RIS322695 Bijlage Voortgangsrapportage 2024

Operationeel doel | Ondersteunen Kansen voor West-projecten In 2024 is voor 3 projecten een subsidiebeschikking afgegeven onder het Kansen voor West 3 programma. Deze projecten zijn gericht op het bevorderen van draagvlak voor de transitie naar een meer gezonde en inclusieve samenleving en op het bevorderen van arbeidsmobiliteit door inzet van het trainen, begeleiden en inzetten van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt bij ondernemers in kraptesectoren. De openstellingen voor het bevorderen van hernieuwbare energie door middel van een energiefonds (van EUR 2.9 mln.) is door de huidige onzekerheid in energiemarkt nog niet benut. Daarnaast zijn vanaf begin 2024 27 projecten in uitvoering waarvoor eerdere subsidie werd afgegeven. Deze projecten richten zich op: valorisatie van innovatie, oftewel van ‘kennis naar kassa’ (22 projecten), het versnellen van de circulaire economie (2 projecten), de energietransitie (1 project) en het benutten van onbenut arbeidspotentieel zoals de ICT sector (2 projecten). Hiermee ligt het programma goed op koers. De doelstelling is het ondersteunen van gemiddeld 10 projecten per jaar. Deze uitgelokte investering zorgt ervoor dat de multiplier van het Kansen-voor-West-programma op dit moment 1,5 is. Het Kansen voor West 2 programma is in 2024 volledig afgerond. De subsidie van alle projecten is vastgesteld.

Onlangs werden in een tentoonstelling in het Atrium van het stadhuis alle gefinancierde projecten tentoongesteld.

Operationeel doel | Realisatie sociaal impactfonds Het Social Impact Fonds Den Haag (SIF Den Haag) is een investeringsfonds met impactoogmerk. Het fonds investeert in sociale ondernemingen die bijdragen aan het oplossen van de grootste maatschappelijke uitdagingen van de stad, zoals werkgelegenheid voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, creëren van kansengelijkheid en armoedebestrijding en het realiseren van inclusieve transities. Het kapitaal van het fonds wordt bijeengebracht door verschillende soorten investeerders: vermogende goede doelen-stichtingen uit de stad, impact investeerders en mogelijk Europese gelden vanuit Kansen voor West. Dit fonds is in 2024 opgestart. Er is een fondsmanager aangesteld en eerste gesprekken met ondernemers lopen. De fondsmanager is begonnen met een verkenning naar de mogelijkheden om meer particulier kapitaal te binden aan het fonds.

Economische uitvoeringsagenda Voortgangsrapportage 2024

29

< INHOUD

2.3 Strategisch doel 3: Excellent ondernemingsklimaat

Werken, ondernemen, nieuwe bedrijven opstarten. Den Haag

vernieuwing en klimaatverandering. Wij willen ondernemers

is een stad die kansen biedt, die energie geeft. De ondernemers

hierbij goed ondersteunen en faciliteren. Collegeprioriteit ligt

in het midden- en kleinbedrijf (MKB) zijn belangrijk voor

bij een beter ondernemingsklimaat voor het MKB onder andere

onze stad. Zij zorgen voor werkgelegenheid, een sterke

door middel van een excellente dienstverlening. Een belangrijke

lokale economie, innoverende producten en dragen bij aan

randvoorwaarde voor het functioneren van het MKB is de

een aantrekkelijke stad. Het MKB moet kunnen inspelen op

beschikbaarheid van goed personeel. Lange termijn doel is om het

opgaven als digitalisering, inflatie, vergrijzing, technologische

MKB te laten groeien.

Economische uitvoeringsagenda Voortgangsrapportage 2024

30

< INHOUD

Afbeelding 6: Overzicht resultaten, aandachtspunten en indicatoren Excellent Ondernemingsklimaat

Excellent ondernemersklimaat Goede en snelle dienstverlening bieden aan ondernemers

Het MKB voorbereiden op de uitdagingen van de toekomst

Belangrijkste resultaten:

Belangrijkste resultaten:

• Er is veel geïnvesteerd in het verbeteren van dienstverlening

• Ca 650 ondernemers zijn geholpen met digitalisering.

richting ondernemers, o.a. via het logischer en sneller

Ca. 60 ondernemers zijn geholpen met internationalisering

inrichten van vergunningsprocessen, verbreding

en ca. 230 ondernemers zijn geholpen met verschillende

van de dienstverlening via het Ondernemersportaal,

duurzaamheidsinitiatieven vanuit de gemeente.

betere informatievoorziening over financiële (tijdelijke) steunmaatregelen voor ondernemers in zwaar weer én het

Belangrijkste aandachtspunten:

verbeteren van de kwaliteit van de dienstverlening in brede

• Het bereiken van het MKB op het gebied van verduurzaming en

zin. De eerste signalen van de ondernemers zijn positief.

digitalisering blijft een uitdaging.

• De vier bedrijfscontactenfunctionarissen bereiken ruim 1.000 ondernemers.

Indicatoren monitor • NEx-index

Belangrijkste aandachtspunten:

• CO2-uitstoot per bedrijfstak

• Samenwerking met en tussen ondernemers: het opzetten

• Energieverbruik per bedrijfstak

van extra BIZ-zen is een langdurig proces, waarvoor voldoende draagvlak moet zijn. We lopen achter op de doelstelling. Indicatoren monitor • Klanttevredenheidsscores ondernemers

Bestaande (internationale) bedrijven en instellingen versterken en nieuwe aantrekken

Talentontwikkeling: werken aan een vaardige en talentvolle stad

Belangrijkste resultaten:

Belangrijkste resultaten:

• THBA en IQ hebben 20 acquisitieprojecten afgerond. In totaal

• De gemeente ondersteunt WE-IT: een succesvol programma

zijn er 18 nieuwe bedrijven geland. Al deze bedrijven en

waarin bedrijven, opleiders en overheden in Zuid-Holland zich

NGO’s zijn de komende drie jaar naar verwachting goed

richten op om- en bijscholing van mensen naar banen in de

voor meer dan 233 banen en zij investeren voor zo'n EUR

IT-sector op alle opleidingsniveaus.

17,5 miljoen in de stad. Belangrijkste aandachtspunten: Belangrijkste aandachtspunten:

• De hoeveelheid internationale kenniswerkers is in 2024 26%

• Acquisitie plegen met weinig ruimte in de stad maakt de

lager dan in 2023.

daadwerkelijke landing van bedrijven tot een uitdaging.

• Het oprichten van een Haags Ondernemerschapscentrum is vertraagd.

Indicatoren monitor • • Directe Buitenlandse Investeringen

Indicatoren monitor

• Aantal buitenlandse bedrijven

• Opleidingsniveau • Aantal studenten • Afgestudeerden naar richting

Economische uitvoeringsagenda Voortgangsrapportage 2024

31

< INHOUD

Ondernemersportaal en bedrijfscontactfunctionarissen helpen Haagse ondernemers

Trotse Haagse ondernemers worden in de spotlight gezet tijdens de campagne. Beeld: www.ontwerpwerk.nl

In het Haagse akkoord 2024-2029 is de ambitie uitgesproken om extra in te zetten op het verbeteren van de dienstverlening aan ondernemers. Het programma Dienstverlening Ondernemers werkt samen met het Ondernemersportaal aan deze verbeterslag. Het Ondernemersportaal is de centrale plek waar ondernemers terecht kunnen voor advies, informatie en ondersteuning. Om de zichtbaarheid van het Ondernemersportaal en de daarbij horende dienstverlening te vergroten is in februari gestart met een stads brede campagne. In deze campagne zijn een aantal trotse ondernemers in beeld gebracht die een vraag stellen aan het Ondernemersportaal. Deze vragen gaan in op de échte uitdagingen waar ondernemers mee te maken hebben en tonen hoe het Ondernemersportaal hierbij kan ondersteunen. Naast het Ondernemersportaal zijn er in het kader van ‘dienstverlening dichtbij’, ook een viertal bedrijfscontactfunctionarissen die in de wijken ondernemers op weg helpen. Zo hielp bedrijfscontactfunctionaris Tahar Kramti, Fatih Akalin zijn bakkerij verduurzamen. Altin Ocak, ‘gouden oven’ in het Turks, is een buurtbakkerij opgericht door Hassan Akalin in 1993. “Het was zijn droom om een eigen bakkerij te openen. Maar niet zomaar eentje: een echte buurtbakkerij waar mensen samenkomen voor het lekkere brood en eten.” Zoon Fatih zet de zaak voort.

Dit jaar ontstond een verlangen om de bakkerij te verbouwen en te verduurzamen. Tahar kon hier een waardevolle bijdrage leveren. Hij lichtte Fatih in over diverse subsidies, regelde een energiescan voor de bakkerij en bracht hem in contact met de juiste personen voor verdere ontwikkelingen en vergunningen. Tahar: “Voor mij is het belangrijk dat ondernemers op een laagdrempelig manier in contact kunnen komen met de gemeente en gericht geholpen worden met hun ondernemersvragen”. Economische uitvoeringsagenda Voortgangsrapportage 2024

Ondernemer Fatih Akalin en bedrijfscontactfuctionaris Tahar Kramti

32

< INHOUD

Tactisch doel 1: Goede en snelle dienstverlening bieden aan ondernemers

Operationeel doel | Verbeteren MKB dienstverlening Via het programma Dienstverlening (RIS319373) is geïnvesteerd in het verbeteren van de dienstverlening aan ondernemers: • Logischer en sneller inrichten van processen: nieuwe webformulieren zijn ontwikkeld, waarmee de (vergunning) aanvragen eenvoudiger en logischer kunnen worden doorlopen. Hierdoor is bijvoorbeeld de doorlooptijd van de horecavergunning met ongeveer de helft verkort. • Verbreding dienstverlening bij het Ondernemersportaal: Ondernemers kunnen terecht bij één fysiek loket in het stadhuis voor vragen op allerlei onderwerpen, zoals over APV vergunningen, horeca, overige vergunningen en financiële hulpverlening. Het aantal fysieke bezoeken aan het Ondernemersportaal is toegenomen. • Er is een pilot gestart voor een betere dienstverlening in de wijk, waarbij een dagdeel per week de bedrijfscontactfunctionarissen fysiek aanwezig zijn op de stadskantoren in Escamp en Scheveningen. • De ‘Stadskamer op wielen’ is gelanceerd: de gemeente trekt de wijken in om op een laagdrempelige manier in gesprek gegaan wordt met ondernemers (en inwoners). • Toegankelijker maken van de financiële steunmaatregelen: voor ondernemers die (tijdelijk) financieel in zwaar weer zitten, heeft de gemeente verschillende ondersteuningsmaatregelen. De informatie hierover naar ondernemers is in het afgelopen jaar sterk verbeterd.

Zo is er een routekaart opgesteld, die helpt bij het doorverwijzen van de ondernemer naar het juiste loket. Daarnaast is een informatieboekje opgesteld met daarin alle regelingen en er worden bijeenkomsten georganiseerd met verschillende partijen zoals de Belastingdienst en KVK. • Borgen van de dienstverlening: met het opzetten van een kennisbank, het hanteren van ondernemersprofielen, kwaliteitsonderzoeken en diverse trainingen wordt ervoor gezorgd dat medewerkers optimale dienstverlening kunnen (blijven) verlenen aan ondernemers. In het proces van verbetering wordt actief meegedacht door de Antennegroep (vertegenwoordigers uit het ondernemersveld). • Meten van tevredenheid: in 2024 vonden opnieuw vier Antennegroep bijeenkomsten plaats. De signalen uit die groep over het verbeteren van de dienstverlening zijn positief: ondernemers voelen zich betrokken, denken actief mee en waarderen de samenwerking. • De resultaten van de reeds uitgevoerde nieuwe ondernemerspeiling via het Gemeentebrede Meethuis worden momenteel verwerkt en volgen medio 2025. Deze meting geeft inzicht in de relatie tussen ondernemers en de gemeente: denk aan vertrouwen, tevredenheid en betrokkenheid. Naast deze relationele meting verzamelen we via kortetermijnmetingen (KTO’s) ook feedback direct na contactmomenten. Deze leveren gerichte input op voor het verbeteren van specifieke processen.

Operationeel doel | Inzet bedrijfscontactfunctionarissen De bedrijfscontactfunctionarissen (BCF) worden ingezet als laagdrempelig aanspreekpunt vanuit de gemeente voor ondernemers in de wijken Schilderswijk/Transvaal, Laak, Zuidwest en sinds de zomer van 2024 ook in Scheveningen. De BCF's zijn de ogen en oren voor de gemeente in de wijken. In 2024 bereikten de bedrijfscontactfunctionarissen via 1-1 contacten ca. 650 ondernemers en ca. 375 via diverse bijeenkomsten. Ook was er een bedrijfscontactfunctionaris actief voor ondernemers in Tarwekamp.

Economische uitvoeringsagenda Voortgangsrapportage 2024

33

< INHOUD

Operationeel doel | Invoeren Haagse MKB-toets Na eerdere pilots in 2023 vond in 2024 de eerste MKB-toets op basis van de bepaalde uitgangspunten en werkwijze plaats. Het onderwerp van deze toets was de Zero-emissiezone Kuststrook. In oktober 2024 is de raad geïnformeerd over de laatste verbeteringen van de MKB toets (RIS320273).

Operationeel doel | Extra BIZ-en In 2024 is een aantal nieuwe BIZ-trajecten opgestart. Dit zijn twee nieuwe ondernemers BIZ-en in Kijkduin en de Goudsbloemlaan en een nieuwe eigenaren BIZ ‘Den Haag Centrum’. Inmiddels zijn deze trajecten met een positief resultaat afgerond. Daarnaast zijn er 5 BIZ-en een verlengtraject ingegaan. Hiervoor zijn vijf kwartiermakers ingezet, waarbij ook gebruik is gemaakt van een provinciale subsidie om de samenwerking en organisatie in winkelgebieden te versterken. Eind 2024/ begin 2025 telt Den Haag 26 BIZ-en, waarvan 23 in winkelgebieden, 2 op bedrijventerreinen en 1 vastgoed BIZ. Het behalen van de doelstelling van 30 BIZ-en in 2026 lijkt uit zicht. Het oprichten is een intensief traject waarbij voldoende draagvlak onder ondernemers en/of eigenaren moet zijn

Operationeel doel | Verhogen organisatiegraad bedrijventerreinen In 2024 zijn geen nieuwe bedrijventerreinverenigingen en BIZ-en op bedrijventerreinen opgericht. Wel werd de BIZ Westvlietweg verlengd, evenals het convenant tussen de Stichting Bedrijventerreinen Haaglanden en de gemeente. Als opvolging van de gebiedskaders ZKD, Fruitweg en Uitenhagestraat (RIS318669) is gestart met het opstellen van uitvoeringsconvenanten (doelstelling: twee in de periode t/m 2026) om de visie uit de gebiedskaders vorm te geven. Daarnaast is er regulier contact met de verenigingen, met name rondom schoon, heel en veilig.

Economische uitvoeringsagenda Voortgangsrapportage 2024

34

< INHOUD

Tactisch doel 2: Het mkb voorbereiden op de uitdagingen van de toekomst

Operationeel doel | Bedrijven ondersteunen in een duurzame en circulaire bedrijfsvoering In 2024 is het programmateam duurzame economie ingericht en is het Programma Verduurzamen Haags MKB (RIS321510) vastgesteld. De gemeente helpt de ondernemers op verschillende manieren met het ondersteunen in de transitie naar een duurzame en circulaire bedrijfsvoering. Hierbij worden jaarlijkse minimaal 1500 ondernemers geholpen via bijv. energiescans, collectieve inkoop van energiebesparende maatregelen, online dakscans, haalbaarheidsonderzoeken voor plaatsing van zonnepanelen, een subsidie voor de isolatie van bedrijfspanden, een gratis startabonnement op de Milieubarometer en een pilot rondom circulaire bedrijfsvoering bij maakbedrijven. De gemeente biedt de Haagse ondernemer op een laagdrempelige manier informatie over circulair en duurzaam ondernemen en (financiële) ondersteuningsmogelijkheden via het Ondernemersportaal (Duurzaam ondernemen in Den Haag) en de duurzaamheidskringen. Daarmee wordt uitvoering gegeven aan de werkagenda’s energietransitie, duurzame mobiliteit, duurzame leefomgeving en circulaire economie. In 2024 hebben 173 bedrijven (ambitie is 125 per jaar) gebruik van gemaakt van de instrumenten van de gemeente. Hiervan heeft 13% vervolgens in een energiebesparende maatregel geïnvesteerd.

In 2025 wordt het instrumentarium doorontwikkeld en wordt een communicatiecampagne ingezet om meer aandacht te vragen voor het programma.

Operationeel doel | Digitalisering MKB We ondersteunen ondernemers op het gebied van digitalisering. Via de MKB Digiwerkplaats Haaglanden hebben 98 ondernemers in Den Haag een kosteloos adviesrapport ontvangen of deelgenomen aan een workshop, bijvoorbeeld over hoe zij kunnen voldoen aan de privacywetgeving, een online marketingstrategie kunnen ontwikkelen of hun website beter kunnen beveiligen. Via het regionale platform MKB Digitaal hebben 45 ondernemers een cursus gevolgd op het gebied van online marketing of cyberweerbaarheid. Daarnaast hebben meer dan 200 ondernemers deelgenomen aan evenementen die door de MKB Digiwerkplaats Haaglanden en/of MKB Digitaal zijn georganiseerd, zoals 'Bespaar tijd met ChatGPT' en 'Social media content maken met je smartphone'.

Operationeel doel | Digitaal veilig MKB Om het bewustzijn van het MKB rondom cybercriminaliteit te vergroten en mogelijke preventies mee te geven zijn er in 2024 verschillende activiteiten en evenementen georganiseerd, waarmee meer dan 300 ondernemers bereikt zijn. Dit doen we vanuit de MKB Digiwerkplaats, vanuit de Roadmap Cyberveiligheid van de provincie, de Cyber Security Week, de Abricampagne en sinds 2024 wordt informatie over cyberveiligheid ook aangeboden via het Ondernemersportaal. Daarnaast lopen nog de initiatieven: Digitaal Veilig in de Wijk en het regionale platform MKB Digitaal, waar onder andere cursussen digitale veiligheid en informatie over cyberveiligheid voor het MKB in Zuid-Holland wordt aangeboden. Om meer grip te krijgen op de behoefte van ondernemers wordt in 2025 een onderzoek gedaan naar deze behoefte. Dit is onderdeel van een Digital Trust Center project samen met de Haagse Hogeschool en Connect2trust.

Economische uitvoeringsagenda Voortgangsrapportage 2024

35

< INHOUD

Operationeel doel | Internationalisering MKB In 2024 hebben 10 bedrijven deelgenomen aan het MKB-internationaliseringprogramma (Global Market Entry Program – GMEP). Door deze bedrijven te koppelen aan experts, een netwerk in het buitenland (denk aan ambassades, consulaten, business agencies en brancheorganisatie), ervaren ondernemers (GMEP and Friends) en buitenlandse beurzen brengen bedrijven hun product of dienst een stap dichter bij markttoetreding in met name Duitsland en Frankrijk. In 2024 is het besluit genomen tot opschaling van GMEP naar de regio en is een bijdrage van de MRDH toegekend. Dit geeft een impuls aan samenwerking en kennisdeling binnen de regio in het begeleiden van het MKB naar een buitenlandse afzetmarkt. De extra MKB-middelen die in 2024 beschikbaar zijn gesteld voor internationalisering MKB, zijn ingezet op een handelsmissie naar Bitz & Pretzels in München, waarbij een delegatie van meer dan 50 Haagse ondernemers aanwezig was. Hier zijn de ondernemers in contact gekomen met Duitse MKB’ers en andere potentiële klanten.

Tactisch doel 3: Bestaande (internationale) bedrijven en instellingen versterken en nieuwe aantrekken

Operationeel doel | Aantrekken bedrijven en NGO's THBA en IQ hebben in 2024 28 acquisitieprojecten afgerond. In totaal zijn er 18 nieuwe bedrijven gevestigd in Den Haag (waarvan 7 NGOs), één project betrof een uitbreiding en één een fusie. Al deze bedrijven en NGO’s zijn de komende drie jaar naar verwachting goed voor meer dan 233 nieuwe arbeidsplaatsen en zij investeren voor zo'n EUR 17,5 miljoen in de stad. Ten minste 80% van deze bedrijven vallen binnen de profielclusters uit de Economische Visie.

Tactisch doel 4: Talentontwikkeling: werken aan een vaardige en talentvolle stad

Operationeel doel | Opleiden IT-talent De gemeente ondersteunt WE-IT, een samenwerkingsverband van bedrijven, opleiders en overheden in Zuid-Holland, die zich richten op om- en bijscholing van mensen naar banen in de IT-sector op alle opleidingsniveaus. Concrete voorbeelden hiervan zijn o.a Bitacademy en Equals. De gemeente organiseerde daarnaast een succesvolle talenthub tijdens de Oneconference en de International Cybersecurity Summer School werd gehouden. Daarnaast is IT een van de focussectoren in het programma 'aansluiting, onderwijs, arbeidsmarkt en bedrijfsleven’ (zie RIS314887 en RIS320390).

Economische uitvoeringsagenda Voortgangsrapportage 2024

36

< INHOUD

Operationeel doel | Aantrekken internationaal talent The Hague International Centre verwelkomde 4.000 buitenlandse kenniswerkers en familieleden voor 450 bedrijven. Het aantal buitenlandse kenniswerkers dat in 2024 naar de regio is verhuisd is 26% gedaald ten opzichte van 2023. Circa 2.500 nieuwe internationale studenten verhuisde naar Den Haag voor de 8 hoger onderwijsinstellingen. In 2024 zochten 200.000 mensen digitaal informatie van het International Centre, werden 10.000 vragen beantwoord en 8.000 welkomstboekjes uitgedeeld. Vanuit het The Hague International Centre zijn bijeenkomsten 7 fysieke en 12 online evenementen, 7 introductieevenementen voor internationale studenten en 2 Mix and Match events (rondom Volunteer The Hague) georganiseerd, gericht op het ‘laten landen’ in Den Haag van internationale studenten en medewerkers van internationale bedrijven. Dit gebeurde in samenwerking met onder andere de onderwijsinstellingen. Daarnaast is met meer dan 75 werkgevers gesproken over het aantrekken en laten landen van internationale medewerkers en talenten. Uit recente cijfers blijkt dat het aantal kennismigranten en internationale studenten terugloopt ten opzicht van de instroom in de tien jaar daarvoor. Om internationaal talent te trekken werd in 2023 de website Work in Rotterdam The Hague opgestart.

In 2024 vonden 85.000 personen deze job portal, waarvan 21.000 personen doorklikte naar een vacature. Bijna 3.000 mensen hebben waarschijnlijk gesolliciteerd op een vacature in deze regio.

Operationeel doel | Oprichten Haags Ondernemerschapscentrum In 2024 is de gemeente Den Haag gestart met het voeren van verkennende gesprekken met de Universiteit Leiden, PLNT Den Haag (onderdeel van Universiteit Leiden), de Haagse Hogeschool, het ROC Mondriaan, Unknown University en YES!Delft! met als doel te inventariseren wat de meerwaarde en haalbaarheid is van de oprichting van een Haags Ondernemerschapscentrum. Vanuit dit centrum beogen de betrokken partijen Haagse studenten (WO, HBO, MBO) en jonge professionals efficiënter en effectiever te ondersteunen bij het ontdekken en ontwikkelen van ondernemende vaardigheden en bij de oprichting van een eigen bedrijf. De partijen zijn voornemens om de reeds bestaande diensten beter op elkaar te laten aansluiten en te komen tot een gezamenlijke agenda voor het stimuleren van (impact) ondernemerschap in Den Haag.

Economische uitvoeringsagenda Voortgangsrapportage 2024

37

< INHOUD

2.4 Strategisch doel 4: Voldoende ruimte in aantrekkelijke werkmilieus

Den Haag is een aantrekkelijke plek voor ondernemers om

In aantrekkelijke gebieden en gebouwen voor werken,

zich te vestigen. De economische visie heeft daarbij als doel

innoveren en leren zien we ruimte voor de banen van de

om de economie van Den Haag te verbreden met bedrijven

toekomst. Dit is meegenomen in de plannen voor het CID

op het gebied van oa maak en zorg(innovatie), om kansen te

waar de stationsomgevingen zich sterk ontwikkelen tot

geven aan startende en groeiende bedrijven en om bestaande

campusmilieus. In de policy campus worden nu met alle

bedrijven te behouden en indien zij dit wensen uit te laten

gebiedspartners stappen gezet om door te groeien naar een

breiden. Kritische randvoorwaarde voor economische

innovatiemilieu met internationale betekenis. In Zuidwest

ontwikkeling is de beschikbaarheid van voldoende,

ontwikkelen zich onder impuls van de regiodeal nieuwe

aantrekkelijke en betaalbare werkruimte. Dit speelt op veel

plekken om te ondernemen en te werken. Op al deze plekken

plekken in de stad, o.a. in het CID, Zuidwest, Binckhorst, de

gaat het om een complexe verstedelijkingsopgave waar

Haven en de verschillende bedrijventerreinen.

economische ontwikkeling samen moet gaan met versterking van wonen, mobiliteit en duurzaamheid. Omdat dit niet vanzelf gaat, is de wens om hier meer op te sturen. Hiervoor versterken we ons instrumentarium om vastgoeddynamiek te stimuleren en betaalbare werkruimte te realiseren.

Economische uitvoeringsagenda Voortgangsrapportage 2024

38

< INHOUD

Afbeelding 7: Overzicht resultaten, aandachtspunten en indicatoren Ruimte

Ruimte voor bedrijvigheid Centrum: CID wordt economische topmilieu

Kust: versterken Internationale zone en ontwikkelen hoofdstad van de Noordzee

Belangrijkste resultaten:

Belangrijkste resultaten:

• Met de Ontwikkelvisie Centraal Station is 130.000 m

• Met de komst van 3 nieuwe innovatieve organisaties op

2

kantoorruimte vastgelegd tot 2040.

het snijvlak van energie & maritiem krijgt het profiel van

• Er is MRDH-subsidie toegekend waarmee de komende 2 jaar

innovatieve stadshaven verder vorm.

Living Lab Binckhaven tot stand kan worden gebracht.

• De komst van Seabed Security Experimentation Center, dat

• Bouw BoogieWood is gestart, met hierin 5.900 m2

zich richt op het beschermen van de onderzeese infra langs de

bedrijfsruimte.

kustwateren van de Oostzee en Noordzee.

Belangrijkste aandachtspunten:

Belangrijkste aandachtspunten:

• De hoeveelheid m2 bedrijfshuisvesting (-1,8%) en kantoren

• Er is op dit moment onvoldoende basis voor een ‘Wind op

(-1,2%) is in de afgelopen jaren afgenomen en de

Zee Campus’.

doelstellingen tot realisatie worden niet behaald.

• Er zijn vooralsnog geen nieuwe fysieke locaties in de Internationale Zone beschikbaar voor vestiging van

Indicatoren monitor

internationale organisaties.

• Kantorenvoorraad • Leegstand/aanbod kantoren

Indicatoren monitor

• Opname kantoorruimte

• Vestigingen en banen per gebied

• Planvoorraad kantoren

• Planvoorraad per deelgebied

Stadsdelen en regio versterken met bedrijfshuisvesting en gebiedsontwikkeling

Bevorderen vastgoeddynamiek door marktontwikkeling te stimuleren

Belangrijkste resultaten:

Belangrijkste resultaten:

• Met de verbouwing Beatrijsstraat, oplevering bedrijfsruimte

• Er is verkend welk instrumentarium de gemeente kan inzetten

in Scheveningen Haven, opstellen randvoorwaarden

om ervoor te zorgen dat er meer kleinschalige, betaalbare

bedrijfsgebouwen Oude Haagweg, planvorming

bedrijfsruimte beschikbaar komt, zodat in 2025 een besluit

Twickelstraat, verbouw zorginnovatiehub en op handen

genomen kan worden over de mogelijke inzet van de Haagse

zijnde uitgifte Wateringseveld is zicht op toevoeging van

Investeringsmaatschappij.

ruim 17.000 m bedrijfsruimte tot 2030. 2

• Het rechtsgebied van het IPP Haaglanden is in 2024

Belangrijkste aandachtspunten:

uitgebreid over alle Haagse bedrijventerreinen, waardoor

• Door beperkte schuifruimte blijft een gezonde dynamiek op de

breder geïnvesteerd kan worden, o.a. in de uitwerking van

Haagse bedrijfs- en kantoorruimtemarkt uit.

de gebiedskaders bedrijventerreinen. Indicatoren monitor Belangrijkste aandachtspunten:

• Opname en aanbod bedrijfs- en kantoorruimte

• De realisatie in vierkante meters blijft achter bij

• Huurprijzen transacties

de doelstelling.

• Verhuisdynamiek

Indicatoren monitor • Bedrijfsruimtevoorraad • Leegstand/aanbod bedrijfsruimte • Opname bedrijfsruimte • Planvoorraad bedrijfsruimte Economische uitvoeringsagenda Voortgangsrapportage 2024

39

< INHOUD

Strategie ‘Werken, leren en innoveren’ gelanceerd De Haagse strategie Werken, leren en innoveren (RIS320758) die onlangs door het college is omarmd versterkt de huidige kracht van elk gebied. Niet de geijkte campusstrategie, maar een aanpak die uitgaat van de kracht van Den Haag! Werken, leren en innoveren staat voor de Haagse invulling van de campusontwikkeling in het Central Innovation District (CID) en op andere plekken in de stad. De kern van deze strategie is het profileren en verbinden van een netwerk van locaties in de stad waar werken, leren en innoveren en de bijbehorende partijen samenkomen. Hier wordt gewerkt aan maatschappelijke opgaven en is ruimte voor de banen van de toekomst op alle opleidingsniveaus. Dit leidt tot een betere aansluiting tussen arbeidsmarkt, bedrijfsleven en onderwijs en kansen voor bedrijven om te starten, groeien en vernieuwen. Werken, leren en innoveren draait om zowel de fysieke als niet-fysieke gebiedsontwikkeling aan de hand van drie actielijnen: programmering, organisatie en ruimte. Ieder gebied heeft potentie om op eigen wijze bij te dragen aan uitdagingen waar Den Haag voor staat: verstedelijking en functiemenging, energietransitie, mobiliteitstransitie, klimaatadaptatie, circulariteit en sociale cohesie.

Door het stimuleren van banen, talent en innovatie in de kansrijke gebieden, vergroot Den Haag de kansen om deze andere uitdagingen het hoofd te bieden. Dit alles in samenwerking met bedrijven, kennisinstellingen, andere overheden en de Haagse inwoners. Mede gefinancierd door de MRDH gaat een aanjager aan de slag als schakel tussen de gemeente en haar partners om de Haagse strategie ‘Werken, Leren en Innoveren’ te implementeren. Er gebeurt al veel, waardoor sprake kan zijn van een vliegende start. De nadruk in dit traject ligt op het zichtbaar maken en verbinden van al deze activiteiten tot een stadsbrede

Waar ligt het potentieel voor WLI in de stad?

experimenteren en toe te passen. Denk aan Security

locatie voor Den

In het Central Innovation District (CID), Binckhaven,

Delta, GovTech NL, Zorginnovatiehub of Digicampus.

innovatiedistrict

maatschappelijke uitdagingen te verkennen, te

aanpak en het aanjagen van nieuwe initiatieven en samenwerkingen.

• Het CID ontwikke

Het project Urban Living Lab Binckhaven isHaven een mooi praktijkvoorbeeld vanDitWerken, leren envoor Innoveren en waar de wisZuidwest, Scheveningen en Technology Park is het vertrekpunt een vergroting van deook inter-

profielen Veilighe

zit 33% van het huidige aantal Haagse banen tussen werken, lerenImpactCity, en innoveren enerzijds en selwerking met ruimteYpenburg naar voren komt. Samen met Unknown Universityactie of Applied Sciences, ROC Mondriaan,

hiervan is GovTec

is 41,5% van de banengroeiof van de afgelopen vijf jaar het regionale van WLI anderzijds. De Haagse Hogeschool en / The Hague University Applied Sciences, Delft University ofeffect Technology, VPdelta, Caballero Fabriek,

gische oplossinge

gerealiseerd. Hier zit een grote groeipotentie en er ligt

Economic Board The Hague, MKB Den Haag, VNO-NCW West en ondernemers op de Binckhorst worden innovatieve produc-

diensten biedt.

al een stevige basis waar op voortgebouwd kan worden.

Stip op de horizon: campusnetwerk

• Binckhorst, Zuidw

Er zijn niet alleen bedrijven in deze gebieden, maar ook

Ervaringen met soortgelijke aanpakken laten zien

werken hun econ

ten t.a.v. klimaatadaptatie, energietransitie, circulaire economie en circulair bouwen getest en wordt gestart met afstudeerwerkplaatsen, ondernemerschapscentrum, onderwijsmodules ende praktijkonderwijs gericht op implementatie van dat het behalen van successen een kwestie van verschillende kennis- en onderwijsinstellingen, zoals

en productieve o

innovaties in de buitenruimte. Het project wordt gefinancierd de MRDH. lange adem is. Maar ook dat het investeren in werken, Haagse campus van Universiteit Leiden, TU Delft,door TNO, de

nale partijen sam

Haagse Hogeschool en ROC Mondriaan. Deze werken met

leren en innoveren loont. De WLI-aanpak streeft naar

impacteconomie

publieke en private partijen samen om oplossingen voor

het volgende beeld op de middellange termijn:

Scheveningen Haven

Scheveningen Internationale Haven Zone

Internationale Zone Mariahoeve

NOI/ BK

Scheveningen Haven

CS

naar Leiden Mariahoeve

HS

Westland

ZKD

Westland Leyweg

verbonden netwe

met volop uitwis

kennisinstellinge

CS

Voorburg

NOI/ BK

CS

aanjager en een ko

Knooppunt Moerwijk Binckhaven Technology Park Ypenburg

HS

centraal

Voor de implement

HS

Leyweg Knooppunt centraal Moerwijk

Rijswijk

Op korte term

Binckhaven

Voorburg

ZKD

naar Leiden

NOI/ BK

Binckhaven

Leyweg centraal

circulaire econom

• Gezamenlijk vorm

en de implementat Technology naar Zoetermeer naar Zoetermeer Park Ypenburg

Knooppunt Moerwijk

voor zowel de deel

Delft

hiervan zijn de opr

Technology Park Delft Ypenburg

met regelmatig ove

mering van de vers

communicatieplan

naar Rotterdam naar Rotterdam Gebieden met potentieel Gebieden voor met WLIpotentieel voor WLI

kan uitdragen, en d Koningscorridor

Koningscorridor

ZuidWestland-corridor Haagse grote gebieden Haagse voor grote verstedelijking gebieden voor (CID, verstedelijking Binckhorst en(CID, Zuidwest) Binckhorst en Zuidwest) ZuidWestland-corridor BedrijventerreinenBedrijventerreinen met innovatieve bedrijvigheid met innovatieve bedrijvigheid

partijen binnen de

middellange termij

Rijswijk

ZKD

prioriteiten gesteld

Oude Lijn

gebied. Deze diene sche uitvoering en

Oude Lijn

Figuur: Campusnetwerk WLI

Economische uitvoeringsagenda Voortgangsrapportage 2024

40

< INHOUD

Tactisch doel 1: Centrum: het CID ontwikkelen als het economisch topmilieu van Den Haag

Operationeel doel | 65.000 m² nieuwe kantoren in CID Op dit moment wordt er gebouwd op de locatie van het Koninklijk Conservatorium. Het betreft 24.500 m2 voor de ANWB en 29.000 m2 voor het Rijksvastgoedbedrijf. De oplevering is niet eerder dan in 2027. Voor de overige projecten geldt dat er vertraging is in de realisatie, waardoor de doelstelling van 65.000 m2 gerealiseerd voor eind 2026 niet wordt behaald. De uitbreiding en renovatie van de Groene Toren is namelijk opgeschoven naar 2027 (46.000 m2, waarvan 22.000 m2 uitbreiding). De verwachte oplevering hiervan is in 2029. De bouw van de Monarch IV start in Q3 2025. Dit betreft 17.400 m2, met een verwachte oplevering in 2029. De betekent dat er voor 2030 circa 100.000 m2 kantoorvoorraad wordt opgeleverd, waarvan ongeveer 80.000 m2 uitbreiding. De Ontwikkelvisie Centraal Station (RIS318431) is eind 2024 vastgesteld. Hierin is 130.000 m2 nieuwe kantoorruimte opgenomen tot 2040, maar hiervoor zijn nog geen ‘harde’ plannen beschikbaar. De Ontwikkelvisie NOI/Beatrixkwartier is in de maak, waarin extra kantoorruimte wordt voorzien. Het bestemmingsplan voor SoZa met 24.000 m2 BVO kantoorruimte is eind 2023 vastgesteld. Dit project bevindt zich in de vergunningsfase (oplevering verwacht in 2031). Doordat SOZA gesloopt wordt gaat het netto om een onttrekking van -22.000 m2 kantoorruimte.

Begin 2025 is het compensatieplan Laakhavens (RIS321166) aangeboden waarin wordt aangegeven hoe compensatie plaatsvindt van de m2 bedrijfsbestemming, die wordt getransformeerd. In de ontwikkelvisie Laakhavens is een combinatie van werken, wonen en voorzieningen opgenomen, waaronder Den Haag Hollands Spoor als toplocatie voor kantoren. Hoewel dit nog niet vertaald is in concrete projecten, is de ambitie om 55.000 m2 kantoren toe te voegen.

Operationeel doel | 40.000 m² bedrijfsruimte Binckhorst De realisatie van bedrijfsruimte blijft achter bij de doelstelling. Eind 2026 zal naar schatting 25.000 m2 bedrijfsruimte opgeleverd zijn. Eind 2024 is gestart met de bouw van het project BoogieWood, met hierin 5.900 m2 bedrijfsruimte. Er zitten nog wel projecten in de pijplijn met een verwachte startbouw in 2025/2026 met in totaal afgerond 17.500 m2 nieuwe bedrijfsruimte. Deze projecten zullen pas na 2026 opgeleverd worden. Daarnaast is gestart met een verkenning naar kansrijke projecten met in totaal circa 13.000 m2 aan bedrijfsruimte – die indien kansrijk en haalbaar na 2026 pas gerealiseerd zullen worden.

Operationeel doel | Vergroten magneetfunctie Binckhaven De realisatie van doelstelling om ruimte te realiseren voor 120 startende bedrijven blijft achter. Dit heeft meerdere oorzaken. Een oorzaak is de vertraging van het project Nieuwe Hallen. Dit project zit momenteel in de vergunningfase. Naar verwachting start de bouw in 2025. Daarnaast krijgen ook minder kleine bedrijven dan verwacht een plek in One Milky Way. In tegenstelling tot eerder plannen kom hier komen hier maximaal 4 bedrijven, die per bedrijf 1.000 m2 betrekken. In 2024 groeide het aantal bedrijven in de Titaan van 20 naar 34. Er is 1 kennisinstelling bijgekomen in 2024 (Unknown University), naast de andere al in de Binckhorst actieve onderwijs- en opleidingsinstellingen (de Haagse Hogeschool, Hogeschool Rotterdam, Global School of Entrepreneurship en Equals Academy). In 2024 is MRDH subsidie toegekend, waarmee de komende 2 jaar Living Lab Binckhaven gerealiseerd kan worden. Hier wordt gewerkt aan de verbinding tussen onderwijs en arbeidsmarkt, via onderwijsmodules aangeboden bij bovengenoemde kennisinstellingen. Daarnaast is er fysieke ruimte om te experimenteren met nieuwe technieken: het testen van 20 innovaties in de buitenruimte. Dit is onderdeel van de Haagse strategie Werken, leren en innoveren (RIS320715). Economische uitvoeringsagenda Voortgangsrapportage 2024

41

< INHOUD

Operationeel doel | Ontwikkeling 18.000 m² bedrijfsruimten Laakhavens Er is gewerkt aan een ontwikkelstrategie voor Laakhavens, waarin minimaal 18.000 m² nieuw te ontwikkelen bedrijfsruimte is vastgelegd, o.a. voor de maakindustrie in gestapelde vorm. De ontwikkelstrategie wordt naar verwachting rond de zomer 2025 aan de Raad aangeboden. In 2025 wordt ook een plan van aanpak opgesteld voor de verplaatsing van bedrijven.

Operationeel doel | Herontwikkeling Megastores-locatie We stimuleren en faciliteren de sloop van de Megastoreslocatie voor de herontwikkeling tot een gemengd programma met wonen, werken en winkelen met minimaal 45.000 m² commerciële functies. De ontwikkelvisie Laakhavens (RIS311821) gaat uit van 35.000 m2 commerciële functies. Er zijn gesprekken met de ontwikkelaar/belegger, tevens huidige eigenaar over de uitwerking van het commerciële programma. Een deel van de winkelvoorraad wordt onttrokken. Het wijkwinkelcentrum en het woonwinkelcentrum komen in aangepaste vorm terug (sloop en nieuwbouw). Er komt uiteindelijk een combinatie van wonen, werken en voorzieningen terug. De gemeente is in gesprek met ondernemers en andere stakeholders over deze nieuwe invulling - zowel vertegenwoordiging van dagelijkse winkels, leisure, retail en perifere detailhandel (pdv). Ook wordt gesproken over de invulling van tijdelijke functies, zoals een grote vintage meubelzaak.

Operationeel doel | Stimuleren Policy Campus Om de ontwikkeling van een Policy Campus verder te brengen is het concept verankerd in twee vastgestelde kaders: (1) de Ontwikkelvisie Centraal Station (RIS318431) en (2) de strategie Werken, Leren en Innoveren (RIS320758). In oktober is, met samenwerkingspartners als TNO, The Hague Tech, PostNL, HHS, HSD, een CID-dag georganiseerd waar de ‘i’ van innovatie centraal stond. Waar eerder de samenwerking Policy Campus zich richtte op het gebied rond Centraal Station, ligt de behoefte van de partners meer in het grotere CID-gebied, met een verbinding naar de hele stad. Daarnaast gaat er een impuls uit van de MRDH-bijdrage die is toegekend voor de inzet van een kwartiermaker ‘Werken, Leren en Innoveren (WLI)’: deze aanjager werkt samen in de ‘WLI-kopgroep’, waar ook de partners van de Policy Campus deel van uitmaken.

Economische uitvoeringsagenda Voortgangsrapportage 2024

42

< INHOUD

Tactisch doel 2: Kust: versterken van de Internationale Zone en ontwikkelen van Den Haag als hoofdstad van de Noordzee

Operationeel doel | Stimuleren maritieme bedrijvigheid in de Haven Er zijn 3 innovatieve organisaties gevestigd. Dit zijn Demcon, SeaO2 en het Seabed Security Experimentation Center (SeaSEC). Demcon is een ontwikkelaar van onbemande boten, die uitgerust kunnen worden met meetapparatuur en daarmee zowel de energiesector, als de veiligheidssector (bescherming van infrastructuur op zee), kunnen dienen. SeaO2 is voornemens een pilot-installatie in de visafslag te installeren, die CO2 uit zeewater moet afvangen. SeaSEC is een internationaal initiatief gestart door de ministeries van Defensie van zes landen met kustwateren langs de Oostzee en Noordzee: Nederland, Duitsland, Denemarken, Noorwegen, Zweden en Finland. SeaSEC richt zich op het beveiligen van onderzeese infrastructuur tegen sabotage en spionage. Daarbij worden civiele innovaties getest met als doel deze in te zetten voor defensie doeleinden. SeaSEC stimuleert ook innovatie via evenementen zoals de 'Challenge Weeks'. Het komende jaar wordt een nieuwe subsidieregeling gestart voor MKB-ers, om innovaties op de Noordzee te testen. Het bouwt voort op het inmiddels verlopen ‘Proeftuin op de Noordzee’ programma. Momenteel wordt een Havenvisie geschreven, waarin ook een beeld gegeven wordt over de toekomst van de maritieme bedrijvigheid in de haven van Scheveningen. Deze zal in de loop van 2025 aan de raad worden verzonden.

Operationeel doel | Ondersteunen ‘Wind op zee’-initiatief Uit onderzoek is gebleken dat het bedrijfsleven en het onderwijs op dit moment nog terughoudend zijn in een structurele samenwerking op het gebied van ‘wind op zee’ in Scheveningen. Daarmee ziet het college op dit moment een onvoldoende brede basis voor de ontwikkeling van een ‘Wind op Zee Campus’ op Scheveningen. Hierover is de raad in december 2024 geïnformeerd (RIS320138). Het college blijft inzetten op het faciliteren van de windsector met offshore dienstverlening en maritieme innovaties, zoals in maart is gedeeld in de commissiebrief ‘Voortgang en uitgangspunten toekomst Scheveningen haven’(RIS318238). In de eerdere genoemde Havenvisie worden ook kansen en ambities met betrekking tot onderwijs in de blauwe economie geformuleerd.

Operationeel doel | Ontwikkelen Internationale Zone In 2024 is in samenwerking met het RVB een ruimtelijk programmatische verkenning voor het World Forum gebied voorbereid. Hierin worden in vier scenario's de kansen en mogelijkheden voor de ruimtelijke ontwikkeling van dit deel van de internationale zone in beeld gebracht. De gemeente Den Haag stuurt op het inzetten van het politiebureau (Burg. Patijnlaan 35) als vestigingslocatie voor internationale organisaties en instellingen, zoals is beschreven in de gebiedsvisie internationale zone uit 2019. Het Telders-tracé is onderdeel van de verkenning.

Economische uitvoeringsagenda Voortgangsrapportage 2024

43

< INHOUD

Tactisch doel 3: Stadsdelen en regio versterken met bedrijfshuisvesting en gebiedsontwikkeling

Operationeel doel | 10.000 m² bedrijfsruimte Er is in 2024 gewerkt aan extra bedrijfsruimte met de verbouwing in de Beatrijsstraat. Deze 4.700 m2 is begin 2025 in gebruik genomen. Er is gestart met de oplevering van extra bedrijfshuisvesting in Scheveningen Haven. Tot en met 2026 wordt er in totaal circa 4.000 m² opgeleverd. Er zijn randvoorwaarden opgesteld voor de herontwikkeling van de gebouwen aan de Oude Haagweg (6.000 m2). Deze worden in de eerste helft van 2025 voorgelegd aan de raad. In 2025 wordt Wateringseveld uitgegeven (1.500 m2).

Operationeel doel | Activeren ondernemerschap in Zuidwest De bouwwerkzaamheden voor de herontwikkeling en renovatie van de oude school aan de Beatrijsstraat tot bedrijfsverzamelgebouw zijn in 2024 van start gegaan en grotendeels afgerond. De officiële opening was in april 2025. Toen de Beatrijs zijn deuren opende was het gehele gebouw verhuurd met name aan ondernemers die actief zijn in de creatieve ‘maakeconomie'. De gemeente heeft plannen ontwikkeld om van het oude schoolgebouw aan de Twickelstraat een bedrijfsverzamelgebouw te maken. Daarbij worden scenario's onderzocht op maximalisatie van bruikbare meters versus kostprijs en haalbaarheid. In 2025 wordt meer duidelijkheid verwacht over de gewenste ontwikkelrichting. In 2024 is er een initiatief ontwikkeld voor een nieuw digitaal platform voor vraag en aanbod van bedrijfsruimte. In februari 2025 is dit platform online gekomen. In eerste instantie wordt dit gezien als een pilot met de focus op Zuidwest en ZKD (en de Binckhorst). Na evaluatie wordt de promotie uitgerold over de hele stad. In 2024 vonden twee edities plaats van de reguliere Ondernemersschool met een focus op nieuwkomers en mensen met een migratie-achtergrond. Daarnaast is een pilot gedaan met een Ondernemersschool specifiek gericht op vrouwen (de Kookschool).

Operationeel doel | Uitbouw maakcluster Ypenburg De in 2023 opgezette ontwikkelstrategie wordt voortgezet. De gemeente heeft een conceptnota van uitgangspunten opgesteld met duidelijke kaders voor verdere (ruimtelijke) uitbreiding van Technology Park Ypenburg. Hierbij wordt extra ruimte gecreëerd voor minimaal 35.000 m² voor de technologische maakindustrie. Dit doen we in nauwe samenwerking met de grootste eigenaar het terrein, die momenteel ook al werk maakt van het verduurzamen van het terrein door onder andere zonnepanelen, slimme machines en het gebruik van restwarmte.

Economische uitvoeringsagenda Voortgangsrapportage 2024

44

< INHOUD

Operationeel doel | Vernieuwing, verduurzaming en herstructurering van bedrijventerreinen De gebiedskaders (voorheen gebiedspaspoorten) voor ZKD, Fruitweg en Uitenhagestraat zijn in juni 2024 vastgesteld door de raad (RIS318669). Op basis van deze gebiedskaders kunnen de kansrijke projectvoorstellen die door gemeente en/of ondernemers en eigenaren worden ontwikkeld worden gerealiseerd. Momenteel worden samen met ondernemers uitvoeringsagenda’s opgesteld voor de eerder genoemde bedrijventerreinen. In 2025 wordt capaciteit ingezet om maatwerk te leveren en planontwikkeling te begeleiden van initiatieven vanuit de markt.

Operationeel doel | Ontwikkeling GAVI-kavel (7,5 ha) De Nota van Uitgangspunten voor het bedrijventerrein op de GAVI-kavel is opgesteld en wordt voor de zomer van 2025 aangeboden aan de Raad. De GAVI-kavel dient als opvang voor planologische compensatie van verdwijnende bedrijfsruimte in o.a. de Binckhort en Laakhavens. Daarnaast komt hier een nieuwe tramremise.

Operationeel doel | Uitbreiding Westvlietweg In 2024 heeft IPP Haaglanden samen met de BIZ een toekomstvisie Westvlietweg opgesteld naar verwachting Q2 2025 naar de Raad, waar beter benutten en verduurzamen onderdeel van is. Deze visie dient als bouwsteen voor het gebiedsprogramma Vlietzone (medio 2026), waarvan besluitvorming over uitbreiding van het terrein onderdeel is.

Operationeel doel | Meer ruimte voor de maakindustrie De gemeente organiseerde in 2024 samen met de maaksector verschillende bijeenkomsten met ondernemers en ontwikkelaars om de specifieke bedrijfsruimtewensen van maakbedrijven beter in beeld te hebben. Ontwikkelaars (met name op de Binckhorst) richten zich in toenemende mate op de realisatie van bedrijfsruimte met als beoogde doelgroep de ‘maakindustrie’. De bedrijfsruimte in de projecten BoogieWood, De Bincker en Orion op de Binckhorst is specifiek gericht op maakbedrijven. Ook ontstaan in de markt de eerste initiatieven voor de gewenste ruimte-intensivering door gestapelde bedrijfsruimte.

Economische uitvoeringsagenda Voortgangsrapportage 2024

45

< INHOUD

Tactisch doel 4: De vastgoeddynamiek bevorderen door marktontwikkeling te stimuleren

Operationeel doel | Realisatie HIM voor bedrijfsgebouwen Er is verkend welk instrumentarium de gemeente kan inzetten om ervoor te zorgen dat er meer kleinschalige, betaalbare bedrijfsruimte in Den Haag beschikbaar komt. Zo kan een weloverwogen keuze gemaakt worden. Op basis van de analyses en de nadere verkenning verwacht het college in 2025 een besluit te kunnen nemen over de mogelijke inzet van de Haagse Investeringsmaatschappij op basis van haalbaarheid en wenselijkheid. Het rechtsgebied van het IPP Haaglanden is in 2024 uitgebreid over alle Haagse bedrijventerreinen, waardoor breder geïnvesteerd kan worden en de gebiedskaders uitgewerkt kunnen worden (RIS316083).

Economische uitvoeringsagenda Voortgangsrapportage 2024

46

< INHOUD

2.5 Samenwerking Bij de uitvoering van beleid wordt de samenwerking gezocht

• De Economic Board Zuid Holland (EBZ) zet zich in voor

met partners in stad en regio. Dit maakt beleid effectiever en

het vernieuwen en verduurzamen van de ZuidHollandse

door krachtenbundeling kan meer bereikt worden. Ook vragen

economie en het versterken van het vestigingsklimaat.

sommige economische zaken een benadering vanuit een

Dit doen zij onder andere door middel van lobby.

breder regionaal perspectief en kan door samenwerking

Voorbeelden van deze lobby voor financiering van

meer bereikt worden bij de aanspraak op landelijke en

activiteiten in Zuid Holland gerelateerd aan het

Europese fondsen. Naast de zaken zoals opgenomen onder de

‘Beethoven’ project en de aandacht voor de aangekondigde

speerpunten kunnen de volgende algemene ontwikkelingen

bezuinigingen op het openbaar vervoer. Daarnaast

gemeld worden:

ondersteunt en initieert de EBZ ook concrete acties zoals bijv. de human capital agenda Zuid Holland en agenderen zij belangrijke thema’s voor het functioneren van de economie

Groeiagenda Zuid-Holland

in de regio zoals bijvoorbeeld rondom digitale economie en

In een brede coalitie van o.a. de universiteiten, de steden

de technologische industrie en proberen hier via gerichte

Delft, Rotterdam, Den Haag, Leiden en Dordrecht, Provincie

taskforces ook doorbraken in te realiseren.

Zuid-Holland, MRDH, Shell, Havenbedrijf, HTM, de Economic

• Begin 2023 stelde het college de aanpak ‘Sporen naar

Board Zuid-Holland, en InnovationQuarter is samengewerkt

een arbeidsmarkt die werkt’ vast. Vanuit deze aanpak

aan de Groeiagenda ZuidHolland. Deze agenda bevat

wordt door middel van sectortafels samen met partners

concrete investeringen en acties uit Zuid-Holland. Met het

uit de stad (onderwijsinstellingen, maatschappelijke

wegvallen van het Nationaal Groeifonds is uitvoering van deze

organisaties, bedrijven en overheden) gezocht naar concrete

Groeiagenda meer onder druk komen te staan. Tegelijkertijd

oplossingen die een bijdrage kunnen leveren aan het

zijn er nieuwe kansen met Europese fondsen. In 2024 is gestart

arbeidsmarktvraagstuk.

met het opzetten van en versnellingsprogramma voor het

• Het college stelde de strategie Werken, leren, innoveren

behalen van de doelstellingen van de Groeiagenda.

vast (RIS320758). Met deze aanpak wil het college het eco-systeem rond de economische clusters te versterken. Hierbij is samenwerking met de noodzakelijke partners in de

Samenwerking Rijk

stad (o.a. onderwijs en bedrijfsleven) cruciaal. In 2025 wordt

Den Haag wil als goed gastheer en hoofdzetel van het Rijk

deze strategie verder uitgerold.

het functioneren tussen het Rijk en de stad versterken door

• De MRDH is 2024 gestart met een evaluatie van de afgelopen

nauw samen te werken met het Rijk op de volgende thema’s:

10 jaar samenwerking. In Q2 2025 zijn de resultaten van

verduurzaming (Den Haag Climate neutral city in 2030)

de evaluatie besproken in de verschillende gemeenteraden.

en veiligheid, Huisvesting Rijk, Digitalisering van de overheid,

In 2024 werden bijdragen van de MRDH ontvangen voor een

Internationale positie van Nederland op vrede en recht ,

4-tal projecten: 2 op het gebied van werken, leren, innoveren,

waaronder de voorbereiding van de NAVO top in 2025.

1 op het gebied van onderwijs/arbeidsmarkt en 1 voor het stimuleren van internationaal ondernemerschap. • Er is een intentieovereenkomst gesloten met de MRDH,

Lokale, regionale en landelijke samenwerking

IQ, Provincie, Gemeente Rotterdam, Gemeente Delft en de

• De Economic Board The Hague (EBTH) mobiliseert

onderwijsinstellingen om een uitvoeringsprogramma op te

ondernemers en adviseert de gemeente. Naast advisering

zetten gericht op de ontwikkeling van start- en scale-ups in

op relevante beleidsdossiers levert de EBTH ook concrete

de regio.

bijdragen aan belangrijke Haagse dossiers. Zo is de voorzitter

• Met de provincie Zuid-Holland, het Ministerie van

van de Economic Board The Hague ook de trekker van de

Economische Zaken en enkele grote steden binnen de

alliantie Werk en economie in ZuidWest. Daarnaast zetten

provincie wordt samengewerkt in het lerend netwerk

de grootste Haagse werkgevers zich op initiatief van de EBTH

MKB-dienstverlening. Kennis en kunde rondom het

in voor verduurzaming en bereikbaarheid van de stad met

verbeteren van de MKB-dienstverlening wordt in dit netwerk

The Hague Connected. Zo is The Hague Connected ook actief

met elkaar uitgewisseld.

betrokken bij de netwerkstrategie (RIS321332).

Economische uitvoeringsagenda Voortgangsrapportage 2024

47

< INHOUD

• Samen met de andere G4 gemeenten plus Groningen en

onze stad bijdraagt aan de brede welvaart van andere steden

Eindhoven, wordt samengewerkt op de thema’s: ruimte

en vica versa.

voor werk, circulaire economie, innovatie- en ecosystemen,

• Vanuit Kennisregio aan Zee werken de steden Den Haag,

onderwijs, arbeidsmarkt, bedrijfsleven.

Zoetermeer, Delft en Leiden, de provincie Zuid-Holland en

• Dynamische binnensteden. De samenwerking loopt

kennisinstellingen TU Delft, Universiteit Leiden en de Haagse

afhankelijk van het thema op het gebied uiteen van kennis

Hogeschool aan het identificeren en onderzoeken van de

delen en gebruik maken van elkaars goede voorbeelden

onderscheidende regionale (economische) identiteit en een

tot het gezamenlijk optrekken richting het Rijk of concreet

ruimtelijke vertaling hiervan. Kennisregio aan Zee doet dit

gezamenlijk inspelen op actuele ontwikkelingen en kansen,

middels ontwerpend onderzoek. Dit vormt input voor andere

zoals bijvoorbeeld met de citydeal Binnensteden, die in 2023

trajecten, zoals de REOS en de NOVEX.

werd opgezet.

• Het Kansen voor West programma is een Europees subsidie

• In 2024 is gezamenlijk opgetrokken op het onderwerp

programma wat zich richt op het bevorderen van de

ruimte voor bedrijven in een gesprek tussen VNG, G40, IPO

concurrentiekracht van West-Nederland. De programma’s

en G4 met de ministers van EZ en VRO.

kennen een economische focus met een sociale component.

• In de samenwerking rond de Regionaal Economische Ontwikkelstrategie (REOS) richten vijf steden en provincies,

Uitvoeringsorganisaties werken meer samen

vier economic boards en het Rijk zich op een strategie

Twee uitvoeringsorganisaties werken aan de realisatie van het

ter versterking van de internationale concurrentiekracht

economisch beleid: IQ vanuit de regio en The Hague & Partners

door een selectie van toplocaties (campussen,

vanuit Den Haag. Beide organisaties hebben hun eigen

functiegemengde zakencentra, transformatiegebieden,

activiteiten en invalshoeken , maar er wordt in de ook gewerkt

productielandschappen) en van de verbindingen daartussen.

aan gemeenschappelijke dossiers.

De strategie is input geweest voor het ontwerp van de

• De regionale ontwikkelmaatschappij InnovationQuarter (IQ)

Nationale Omgevingsvisie. Momenteel wordt uitvoering

is een belangrijke partner van de gemeente op het vlak van

gegeven aan een onderzoek dat als bouwsteen moet dienen

bedrijvenacquisitie, begeleiding van innovatieve MKB en

voor het verstedelijkingsconcept voor Nederland voor

regionale investeringen gericht op duurzame economische

de lange termijn. Het onderzoek gaat over de ruimtelijk

groei.

economische ontwikkeling van stedelijke regio’s en hoe

• The Hague & Partners (TH&P) houdt zich als

zij elkaar kunnen aanvullen vanuit ieders sterktes en

uitvoeringsorganisatie van de gemeente Den Haag bezig met

kwaliteiten. Vanuit Den Haag leveren we een actieve bijdrage

de acquisitie van bedrijven en congressen en de (zakelijk)

aan het identificeren van onze sterktes en kwaliteiten en hoe

toeristische marketing en informatievoorziening van de stad.

Economische uitvoeringsagenda Voortgangsrapportage 2024

48

< INHOUD

Deel 3

3. Voortgang programma bedrijfshuisvesting

Economische uitvoeringsagenda Voortgangsrapportage 2024

49

< INHOUD

In 2024 is het Programma Bedrijfshuisvesting (RIS318691)

Het uitvoeringsprogramma bedrijfsruimte gaat daarbij over

vastgesteld door het college. Het programma presenteert

het de realisatie van de ambities op het gebied van ruimte voor

ambities en een aanpak om ervoor te zorgen dat er voldoende

economie uit de economische uitvoeringsagenda 2023-2026.

ruimte beschikbaar is voor bedrijven om zich te vestigen

In het Programma Bedrijfshuisvesting zijn vijf interventies

of om te groeien. Het belang hiervan komt voort uit de

benoemd als programmalijnen en kern van de aanpak van

constatering dat de bedrijfsruimte afneemt, terwijl de vraag

ruimte voor werk: een actieve rol bij vastgoed en grondposities;

onverminderd groot is: er is aantoonbaar sprake van krapte.

heldere regels en zekerheid voor ondernemers; maatwerk

Een tekort aan ruimte belemmert de algemene economische

op kansrijke locaties; sterke profielen voor aantrekkelijke

dynamiek (starten, verhuizen, groeien, vestigen). Daarnaast

werkmilieus; de basis op orde.

veroorzaakt dit ook een rem op het verduurzamen, vernieuwen en herontwikkelen van bedrijfsruimte door een gebrek aan schuifruimte voor (tijdelijke) verplaatsing. We beogen een breed palet aan baanaanbod in de gemeente, zodat iedereen mee kan doen. Dit betekent eveneens een breed aanbod aan werkmilieus.

Afbeelding 8: beleid, ambitie en realisatie

Beleid

Ambitie

Realisatie

Economische

Programma

Uitvoeringsagenda

Bedrijfshuisvesting

Economische Visie Bedrijfshuisvestingstrategie Kantorenstrategie

Jaarlijks wordt hierover gerapporteerd in de

en de planvoorraadontwikkeling (toekomst) onder de loep.

voortgangsrapportage. Dit is de eerste rapportage na

Hieruit kan worden opgemaakt of inmiddels een geambieerde

vaststelling van het programma. Voordat expliciet op

groei zichtbaar is (voorraad) en of er voldoende zicht is op de

bovenstaande interventies wordt ingegaan, nemen de

ontwikkeling van nieuwe bedrijfshuisvesting (planvoorraad).

volgende paragrafen de voorraadontwikkeling (verleden)

Economische uitvoeringsagenda Voortgangsrapportage 2024

50

< INHOUD

3.1 Voorraadontwikkeling Voorraadontwikkeling De ontwikkeling van kantoorruimte stabiliseert (zie

en 2020 nog met -11,5% afnam, is dat in de periode 2021-2025

afbeelding 9 en 10). Mede door de transformatiestop

nog maar 1,8%. Voor bedrijfsruimte is deze trend nog niet

(RIS300807) zijn er de afgelopen jaren minder kantoren

gestabiliseerd, maar is de afname geringer dan bij kantoren.

getransformeerd. Terwijl de kantoorruimte tussen 2016

Afbeelding 9: Ontwikkeling voorraad kantoor- en bedrijfsruimte per 1 jan (2025 = voorlopig cijfer)

Absoluut

Index (1996=100)

8000000 8000000

120120

7000000 7000000

115115

6000000 6000000

110110

5000000 5000000

105105

4000000 4000000

100100

3000000 3000000

95 95

2000000 2000000

90 90

1000000 1000000

85 85

0

0

80 80

2016 20162017 20172018 20182019 20192020 20202021 20212022 20222023 20232024 20242025 2025

Kantoorruimte Kantoorruimte

Bedrijfsruimte Bedrijfsruimte

2016 2016 2017 2017 2018 2018 2019 2019 2020 2020 2021 2021 2022 2022023 2023 2024 2024 2025 2025

Kantoorruimte Kantoorruimte

Bedrijfsruimte Bedrijfsruimte

Bron: BAG 2025, bewerking C&W/gemeente Den Haag

Economische uitvoeringsagenda Voortgangsrapportage 2024

51

< INHOUD

Afbeelding 10: Ontwikkeling voorraad

Kantoorruimte

Bedrijfsruimte

Abs*

Perc

Abs*

Perc

2016-2025

-467.000

-11,5%

-84.200

-4,1%

2016-2020

-392.000

-9,6%

-20.300

-1,0%

2021-2025

-67.400

-1,8%

-45.700

-2,3%

Bron: BAG 2025, bewerking C&W/gemeente Den Haag

*afgerond op honderdtallen, 2025 = voorlopig cijfer

Leegstand De krapte blijft onverminderd groot (zie afbeelding 11).

mogelijk te maken. Voor kantoren wordt in de Haagse context

Het percentage leegstand ligt nog ver onder de frictieleegstand

zelfs een gezonde frictieleegstand van 7% gehanteerd.

(5%). Dit is de minimale leegstand die nodig is om een gezonde

vanwege de dominante rol van het Rijksvastgoedbedrijf (RVB)

dynamiek van vestiging, verhuizing en vastgoedvernieuwing

in de opname van (nieuwe) meters kantoren.

Afbeelding 11: Oontwikkeling leegstand gemeente Den Haag

Als percentage van totale voorraad % 10

9,7%

8,8% 7,8%

8

6

5,6%

4,5%

4,4% 4,1%

4,4%

4,5%

4,3%

4

2,6% 1,7%

2

1,6%

1,6% 1,1%

1,0%

1,4%

1,3%

0 2016

2017

Kantoren

2018

2019

2020

2021

2022

2023

2024

Bedrijfsruimte

Bron: C&W 2024 Economische uitvoeringsagenda Voortgangsrapportage 2024

52

< INHOUD

3.2 Planvoorraad Kantoorruimte In 2024 zijn de Binck Offices (Binck Poort) opgeleverd – dit betreft

RVB (29.000 m2) en de ANWB (24.500 m2) op de voormalige locatie

ongeveer 4.200 m2 kantoren (zie afbeelding 12: “Gereed”).

van het Koninklijk Conservatorium waarvan de bouw in 2024 is

Om de toekomstige ontwikkelingen in de kantorenmarkt te

gestart. De doelstelling van 65.000 m2 realisatie in het CID wordt

duiden kijken we naar de planvoorraad. De planvoorraad is de

daarmee niet helemaal behaald.

hoeveelheid kantoor- en bedrijfsruimte die op basis van informatie over gemeentelijke en particuliere projecten naar verwachting

In afbeelding 13 is de planvoorraad uiteengezet naar tijdsperiode

gerealiseerd gaat worden. Daarvan zit de grootste concentratie

en gebied. Op de middellange termijn (2027 t/m 2030) behoort

in het CID. Binnen de totale planvoorraad is er een onderscheid

ook de uitbreiding van de Groene Toren (gekocht door RVB)

tussen 'zachte’ en ‘harde’ planvoorraad. Zachte planvoorraad zijn

en de herontwikkeling van het Ministerie van SOZA tot de harde

projecten, waar concrete ideeën en initiatieven voor genomen zijn,

planvoorraad. Met de Groene Toren wordt 22.000 m2 toegevoegd.

maar waarvoor nog geen vergunning is verleend en/of de bouw is

De verbouwing van het SOZA-gebouw leidt tot een onttrekking

gestart. Voor dit deel van de planvoorraad is het dus onzeker of deze

van 22.000 m2, waardoor de netto toevoeging opgeteld nul is.

daadwerkelijk gerealiseerd gaat worden. De ‘harde planvoorraad’

Daarnaast zijn er plannen die betrekking hebben op de periode

is de voorraad waarvoor een vergunning is afgegeven. In het CID

na 2030. Op de Binckhorst worden in de periode t/m 2030

betreft dit ongeveer 60.000 m . Dit zijn de nieuwe kantoren voor het

voornamelijk m2 kantoren onttrokken.

2

Afbeelding 12: Planvoorraad kantoren naar gebied en status