweest. Dat zie je nu als trend.
Exposen is ook een heel fenomeen. Dus punten scoren door anderen te vernederen. Exposen werkt statusverhogend.
Je wil er als jongere bij horen en dan doe je dingen als een wapen hebben.
ontwapenend - inzicht in wapenproblematiek onder jongeren vanuit het perspectief van de jeugd en experts
31
H.3 De groeiende beschikbaarheid en makkelijkere verkrijgbaarheid van wapens
H.4 Onveiligheidsgevoelens als veelgenoemde trigger
De golf van vuurwapens en oorlogstuig gaat in zulke getalen, dat het gemak waarmee jongeren in de (onder)wereld aan een wapen kunnen komen, alleen maar makkelijker gaat worden.
Je hebt tegenwoordig ook de mogelijkheid om 3D-printers te gebruiken om aan een wapen te komen.
Je ziet dat er een soort wapenwedloop onder jongen ontstaat. In een wijk vertonen groepen jongeren verkeerd gedrag waardoor binnen een groep of op een school er een idee van onveiligheid ontstaat, hierop wordt dan ook weer ingehaakt op de online omgeving. Hierdoor gaan ook niet-criminele jongeren wapens dragen uit angst. Dat gaat van aardappelschilmesjes tot zakmesjes tot kapmessen soms.
Op het darkweb wordt een revolver aangeboden voor €240, voor €20 extra wordt het met track en trace bij je thuisbezorgd.
Ook hoogopgeleide jongeren in een veilige leefomgeving kopen dan toch een (nep)wapen, omdat ze zich onveilig voelen.
Wat retailers nu ongeveer 1,5 jaar doen, is conform vrijwillige afspraken, geen wapens dus messen verkopen aan jeugd onder de 18 om te voorkomen dat ze die makkelijk kunnen verkrijgen. Dat geldt voor de fysieke en online winkels, waarbij het bij de online winkels wat lastig is, omdat je niet altijd leeftijd hoeft in te voeren.
Je ziet jongeren die het bij zich hebben ter verdediging want mogelijk gebeurt iets, bijvoorbeeld in het uitgaanscircuit, en daarmee ook snel tot wapengebruik over gaan.
Het verkrijgen van een wapen is ontzettend makkelijk, via Telegram of hoe jongeren anders aan wapens komen. Dus dat baart ons wel zorgen.
Waar wij ons zorgen over maken bij de gemeente Rotterdam in relatie tot wapens en jongeren is inderdaad de verkrijgbaarheid van wapens en de mogelijkheden die sociale media en de online platformen bieden.
Stadionfakkels en ander vuurwerk is normaal in de cultuur in Nederland tegenwoordig. Het probleem is dat het misbruikt wordt, dat de drempel in Nederland te laag is om eraan te komen.
Als ik mijn kinderen in deze tijd had moeten opvoeden, denk ik dat het allemaal nog een gradatie erger is dan toen. De wereld is heel erg onrustig. En kinderen pakken dat op als er dan mogelijkheden zijn van wapens en de beschikbaarheid zoals net gezegd werd, dan is dat wel interessant.
Ontwikkelingen die wij zien zijn de opkomst van 3D-geprinte wapens en zware luchtdrukwapens.
Als je binnen je vriendengroep ziet dat 20 man een mes heeft en ik heb het niet, en ik krijg een keer een fittie [ruzie] met zo´n gozer, wat ga je doen?
Op de route van huis naar school nemen ze vooral een steekwapen mee, omdat ze bang zijn dat ze ergens onderweg bedreigd worden of geïntimideerd of aangevallen.
Het gaat bij jongeren voornamelijk om het dragen van wapens, niet zo zeer het gebruiken. Meer vanuit onveiligheidsgevoel en een stuk cultuur.
Er zijn wijken waar ik niet alleen door heen zal gaan in de nacht. Door verhalen uit de buurt. Zie geen verschil met vroeger.
In de vriendengroep zal het worden afgeraden als een vertrouwd iemand een wapen toont.
Teamgenootje had een steekpartij meegemaakt in de buurt van een bekende plek. Het komt dan wel dichtbij, maar maak mij geen zorgen tijdens dagelijks leven.
ontwapenend - inzicht in wapenproblematiek onder jongeren vanuit het perspectief van de jeugd en experts
32
I. Ontwikkelingen in instrumentarium en interventiemogelijkheden De trend lijkt gekenterd, op steeds jongere leeftijd zijn vuurwapens zichtbaar, mogelijk werpt het messenverbod in Amsterdam zijn vruchten af.
Er heerst momenteel een soort maatschappelijke naïviteit. Doordat geen tijd in politiezaken ten aanzien van wapenbezit wordt gestopt wordt veel niet onderkend.
Binnen onderwijs en gemeenten wordt veel gekeken hoe in de vorm van voorlichting veel gedaan kan worden.
Veel politiecapaciteit gaat naar zwaardere criminelen die in de drugs zitten. Er wordt te weinig geïnvesteerd op een meer ‘simpele’ zaak als wapenbezit.
Wat we ook merken is dat steeds meer partijen zich aanbieden bij de gemeente omdat zij ingaan op trends en ontwikkelingen. Deze partijen kunnen echt het verschil maken vandaag de dag.
Toch een lichtpuntje is dat scholen aan de ene kant waar ze paar jaar geleden nog worstelden met imagoschade; we herkennen het wel maar erkennen het niet. Het gebeurde altijd drie schoolpleinen verderop. Keken een beetje weg van de harde waarheid binnen de eigen muren. Nu zien we wel dat scholen wel degelijk met dit vraagstuk worstelen en zoekende zijn in hoe gaan we hier mee om.
We noemden net al even het wetsvoorstel over gegevensverwerking wat in behandeling is en waarvan we hopen dat de Eerste Kamer daar een klap op geeft.
Je hebt steeds meer coaching op scholen. Coaching met subsidie, die aanwezig zijn in de wandelgangen, pauzes, met ze tafeltennissen, die hebben een hele sterke voelhorens met wat er speelt. Dat draagt heel erg bij aan de veiligheid.
Ik zie dat er meer wapens in beeld komen, op school en in de omgeving, en de school is daar alerter op geworden met incident management en een monitor. De school gaat aan het gevolg werken, tot en met wat als er een steekwapen gebruikt wordt op school.
Wat wij ook zien is een explosie aan interventies op scholen, misschien niet zo zeer gericht op wapens en jongeren, maar wel in bredere zin op criminaliteit, ondermijning, preventie met gezag. Daar komt een wereld aan interventies bij die allemaal gericht zijn op scholen, lagere scholen, allemaal om kinderen te leren, voor te lichten, te waarschuwen. Dat is iets wat ik zie gebeuren. En je kan je afvragen welk effect, of dat effect heeft en of dat allemaal zo behulpzaam is.
ontwapenend - inzicht in wapenproblematiek onder jongeren vanuit het perspectief van de jeugd en experts
33
J. Overig Jongeren kiezen voor criminaliteit.
Het is ook gewoon heel erg onvoorspelbaar, je weet niet meer wie een mes draagt, wie een vuurwapen draagt.
We hebben natuurlijk de om- en afbouw van het residentieel onderwijs, de jeugdwet is ook veranderd.
De omstandigheden extern, die zorgen er nu wel even voor dat ik denk dat er nog wat meer jongeren zijn die hier in de gesloten jeugdzorginstelling in ieder geval vertrekken zonder dat ze een dag of een dagbesteding op de school hebben.
Maar besef ook wel, en dan breng ik ook even een ander element in, dat als het gaat om jonge daders die met excessief geweld dus bommen plaatsen, daar is het opsporingspercentage hoog en de pakkans dus groot.
In Caribisch Nederland speelt de problematiek ook heel erg, dat kan ook interessant zijn.
ontwapenend - inzicht in wapenproblematiek onder jongeren vanuit het perspectief van de jeugd en experts
34
Problemen en oorzaken
ontwapenend - inzicht in wapenproblematiek onder jongeren vanuit het perspectief van de jeugd en experts
35
A. Maatschappij brede problematiek Op een moment dat wij als maatschappij een bepaalde doelgroep gaan uitsluiten op basis van hun afkomst en noem maar op, dan gaat zo´n doelgroep zich echt niet conformeren aan het burgerschap in Nederland.
Geopolitieke spanningen en polarisatie kunnen leiden tot meer wapenbezit onder jongeren, ook hoogopgeleide.
Jongeren willen zich verweren tegen de stroming van de maatschappij. Voelen heel vaak geen plekje in deze maatschappij, gaan zich harder verweren door het dragen van een mes en willen hierdoor status of erkenning krijgen.
Bij een aantal actualiteiten weet je als professional gewoon dat het spanningen en onrust gaat opleveren. De vraag is dan wat betekent het voor de jongeren, hoe gaan de jongeren daar mee om en hoe kunnen we als organisatie daarbij aan de voorkant komen?
Kinderen met een bepaalde achtergrond vinden het heel moeilijk bijvoorbeeld een stage te vinden, ze voelen hierbij discriminatie. Daardoor kan het idee van buitensluiting ontstaan en creëer je kansenongelijkheid, waardoor jongeren zich afkeren tegen de samenleving en richting de criminaliteit gaan.
Grote maatschappelijke problemen liggen hieronder [onder wapenproblematiek]. In de levende wereld hebben we te maken met superpolarisatie, intolerantie op alle vlakken. Wij komen niet in contact met jongeren van een andere cultuur. We zijn van elkaar vervreemd geraakt. Je probeert actief polarisatie tegen te gaan door mensen met bepaalde content lager in de tijdlijn te zetten. Je probeert hiermee de maatschappelijke trends te dempen. Soms krijgen we er ook kritiek op dat we te weinig ruimte bieden voor maatschappelijke discussies.
Kinderen voelen zich niet welkom in de samenleving.
Meestal draait het om communicatie, wat ik zie, is het niet gehoord worden, en dat zie ik ook bij veel jongeren. ‘Ik word niet gehoord’ ‘ze horen mij niet’. Dan gaan ze ook dat gedrag vertonen.
Ik zie ook dat veel jongeren zich buitengesloten voelen. Daar slaan we ook de plank mis, we zien ze niet meer aan voor wie ze zijn. Buitengesloten voelen op school, straat, dan gaan ze maar mee om niet op te vallen.
Ik zou nu zelf niet zo snel meer mensen helpen als er een ruzie is op straat, want je weet niet of ze een wapen hebben. Dat is anders in Brabant, daar zou ik dat wel eerder doen.
De verschillen zijn te groot. Ze hebben het natuurlijk wel over inclusiviteit en integratie, maar dat zien we weinig. Binnen de sport die ik beoefen zijn er alleen maar witte mensen. Er is nergens iemand van kleur. Iedereen moet dezelfde kansen krijgen.
A.1 Verharding in de samenleving Je kunt een conclusie trekken dat in geval van overlast, agressie en geweld de jongeren zich versterkt voelen door het bezitten van een wapen en daardoor eerder geneigd is om dat lontje te laten ontploffen.
ontwapenend - inzicht in wapenproblematiek onder jongeren vanuit het perspectief van de jeugd en experts
36
Knokpartijen escaleren sneller naar mes gebruik.
Er is in het algemeen een toename van agressie en geweld waardoor er sneller gegrepen wordt naar onder andere wapens.
Ik heb het hier niet over wapens, maar nog een stap ervoor: het brutaler en mondiger worden en lastiger gedrag vertonen.
Wat ik merk is dat de bejegening van slachtoffers naar het hooggeplaatste personeel in het ziekenhuis extreem timide en terughoudend is en naar het lager geplaatste personeel is er een onheuse bejegening. Vaak is er ook bij de familie of vrienden de relaties zijn vaak ook onduidelijk - veel agressie. Heel timide naar boven en heel passief-agressief naar verpleegkundigen. Qua communicatie lijkt er voor deze groep veel te winnen.
A.2 Wantrouwen in de overheid Het probleem ligt bij normvervaging. Jongeren hebben tegenwoordig andere normen en waarden. Zijn vooral na corona opstandig geworden tegenover overheid en onderwijs en hebben steeds minder vertrouwen.
De problemen die nu spelen in de wereld, dragen bij aan dat verlaagd vertrouwen en de manier waarop de overheid hiermee omgaat. Misschien dat dit wat meer speelt in de hoger opgeleide kringen omdat die zich daar wat meer mee bezighoudt. Ik denk dat dat ook bijdraagt aan minder vertrouwen hebben in de gevestigde orde. Wat een schakel kan zijn in de route naar dit probleem, daderschap.
Wat ik wel zie in mijn sociale media bubbel, is wantrouwen richting de overheid en de gevestigde orde. Het afzetten daartegen. Wat er indirect aan kan bij dragen dat ze met vervelende groepen omgaan etc.
Mensen kunnen misschien niet goed vechten, dus dan kiezen ze om een wapen te gaan dragen.
Het online stoer doen met een vuurwapen in je hand is misschien wel het vorige probleem. Ik denk dat het huidige probleem het elkaar daadwerkelijk afknallen is.
Verharding in de maatschappij.
Met een mes moet je toch meer handelingen verrichten om iemand te verwonden. Een vuurwapen hoef je alleen te tonen en het schrikt al af. Daarom is de aanwas van jongens, het zijn ook meisjes, maar vooral jongens, die daarmee aankomen groter.
De stigmatisering van wapens is groter geworden en de handreiking aan jongeren is een groter issue geworden, jongeren bereiken vanuit de overheid is lastiger, ook door corona.
Meldingsbereidheid onder burgers is lager dan ooit, wat onder meer wordt veroorzaakt door een verschuiving naar meer focus op relaties en minder op veiligheid bij bijvoorbeeld scholen.
A.3 Verwevenheid van de fysieke wereld en de onlinewereld Het is wel leuk dat je dat zegt, de ‘echte’ wereld, maar voor die jongeren is de onlinewereld de echte wereld. Wij maken nog vanuit onze gedachte een onderscheid in de leefwereld en sociale media. Voor de jongeren is het één.
Wij ervaren sowieso knelpunten in de veiligheid voor de begeleiders. Wij begeleiden 24/7 dus ook op alle mogelijke locaties, juist in de leefwereld van de jeugdigen.
ontwapenend - inzicht in wapenproblematiek onder jongeren vanuit het perspectief van de jeugd en experts
37
Het gaat vaak over de online en offlinewereld, maar het is voor de jongeren één wereld.
Beïnvloeding van jongeren vindt plaats door de media, muziek, video’s en dergelijke.
Weten we nou echt wat er speelt? We hebben minder zicht online en op straat.
Als ik wijkagenten spreek, hebben die het vooral over het in elkaar overlopen van de digitale en fysieke wereld.
We worden continu beïnvloed door de digitale wereld.
Natuurlijk halen wij ook vervelende actoren van ons platform af. Mensen die proberen hun wapencollectie te promoten en dat naar iedereen sturen.
De onlinewereld biedt natuurlijk een makkelijk podium voor het krijgen van erkenning.
In de online omgeving komen kinderen van het basis onderwijs met van alles en iedereen in aanraking.
De onlinewereld moet gespecificeerd worden. Er is een groot verschil tussen Instagram en Telegram en de Blackmarket en games.
Online gaat het zo enorm snel en dat is in de praktijk heel erg lastig. Daar kun je bijna niets tegen doen. De politie sluit een groep op een digitaal platform en er zijn er binnen no-time weer 10 open, dus dat is echt een groot probleem.
Met het in elkaar overlopen van de digitale en fysieke wereld wordt het ook genormaliseerd, daarmee hebben jongeren niet eens in de gaten in welke wereld ze leven.
Het gaat allemaal zo snel, ik denk dat wij pas het puntje van de ijsberg zien. Als ze tegen de lamp lopen krijgen we een deel in beeld en de rest gebeurt allemaal in die onlinewereld.
We moeten niet vergeten dat ze ook online leven. De onlinewereld is ook een realiteit voor hun, dat is ook echt. Dus dat geeft ook druk. Ze worden 24/7 gevoed over wat ze wel moeten hebben en wat ze niet moeten hebben, maar het draait nog steeds om erkenning.
Veel van de jeugdproblematiek speelt ook online, niet alleen rivaliserende jeugdgroepen, maar ook gewoon kleinere bedreigingen over en weer. Daar hebben we een legio voorbeelden van dat dat plaatsvindt en alleen nog maar meer plaatsvindt.
De muziekwereld draagt ook bij aan de problematiek.
De online omgeving is ook belangrijker geworden.
Er is sprake van de opkomst van het veiligheidsvierkant in plaats van de veiligheidsdriehoek. De onlinewereld is erbij gekomen, maar we doen er eigenlijk weinig mee.
Het digitale aspect is ook een probleem. Online elkaar bejegenen en omgaan met elkaar. Daar wordt het vuurtje aangestoken.
Jongeren jutten elkaar op met foto’s, maar nemen die inderdaad van het web mee naar de wijk.
Series op Videoland en Netflix maken het makkelijk voor jongeren om het op een gewelddadige manier uit te vechten.
ontwapenend - inzicht in wapenproblematiek onder jongeren vanuit het perspectief van de jeugd en experts
38
A.3.1 De rol van (sociale) media
Sociale media zijn ook een vorm van een wapen hè, een andere vorm van wapens, maar soms net zo schadelijk.
Naming and shaming bijvoorbeeld in de media kan jongeren juist op ideeën brengen.
Het is snel geld willen verdienen en de opdrachten komen inderdaad vanuit de onlinewereld. Telegram is daarin een voorbeeld van een online, je zou bijna zeggen een soort werkbureau, waarbij zij zichzelf kunnen opgeven en de opdracht gaan doen.
Op Snapchat of Discord of wat dan ook, daar gebeurt het allemaal. Daar krijg je die contacten.
Mediabeelden over grote vangsten bij inleveracties bevestigen het onrealistische beeld bij jongeren dat iedereen een wapen draagt.
Jongeren krijgen door algoritmes agressieve content te zien, ook vanuit andere landen in de hele wereld.
Jongeren gebruiken een wapen tijdens een gevecht, omdat ze door sociale media onder druk staan. Als ze een gevecht verliezen, kunnen andere mensen dat meteen zien.
Er zijn internetsites waarop voetbalsupporters echt laten zien wat voor gewelddadige acties ze doen: voor het vechten tegen elkaar buiten het voetbal om zijn hele competities. Dus via sociale media worden ze ook op ideeën gebracht en uitgedaagd en triggert men elkaar eigenlijk ook.
Ik hoorde ook van de politie dat heel veel online gebeurt en daardoor is het ongrijpbaar.
Op sociale media gebeurt online gedrag steeds minder publiek.
Het is geen lukraak slachtoffer, ze kennen elkaar allemaal. Er zijn appgroepen waarin wordt aangegeven ‘die en die is daar en daar gesignaleerd in de metro. En die hoort daar niet te zijn’ en dan wordt daar op afgegaan.
De stijging in de verkrijgbaarheid van keukenmessen komt met name door sociale media.
Belangrijk als het gaat over wapens dragen uit zelfbescherming, is dat media een rol speelt door het framen van woorden. Dat geeft het gevoel van ‘Hey, mijn peers hebben een wapen, dus ik moet dat ook doen.’, dat is een breder aandachtspunt voor ons allen. De media laten zien dat er wapens zijn gevonden en dat geeft jongeren het idee dat ook te moeten doen.
Wij hadden vroeger op woensdagmiddag één lullig tv-programma. Tegenwoordig is het aanbod in films, series en games veel groter en biedt het internet hele goede kansen, maar kinderen krijgen alles mee zonder dat ze dat op een juiste manier in context kunnen plaatsen en begrijpen dat dat niet de manier is hoe je zou willen leven. Als dat moreel besef nog onvoldoende ontwikkeld is bij een kind en die krijgt dat wel mee...
En wij zitten ook heel erg met die drillrap.
Op TikTok heb je nu filmpjes waar reclame gemaakt wordt voor sleutelhangers waar pepperspray aan zit en een klein mesje die je uit kan klappen. En dan zeggen in de reclame dat als je je veiliger wil voelen als meisje, je dan zo’n sleutelhanger moet kopen. Die kan ze dan gebruiken bij een ruzie.
Op sociale media wordt alles opgenaaid en ruzie gemaakt.
Kranten hebben veel invloed. Ik zie een aantal factoren die een rol spelen, zoals sociale media.
ontwapenend - inzicht in wapenproblematiek onder jongeren vanuit het perspectief van de jeugd en experts
39
Ik weet wel dat je dingen makkelijk kan regelen via Telegram. Echt voor drugsdealers hoorde ik laatst, want het is heel anoniem.
Ik denk dat het achterliggende probleem het normaliseren van wapenbezit en -gebruik is.
A.3.2 De rol van games
Als wij heel veel blijven praten over dingen en niets gaan doen, dan is het einde wel zoek denk ik. Dan moeten we niet gek staan te kijken als dit evolueert naar dat we allemaal met vuurwapens lopen, wat nu al gewoon gebeurt.
Het grootste probleem op het moment is de online gamewereld. Het is een ontwikkeling waar we echt al verder inzitten dan we denken. Gedrag in de onlinewereld wordt vertaald naar de echte wereld. Wat er online gebeurt, zie je de volgende dag weer terugkomen op school.
In die zin is online geweld niet per se een drijver, maar het is wel een versterker.
Wij nemen [online] onze verantwoordelijkheid voor de dingen waar wij invloed op hebben. Maar het is natuurlijk een breder maatschappelijk gesprek, over bijvoorbeeld pestgedrag, over mensen die met wapens rondlopen en dat normaal dreigen te vinden, of die dreigementen uit naar andere groepen.
We hebben te maken met een online gamewereld die zo realistisch is dat gedragingen die daarbinnen plaatsvinden de stap om dit vervolgens in de echte wereld te doen een stuk kleiner maakt.
We hebben natuurlijk heel veel contact, ook met scholen, de welzijnswerkers en wijken. Daarin zien we toch echt wel dat heel veel jongeren in ieder geval een wapen bezitten en soms ook gebruiken.
Ik citeer: ‘ik heb zin om groep X te steken’. De jongere heeft het dan online al gedaan [games], in de fysieke wereld gezegd en de volgende stap is het doen.
Het leggen van bommen vinden ze [jongeren] zelf misschien ook wel vrij laagdrempelig. Dat klink vrij heftig, maar omdat ze niet per se een persoon aanvallen of iets aandoen, maar een auto of een voorwerp met misschien zwaar vuurwerk, niet een handgranaat of iets. Dat lijkt wel drempelverlagend, want je hoeft ook niet iemand aan te vallen of zo.
De gamewereld is ook heel groot. Hier wordt gecommuniceerd en deze wereld is bijna niet te onderscheiden van de echte wereld.
A.4 Normalisatie van wapens en (wapen)geweld
Explosies komen doordat degene die op dat adres woont onder druk wordt gezet om niet te gaan praten met de politie. Het is altijd het voorkomen van snitchen of het betaald zetten dat je gesnitcht hebt, verraad hebt gepleegd. Dat schuift denk wel in elkaar over. Bijna altijd rondom explosie heeft het te maken met criminaliteit.
We normaliseren alles van drugs, seks tot wapens. Wat verwacht je dan van de kinderen als wij dat als volwassenen ook doen? Dat is mijn denken.
In een aantal culturen is het vrij normaal om je te verdedigen met een wapen.
In de online gamewereld wordt de toepassing van geweld genormaliseerd en dat maakt het toepassen van geweld in de levende wereld laagdrempelig
Van huis uit wordt het ‘normaal’ gevonden om een wapen te hebben of gebruiken.
Wij werken met een redelijke lichte doelgroep. Dus gelukkig herkennen wij ook het signaal dat bij de meeste jongeren dit niet speelt of die niet zomaar een mes meenemen of een wapen meenemen en dat normaal vinden.
Ik mis tegenkracht op straat. Je verkoopt toch geen wapens aan kinderen?
ontwapenend - inzicht in wapenproblematiek onder jongeren vanuit het perspectief van de jeugd en experts
40
Ik ben wel eens bij een vechtpartij geweest en dat jongeren dan wapens dragen. Ze dragen dan messen. Dat gebeurt best vaak.
Soms worden mensen gewoon op straat aangevallen. Laatst is er ook een vrouw van 30 neergestoken door een jongen van 14 jaar. Hier in de stad.
Misschien zijn wapens vanuit huis genormaliseerd.
Je kan je maar beter bewapenen voor het geval dat. Als je eenmaal in bepaalde kringen zit, ben je het gewend.
ontwapenend - inzicht in wapenproblematiek onder jongeren vanuit het perspectief van de jeugd en experts
41
B. De beschikbaarheid en verkrijgbaarheid van wapens Aardappelschilmesjes en zelfs misschien vleesmessen kunnen voor een klein bedrag in de winkel worden gekocht. De wapens liggen voor het oprapen.
De gemakkelijke beschikbaarheid van keukenmessen maakt een messenverbod ineffectief.
Het verkrijgen van een vuurwapen is vrij makkelijk in de onlinewereld, bijvoorbeeld in een appgroep. Het is laagdrempelig, anoniem en het bedrag is wel haalbaar. Bijvoorbeeld door andere criminele activiteiten te ondernemen. Binnen vijf minuten heb je bij wijze van spreken al een wapen. Apps als Telegram zijn vrij toegankelijk.
De toegankelijkheid van wapens, het is heel toegankelijk om een wapen te verkrijgen.
Ik denk dat je nog bijna sneller een vuurwapen krijgt geleverd dan dat je pizza wordt bezorgd.
Je kan in een vrij korte tijd en via gemakkelijke wegen al in bezit zijn van een wapen.
Als je 12 jaar bent en je bent geïnteresseerd in een vuurwapen om iemand te intimideren, te bedreigen, of je voelt je zelf bedreigd, dus je wil je eigen veiligheid vergroten. Dan is het makkelijk om via de onlinewereld een vuurwapen te krijgen.
De verkrijgbaarheid van wapens is te gemakkelijk.
Misschien omdat het nog vrij makkelijk is om aan een wapen of mes te komen.
We hebben ook vaak voorwerpen die niet onder de WWM vallen, dus die zijn makkelijk voor het grijpen voor jongeren.
Het wordt overal verkocht dus jongeren komen er heel erg makkelijk aan.
De gemakkelijke beschikbaarheid van wapens in naburige landen is problematisch.
Waar wij wel last van hebben is het gebruik van vuurwerk, stadionfakkels. Ik weet niet of dat ook als wapen gezien mag worden, maar dat het ook te normaal is om vuurwerk te kunnen kopen. De politie kan hier niet tegen optreden.
Hoe het komt dat jongeren ergens wapens vandaan halen is niet helemaal duidelijk. Zijn het de oudere broers, ander criminele familieleden of wordt het gekocht? Ik kan me niet voorstellen dat een 12-jarige een vuurwapen koopt.
Het gemak waarmee jongeren aan een wapen kunnen komen. Bij de politie zagen we heel veel verschillende wapens en toentertijd kwamen die uit oorlogsgebieden: de Balkan. We zitten nu in een tijd waarin Oekraïne in oorlog is, waar tientallen wapens naartoe gaan en ook weer op een niet officiële manier terugkomen deze kant op.
Heel veel vuurwapens komen terug uit Joegoslavië en over vijf jaar is het Oekraïne. Soms zijn ze ook omgebouwd, zodat ze volgens buitenlandse richtlijnen wel gehouden en gebruikt mogen worden. De grote vraag hierbij is, waar gebeurt dit en wie doet het? Het gebeurt in groten getale en de wapens worden via Telegram aangeboden. Dat gaat echt alsof je op de Dam staat. Misschien wel twintig wapens op een dag.
ontwapenend - inzicht in wapenproblematiek onder jongeren vanuit het perspectief van de jeugd en experts
42
Het gaat best wel snel tegenwoordig, met dat er wapens in omloop zijn. En dan heb ik het niet zozeer over steekwapens, maar wel over vuurwapens of daarop lijkend in ieder geval.
We pakken geen webshops aan die het mogelijk maken om met een machete over straat te gaan van 15 euro en dat gewoon thuis wordt geleverd door DHL.
Wapens zijn zo makkelijk verkrijgbaar en als je kijkt naar Telegramgroepen waar ik zelf ook nog weleens in zit, hele groepen zijn er om wapens te verkopen: vuurwapens, steekwapens, echt van alles. Je ziet zoveel voorbijkomen.
Ik ben ook het gesprek echt wel aangegaan met ze [wapendragende jongeren] van ‘ja, maar als jij een wapen bij je hebt, dan is het ook veel makkelijker deze weer te gebruiken.’
Ik weet dat bij die hubs van transportbedrijven, die logistieke bedrijven, daar wordt er echt niet op gecontroleerd, want dat kost hen tijd dus het vuurwerk komt heel makkelijk binnen in Nederland.
Je kan drie keer fouilleren, dan gaan ze vier keer naar de Blokker.
Ik denk sowieso dat jongeren heel makkelijk een wapen meenemen.
Ze hebben die wapens overal. Ze kunnen ze ook makkelijk pakken.
Jongeren leggen ook hun wapens in de bosjes neer, zodat als ze het terrein verlaten, in ieder geval altijd hun wapen bij zich hebben. En dat ging dan voornamelijk om een mes. En die werden dan ook in die bosjes overal gevonden.
Jongeren kunnen wapens kopen. Dit kan ook gewoon legaal en die gebruiken ze bij incidenten.
Wapens zijn nu heel makkelijk verkrijgbaar.
Het beschikbaar hebben van wapens is geen probleem, maar het dragen ervan, zeker in risicolocaties waar veel jongeren bij elkaar komen, want de kans op escalatie is daar aanwezig.
Denk aan verleidingen. Als het in het schap ligt, dan is het heel makkelijk om het in je bezit te nemen.
De beschikbaarheid van deze attributen.
Je kan messen overal kopen. Via Telegram en Snapchat. Ook pistolen.
Hoe controleer je het doel om een cool keukenmes te kopen? In de school was het veilig, om het maar even zo te zeggen. Maar we wisten wel dat ze de wapens af en toe bij zich hadden en buiten dus ook achterlieten.
ontwapenend - inzicht in wapenproblematiek onder jongeren vanuit het perspectief van de jeugd en experts
43
C. Hardnekkigheid van wapenproblematiek Het kost gewoon heel veel tijd om dit probleem aan te pakken.
C.1 Multidisciplinariteit Het is zo’n multidisciplinair probleem.
We zijn mede afhankelijk van de samenwerking die we hebben met de politie en met partijen die ons helpen signalen te delen. Naast onze inrichtingskeuzes proberen we op deze manier de risico’s zo klein mogelijk te houden. Ze zijn helaas nooit nul.
Er zijn diepgewortelde systeemproblemen in het maatschappelijk domein die snelle verbeteringen bemoeilijken.
Ik denk dat iedereen een andere reden heeft voor degene die het doen, wapenbezit. Dat maakt dat het per casus afhankelijk is en je niet één strategie kan bedenken om dit tegen te gaan en ik denk dat het juist daarom het heel erg moeilijk is om hierop in te spelen met elkaar of als politie of als gemeente of noem het maar op.
De verharde kern, dat is heel lastig. Die hebben al te veel geld verdiend, zijn te ver erin gezogen. Die hebben al een alternatief zelf bedacht, daar krijgen we de wapens niet meer weg.
Op het moment dat het schoolniveau wat lager is, dan gaan de wapens echt mee de school in. De kluisjes in, de tassen in. Op het moment dat het niveau wat hoger is, dus als je het hebt over havo/vwo, dan zijn er ook wapens aanwezig, maar dan worden ze vaak buiten verstopt of iets dergelijks.
Alle complexe problematieken leiden tot dat een jongere niet alleen een wapen bezit maar ook gebruikt.
Ík denk wel drie keer na voordat ik iemand neerprik, maar een gast van de straat, moeder heeft geen tering, hij is tien jaar lang slachtoffer geweest van een of andere affaire en hij ziet de hele dag niks anders dan geweld op zijn telefoontje en wordt onder druk gezet door zijn klasgenootjes. Ja, ik weet niet hoeveel een klein ventje dan kan hebben van een jaar of 15, 16, maar dit is heftig hoor wat er gebeurt.
Sportverenigingen worstelen er ook mee. Het gedrag dat daar getoond wordt is ook heel erg polariserend.
We hebben het veel over scholen, maar binnen andere plekken waar mensen samenkomen zullen soortgelijke problematieken heersen.
Op basis van het onderzoek wat jullie ook mede hebben geïnitieerd, zien we ook dat de problemen omtrent wapens en jongeren een veel integraler vraagstuk is.
Ik denk dat het een groter probleem is. En volgens mij is het een integraal probleem dat aangepakt moet worden.
Dan word je gezien als een snitch. Het is altijd een samenval van meerdere problemen, multiproblematiek.
ontwapenend - inzicht in wapenproblematiek onder jongeren vanuit het perspectief van de jeugd en experts
44
C.2 Complexe oorzaken van het fenomeen Ik zie veel jongeren met complexe problematiek.
Op hoofdlijnen zijn de beweegredenen voor wapenbezit van jongeren instrumenteel, status of zelfbescherming. Achterliggend spelen het welzijn, de thuissituatie of een onveiligheidsgevoel mee, soms zijn het ook LVB’ers of komt het door het ontbreken van perspectief.
Ik denk dat wapenbezit en -gebruik een vrij ongrijpbaar fenomeen is.
Het is per individu afhankelijk waarom iemand iets doet. Niet iedereen zal dezelfde reden hebben.
Soms ligt het niet zo eenvoudig dat een jongere wapens gebruikt.
Het wapen zelf verwondt geen mensen, dat doet de persoon daarachter. Dat jongeren met wapens rondlopen heeft niks meer met dat mes of de spanning te maken, dat is iets anders.
Dus ook als je kijkt op wapens en jongeren zien we niet een intensieve stijging van het probleem, maar wel een complexer vraagstuk wat erachter ligt.
C.3 Jonge leeftijd van daders en slachtoffers De een voelt zich heel onveilig, de ander vindt het normaal, ik denk dat iedereen een andere reden heeft.
Jongeren maken ook gebruik van jongeren van onder de 12 om de mazen van de wet te gebruiken, zodat ze helemaal niet in het strafkader komen te vallen. In die zin is het wel zorgelijk.
Het ligt vaak bij het individu die beslist om iets wel of niet te doen.
De oorzaken van de problematiek is een hele grote vraag. Het feit dat je een wapen gebruikt of bij je hebt, ja wat is daar nou de oorzaak van?
Door het inschakelen van jongeren die nog veel jonger zijn breiden de problemen zich uit naar de onderbouw van de middelbare scholen en de bovenbouw van de basisscholen.
Ik maak mij het meeste zorgen over de kinderen in het basisonderwijs, in groepen 7 en groepen 8. Ik denk dat het een behoorlijk complex probleem is. Dat het niet in een vakje te stoppen is. Het is de norm geworden om een mes te dragen onder kinderen en jongeren. Het criminele gedrag zit niet alleen in het snelle gewin.
Uit onderzoek blijkt dat bij de groep die wapens draagt, dat daar vaak al wat mee aan de hand is.
Het hele morele besef is er nog niet als je 13, 14 bent dat dat ook een heel heftig feit is wat je pleegt.
De verjonging baart ons grote zorgen. Er zijn heel veel verschillende niveaus van oorzaken.
ontwapenend - inzicht in wapenproblematiek onder jongeren vanuit het perspectief van de jeugd en experts
45
D. De vicieuze cirkel van onveiligheidsgevoelens Als je het [een wapen] niet bij je hebt, doe je gewoon niet mee, je bent een risico voor jezelf. Dan neem je het maar mee, zonder dat je de intentie hebt om het te gebruiken. Maar als je dan bedreigd wordt, dan is eigenlijk de neiging wel heel groot.
De gevaren van omgebouwde en zelfgebouwde wapens moet voor de drager bekend worden. Je hebt je eigen onveiligheidsgevoel misschien geborgd met het dragen van een wapen, maar weet je wel of die ook daadwerkelijk goed is en werkt?
Een jongere denkt, ik neem een mes mee zodat ik voor mezelf op kan komen.
Als jij geen wapen hebt en je buurjongen wel, dat wil je niet, ook voor je eigen veiligheidsgevoel, wat onzin is, maar ik snap het.
Belangrijke factor zijn de veiligheidsgevoelens van jongeren zelf.
Ik zie in Amsterdam-Zuidoost ook wel jongeren die niet per se het slechte pad op gaan, maar uit veiligheidsoverweging een wapen op zak hebben. Ze willen eigenlijk niemand daarmee te lijf gaan, maar ze willen vooral zichzelf er mee verdedigen.
Het is een vicieuze cirkel: als jij een wapen bij je gaat dragen omdat je je onveilig voelt, dan hebben jongeren nog vaker wapens bij zich en gaan jongeren die ook sneller gebruiken.
Internationale spanningen en geopolitieke conflicten dragen bij aan een gevoel van onveiligheid dat jongeren kan aanzetten tot wapenbezit.
Veelal is angst een reden om een wapen te dragen. Stel er gebeurt wat of stel het gaat rond dat jij mogelijk wordt aangevallen, dat je het dan meeneemt.
Vuurwapens hebben bij het alleen al tonen van het wapen impact.
Het is echt als je kijkt naar de dreiging in de samenleving, als je kijkt naar wat de impact is op het veiligheidsgevoel van mensen, op andere jeugd, het heeft opschalend effect.
Er zijn jongeren die in een criminele setting zitten en zich moeten bewapenen, omdat ze zich niet veilig weten. En er is nog een hele kleine groep, die zelf afgeperst worden, zich onveilig voelen en denken dat ze met een mes op zak veiliger zijn.
Een jongere denkt, ik draag ‘m [wapen] bij me want ik voel me niet veilig of anders ben ik weer de pineut.
Het speelt breder dat jongeren zich onveilig voelen.
Jongeren voelen zich niet veilig in bepaalde wijken, dus gaan ze maar met een wapen lopen, want dan worden ze niet overvallen denken ze.
Jongeren die zich bewapenen door onveiligheidsgevoelens door bijvoorbeeld afpersing hebben een concrete dreiging, maar komen met een verkeerde oplossing.
Enkele jongeren die een wapen hebben gedragen doen het uit onveiligheidsgevoelens of dat ze het horen in de media dat Zuidoost gevaarlijk is en je elk moment neergestoken kan worden en het dus onveilig is en dus gaan ze het dragen.
ontwapenend - inzicht in wapenproblematiek onder jongeren vanuit het perspectief van de jeugd en experts
46
Vanuit de angst doen ze vaak van alles, ook verbaal.
Er is een grote groep jongeren die vindt dat zij zichzelf moeten beschermen en bewapenen vanuit angst, dit doen met een wapen is de enige manier in hun ogen.
De gemiddelde prijs om een tasje met explosieven in iemands portiek te hangen ligt tussen de €300 en €500. Ja, ik kan me zo voorstellen dat als jij een tasje gaat hangen dat je jezelf bewapent voor het geval je iemand tegenkomt.
Je ziet dat zij dat [wapens] voor hun veiligheid gaan dragen. Dat heeft alleen maar een escalerende werking.
Jongeren hebben het idee dat ze vinden dat ze zich moeten verdedigen en dat zij zonder wapen eigenlijk meer gevaar lopen.
Ik kan mij voorstellen dat mensen messen dragen om zich te beschermen. Ik heb ’s nachts een telefoon in de hand om te doen alsof ik aan het bellen ben.
De jongeren die wij spreken geven vooral aan dat zij zich toch onveilig voelen.
Jongeren die in groepjes ’s avonds laat rondzwerven doen niemand kwaad, maar het geeft geen veilig gevoel.
Angst doet hele rare dingen met mensen.
Ik denk als je in bepaalde groepen zit en je moet echt jezelf overeind houden en als er tien wapens meenemen, dan neem jij hem ook mee, want anders ben je onveilig.
In dancing X is kortgeleden een steekpartij geweest. Daar ga ik niet meer heen. Heeft invloed op keuze waar je uitgaat.
Onnodig, willen zich misschien zelf beschermen.
Hoe hoog je op de ladder komt, hoe kwetsbaarder je eigenlijk ook weer bent. Daar moet je jezelf voor beschermen.
Als je bepaalde wijken en plekken komt, dan heb ik in ieder geval soms wel dat je een vermoeden hebt dat het niet helemaal snor zit om het zo te zeggen. Dan loop ik even een blokje om.
Jongeren in Amsterdam-Zuidoost zien wapengeweld om zich heen. Ze zien jongeren of vrienden slachtoffer worden. Het is een stukje veiligheid willen en een manier om dit zelf in de hand te hebben.
In Amerika kopen ze gewoon een geweer omdat ze de angst hebben dat anderen ook een geweer kunnen hebben.
Er lijkt - vanuit een steekwapenslachtoffer - enorm veel weerstand te zijn tegen ontslag uit het ziekenhuis. Als de medische interventie is geslaagd, lijkt het erop dat die jongeren doodsbang zijn om terug te gaan naar de buitenwereld. De kans dat je de dader tegenkomt, of de groep waar de dader toe behoort, of de groep waar jij toe behoort waar je nu als mietje in bekend staat lijkt angst op te roepen. Ik heb het gevoel dat ze tussen wal en schip vallen.
Onveiligheid binnen een gezin zorgt vaak voor die onveiligheid naar buiten toe.
Soms voor bescherming [wapens dragen door jongeren]. Dat is een illusie.
Vaak dragen jongeren wapens voor angst voor anderen.
‘s Avonds laat met de tram zie ik soms types waarbij ik echt niet in de buurt wil komen. Ik pak dan liever een trein later. Vervelend dat sommige jongere, die er onverzorgd uitzien je aanspreken op het station of ik een vuurtje heb. Ik kan mij wel voorstellen dat zulke jongens wapens dragen.
Het is een soort levensverzekering, denk ik. Als je geen wapen bij je hebt dan ben je eigenlijk de sjaak.
ontwapenend - inzicht in wapenproblematiek onder jongeren vanuit het perspectief van de jeugd en experts
47
E. Kwetsbaarheid en onvoldoende weerbaarheid Men is kwetsbaar en niet weerbaar genoeg tegen wat men nu zegt, wat voorkomt in hun wereld. En dat is de wereld van zowel de straat als de digitale snelweg.
Jongeren met psychische problemen zijn mogelijk vatbaarder voor de verlokkingen van wapengebruik, vooral als ze geen goede begeleiding krijgen.
LVB-jongeren die er heel graag bij willen horen zijn kwetsbaar.
Als je als jongere niet het idee hebt ergens bij te horen, ga je daar heel hard naar op zoek. Dan beland je ook bij dit soort criminele groepen. Het biedt toekomstperspectief. Het zijn dus wel echt kwetsbare jongeren die die kant op glijden en de criminaliteit ingaan.
Psychische of mentale problematiek is niet zo zeer de onderliggende reden dat jongeren met een wapen rondlopen, maar wel de reden voor het gebruik ervan.
De LVB-doelgroep is makkelijk te beïnvloeden.
Zowel interne als externe factoren maken dat jongeren bepaalde perioden kwetsbaarder zijn. De kwetsbaarheid wakkert het onveiligheidsgevoel aan en dan draag je als jongere een wapen.
Die criminele structuren, die zwaar georganiseerde criminaliteit, maakt natuurlijk dankbaar gebruik van de kwetsbaarheid die aan de andere kant is toegenomen. Dat versterkt elkaar denk ik.
In onze eenheid Rotterdam, waar we veel georganiseerde criminaliteit hebben en tegelijkertijd veel kwetsbare kinderen/jeugdigen die daar opgroeien, ja die combinatie is een gevaarlijke mix.
Is er sprake van LVB, of andere problematiek, dan moeten daar acties op worden ingezet zodat je de kwetsbaarheid weg haalt en het ook niet meer nodig is dat ze dat wapen dragen.
Wat ik merk aan de slachtoffers in het ziekenhuis: de slachtoffers zijn vaak niet heel mondig in de zin van dat ze uitspraken doen die houtsnijden. Ik wil geen uitspraak doen over intelligentie, maar ze maken vaak een beperkte indruk. Weet niet of het ligt aan dat ze zich niet kunnen uitdrukken of dat ze heel sterk de slachtofferrol aannemen. Op communicatievlak merk je dat er iets niet helemaal in de haak is. Dat is mijn gevoel hoor, dat wil ik graag even vaststellen. Ik kan dat niet wetenschappelijk onderbouwen.
Het overvraagd worden van LVB-jongeren, en het meegaan in grote groepen. Geen idee hebben. Dat is problematisch.
Bij de LVB-groep: het gevoel van onveiligheid, het niet kunnen overzien, het beïnvloed worden, aangesloten zijn bij een groep: dan doe jij het ook want het hoort er een soort van bij.
Het zou mij niet verbazen als de LVB-problematiek hier fors mee te maken heeft.
Het woord kwetsbare jongeren wordt gerelateerd aan achterstandswijken wat absoluut niet altijd zo is. Wij hebben diverse jongeren ook uit een heel ander milieu, er ontbreekt hen niks aan luxe, maar het ontbreekt hen wel compleet aan vertrouwen en zelfvertrouwen. Waardoor zij op een of andere manier toch het ergens bij willen horen, je veilig voelen of noem alle zaken maar op die we allemaal kennen.
ontwapenend - inzicht in wapenproblematiek onder jongeren vanuit het perspectief van de jeugd en experts
48
De oorzaken liggen bij gebrek aan vertrouwen, zelfvertrouwen, maar ook de weerbaarheid om weerstand te bieden tegen de verleidingen die om hen heen zitten, is bij zowel ouders als de kinderen daarvan niet altijd aanwezig.
Ja, wat wij merken uit onze eigen ervaringen en de trainingen die we aan jeugdigen en soms in combinatie met ouders doen, dat het heel vaak een gebrek aan vertrouwen of zelfvertrouwen is.
Als je kijkt naar hun achtergrond, dat is niet allemaal uit achterstandswijken. Dat is heel divers, maar ze hebben een gemeenschappelijke deler, daar zit meteen de kracht. Ze worstelen met hetzelfde probleem, ongeacht achtergrond, geloof, of wat dan ook. Ze zijn onvoldoende weerbaar.
E.1 Gebrek aan oorzaak-gevolg inzicht Wij zijn in staat om de zaken te relativeren en om daar een bepaalde consequentie op vast te hangen maar deze gasten niet.
Bij alle jongeren zien we dat inderdaad dat door de ontwikkeling die ze doormaken, zij de gevolgen moeilijk kunnen overzien en zelfs langetermijncontracten krijgen waar ze instappen en de langetermijngevolgen hiervan niet overzien.
Het zien van een vuurwapen heeft impact, of die nou echt of nep is. Dat is tegelijkertijd ook het gevaar dat de jongeren zelf niet beseffen. Op het moment dat jij dat wapen hebt en de politie ziet het, schieten ze. De politie gaat niet het risico lopen.
De jongeren zelf die hebben niet altijd het beeld dat zij een VOG nodig hebben voor een opleiding en stage.
Aan de gevolgen dacht je niet. Degenen waarmee ik omging hadden allemaal een wapen, dus ik dacht er totaal niet aan.
E.2 Gebrek aan dagbesteding Het zijn ook de jongeren die gerekruteerd worden, die voortdurend beschikbaar zijn. Het zijn niet de jongens die dagbesteding hebben en netjes in de klas zitten. Het zijn echt de jongens die uitvallen en verzuimen om een reden.
Omdat het hele perspectief onduidelijk is en er dus geen dagbesteding is. En omdat ze dus eigenlijk in uitzichtloze situaties zitten, dan weer in groepen terechtkomen, waardoor ze zich weer onveilig voelen. Nou, en dan gaat zo die hele keten lopen.
Knelpunten als schooluitval, schoolverzuim. Het zijn de jongeren die continu beschikbaar zijn die interessant zijn voor de criminele laag die erboven staat.
Een gebrek aan een alternatief. Ze kunnen zich niet onttrekken van de werkelijkheid waar ze in zitten, dus ze moeten er op een of andere manier mee dealen.
Als je jong bent is het lastig om te werken. Als jongeren niet kunnen werken, gaan ze op straat hangen. Deze jongeren gaan zich vervelen. Ze hebben zoiets van, ik ga niet voor een hongerloontje werken. Als je jong bent zoals ik kan je bij de Albert Heijn werken. Maar dat is niet echt populair. Er moet gewoon wat gebeuren voor die jongeren, zodat ze ook niet op straat gaan hangen.
Jongeren die de opleiding niet afronden of spijbelen zoeken elkaar buiten op en gaan zich vervelen en rottigheid uithalen.
Er zijn jongens die willen een opleiding gaan volgen om met jongeren te kunnen werken en die worden niet tot die opleiding aangenomen, want ze krijgen geen VOG en dus kunnen ze geen stage uren maken.
Het gaat vaak om hangjongeren die van armere gezinnen komen, meestal die op straat niks te doen hebben en dan meestal een beetje op het verkeerde pad gaan.
Vroeger kon ik in ieder geval beïnvloeden. Die beïnvloeding, die is eruit. Ik denk dat daardoor een hoop jongens een keuze maken waarvan ze de consequenties niet overzien.
Maar overdag ook. Dat ze [jongeren] naar buiten gestuurd worden. En het dan maar een beetje uit moeten zoeken en dan gaat het fout.
ontwapenend - inzicht in wapenproblematiek onder jongeren vanuit het perspectief van de jeugd en experts
49
E.3 Gebrek aan perspectief Op het moment dat wij die gasten niet in huis [bedrijf] hebben, en ze zitten op een punt van zwakheid, dan kunnen we hen niet ondersteunen. Dan gaan die koppies zelf een conclusie trekken. Daar ontbreekt het aan.
Deze jongeren hebben geen geld voor alle dingen die ze willen kopen en doen. Waarom? Omdat niemand hem die kans biedt om het geld op een andere manier te verdienen.
School is vaak een probleem voor deze jongeren. Ze hebben veel scholen gehad. Daar zijn ze weggestuurd, veel afgewezen. Wij proberen hier in de instelling weer een perspectief met ze te maken en daarheen te werken.
Wat ik wel merk is dat ook een heleboel jongeren, die in een gesloten setting geplaatst worden, over het algemeen best wel perspectiefloos zijn.
Die gastjes die snappen wat de jongens op straat doormaken. Ze worden dan twee keer tegengewerkt. Ja, ze willen veranderen en nee, ze kunnen die opleiding niet doen want ze krijgen geen VOG dus kunnen er niets mee.
Onze jongeren voelen heel vaak dat ze eigenlijk geen kansen en perspectieven meer hebben, dat ze al door iedereen in de steek zijn gelaten en dat wij dat ook wel weer zullen gaan doen.
We kunnen zeggen, ´ja, maar iedereen in Nederland heeft gelijke kansen’. De kansen zijn misschien gelijk, alleen de startpunten zijn anders. En dat impliceert dat op het moment dat je achterloopt in dat startpunt, dat je de finish gewoon ook wat moeilijker haalt.
Tegelijkertijd is de vatbaarheid voor deze jeugdigen ook groter omdat er geen alternatieven zijn, geen corrigerende mechanismen en ook de sociale-economische omstandigheden waarin ze opgroeien ook extra reden zijn om vatbaar te zijn om bijvoorbeeld geworven te worden om uit te halen, of het plaatsen van een bom.
Als dat perspectief wegvalt, dan weet je eigenlijk bij voorbaat dat ze sowieso gaan afglijden.
Stel dat je die jongere wel enigszins richting het goede pad ziet te krijgen, dan komt de volgende teleurstelling op het moment dat ze bij ons een Mbo-opleiding zouden willen doen en stage willen lopen, onder meer doordat ze geen VOG kunnen krijgen.
Je merkt wel dat het best wel lastig is om weer perspectief te maken, waardoor ze op een gegeven moment in een modus komen waarbij ze niets anders kunnen doen dan toch weer de straat op te gaan.
Als jij oorzaak gevolg ook nog eens niet goed kan zien, je zit al in een uitzichtloze situatie, je hebt weinig perspectief en er wordt wel eventjes voor jou €2.000 of €3.000 neergelegd, omdat jij een klus kan klaren, waar vaak een wapen bij is, dan ga je dat maar doen. Daar zit ook een stuk verharding.
Tegelijkertijd, de afstand en de omstandigheden waarin men leeft zijn zo belabberd dat de aantrekkingskracht denk ik groot is.
We praten over de kans gelijkheid, iedereen heeft dezelfde kansen, dat geloof ik, maar de weg daar naartoe is niet hetzelfde voor iedereen.
Wil je wat aan de problematiek doen, zal je iets aan de andere kant moeten gaan neerzetten. En dat ontbreekt, het ontbreekt aan perspectief voor deze jongens. Het ontbreekt aan inventiviteit en creativiteit.
Lager opgeleiden [als doelgroep van wapenbezitters en gebruikers]. Die hebben voor hun gevoel ook gewoon weinig te verliezen.
Het zijn niet de meest welvarende mensen in Nederland [de doelgroep die wapens bezitten en gebruiken].
ontwapenend - inzicht in wapenproblematiek onder jongeren vanuit het perspectief van de jeugd en experts
50
F. (Invloed van) de fysieke en sociale omgeving Weinig zinvolle dagbesteding, veel op straat hangen. Dat scheelt gewoon in welke wijk je dan op straat hangt.
De jongeren komen uit veel één ouder gezinnen uit achterstandswijken. We zitten voornamelijk op Zuid omdat wij daar de grootste achterstandswijken hebben, dus daar zien we ook de meeste groepsvormingen.
Veelal komen deze jongeren uit een omgeving van sociale deprivatie. Uitzichtloze situaties thuis lijken meer te zijn, en meer te worden, armoede. Het missen van liefde en overal afgewezen worden heeft een groot aandeel. Het hangt er heel erg vanaf waar je wieg heeft gestaan. Milieu heeft heel veel invloed op je gedrag. Aan de hand van de postcodes kunnen we al vaak zien dat het een risicogezin is waar waarschijnlijk sprake is van armoedeproblematiek.
Het verschil is zo groot geworden, wat andere dan wel hebben of kansen die andere wel krijgen of spullen die andere wel dragen. Alleen als materiële zaken, spullen, kleding, telefoons. Het verschil is dat iemand in een outfit komt van €50, €100 of eentje van €2.000. Die verschillen zijn zo groot, als daar thuis niet over wordt gesproken of je ziet alleen maar armoede om je heen, dan is dat een motivatie om daarvoor te gaan op die manier.
Het is ook een beetje de gemeenschap en de wijk waarin je opgroeit. De veiligheid die het biedt of de onveiligheid die daaruit voortkomt.
De kansen worden veel minder, de splijting is veel groter. Het stukje tussen arm en rijk wordt groter.
Sociale omgeving en geronsel in achterstandswijken spelen een cruciale rol bij het faciliteren van wapenbezit.
Niet de sociaaleconomische staat in huis maakt dat jongeren een wapen dragen. Het heeft meer te maken met de wijk waar je in opgroeit. Het bestempelen van de wijk als sociaaleconomisch zwak - wat bepaalde problematiek met zich meebrengt - zorgt ervoor dat je als jongere een wapen draagt.
Het fenomeen van het promoten van je postcode. Het daarmee verheerlijken van de sociaaleconomische status van je wijk.
De incidenten die wij in de justitiële jeugdinrichtingen hebben betreft over het algemeen geen wapenbezit en -geweld. Dus het speelt zich voornamelijk buiten de inrichtingen af.
Ik denk dat wapens op school op zich wel meevalt, maar het probleem zich vooral buiten afspeelt.
Heel veel kinderen in onze eenheid Rotterdam, de grootstedelijke problematiek van de stad Rotterdam, maar evenzeer in de gemeente daaromheen, groeien op in een onveilige, weinig stabiele omgeving.
ontwapenend - inzicht in wapenproblematiek onder jongeren vanuit het perspectief van de jeugd en experts
51
Er zijn heel veel rivaliserende jeugdgroepen.
Vraag is of ouders hun kinderen zouden aangeven bij wapenbezit, aan de ene kant wil je veiligheid, maar je wilt ook niet je kind in het systeem van de politie.
Jongeren en kinderen worden uit huis geplaatst en vervolgens weer terug in de oude omgeving. In kwetsbare gezinnen vindt er vaak geen gesprek tussen ouders en kind plaats. Wij doen ook kluiscontroles op scholen. En dan zou je kunnen zeggen, dan liggen de wapens inderdaad in de wijk in de struiken. Maar daar hebben wij geen zicht op.
Zwaardere doelgroepen in een instelling versterken elkaars gedrag. Er moet een spreidingsbeleid komen voor dit type jongeren.
Het gebeurt met name bij de scholen inderdaad waar men elkaar elke dag ziet en kan confronteren met het een en ander.
Je let natuurlijk wel op wat voor types er rondlopen, maar het is niet meteen dat ik denk, die kan een wapen hebben. Ik let wel meer op in Den Haag, dan wanneer ik bij mijn ouders ben in Brabant.
F.1 Rol van de opvoeders
Misschien is de problematiek ook juist onder jongeren met hoogopgeleide ouders, dat zij druk zijn met werk en daardoor minder zicht hebben op de kinderen.
20 jaar terug waren bijvoorbeeld de meeste meldingen [omtrent wapens bij jongeren] bij Bloemendaal waar veel hoogopgeleide ouders wonen, maar misschien zijn die juist ook veel afwezig.
De betrokkenheid bij ouders mist. Veel ouders werken, kinderen zijn vaak alleen en hebben veel vrijheid.
Ouders zijn niet op de hoogte van wat de kinderen doen. Kinderen kunnen daardoor makkelijker hun eigen gang gaan.
Afwezige of negatieve vader of broer(s) zijn een probleem.
Gebrek aan thuiscontrole leidt tot moeilijkheden.
Als we de ouders niet meer meekrijgen, dan worden wij als gemeente ook in verlegenheid gesteld.
De ontvankelijkheid voor een actieve rol wisselt bij ouders. De meesten hebben hier de juiste intenties, maar dat betekent nog niet dat de normen en waarden die wij met zijn allen beogen, dat dat ook past bij wat zij voor zich zien.
Ik denk dat veel ouders niet doorhebben dat hun kinderen wapens bezitten, die denken ‘nee, die van mij doet dat niet’.
Onze reclamecampagne gaat daar ook voor een deel over, time spent, maar gaat ook over toezicht en met wie je kind contact heeft [online]. Dat kan je ook gradueel afschalen als het kind ouder wordt.
Als je kind gaat buitenspelen, vraag je toch ook wel even waar die heen gaat? Of dat je vraagt dat de ouders van het vriendje even een appje sturen? Online toezicht is daarom ook belangrijk.
Het is niet dat ouders het gedrag accepteren, maar ze weten het gewoon niet dat hun kind met onveiligheidsgevoelens loopt.
Sociaaleconomische omstandigheden als armoede spelen niet zo zeer een rol, eerder het perspectief en het gebrek aan aandacht en betrokkenheid van de ouder.
Ouderbetrokkenheid ten aanzien van wapenbezit heeft te maken met normen van de ouders.
ontwapenend - inzicht in wapenproblematiek onder jongeren vanuit het perspectief van de jeugd en experts
52
Bij het vraagstuk van wapens en jongeren, criminaliteit, gaat het voor een belangrijk deel over opvoedingsvraagstukken en de context waarin onze jeugd opgroeit.
Ouderbetrokkenheid ten aanzien van wapenbezit heeft een vrijwillig karakter.
Ik denk dat je toch vooral thuis moet zijn, de thuissituatie. Inderdaad familie, broers, ouders, zussen. Wat wordt normaal gevonden, wat wordt niet normaal gevonden. Maar ook de mogelijkheden, kansen, wie zijn je vrienden, wat word je geboden. Als je verder geen uitweg ziet, of je denkt maar dit is hoe het werkt, zo kan ik geld verdienen…
Criminele gezinnen maken we ook veel mee. Die gasten komen op straat omdat ze thuis iets missen, en dat gebeurt in elke laag hoor.
Veel van de kinderen die uiteindelijk op ons netvlies komen hebben te maken met gebroken gezinnen. In deze gezinnen, waar het opvoeden er formeel wel is, maar het materieel veelal ontbreekt, is er ook geen stabiele basis om in op te groeien, te leren en te ontwikkelen. Daarmee is de kwetsbaarheid van deze kinderen extra groot en zijn ze extra vatbaar, ook voor criminele activiteiten.
Ouders die niet weten hoe de juiste pedagogische begeleiding en ondersteuning aan de kinderen te geven zijn een probleem.
Ik vind dat kinderen gebaat zijn bij structuur en duidelijkheid, dat mis je ook heel vaak. Tegenwoordig willen we alleen maar vriendjes zijn. Nee, je moet duidelijk zijn naar dat kind, van dit kan wel en dit kan niet. Dit zijn de regels en hier moet je je aan houden.
Als kinderen in een speeltuin spelen, is die speeltuin van de gemeente en moet de gemeente ook de speeltuin veilig houden. Maar het is niet zo dat je daar als ouderen nooit meer hoeft te verschijnen, omdat het een speeltuin van de gemeente is, zo is het ook online.
Ouders die niet op de hoogte zijn, weinig toezicht, problematische thuissituatie.
Bij jongeren zie je veel de houding van ‘ieder voor zich’, ouders spelen daarin ook een rol, want dat is hun voorbeeld. Wat verwachten we dan van die kinderen hoe ze zich gedragen naar autoriteiten als school en de politie als ze geen goed voorbeeld hebben.