RIS322668 Notulen van de raad van 12 juni 2025

80

De voorzitter. Ik constateer dat er geen behoefte is aan een tweede termijn. De beraadslaging wordt gesloten. De voorzitter. We gaan straks stemmen over het voorstel en stemverklaringen afleggen.

Aan de orde is: L. Voorstel van het college inzake Vaststelling bestemmingsplan Willem Royaardsplein (RIS320219). De beraadslaging wordt geopend. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Voorzitter. Vandaag hebben we het over het voorstel van het college inzake Vaststelling bestemmingsplan Willem Royaardsplein. Hart voor Den Haag heeft hier een duidelijk standpunt over. Dat wil ik graag met u delen. Lang verhaal kort: 'Hart voor Den Haag vindt het veranderen van de huidige situatie met een winkelcentrum, met een plein, met een parkeerterrein en kiosken in een drukke winkelstraat zonder plein en met ondergronds parkeren, een ingewikkeld vooruitzicht.' Deze zin heb ik bij het allereerste debat over dit onderwerp op 22 september 2016 naar voren gebracht en het is eigenlijk niet veranderd. Het winkelcentrum aan het Willem Royaardsplein in de wijk Benoordenhout verdient aandacht. Het is gedateerd en heeft een opknapbeurt nodig. Hart voor Den Haag is echter bezorgd over de grootschaligheid van de plannen en de mogelijke huurverhogingen. Wij willen graag dat het knusse karakter van het plein behouden wordt en dat de ondernemers, zoals de bloemenkiosk die al ruim 30 jaar op het plein staat, niet worden genegeerd in de nieuwe plannen.

Op 4 februari 2025 heeft de raad een brief ontvangen van de Amerikaanse kerk, die zich ook tegen de herontwikkeling heeft uitgesproken en verzoekt tegen het bestemmingsplan te stemmen. Het is belangrijk om te benadrukken dat de Amerikaanse kerk een rijksmonument is en beeldbepalend voor de omgeving. Hart voor Den Haag wil graag dat het college schriftelijk reageert op die brief. Die reactie heb ik helaas nog niet gezien. Gisteren hebben wij een herinnering gekregen. Opvallend is dat de kerk ook niet op de hoogte was van de tweede termijn van het debat, daar geen update over heeft ontvangen en ook geen uitnodiging. Graag een reactie van het college. Rutger de Ridder (VVD). Hoezeer ik snap wat meneer Dubbelaar zegt over het verwittigen van belanghebbenden, is het natuurlijk niet aan het college om hen uit te nodigen, maar is dat aan ons, want het is onze vergadering. Hij moet dat dus aan ons vragen, en dus aan het secretariaat, aan de voorzitter, aan hemzelf, maar niet aan het college. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Deels heeft meneer De Ridder wel gelijk. Maar ik vind het toch opvallend. De brief van 4 februari, die wij allen hebben gekregen, is aan het college gericht. Het college wist dus dat deze belangrijke belanghebbende er is. De voorzitter. Gaat u vooral door, meneer Dubbelaar. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag).

Hart voor Den Haag heeft zich altijd ingezet voor de belangen van bewoners en lokale ondernemers. We hebben veel en uitvoerig contact gehad, bijvoorbeeld met de heer Van den Hoogenband, ondernemer van De Bloemendoos. Helaas is er nog steeds geen grondhuurovereenkomst en geen bijdrage voor de bouw van een nieuwe kiosk. Hij had het tijdens zijn inspraak daarover. Bovendien wordt het bezwaar dat de afstand tussen de kiosk en de nieuwbouw kleiner wordt, genegeerd. Ik wil ook vermelden dat ik twee moties en twee amendementen, mooie voorstellen, van de heer De Ridder mee teken. Deze voorstellen zullen uiteraard door de heer De Ridder zelf zo meteen worden ingediend en ook worden toegelicht. Het maakt een slecht voorstel minder slecht.

81

Gezien deze punten overweegt Hart voor Den Haag om tegen het voorstel te stemmen. Wij willen dat de belangen van de bewoners en de lokale ondernemers serieus worden genomen en dat het karakter van het plein behouden wordt. Hinke de Groot (CDA). Voorzitter. Al meer dan tien jaar hebben we het over het Willem Royaardsplein. Iedereen is het erover eens: het plein verdient een opknapbeurt. Het CDA vindt het positief dat er meer voorzieningen komen in het winkelcentrum voor de hele wijk Benoordenhout, zoals een extra supermarkt, en dat er rekening wordt gehouden met de buurtfunctie die dit plein heeft. Dat is belangrijk voor een wijk die groeit en ook deels vergrijst. Maar het CDA heeft ook de zorgen van bewoners en ondernemers gehoord. Het Willem Royaardsplein is in tien jaar van mooi plein naar leegstand en tien ondernemers minder gegaan, zo zei een van de insprekers vandaag. Het CDA is ervan overtuigd dat je in samenwerking met de buurt altijd tot een betere ontwikkeling komt. Daarom tekenen we mee met de motie die de VVD zo meteen indient om de uitwerking van de plannen samen te doen met bewoners en ondernemers, en als gemeente als intermediair op te treden. Met de extra brief van het college is er duidelijkheid gekomen dat er plek is voor alle drie de kiosken en dat De Bloemendoos kan blijven. Daar zijn we blij mee. Maar de huurovereenkomst moet wel op orde.

We hebben gehoord van de wethouder dat hij die huurovereenkomst ook in orde wil maken. We gaan ervan uit dat het heel snel geregeld gaat worden. Het versterken van het winkelcentrum betekent ook het aantrekken van meer bestemmingsverkeer, laden en lossen. Bewoners hebben veel zorgen over die overlast. Het CDA wil dat de verkeerssituatie veilig is voor fietsers, gezinnen, kinderen die naar de sport gaan in de weekenden, en dat er geen overlast is van bestemmingsverkeer, laden en lossen, voor omwonenden, maar ook de Amerikaanse kerk. En dat er genoeg parkeerplekken blijven tijdens, maar ook na de bouw. Daarom hebben wij de volgende motie. Die verzoekt het college het verkeer en de parkeerdruk te monitoren gedurende de bouw en na oplevering van het nieuwe Willem Royaardsplein, met de ondernemers, in het bijzonder de supermarkten, afspraken te maken over laden en lossen en het voorkomen van overlast in de weekenden, indien verkeers- of parkeerproblemen ontstaan, in samenwerking met de buurt aanvullende maatregelen te treffen en de raad hierover te informeren. Deze is medeondertekend door de heer De Ridder van de Haagse VVD. Isabel Bos (GroenLinks). Dank aan de collega van het CDA voor deze motie. Ik begrijp ook zeker waar die vandaan komt en vind het ook een goed idee.

Alleen bij het derde dictumpunt was voor mij nog wat onduidelijk wat nou precies die aanvullende maatregelen zouden kunnen zijn waar zij op doelt. Hinke de Groot (CDA). Ik ben geen verkeersexpert, dus ik laat het vooral graag aan de experts over! Maar ik denk bijvoorbeeld aan extra maatregelen om het laden en lossen te beperken, om te kijken of je qua parkeren nog een oplossing kan treffen, en maatregelen rond de verkeers- en fietsveiligheid rondom de Waalsdorperweg. Dat zijn verschillende opties die in de commissie en ook door bewoners zelf zijn geopperd. Dus dat zijn maatregelen waar mijn fractie onder andere aan denkt. De voorzitter. Door mevrouw De Groot, daartoe gesteund door de heer De Ridder, wordt de volgende motie (L.1 CDA) ingediend:

Motie L.1 CDA Geen verkeersproblemen voor de buurt rondom Willem Royaardsplein De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 12 juni 2025, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake Vaststelling bestemmingsplan Willem Royaardsplein (RIS320219) Constaterende dat: • in het opknapplan voor de Willem Royaarsplein, een tweede trekker is voorzien en dit meer passantenstromen en bestemmingsverkeer gaat opleveren; • het Willem Royaardsplein midden in een woonwijk ligt. 82

Overwegende dat: • bewoners zorgen hebben over de toename van bestemmingsverkeer, parkeerdruk en laden en lossen; • het in het weekend druk kan zijn met gezinnen en kinderen die naar de sport gaan, en bezoekers aan de Amerikaanse Kerk; • het uitgevoerde verkeer- en parkeeronderzoek Duinzigt dateert uit 2019; • het belangrijk is dat de verkeersveiligheid voor fietsers en auto’s en de bereikbaarheid voor hulpdiensten op orde is rondom het plein en de Waalsdorperweg. Verzoekt het college: • het verkeer en de parkeerdruk te monitoren gedurende de bouw en na oplevering van het nieuwe Willem Royaardsplein; • met de ondernemers, in het bijzonder de supermarkten, afspraken te maken over laden en lossen en het voorkomen van overlast in de weekenden; • indien verkeer- of parkeerproblemen ontstaan, in samenwerking met de buurt aanvullende maatregelen te treffen en de raad hierover te informeren. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Joren Noorlander (D66). Voorzitter. Op het eerste gezicht lijkt het vaststellen van het bestemmingsplan voor het Willem Royaardsplein een eenvoudig dossier. We hebben een verouderd winkelcentrum dat écht toe is aan vernieuwing en een groot deel van de buurt staat ook om die vernieuwing te springen. Er is eerder een nota van uitgangspunten vastgesteld. Op basis daarvan is dit bestemmingsplan gemaakt.

Dan wil je als gemeenteraad natuurlijk een betrouwbare partner zijn voor de buurt en voor de initiatiefnemers en toets je of het bestemmingplan binnen de kaders past. Dan lijkt het een rechttoe-rechtaan beslissing. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Wie is dan precies 'een groot deel van de buurt'? Wie bedoelt meneer Noorlander daarmee? Joren Noorlander (D66). Onder andere Wijkvereniging Benoordenhout. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Dat is een vereniging met leden, niet de vertegenwoordiging van de hele buurt. Ik zie hier vandaag insprekers namens de omliggende vereniging van eigenaren. Die waren allemaal toch wel kritisch op dit plan. Dus de direct omwonenden zijn in ieder geval niet heel enthousiast. Joren Noorlander (D66). Er zijn natuurlijk meer direct omwonenden dan alleen de mensen van bepaalde VvE's die hebben ingesproken. Die hebben ook bepaalde zorgen. Die hebben wel ook allemaal aangegeven: vernieuwing, daar zijn we allemaal eigenlijk wel voor, want ja, het is ook echt verouderd en ja, de winkels staan leeg en we willen ook graag dat het vernieuwd wordt. Dus wat mij betreft kunnen we spreken van een overgrote meerderheid voor die vernieuwing. De voorzitter. De laatste keer, meneer Dubbelaar. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag).

Ik denk dat meneer Noorlander met mij eens is dat zijn woordkeuze 'een groot deel van de buurt' hier niet echt opgaat, omdat juist de direct omwonenden twee verschillende VvE's hebben vandaag ingesproken - niet enthousiast zijn. Joren Noorlander (D66). Bijna elke inspreker, ook in de commissie, heeft aangegeven dat het daar verpauperd is en dat het echt wel vernieuwd mag worden in een bepaalde vorm. Sommigen geven aan: 83

we willen het graag zo houden en knap het op deze manier op. Anderen zullen aangeven: als er meer bijkomt, als er een tweede trekker bij zou komen of als er wat aan het plein gedaan zou worden, dan zou ik dat ook prima vinden. Rutger de Ridder (VVD). In de laatste zin zit natuurlijk precies het punt. Er zijn misschien wel heel veel mensen die vinden dat het nu verpauperd is, eigenlijk iedereen, alleen de voorgestelde situatie is niet wat de mensen willen. Is meneer Noorlander dat met mij eens? Joren Noorlander (D66). We hebben te maken met een nota van uitgangspunten die een jaar of tien, elf geleden is vastgesteld. Meneer Dubbelaar was misschien zelfs nog woordvoerder op dat moment, dat weet ik niet. Maar daar hebben we ook mee te maken. Dan wil ik ook op de een of andere manier een betrouwbare overheid zijn naar ook de ontwikkelaar die met die nota van uitgangspunten aan de slag is gegaan. Rutger de Ridder (VVD). Dat is mooi, een betrouwbare overheid. Hoe is het een betrouwbare overheid als we niet gestand doen aan de afspraken zoals de heer Van den Hoogenband van De Bloemendoos zegt over die vierenhalve meter? Joren Noorlander (D66). Dat is voor mij als raadslid een heel lastige vraag, omdat die vierenhalve meter niet zo in die nota van uitgangspunten is vastgelegd. Ik kan dat heel moeilijk achterhalen.

Het zou wel op een of andere manier vastgelegd kunnen zijn, maar ik heb het hier niet in de stukken staan. Dat is voor mij dus heel lastig om te controleren. De voorzitter. Laatste keer, meneer De Ridder. Rutger de Ridder (VVD). Ik zou toch wel willen dat D66 wel nuanceert wat ze hebben gezegd, want aan drie kanten van het plein zijn mensen niet blij: Esther de Boer van Rijklaan, American Protestant Church en de Theo Mann-Bouwmeesterlaan. Dat klopt toch? Dat is drie van de vier, dat is gigantisch. Joren Noorlander (D66). Ik heb geen enkele inspreker horen zeggen dat zij de situatie zoals die nu is, graag willen behouden, omdat het er verpauperd uitziet. De voorzitter. Meneer Noorlander zet zijn betoog voort. Joren Noorlander (D66). Dan lijkt het rechttoe-rechtaan beslissing, zei ik net. Maar dan word je in de twee termijnen in de commissievergadering geconfronteerd met een aantal omwonenden en ondernemers die zich niet gehoord voelen. Niet zozeer door de gemeente, maar des te meer door het gebrek aan goede communicatie tussen de initiatiefnemer en de andere betrokkenen. Dat maakt deze keuze, die rechttoe-rechtaan zou moeten zijn, lastiger. Want je wil de zorgen van die enkele omwonenden niet tekortdoen, en daarnaast wel de benodigde vernieuwing van het winkelcentrum doorgang laten vinden.

D66 tekent daarom ook mee met de motie die de VVD indient over de samenwerking tussen de betrokkenen. Rutger de Ridder (VVD). Ik vind het heel mooi dat meneer Noorlander meetekent op mijn motie, maar uiteindelijk is de kern toch wel dat ook de gemeente steken heeft laten vallen? Want het is toch ook de gemeente die niet die grondhuurovereenkomst met de heer Van den Hoogenband heeft kunnen realiseren? Het is toch ook de gemeente die het na die eerdere, vergelijkbare motie uit 2018 niet voor elkaar heeft gekregen dat die gesprekken nu nog steeds goed gaande zijn? Joren Noorlander (D66). Het is natuurlijk ontzettend spijtig dat dit niet gelukt is en dat er nu weer een motie nodig is om daartoe op te roepen. Daar ben ik het volledig mee eens, want ook wij hebben in 2018 voor de motie gestemd waar meneer De Ridder het over heeft. Dus die zorgen heb ik ook. Maar als ik puur kijk naar het plan an sich, dan vind ik niet verkeerd hoe dat eruitziet, wat het zou moeten gaan worden, hoe het opgeknapt gaat worden en hoe het aan de nota van uitgangspunten

84

voldoet. Dan denk ik: kan ik op een of andere manier aan beide geluiden gehoor geven? Dat probeer ik op deze manier te doen. Voorzitter. De bedoeling is dat we hier gewoon echt een mooier en beter Willem Royaardsplein van gaan maken. Als we dit plan aannemen en het tot uitvoering komt, dan ben ik er ook van overtuigd dat het een mooier en beter Willem Royaardsplein gaat worden. Laten we dat plan dan nog beter maken door echt in de uitwerking enorm ons best te doen om de buurt hier goed bij te betrekken. Rutger de Ridder (VVD). Die motie van mij is natuurlijk uiteindelijk een soort reddingsboei, zodat, als het moment toch komt dat er hier een meerderheid is voor een ongewijzigd plan, alsnog moet worden gesproken met die bewoners en ondernemers. Maar eigenlijk zegt meneer Noorlander hier: we gaan niets aanpassen, ik heb wel een motie waardoor u mag meepraten daarna, maar we gaan het nu gewoon toch doorduwen. Hoe is dat nou gehoor geven aan die bezwaren? Joren Noorlander (D66). We hebben hier meerdere discussies gehad over hoe we willen dat er ontwikkeld gaat worden in de stad en of wij een aantrekkelijke stad zijn om in te ontwikkelen. Ik denk dat het belangrijkste daarvoor is dat wij onze eigen afspraken nakomen.

Als wij een nota van uitgangspunten hebben die is vastgesteld en een plan hebben dat binnen de nota van uitgangspunten past, dan vind ik dat we daar gehoor aan moeten geven. Dat neemt niet weg dat wij ook spelregels voor participatie en voor meedenken hebben vastgesteld en dat we echt wel oor moeten hebben voor de zorgen die er leven in de samenleving. Daarom denk ik dat het verstandig is om zeker in stemmen met dit raadsvoorstel en daarnaast om zeker voor de motie te stemmen die de VVD in gaat dienen. Lesley Arp (SP). Voorzitter. Een plein als het Willem Royaardsplein zou het kloppende hart van de buurt moeten zijn. Een plek waar kleine ondernemers eigenheid geven aan de buurt. Helaas heeft de herontwikkeling van het Willem Royaardsplein een lange en moeilijke geschiedenis en is er ook een vertrouwensbreuk ontstaan tussen de ontwikkelaar en een aanzienlijk deel van de omwonenden en belanghebbenden. Voor ons ligt, naar de mening van de SP, dus ook in de huidige vorm en met de huidige voorgeschiedenis, geen gedragen plan. Met oogkleppen op doorgaan op de ingeslagen weg zal waarschijnlijk geen snelle vernieuwing van het winkelcentrum betekenen, maar slechts het begin van juridisch getouwtrek.

Om de ontwikkelaar aan te zetten tot betere samenwerking met de buurt en het terugwinnen van vertrouwen van belanghebbenden zoals De Bloemendoos, zal de stemming over dit raadsvoorstel voor ons afhangen van het lot van een aantal goede voorstellen van de VVD. Jan Willem van den Bos (PvdD). Voorzitter. Hoewel dit plan een lange voorgeschiedenis kent en uitgebreid besproken is in de commissie, heeft de Partij voor de Dieren nog geen definitief oordeel en heeft mijn fractie nog een aantal belangrijke vragen. In de kern is ten eerste de vraag of natuur en groen het kind van de rekening worden. Ten tweede: hoe zorg je voor het herstel van vertrouwen en betere samenwerking? Daartegenover staat dat wij natuurlijk ook zien hoelang het proces al loopt, dat er een door het college vastgestelde NvU uit 2017 ligt en dat eigenlijk iedereen een impuls voor het winkelcentrum verlangt. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Ik ben wel benieuwd wat de Partij van de Dieren ervan vindt dat de bomen die er nu staan op het plein, gekapt moeten worden, en dat er uiteindelijk een soort van winkelstraat voor terugkomt. Jan Willem van den Bos (PvdD). Dat is afhankelijk van of de raad dit plan gaat aannemen. Ik ga in mijn bijdrage uitgebreid in op stikstof, bomen en het groen van het plein. Ik stel voor dat de heer Dubbelaar zijn vraag daarover bewaart. De voorzitter.

'Uitgebreid' binnen acht minuten, hè? Gaat uw gang, meneer Van den Bos. Jan Willem van den Bos (PvdD). Zeker. We zullen vandaag goed luisteren naar het debat. Voor nu zal ik dus ingaan op stikstof, bomen en het groene karakter van het plein, zoals aangekondigd.

85

Allereest stikstof: mijn fractie ziet het als juridisch onzeker of dit plan de eindstreep haalt. De toetsing van de natuurvergunning ligt formeel bij de Omgevingsdienst, maar ook de gemeenteraad heeft een verantwoordelijkheid. Want een bestemmingsplan aannemen waarvan je kan weten dat het niet uitvoerbaar is, mag de raad niet. Die afweging ligt hier ingewikkeld, ook omdat je het omwonenden of natuurorganisaties niet toewenst om op een rechtszaak te moeten inzetten, want dat zijn vaak lange en stressvolle trajecten. Aan de andere kant hebben we de aanvullende stukken gelezen en zien we dat er weinig jurisprudentie is over hoe je de salderingsregels hier precies kan interpreteren. Dit afwegende ziet mijn fractie dat het oordeel over stikstof naar alle waarschijnlijkheid een kwestie van de Omgevingsdienst en mogelijk de Raad van State zal worden. De Partij voor de Dieren wil nogmaals het belang onderstrepen om ook als gemeenteraad juist lokaal zo veel mogelijk in te zetten op natuurherstel en extra buffers voor de natuur rondom Natura 2000. Dat is goed voor mensen, van levensbelang voor dieren en zeer behulpzaam voor dit soort bouwopgaves. Voorzitter. Dan het groen. De bestaande bomen zijn geliefd. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). De Stichting Hart voor Meijendel heeft een advocaat ingehuurd en heeft een verzoek gedaan tot handhaving.

Wat vindt u daarvan? Jan Willem van den Bos (PvdD). De Partij voor de Dieren kan zich dat verzoek heel goed voorstellen, omdat Meijendel een van de natuurgebieden is die helaas zwaar overbelast is door stikstof, door te veel uitstoot. Dit plan ligt pal naast Natura 2000. Het is dus volstrekt logisch dat dit hier een belangrijk thema is. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Maar dan kan de Partij voor de Dieren toch op geen enkele wijze instemmen met dit bestemmingsplan? Jan Willem van den Bos (PvdD). Ik ben net ingegaan op de afwegingen daarin. We lezen ook in de stukken dat de gemeente de inschatting maakt dat er zeker geen verslechtering komt, dus dat het erop vooruitgaat. Ik zie de heer Dubbelaar heel moeilijk kijken. Het gaat bij stikstof om de details. Tegelijkertijd: als je stikstofruimte bespaart, moet je die inzetten voor natuurherstel. Dat is wat ik net zei. Hier is nog niet veel jurisprudentie over. Het is lastig om als raad een oordeel te kunnen vellen over wat zeker niet of zeker wel kan. De voorzitter. De laatste keer, meneer Dubbelaar. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). De Partij voor de Dieren weet meer dan stikstof dan ik. Maar er is hier een natuurorganisatie, Stichting Hart voor Meijendel, die verstand heeft van de natuur in Meijendel. Die waarschuwt ons voor iets wat gaat gebeuren.

Ik kan me zomaar voorstellen dat de Partij voor de Dieren daar wat van vindt en daar haar stemgedrag op aanpast. Maar blijkbaar telt dat minder mee? Jan Willem van den Bos (PvdD). We wegen dat zeker mee. Daarom is het ook van belang dat je bij alle bouwplannen altijd goed kijkt hoe wordt omgegaan met de natuur en of je de natuur kan versterken. Ik zou ook de fractie van Hart voor Den Haag de commissies volgende week willen aanbevelen waar er ook weer plannen op de agenda staan over hoe je de natuur kan versterken. Zet vooral ook die stappen, want dat helpt ons allemaal. Voorzitter. De bestaande bomen zijn geliefd. Ze zorgen voor karakter, verkoeling en biodiversiteit. Hoewel het in leven houden van bomen de Partij voor de Dieren zeer na aan het hart gaat, zien we ook wat de kaders uit 2017 helaas zeggen. De vraag is ook in zo'n geval: wat kan er terugkomen en doet dat wat dan mogelijk terugkomt, recht aan de belangen van de natuur, van de omwonenden en de bezoekers van het winkelcentrum? Positief is dat het plein, mede dankzij de zienswijze van AVN, nu planologisch een groene bestemming heeft gekregen. Vooralsnog is dit wel een kader op papier. De werkelijke waarde voor mens, dier en klimaat valt of staat met de uitvoering. Als dit plan doorgaat, is mijn fractie ook benieuwd wat de ecologische kwaliteit van het plein daadwerkelijk kan worden. 86

Daarom hebben we de volgende drie vragen. Hoe stuurt het college op een inrichting die daadwerkelijk biodiversiteit bevordert? Wordt er bijvoorbeeld ingezet op inheemse beplanting die aansluit bij omliggend duin- of boslandschap? Twee. Op welke manier worden bewoners betrokken bij de verdere inrichting van het plein, zodat het nieuwe groen ook herkenbaar, beleefbaar en gewaardeerd blijft? En als derde vraag: is er binnen het beschikbare budget uit de grondexploitatie of via kostenverhaal dan ook voldoende ruimte om echt te kunnen investeren in echt ecologisch waardevol groen, passend bij de nabijgelegen natuurgebieden? Tot slot luisteren we ook met veel interesse naar voorstellen van andere fracties die willen zorgen voor betere samenwerking met en betrokkenheid van bewoners en ondernemers. Hinke de Groot (CDA). Dat zijn best flink inhoudelijke en technische vragen van de Partij voor de Dieren. Waarom zijn die niet gesteld bij de commissievergadering? Jan Willem van den Bos (PvdD). Ik heb in twee commissievergadering veel vragen gesteld over hoofdzakelijk stikstof en groen, en ook over de bomenkap. Ik ben ook mijn inleiding begonnen met: er is vaak gesproken, het heeft een lange voorgeschiedenis en het blijft voor mijn fractie nog steeds een lastige afweging. Ik heb de afgelopen dagen best wel veel gecorrespondeerd over het groen. Wij zijn gewoon benieuwd wat er mogelijk is.

Ik heb ook een motie overwogen. Ik dacht het zuiver was om in het debat te verkennen of het echt mooi groen kan worden dat goed is voor de natuur en de bewoners. Rutger de Ridder (VVD). Kan de Partij voor de Dieren aangeven hoe de kwaliteit van de bestaande bomen opwegen tegen de kwaliteit, en dus ook de ecologische kwaliteit, van eventueel nieuw groen? Jan Willem van den Bos (PvdD). Volgens mij vroeg de heer De Ridder naar de ecologische kwaliteit. Het zijn in elk geval volwassen bomen. Ze worden door de mensen heel erg gewaardeerd. Ik denk dat dat bij de bomen een belangrijk punt is. Als je naar ecologische kwaliteit gaat kijken, dan kan je juist denken: misschien is het wel mooi om meer een duinlandschap of een soort Clingendael-boslandschap te integreren. Als we dit plan gaan aannemen en die stap komt er, vindt mijn fractie het belangrijk dat je met de omwonenden en de gebruikers gaat kijken wat je uit de natuur kan halen. Rutger de Ridder (VVD). Ik vind heel mooi wat de meneer Van den Bos zegt, maar is meneer Van den Bos niet bang dat als wij nu die bomen kappen en daar wat groen terugkomt, dat nooit meer zulke grote en volwassen bomen kunnen worden, gegeven ook de parkeervoorziening die eronder zit? Jan Willem van den Bos (PvdD).

Zeker, het is echt een bekende vrees, denk ik, van mijn fractie dat je met tuinen op parkeerdaken al snel een achteruitgang van het groen kan hebben. Dus daarom ook die inhoudelijke, gedetailleerde vragen: wat kan je hier nou wel en hoe kan je daarvoor zorgen? Rutger de Ridder (VVD). Voorzitter. De Haagse VVD houdt van het Willem Royaardsplein. Een klein, fijn, passend-bij-de-buurt plein met kleinere winkels en echte lokale ondernemers, die de wijk mooier maken. Ondernemers zoals Ron van De Bloemendoos, maar ook De Bakery, die beide naast dat ze een onderneming zijn, ook een maatschappelijke functie hebben. Ron, die al meer dan 30 jaar een begrip is op het plein. Maar ook De Bakery, wat korter actief, maar net zo essentieel voor de bewoners. Deze ondernemers maken het plein. Daar kan geen nieuwbouw, hoe mooi die ook kan zijn, tegenop. Afgelopen jaren is veel gebeurd op het plein: winkeliers zijn vertrokken, de onzekerheid, het plein is verkrot door leegstand. De VVD maakt zich hier grote zorgen over. Maar wat de VVD tegelijkertijd een even groot risico vindt, is het belonen van slecht gedrag. Ondernemers en bewoners vertellen de Haagse VVD dat zij niet het vertrouwen hebben dat WPRI het beste voorhebben met het plein. Aan de lopende band horen zij van vertrokken ondernemers dat ondernemers niet van WPRI mochten blijven.

De Haagse VVD ziet nu een plan dat, ook als er wellicht vandaag een meerderheid voor dit bestemmingsplan is, een plan is dat gedoemd is te mislukken. Want eigenlijk is niemand enthousiast, behalve WPRI. Na vaststelling zal worden geprocedeerd, worden gejuridiseerd, en dat kent alleen maar verliezers. Bewoners en ondernemers zijn bereid om om tafel te gaan en commitment te geven

87

aan 'een' plan, maar dan moet WPRI wel iets willen. De conclusie van de Haagse VVD is dat dit niet zo is. Weinig contact leidt tot weinig vertrouwen. De Haagse VVD had na de eerste termijn gehoopt dat wethouder Van Asten beweging wist te bewerkstelligen bij WPRI, maar dat is niet gelukt. Dat is jammer. Eigenlijk is er dan maar een conclusie nog mogelijk. Maar toch, om het plan iets minder slecht te maken, heeft de VVD een tweetal amendementen. Het eerste amendement is bedoeld om een afspraak te handhaven. De Haagse VVD wil minimaal vierenhalve meter tussen het kopgebouw en De Bloemendoos. De Bloemendoos blijft staan, het nieuwe kopgebouw breidt zich niet uit richting De Bloemendoos. Het amendement heet dan ook 'Rooilijn kopgebouw tot aan De Bloemendoos minimaal 4,5 meter': 'Besluit om: Een dictum toe te voegen: VII. De rooilijn van het kopgebouw (hoek Theo Bouwmeesterlaan en Stalpertstraat) aan de Theo Bouwmeesterlaan-zijde een minimale afstand heeft tot de bestaande kiosk van 4,5 meter, dit in het bestemmingsplan te wijzigen;'. Het is mede ingediend door de heer Dubbelaar. Het tweede amendement ziet erop toe dat het kopgebouw twee winkels krijgt en dat niet over kan worden gegaan tot het zoeken naar een tweede grote supermarkt. Het heet 'Twee subtrekkers in het kopgebouw': 'Besluit om: Een dictum toe te voegen: VII.

De detailhandel op de begane grond van het kopgebouw moet bestaan uit twee zelfstandig verhuurbare eenheden zodat er twee winkels ontstaan, het bestemmingsplan hierop aan te passen.' Dit is mede ingediend door de heer Dubbelaar. Isabel Bos (GroenLinks). De vraag die ik ga stellen, werd net door mijn buurvrouw een beetje de Rachid Guernaoui-vraag genoemd. Als deze twee amendementen het gaan halen, steunt u dan ook het plan? Rutger de Ridder (VVD). Voor mijn fractie geldt dat aan het eind van het debat wij onze mind opmaken. U heeft in de commissievergadering gehoord hoe stevig ik hierover was en hoe ongelofelijk ingewikkeld ik dit vind. Ik vind ook dat de beantwoording van de wethouder en de manier waarop hij hiermee omgaat, onderdeel moet zijn van onze afweging. Ik kan nu echter nog niet zeggen: twee keer aangenomen, is een ja van de VVD. Voorzitter. De VVD ziet ook op het punt van de verkeersveiligheid een probleem in de wijk ontstaan; de heer Dreese stelde dat vandaag ook weer terecht. Daarom de motie Extra maatregelen om de verkeerssituatie te verbeteren rondom het Willem Royaardsplein, met als dictum: verzoekt het college samen met omwonenden en ondernemers te inventariseren welke zorgen er zijn op het gebied van verkeersveiligheid, te onderzoeken hoe deze knelpunten kunnen worden opgelost en de raad hiertoe indien nodig een voorstel voor te doen.

Deze motie wordt mede ingediend door mevrouw De Groot van het CDA en de heer Dubbelaar van Hart voor Den Haag. Tot slot het volgende. Samenwerken met WPRI is voor bewoners en ondernemers enorm moeilijk gebleken. Daarom wil de VVD dat we als gemeente naast hen gaan staan. We dienen daartoe samen met mevrouw De Groot van het CDA, de heer Noorlander van D66 en de heer Dubbelaar van Hart voor Den Haag een motie in met als titel 'Samen met betrokkenen verder werken aan plannen voor Willem Royaardsplein': 'van mening dat de gemeente achter de bewoners en ondernemers op en rondom het Willem Royaardsplein moet gaan staan; verzoekt het college als intermediair op te treden om gesprekken tussen WPRI, bewoners en ondernemers op en rondom het Willem Royaardsplein te forceren, met als doel de verdere uitwerking van de plannen te verbeteren en zorgen van bewoners weg te nemen en de raad hierover te informeren.' De voorzitter. Door de heer De Ridder worden de volgende amendementen (L.A VVD en L.B VVD) voorgesteld:

Amendement L.A VVD Rooilijn kopgebouw tot aan De Bloemendoos minimaal 4,5 meter. De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 12 juni 2025, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake vaststelling bestemmingsplan Willem Royaardsplein (RIS 320219), 88

Besluit om: ▪

Een dictum toe te voegen: o VII. De rooilijn van het kopgebouw (hoek Theo Bouwmeesterlaan en Stalpertstraat) aan de Theo Bouwmeesterlaan zijde een minimale afstand heeft tot de bestaande kiosk van 4,5 meter, dit in het bestemmingsplan te wijzigen;

Amendement L.B VVD Twee subtrekkers in het kopgebouw. De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 12 juni 2025, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake vaststelling bestemmingsplan Willem Royaardsplein (RIS 320219), Besluit om: Een dictum toe te voegen: o VII. De detailhandel op de begane grond van het kopgebouw moet bestaan uit twee zelfstandig verhuurbare eenheden zodat er twee winkels ontstaan, het bestemmingsplan hierop aan te passen. De amendementen maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. De voorzitter. Door de heer De Ridder worden de volgende moties (L.2 VVD en L.3 VVD) ingediend:

Motie L.2 VVD Extra maatregelen om de verkeerssituatie te verbeteren rondom het Willem Royaardsplein De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 12 juni 2025, ter bespreking van het voorstel inzake vaststelling bestemmingsplan Willem Royaardsplein (RIS 320219). Constaterende, dat: • de ontwikkeling van het Willem Royaardsplein voor een toename van verkeersbewegingen van en naar het plein zorgt; • de gemeente geen plannen heeft om de verkeersveiligheid onder de loep te nemen. Overwegende, dat: • bewoners bezorgd zijn over de verkeerssituatie op onder meer de Waalsdorperweg; • in de directe omgeving van het Willem Royaardsplein meerdere sportverenigingen zijn gevestigd, waaronder HDM en de Haagsche Rugby Club, waar veel kinderen en jongeren sporten en regelmatig naartoe reizen; • het belangrijk is dat ook de routes naar deze sportverenigingen veilig en toegankelijk zijn; • zorgen over verkeersonveilige situaties rondom het Willem Royaardsplein, zoals de Waalsdorperweg en routes naar de sportverenigingen, te inventariseren zijn en een plan gemaakt kan worden om die op te lossen; • het wenselijk is zo snel mogelijk een plan te maken zodat nog tijdens de bouwfase maatregelen genomen kunnen worden om de verkeersveiligheid nu en in de toekomst te verbeteren.

89

Verzoekt het college: • samen met omwonenden en ondernemers te inventariseren welke zorgen er zijn op het gebied van verkeersveiligheid, te onderzoeken hoe deze knelpunten kunnen worden opgelost en de raad hiertoe indien een voorstel voor te doen. En gaat over tot de orde van de dag.

Motie L.3 VVD Samen met betrokkenen verder werken aan plannen Willem Royaardsplein De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 12 juni 2025, ter bespreking van het voorstel inzake vaststelling bestemmingsplan Willem Royaardsplein (RIS 320219). Constaterende dat: ● WPRI sinds 2020 geen gesprekken meer gevoerd heeft met ondernemers en bewoners over de plannen voor de nieuwbouw van het Willem Royaardsplein; ● WPRI heeft aangegeven geen noodzaak te zien in verdere gesprekken met bezorgde bewoners en ondernemers zolang er geen vastgesteld bestemmingsplan is. Overwegende dat: ● bewoners en ondernemers de afgelopen jaren graag in overleg hadden gewild over de plannen met WPRI en dat mogelijk daardoor zorgen van bewoners en ondernemers waren verminderd of weggenomen; ● de gemeente als derde partij een onafhankelijke procesbegeleider kan zijn bij het voeren van gesprekken tussen bewoners, ondernemers en WPRI. Van mening dat: ● de gemeente achter de bewoners en ondernemers op en rondom het Willem Royaardsplein moet gaan staan. Verzoekt het college: ● als intermediair op te treden om gesprekken tussen WPRI, bewoners en ondernemers op en rondom het Willem Royaardsplein te forceren, met als doel de verdere uitwerking van de plannen te verbeteren en zorgen van bewoners weg te nemen; ● de raad hierover te informeren. En gaat over tot de orde van de dag.

De moties maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Voorzitter. Mijn fractie kon helaas niet aanwezig zijn bij de commissiebehandeling maar er zijn via diverse collega's wel vragen gesteld vanuit mijn fractie, waarvoor dank. De ChristenUnie/SGP ziet dat het Willem Royaardsplein wel een opknapbeurt kan gebruiken. Dit plan is weliswaar een opknapbeurt en biedt bovendien ruimte en extra woningen die voor doorstroming in de wijk kunnen zorgen maar er zitten wat mijn fractie betreft nog wel haken en ogen aan. Ondergetekende is net als de heer Dubbelaar aanwezig geweest bij de debatten in 2016 en 2017 toen we spraken over de nota van uitgangspunten, destijds nog een collegebesluit en waarvan ik toch blij ben dat we dat nu anders doen. Toen al was mijn fractie kritisch over de afstand tot de Amerikaanse kerk en de omgang met bewoners, ondernemers en andere belanghebbenden. Als we onze ronde nu opnieuw maken, dan is daar niet veel in gewijzigd, behalve dat de opknapbeurt nog harder nodig lijkt. Mijn fractie is ontevreden over de bebouwing die dermate dicht op de Amerikaanse kerk, een rijksmonument, staat waardoor lichtinval verminderd wordt en over de parkeergarage en het fietspad waardoor de bomenrij moet verdwijnen.

Zo is door de ligging van de parkeergarage onder het plangebied compensatie van de bomen niet een-twee-drie van hetzelfde niveau. Bij een 90

werkbespreking in 2017 over het winkelcentrum grapte een woordvoerder van de Amerikaanse kerk destijds: 'see you in court'. Dan is het toch verbazingwekkend dat de afgelopen acht jaar daarin niets veranderd lijkt te zijn. Veel voorstellen zijn gedaan door diverse collega's en ik wacht de reactie van het college daarop af, waarna mijn fractie een finaal oordeel zal vellen over dit plan. De voorzitter. Dan zijn we hiermee gekomen aan het einde van de eerste termijn van de raad. Voordat ik wethouder Van Asten het woord geef voor de beantwoording, heet ik welkom de Gasten van de raad. Fijn dat u er bent. We werken ondertussen gewoon door. We spreken nu over een plan waarover al enige maanden wordt gesproken. Wethouder Van Asten (D66). Voorzitter, u noemde 'maanden', maar u bedoelde 'jaren', wat ook al door de verschillende woordvoerders is gezegd. Ik constateer ook dat er in deze raad ook nog aardig wat geheugen zit, omdat heel veel van hen ook in die periode in de raad zaten. Ook zijn er veel wethouders over gegaan. Het is eigenlijk ook ontzettend tragisch dat dit project al zo lang duurt, want ook zoveel jaren geleden was de noodzaak om te komen tot een vernieuwd winkelcentrum er absoluut al, en die noodzaak is er niet minder op geworden. Nu ligt dan eindelijk het bestemmingsplan voor waardoor we volgende stappen kunnen zetten.

Zoals de heer Van den Bos van de Partij voor de Dieren aangaf, blijft dat stikstof een gevaarlijk iets dezer dagen, omdat je niet precies weet waar je op dat punt aan toe bent en de jurisprudentie daarover zeker nog niet zo ver is. Dat neemt niet weg dat er wel goede onderzoeken zijn gedaan die in ieder geval het vertrouwen bieden om het plan aan de Omgevingsdienst voor te leggen die er uiteindelijk een oordeel over zal moeten vellen. Ik ben het wel eens met de heer Van den Bos dat we er natuurlijk wel voor moeten zorgen dat we als gemeente plannen naar uw raad sturen om er een beslissing over te nemen, waarvan je kunt zeggen dat het ook een redelijk verhaal is op het gebied van stikstof. Ik denk dat het in dit geval ook zo is, maar de tijd zal uitwijzen met steeds meer jurisprudentie of we het zelf steeds beter kunnen inschatten. Natuurlijk hopen we dat er ook op landelijk niveau maatregelen worden genomen die de daadwerkelijke stikstofboosdoeners flink gaan aanpakken. We moeten namelijk wat veranderen in dit land, want anders kunnen we dadelijk nog geen transformatorhuisje bouwen, waarvan we er toch ook wel de nodige moeten bouwen, in welke architectuurtypes dan ook. Door verschillende partijen is in de commissie en ook nu weer ingesproken. Er zijn ook brieven verstuurd.

Een brief wil ik er nog wel even uitlichten: de brief van de Amerikaanse kerk is niet naar het college gestuurd. Dus we moeten van u het officiële verzoek krijgen om die brief dan te beantwoorden, wat we natuurlijk graag doen. Het klinkt wellicht heel flauw maar dat is wel hoe dit systeem werkt. De brief gaat over een zienswijze waarvan zij vonden dat die idealiter op een andere wijze had moeten worden afgedaan. Je kunt daar op zich van mening over verschillen en uiteraard zullen we graag een antwoordbrief sturen maar dan moet u dat als raad wel aan ons vragen. En over wie wie uitnodigt wat betreft termijnen, daarop is de heer De Ridder al ingegaan. Dan de wensen van bewoners die wij natuurlijk ook goed hebben gehoord. Men wil daar een mooi winkelcentrum voor de buurt met een goed winkelaanbod, niet te groot en niet te klein. Het moet ook een beetje die ouderwetse uitstraling van gezelligheid et cetera hebben. Door de huidige leegstand en de gedateerdheid van het winkelcentrum is die uitstraling echt een stuk minder. Dat krijg je ook niet zomaar terug en vandaar het plan om daar nieuwbouw te plegen en de inrichting van het plein naar deze tijd te brengen, met winkels waar de huidige consument ook echt op zit te wachten. We hebben tevens gezien dat vanwege de tijd die verlopen is, zo'n brancheringsadviescommissie even stil is komen te liggen.

Er moet namelijk eerst een plan liggen om vervolgens te kijken welke winkels op welke termijn daarbinnen mogelijk zijn. We hebben van de ontwikkelaar gehoord dat die zo snel mogelijk wil starten met een overleg om te kijken welke winkels daar dan moeten komen. Dan nog iets over de bloemenkiosk. Het heeft misschien allemaal te lang geduurd maar de grondovereenkomst ligt inmiddels wel bij de eigenaar van De Bloemendoos. In april zijn we niet tot een afspraak gekomen omdat de beste man graag wat meer tijd nodig had, waar we overigens helemaal in kunnen komen, want dat moet gewoon in goed overleg. In de commissie heb ik ook gezegd: wat mij betreft zitten we morgen om de tafel. Wij zijn er inmiddels uitgekomen, zo van: joh, 17 juni is ook goed. Volgens mij gaan we er dus helemaal uitkomen. Ik heb geen indicatie dat er hele grote 91

problemen zijn om de beste man op die plek die bloemenkiosk te laten hebben. Het feit dat de desbetreffende subsidie er niet meer is, betekent niet dat we niet een andere titel hebben om een bedrag daarvoor te kunnen geven. Dus daar gaan we uitkomen, waardoor we de mogelijkheid hebben om drie kiosken in dit gebied overeind te houden en dus ook bij te dragen aan de levendigheid van het winkelcentrum. De Partij voor de Dieren heeft gevraagd naar het groen en de biodiversiteit. Door het wijkberaad is ook ingesproken in de commissie over het groen- en buitenruimteplan. Het wijkberaad was toen nog niet tevreden over wat er daarover lag. Inmiddels zijn we bezig om dit tot een afronding te brengen. Daarvoor gaan we eerst weer terug naar de bewoners, naar de wijk om het nog een keer te bespreken. Dan komt het in het college en daarna gaat het naar de raad. Gevraagd is hoe het college ervoor zorgt dat de groene inrichting niet alleen maar leuk kijkgroen is maar ook nog iets bijdraagt aan de biodiversiteit en of er daarbij ook wordt ingezet op iets wat meer lijkt op het omliggende duinlandschap van Meijendel. We hebben eerder al gewezen op de bomenbalans. In het concrete beplantingsplan houden we hier ook zeker rekening mee. Samen met bewoners willen we ook gaan kijken wat zorgt voor de beste uitstraling en voor de beste biodiversiteit.

Ik wijs ook op mijn ervaringen met bouwplannen de afgelopen tijd. Daarbij noem ik in het bijzonder het bouwplan in het Beatrixkwartier en het ANWB-gebouw. Het ging daarbij weliswaar over een 'pocket park', met excuses overigens voor de Engelse term, maar daarbij werd aangesloten bij de beplanting van het Haagse Bos. Dus zoiets kunnen we zeker ook gaan doen bij het voorliggende plan waar het gaat om de omliggende flora en fauna. Rutger de Ridder (VVD). Welke zekerheid hebben we dan en heeft de heer Van den Bos dan dat dit daadwerkelijk gebeurt? Ik hoor u zeggen 'dat gaan we doen', maar welke zekerheid hebben we daartoe? Wethouder Van Asten (D66). Het buitenruimteplan komt er nog. Dus dan kunt u dat zelf verifiëren. Die zekerheid heeft u daarmee dus zelf in handen. Jan Willem van den Bos (PvdD). Ik heb eigenlijk precies dezelfde vraag. Ik snap ook dat die misschien niet 100% te beantwoorden is maar voor mijn fractie weegt in dit hele dossier ook mee dat we tot nu toe vaak hebben gezien dat die samenwerking met bewoners niet gelukt is. Wat is dus de inzet van de gemeente en wil ze zich hier ook echt aan committeren, in de zin dat er echt voor gezorgd gaat worden dat het wijkberaad positief is? Dus hoe weten we dat dit ook echt mooi gaat worden? Wethouder Van Asten (D66). Of het wijkberaad echt positief is … Ik ben het wijkberaad ook al enkele malen tegengekomen.

Volgens mij is het wijkberaad echt positief over de bibliotheek. Ik weet natuurlijk niet of het mogelijk is om alles bij elkaar te brengen, maar ik kan u wel beloven dat ik mijn uiterste best zal doen om te kijken hoe we in alle redelijkheid maximaal tot elkaar kunnen komen. Het is de bedoeling om groen op een parkeergarage aan te leggen. Ik weet dat u daar geen fan van bent, zeker niet als het aardepakket niet overal dik genoeg kan zijn vanwege de draagconstructie. Maar binnen de grenzen van wat mogelijk is, kan ik u toezeggen dat we het maximale zullen doen waar het gaat om uw wensen met betrekking tot beplanting die aansluit bij omliggend duin -en boslandschap, en waar het gaat om wat het wijkberaad en bewoners hierbij voor ogen hebben. We willen graag die participatie goed oppakken. Daar kunt u het college echt op afrekenen. Dan de vraag hoe bewoners concreet worden betrokken bij de verdere inrichting van het plein. Na vaststelling van het bestemmingsplan willen we op korte termijn gelijk met de versie van het buitenruimteplan zoals dat er nu ligt, het participatietraject ingaan met het wijkberaad, omwonenden en belanghebbenden om ervoor te zorgen dat we van dit plein en de omgeving echt iets moois maken, waar het fijn is om te verblijven en het ook nog iets bijdraagt aan de biodiversiteit.

Dan de vraag of er binnen het beschikbare budget uit de GREX of via kostenverhaal middelen beschikbaar zijn. Ja, die zijn daarvoor beschikbaar. Dat is ook belangrijk voor een goede inrichting. U kunt dat hier natuurlijk van mij aannemen, maar u kunt zich er zelf ook van vergewissen op het moment dat we het plan presenteren. Wij zijn in ieder geval overtuigd dat dat met deze voorwaarden moet lukken.

92

Er zijn inderdaad veel partijen die zich druk maken over het stikstof en over het belang van Meijendel. Volgens mij heeft Hart voor Meijendel meerdere plannen naar buiten gebracht om stikstof aldaar te reduceren. Ik verwacht dat Hart voor Den Haag en de VVD er net zo enthousiast op zullen reageren als waar het gaat om de zorgen die ze hier hebben, want dan wordt het nog wat met dat terrein. Het CDA heeft een motie ingediend met als titel 'Geen verkeersproblemen voor de buurt rondom het Willem Royaardsplein'. Een soortgelijke motie is ingediend door de VVD; die ging ook over het betrekken van bewoners bij het verkeersveilig maken van de buurt. Die moties kunnen we onder warme aanbeveling aan de raad laten. We willen er uiteraard voor zorgen dat het daar maximaal veilig is binnen de mogelijkheden die er daarvoor zijn en de keuzes die dan door de wijk gemaakt moeten worden. Motie L.3 VVD, Samen met betrokkenen verder werken aan plannen Willem Royaardsplein, roept het college op om als intermediair op te treden om gesprekken tussen WPRI, bewoners en ondernemers rond het plein te forceren. We kunnen natuurlijk niets forceren, maar we kunnen wel maximaal faciliteren. We kunnen niemand aan tafel dwingen, zeker de bewoners en ondernemers niet, want dat moeten ze toch echt zelf doen.

Bij de ontwikkelaar wil ik nog wel wat harder aan de slag gaan maar volgens mij wil iedereen hier wel aan de bak. Dus deze taak willen we graag op ons nemen. In de commissie hebben we ook al aangegeven dat wat betreft de inspanningen rond de brancheringsadviescommissie we vanuit Economie graag ook een rol op ons willen nemen, teneinde ervoor te zorgen dat daar zo snel mogelijk een mooi winkelcentrum komt met een gediversifieerd winkelaanbod dat echt iets toevoegt aan deze buurt en wijk. Dan kom ik op amendement L.B VVD, Twee subtrekkers in het kopgebouw. Eigenlijk betekent dit een breuk - de heer De Ridder noemt het zelf een aanscherping - met iets waarover voormalig collega Van der Bijl eerder een motie heeft ingediend en die vervolgens is aangenomen en afgedaan, namelijk over de invulling van dat kopgebouw, gelet op de verplaatsing van de supermarkt. Bovendien hebben we de afspraak staan dat er eerst met de brancheringsadviescommissie gewerkt wordt om daar een goede andere trekker te krijgen dan een supermarkt. Mocht dat nou niet lukken we kunnen dan staven en controleren of er echt maximaal op ingezet is - dan kan er eventueel wel een supermarkt komen. Dan gaat het overigens niet om een grote supermarkt, want u kent het aantal vierkante meters dat daarvoor is ingetekend.

Maar dan leg ik tevens de vraag aan u voor en wellicht ook aan de wijk: wat heeft u dan liever, een supermarkt of misschien twee wat laagwaardiger ondernemingen? Uiteindelijk willen we namelijk geen leegstand. 'Laagwaardig' klinkt dan wat lelijk, maar laat ik het dan zo zeggen: iets waar de buurt ook niet op zit te wachten. Ik zou dus eigenlijk bijna willen vasthouden aan de afspraken die we in het verleden daarover hebben gemaakt, waarbij we ervoor zorgen dat de brancheringsadviescommissie goed in positie staat en we als gemeente ook controleren of daar de goede stappen worden gezet en het maximale wordt gedaan om die andere trekker te krijgen. In de samenwerkingsovereenkomst die u destijds ook heeft ingezien, is dat ook afgesproken. Als we daar nu van afwijken, komen we die afspraken niet na. Daarom moeten we dit amendement ontraden. Dan amendement L.A VVD, Rooilijn van het kopgebouw tot aan De Bloemendoos minimaal 4,5 meter. In de commissie heb ik aangegeven dat er nu sprake is van een overkraging met daaronder fietsnietjes en fietsen. De feitelijke doorgang is nu dus al geen 4,5 meter. Het probleem met de doorgang op die plek, is, naar ik heb begrepen van de ondernemer en mensen in de buurt, dat men zich stoort aan fietsers die daar over de stoep rijden en daarmee bezoekers van De Bloemendoos en de winkels van de sokken rijden.

Nou, dat laatste willen we sowieso natuurlijk niet. Daarbij komt dan ook het buitenruimteplan in beeld. We moeten het gewoon onmogelijk maken om daar op de fiets te gaan en we moeten ervoor zorgen dat men niet een reden heeft om over die stoep te fietsen. Mevrouw Klokkenburg stelde in de commissie de vraag waarom er aan de andere kant een fietspad moet komen. Welnu, dat is precies om ervoor te zorgen dat niet ook op een ander deel van het plein wordt gefietst. Als ik dit amendement zo lees, kan ik er misschien nog wel inkomen dat u zegt dat het in het projectdocument net wat anders heeft gestaan dan dat het er nu staat. Maar als ik nu echt kijk naar welk probleem we hiermee proberen op te lossen, dan is dat dat we De Bloemendoos een mooie plek geven voor een winkel die echt mensen trekt en zorgt voor extra klandizie, waarbij er ook sprake is van een mooie doorgang. Er zijn heel veel winkelstraten in Den Haag waar een kiosk dichter op de gevel staat dan in dit geval. Vooral gaat het erom dat het veilig is om daar te staan, een praatje te 93

maken, een bloemetje uit te zoeken et cetera. Omwille daarvan vind ik het amendement veel te zwaar en moet ik dat ontraden. Dat is niet omdat ik daarin flauw wil zijn maar omdat het hier gaat om een probleem dat op een ander punt is ontstaan en dat we gaan oplossen met het buitenruimteplan. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Het college spreekt zich een klein beetje tegen. Het zegt enerzijds: we moeten een betrouwbare overheid zijn en we hebben er destijds, bij het vorige voorstel, mee ingestemd. Anderzijds zegt het: door voortschrijdend inzicht verandert de situatie. Als ik het projectdocument uit 2017 erbij pak, dan zie ik gewoon een stippellijn lopen die de luifel uitbeeldt. Dan moet het college toch ook een betrouwbare overheid willen zijn door die stippellijn te respecteren? Wethouder Van Asten (D66). Als er uiteindelijk een plan komt, gaan we altijd kijken in hoeverre dat is geoptimaliseerd. We willen daar geen fietsnietjes meer hebben. Dus die kunnen daar weg. Die ruimte heb je daarmee dus al vrijgespeeld. Als u daar liever wel fietsnietjes heeft, kunnen we daar ook fietsnietjes plaatsen, maar ik weet dan niet wie daar het meest gelukkig van wordt.

Wordt de ondernemer van De Bloemendoos daar gelukkig van? Worden de mensen die daar winkelen gelukkig van? Wordt de vitaliteit van zo'n winkelcentrum, dat toch ook echt wel wat vierkante meters nodig heeft in het huidige retaillandschap, er beter van? Volgens mij niet. We moeten dan dus ook kijken naar wat de beste oplossing is en welk probleem we uiteindelijk hiermee oplossen. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). De wethouder wijst aan de ene kant op een destijds vanuit de raad ingediende motie die toen overigens ook door het raadslid Van Asten is gesteund, wat overigens een grappig detail is, waarbij hij tevens zegt: houd je nu aan die raadsuitspraak. Anderzijds waar het gaat om een college-uitspraak uit 2017 zegt het college nu: voortschrijdend inzicht, dat zien we nu toch anders. Dat is in mijn ogen een gek verhaal richting de betrokkenen. Wethouder Van Asten (D66). In de commissie hebben we ook uitgebreid over dit punt gesproken. Als u zich aan dat projectdocument zegt te willen houden dan moet u dat vooral doen. Dat kan. Dan heeft u dat in handen en dan kunt u dat doen. De vraag is alleen: welk probleem lost u daar dan precies mee op? Stel dat daar weer fietsnietjes komen. Worden we dan daar weer gelukkiger van? Willen we daar een enorme doorgang maken waar jong en oud met een fiets doorheen karren? Dat willen we volgens mij toch ook niet. Aan u de afweging.

Ik geef alleen mee: welk probleem bent u hiermee precies aan het oplossen en welke andere problemen creëert u er wellicht mee? De voorzitter. Laatste keer, meneer Dubbelaar. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Maar dan zou de enige juiste appreciatie van het college ten aanzien van het voorstel van de heer De Ridder moeten zijn om het aan de raad te laten. Wethouder Van Asten (D66). Volgens mij geldt voor elke motie of elk amendement dat het aan de raad is, want u gaat daar zelf helemaal over. Ik zeg alleen waarom wij voor of tegen zo'n amendement zijn en in welke context we dat graag geplaatst zouden willen zien. Nogmaals, wij plaatsen het in de context van de vraag welk probleem we hiermee aan het oplossen zijn. We houden namelijk een brede ruimte over. Er zijn dan geen fietsnieten meer die nu wel die ruimte innemen. Dus er zit geen verschil in voor De Bloemendoos zelf en tegelijkertijd zorgen we ervoor dat die doorgang veiliger wordt. De afweging is aan u, maar dan zou ik bijna willen zeggen: geef de ondernemer die dadelijk in dat pand gaat zitten, dan de ruimte om die vierkante meters aan winkelruimte in te nemen. In de loop der jaren zijn de winkels er namelijk niet kleiner op geworden. Het probleem met zo'n oud winkelcentrum is vaak dat het aantal vierkante meters vloeroppervlak te klein is voor een moderne winkel. We willen meer en groter.

Nou, binnen beperkte mate moeten we dat hier dus ook toestaan want anders krijg je straks geen invulling van die winkelpanden. We doen dit niet voor niets. We willen juist een vitaal winkelcentrum. Rutger de Ridder (VVD). Het risico bestaat natuurlijk ook dat als we volgen wat het college zegt en er geen fietsnietjes komen, wel iedereen zijn fiets daar neerzet. Fietsers zijn namelijk niet de meest nette mensen waar het gaat om het neerzetten van hun fiets. 94

Wethouder Van Asten (D66). Alles kan natuurlijk. Je moet dus in het buitenruimteplan zorgen voor een zodanige inrichting dat mensen geen reden hebben om daar hun fiets neer te zetten. Je moet dus kijken waar je op tactische plekken een fietsenstalling realiseert. Op het moment dat je constateert dat mensen toch ergens hun fiets stallen waar dat niet de bedoeling is, is het van belang om daar dan ook een handhaver naartoe te sturen. Zo werken we eigenlijk in elk winkelcentrum. Rutger de Ridder (VVD). We hebben natuurlijk niet de capaciteit om daar continu handhavers neer te zetten. In de binnenstad hebben we zelfs fietscoaches gehad of hebben we die misschien nog steeds wel. Dat is aan de lopende band omdat het aan de lopende band misgaat. We kunnen natuurlijk niet in elk winkelcentrum een handhaver gaan neerzetten. Dus dat risico blijf ik gewoon zien. Ik ben dus ook zo benieuwd waarom de wethouder dat zelf niet ziet. Wethouder Van Asten (D66). Ik zie het probleem echter alleen maar groter worden op het moment dat u vasthoudt aan die 4,5 meter. Dan is die stoep daar ontzettend breed, wat uitnodigt om daar een fiets of wat dan ook neer te zetten. Ook een keurig iemand die altijd oplet waar die zijn fiets neerzet, zal dan wellicht denken: ik zet mijn fiets hier neer omdat er nog ruimte genoeg is om er doorheen te gaan.

Op het moment dat die doorgang smaller is, nodigt dat daar minder toe uit. Dus als u daar bang voor bent, moet u nog even naar het amendement kijken. De voorzitter. Laatste keer, meneer De Ridder. Rutger de Ridder (VVD). Ik denk niet dat dit er nog meer toe uitnodigt. Ik denk dat het er allemaal toe uitnodigt en dat we daarom de ruimte moeten behouden zoals die er is. Ik hoop dan ook dat de raad in meerderheid voor dit amendement stemt. Samir Ahraui (PvdA). Ik ben wat dit amendement betreft nog wel een beetje zoekende. Ik hoor de argumentatielijn van het college die ik voor een deel ook wel snap. Het college stelt tegelijkertijd de vraag welk probleem we hiermee oplossen. Ik heb echter nog geen antwoord op de vraag welk probleem we creëren als dit amendement wel wordt aangenomen. Wethouder Van Asten (D66). Je creëert in ieder geval dat je minder vierkante meters vloeroppervlak realiseert in die winkelpanden in een tijd waarin een gemiddeld retailpand groter is dan 50 jaar geleden. De vraag is dan hoe aantrekkelijk het aantal vierkante meters dat overblijft in zo'n pand dan nog is. Ik ben geen retailexpert maar ik kan mij daar wel iets bij voorstellen. Samir Ahraui (PvdA). Er is ook een motie ingediend om samen met betrokkenen verder te werken aan die plannen.

Als eventuele afnemers van die vierkante meters zeggen dat ze met minder vierkante meters ook uit de voeten zouden kunnen, is mijn vraag welke ruimte er dan voor het college is om met dit amendement uit de voeten te kunnen. Wethouder Van Asten (D66). De raad stelt hopelijk vandaag een bestemmingsplan vast. Dat betekent echter nog niet dat de maximale grenzen van een bestemmingsplan bebouwd moeten worden. Ik verwijs bijvoorbeeld naar het debat over de Pier. Het huidige bestemmingsplan voor de Pier staat een hoogte van 30 meter toe, terwijl die op dit moment geen 30 meter is. Dus het feit dat iets kan, betekent nog niet dat iets aldus gebouwd is of wordt. In de uitwerking van de plannen zou het dus ook nog wel kunnen. Het is dus mogelijk om die rooilijn wel te verleggen als u het amendement niet aanneemt. Jan Willem van den Bos (PvdD). Volgens mij is best wel duidelijk in het amendement toegelicht welk probleem ermee opgelost wordt. Waar het gaat om de vraag welk probleem het creëert: je kan in de dan vrijgekomen ruimte bijvoorbeeld toch ook een extra groenbak zetten? Ik snap niet zo goed wat de zorg is van het college dat dit een groot probleem zou kunnen veroorzaken. Wethouder Van Asten (D66). Je kunt met de openbare ruimte van alles doen. Op dit moment wordt aangegeven dat er behoefte is aan maximale ruimte tussen een pand en De Bloemendoos. Als u daar 95

groenbakken wil neerzetten of een groenstrook wil aanleggen, dan ben je de facto nog steeds die doorloop aan het versmallen. Ik weet niet of dat in de geest van het amendement is, maar dat heb ik er in ieder geval niet uitgehaald. Jan Willem van den Bos (PvdD). Het gaat denk ik om een combinatie van dingen. Zoals de heer Dubbelaar al aangaf, zijn er in het verleden afspraken gemaakt. Het probleem dat je mogelijk oplost met het amendement, is dat je daar recht aan doet. Als er dan ook nog andere oplossingen zijn zodat het een mooie ruimte kan worden, dan vindt mijn fractie dit een sympathiek en ook logisch amendement. Wethouder Van Asten (D66). Het werd zo gepresenteerd dat er een afspraak is gemaakt met De Bloemendoos over 4,5 meter. Ik heb vervolgens aangegeven dat de ruimte die er nu is al grotendeels of deels wordt ingenomen door fietsen in nietjes, waardoor je de facto nu ook geen vrije doorloopruimte hebt. Als u in plaats van die fietsnieten een andere invulling wil, dan kan dat, maar ik kijk vanuit het idee dat wanneer straks die fietsnieten verdwijnen, je daar extra vierkante meters voor ondernemers kan realiseren. Als u daar hele groenstroken voor ogen heeft, weet ik niet of de indiener daar ook voor is. Daar moet u dan onderling uitkomen. De voorzitter. Ik stel vast dat het college door zijn spreektijd heen is. Lesley Arp (SP).